Bestuurlijke reactie initiatiefvoorstel maak haven Parijs-proof.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s)

Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 december 2023 Deelnemingen Lucht en Zeehaven. Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie Alexander Scholtes, Hester van Buren, en Zita Pels Ruimte en Duurzaamheid, bestuurszaken.rd@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Maak de haven Parijs-proof!’ van het lid Bakker (PvdD)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 3 april 2023 heeft raadslid Bakker van de Partij voor de Dieren een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Maak de haven Parijs-proof’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. samenhangend met de Havenstrategie een 'transitieplan “Parijs-proof” te ontwikkelen, waarbij de (energie)transitieplannen van de fossiele bedrijven in de haven inzichtelijk worden gemaakt; 2. in dit transitieplan op te nemen in hoeverre deze bedrijven in 2030 en 2040 nog economisch afhankelijk zijn van de op- en overslag van fossiele brandstoffen en welke ruimtelijke impact dit heeft; 3. dit actieplan te delen met de gemeenteraad. De initiatiefnemer geeft als redenen voor het indienen van het initiatiefvoorstel dat: 1. Het geprognosticeerde tempo waarin het Havenbedrijf af wil stappen van fossiele brandstoffen te langzaam en niet in lijn is met de doelstelling om in 2050 fossielvrij te zijn; 2. Het niet duidelijk is in hoeverre fossiele bedrijven in de haven ook echt gecommitteerd zijn aan fossielvrij in 2050, omdat er geen concreet beeld is van hoe en welke fossiele ladingen worden vervangen met alternatieve grondstoffen binnen het benodigde tijdsbestek; 3. Het ontbreekt aan concrete tussendoelen en heldere tijdspaden om tussentijds te evalueren of de doelstelling fossielvrij in 2050 gehaald kan worden.

Inleiding Het college wil als eerste zijn waardering uitspreken voor de betrokkenheid tot dit onderwerp en het werk van de indiener om dit voorstel te schrijven . Het college erkent dat we ons maximaal moeten en zullen inzetten om de doelstelling van een fossielvrij 2050 te halen. Er is dan ook volop aandacht voor de energietransitie in de plannen van zowel de gemeente Amsterdam als het Havenbedrijf; de Gemeentelijke Visie Haven en het Strategisch Plan Havenbedrijf. In regionaal verband werken we aan de Cluster Energie Strategie (CES). Een transitieplan waarin de veranderende energievraag en welke energie-infrastructuur nodig is, in de regio in kaart wordt gebracht.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2023 Pagina 2 van 7

Het college wil haar tijd en aandacht gebruiken om de plannen die we hebben zo goed en effectief mogelijk uit te voeren, in plaats van het opstellen van een nieuw transitieplan.

De Gemeente als Actief aandeelhouder Als actief aandeelhouder van het Havenbedrijf heeft de gemeente twee rollen om haar ambities in de haven te realiseren: 1. Het stellen van kaders en hierop monitoren; 2. Het bieden van ondersteuning waar nodig en mogelijk. 1. Het stellen van kaders en hierop monitoren Om de klimaatdoelen van het Parijs akkoord te halen heeft Nederland zich gecommitteerd aan een CO2- reductie van 55% per 2030 waarna we in 2050 volledig uitstootvrij willen zijn. Het college heeft deze doelen overgenomen en zelfs aangescherpt tot 60% per 2030. Dit staat, samen met de ambitieplannen voor de haven beschreven in de Routekaart Amsterdam Klimaat Neutraal (AKN) en is overgenomen in de Gemeentelijke Visie Haven (GVH). Het Havenbedrijf deelt deze ambities en heeft deze benoemd in zijn Strategisch Plan 2021-2025 ‘Het voortouw nemen’ (SPH). De gemeente biedt sturing op de ambities van het Havenbedrijf via het goedkeuren van het SPH. De voortgang van de ambities van het Havenbedrijf wordt gemonitord en tijdens de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, de voorbereidende ambtelijke aandeelhouderscommissies, (relatief nieuw) de investeringscommissies en de jaarlijkse klimaatrapportage van de gemeente Amsterdam . We bevorderen ook dat ondernemers in het havengebied zelf groene stroom opwekken.

We stimuleren ondernemers om op zoveel mogelijk vrije daken zonnepanelen neer te leggen. En om bij te dragen aan de Amsterdamse ambitie voor windenergie, worden de mogelijkheden in het havengebied benut. De samenwerking met het Havenbedrijf is van groot belang om onze ambities voor lokaal opgewekte groene stroom te realiseren. 2. Het bieden van ondersteuning waar nodig en mogelijk Als actief aandeelhouder werkt de gemeente nauw samen met het Havenbedrijf om invulling te geven aan de strategische doelen als beschreven in AKN, GVH en SPH. Om de energietransitie tot uitvoering te brengen is die samenwerking innig, zowel onderling, als met andere partijen in het havengebied en de regio. Binnen de gemeente is hiervoor het programma ‘Verduurzaming Haven en Industrie’ (VH&I) opgezet, met als centrale opgave om de benodigde randvoorwaarden voor de energietransitie te creëren. Dit doen we in nauwe samenwerking met het Havenbedrijf, onze partners in het NoordZeeKanaal Gebied (NZKG1), en de bedrijven in de haven. Onder randvoorwaarden verstaan we bijvoorbeeld infrastructuur, vergunningsverlening en samenwerking in de nieuwe energieketens. Voor nieuwe energiebronnen is nieuwe of aangepaste infrastructuur nodig. Andere energiebronnen hebben ook andere, vaak nog onbekende veiligheidsrisico’s.

Bovendien moet er ook voldoende afstemming zijn tussen de vraag en aanbod van nieuwe duurzame energiebronnen zijn. 1

Het NZKG is een samenwerkingsverband van de gemeentes langs het Noordzeekanaal (Amsterdam, Beverwijk, Heemskerk, Haarlemmermeer, Velsen en Zaanstad), de havenbedrijven Port of Amsterdam en Zeehaven IJmuiden, de grote bedrijven in de regio waaronder TATA steel, EVOS en HyCC, en de provincie Noord-Holland. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2023 Pagina 3 van 7

Om deze randvoorwaarden te realiseren werken we bijvoorbeeld in het NZKG actief mee aan de Cluster Energie Strategie (CES), als uitwerking van het nationale Klimaat Akkoord, voor dit industriecluster. De CES beschrijft hoe de toekomstige energievraag eruit zal zien en welke energieinfrastructuur nodig is voor nieuwe of alternatieve energiebronnen als waterstof, windenergie, zon, stoom, of warmte. Daarmee is de CES input voor de verschillende MIEK2 investerings-trajecten van Rijk en Provincie. Die infrastructuur is niet vanzelfsprekend, zoals blijkt uit de congestieproblematiek bij elektriciteit, en de vertraging bij het aanleggen van een nationale waterstof infrastructuur netwerk. We hebben ons samen met onze partners in het NZKG op landelijk niveau uitgesproken tegen de vertraging van het waterstofnetwerk. Daarnaast helpen we bedrijven in het voortraject voor hun vergunningaanvraag. We bieden ondersteuning door ruimtelijke contouren vast te stellen in het NZKG-NOVEX3 traject, waarin Regio en Rijk de puzzel leggen om voldoende ruimte te kunnen vinden voor de infrastructuur die nodig is voor de energietransitie. Om voldoende aanbod van duurzame energie te stimuleren zijn we betrokken bij de werkgroepen ‘verbinding aanlanding wind op zee (VAWOZ)’ om groene windenergie aan te laten landen in het NZKG.

Daarnaast heeft wethouder Van Buren afgelopen juli het H2A initiatief geopend dat zich actief inzet om waterstofimport richting Amsterdam op te zetten.

De rol van het Havenbedrijf Het Havenbedrijf heeft in haar strategisch plan 2021-2025 ‘Het voortouw nemen’ aangegeven fossiele brandstoffen uit te faseren in 2050 en het volgt daarmee de doelstellingen uit de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Het Havenbedrijf werkt op verschillende manieren aan het behalen van deze doelstellingen: • Ten eerste vanuit de rol als uitgever van (onder)-erfpacht binnen het havengebied. Dit zijn vaak langlopende contracten, die niet zomaar opgezegd of aangepast kunnen worden. Nieuwe uitgiftes en overeenkomsten, of overeenkomsten die aan verlenging onderhevig zijn, worden wel in lijn gebracht met aangescherpte doelen. Zo worden er geen nieuwe fossiele activiteiten meer gevestigd in de haven. Dit is de meest directe manier waarop het havenbedrijf kan sturen op de activiteiten van de bedrijven binnen de haven. • In de rol als gebiedsbeheerder neem het Havenbedrijf het voortouw in het realiseren van duurzame energie-infrastructuur zoals een robuust elektriciteitsnet door de Energie Coöperatie Amsterdamse Haven (ECAH)4, een waterstofnet door H2avennet5 en wordt er gewerkt aan een stoomnet. • Het Havenbedrijf treedt op als verbindende partij. Zo heeft het Havenbedrijf samen met partners uit het havengebied en internationale partners het eerder genoemde H2A platform opgericht.

En biedt het Havenbedrijf ondersteuning bij vergunningaanvragendoor de juiste stakeholders bij elkaar te brengen om het vergunningproces zo goed mogelijk te laten verlopen.

2 Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat.

3

https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/novex/aanpak+per+gebied/amsterdam+noordzeekanaalgebied/default.a spx 4 https://www.portofamsterdam.com/nl/business/vestigen/energie-cooperatie-amsterdamse-haven 5 https://www.portofamsterdam.com/nl/nieuws/port-amsterdam-en-firan-ontwikkelen-open-waterstofdistributieneth2avennet Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2023 Pagina 4 van 7

Uitfaseren steenkool Na het afsluiten van het Parijs akkoord heeft het Havenbedrijf (al) in 2017 aangegeven dat er in 2030 geen steenkool meer overgeslagen zal worden in de Amsterdamse haven. Bij zijn vertrek als voorzitter van de Raad van Commissarissen (RvC) van het Havenbedrijf, zei Jeroen de Haas (aangetreden bij de verzelfstandiging in 2013) het volgende over dit besluit ‘Dat we uiteindelijk hebben besloten om in 2030 een einde te maken aan de kolenoverslag, vond ik echt een belangrijk punt. Niet zozeer omdat het om de kolen ging, maar omdat het een monumentaal draaipunt was in wat een Havenbedrijf durft te besluiten. Het Havenbedrijf moet uiteindelijk de richting wijzen waar het naartoe gaat. En die was, om alles op alles te zetten om die energietransitie te faciliteren en niet te wachten tot anderen dat doen. Wij hebben daarover destijds binnen de raad en met de directie behoorlijk wat discussie gehad. Er waren ook leden binnen de raad die zich afvroegen of we het wel moesten doen en of we niet oude schoenen aan het weggooien waren voordat we nieuwe hadden. Kolen waren natuurlijk een enorm belangrijk onderdeel van die overslag en je verandert uiteindelijk wel een ecosysteem in de haven.’ Politieke druk vanuit het Amsterdamse stadhuis heeft de vertrekkend voorzitter daarbij niet gevoeld. ‘Het besluit kwam uit een overtuiging.

Het kan natuurlijk niet zo zijn dat het einde van het fossiele tijdperk – en dat komt er – betekent dat je als Havenbedrijf de deur maar dicht moet doen. Je moet dan voorop lopen in je besluitvorming, een stip op de horizon zetten, want het zijn hele lange trajecten.

Het college juicht deze ambitie toe, en ziet hoe het Havenbedrijf de afgelopen jaren concrete stappen heeft gezet. De op- en overslag van kolen laat een dalende trend zien, ondanks tijdelijke stijging in 2022 door de oorlog in Oekraïne, en de oppervlakte aan kolenterminals is afgenomen. Zie de figuur hieronder. Na het vervroegd sluiten van de Hemweg kolencentrale in 2019, is 15 ha van de HES-terminal (vroeger: OBA) vrij gemaakt voor de overslag van andere bulkgoederen, zoals houtpulp en andere recyclebare grondstoffen. Dit jaar is een begin gemaakt met de bouw van een loods (4 ha) voor de overslag van agribulk van het overgenomen bedrijf IGMA. Recent is 49,99% van de Rietlanden kolenterminal verkocht (in 2027 volgt de rest) en is met de nieuwe eigenaar Rhenus overeengekomen dat er uiterlijk 2030 geen kolen meer worden overgeslagen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2023 Pagina 5 van 7

Het college hoopt de raad met deze inleiding geïnformeerd te hebben over de huidige ontwikkelingen binnen het Amsterdamse havengebied en hoe de gemeente en het Havenbedrijf hierin actief samenwerken. Deze inleiding in acht nemende treft u per onderdeel van het voorstel hieronder een reactie van het college aan.

Ad 1. Samenhangend met de Havenstrategie een 'transitieplan “Parijs-proof”’ te ontwikkelen, waarbij de (energie)transitieplannen van de fossiele bedrijven in de haven inzichtelijk worden gemaakt. Verwijzend naar de inleiding adviseert het college om het voorstel van raadslid Bakker op dit punt niet over te nemen, vanwege de volgende redenen: - Gezien er in de bestaande plancyclus tussen gemeente en Havenbedrijf, met de gemeentelijke visie haven, de lange termijn havenvisie en de vierjarige strategische plannen van de haven, voldoende aandacht is voor de energietransitie als leidend thema, ziet het college niet de noodzaak om een apart transitieplan op te stellen. Het college wil haar tijd en aandacht gebruiken om de plannen die we hebben zo goed en effectief mogelijk uit te voeren. - Het college ziet voldoende activiteiten van het Havenbedrijf op dit gebied. Er worden concrete stappen gezet om de benodigde randvoorwaarden voor de energietransitie te realiseren. - Het college ziet geen mogelijkheid om transitieplannen van individuele bedrijven inzichtelijk te maken.

Ad 2. In dit transitieplan op te nemen in hoeverre deze bedrijven in 2030 en 2040 nog economisch afhankelijk zijn van de op- en overslag van fossiele brandstoffen en welke ruimtelijke impact dit heeft. Verwijzend naar de inleiding en het antwoord op beslispunt 1, adviseert het college om het voorstel van raadslid Bakker op dit punt niet over te nemen, vanwege de volgende redenen:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

Datum 19 december 2023 Pagina 6 van 7

De regelgeving van Europa is zo vormgegeven dat het voor bedrijven steeds minder interessant wordt om in de nabije toekomst nog afhankelijk te zijn van fossiele handelsstromen. Resultaat van deze regelgeving is dat de eerste uitfasering van fossiele brandstoffen al zichtbaar is en dat innovatieve duurzame technologieën zich razendsnel ontwikkelen in het havengebied. De kolenoverslag verdwijnt, van de 2 kolenterminals is er reeds 1 verkocht, verschillende olieterminals in het Amsterdamse havengebied bereiden zich actief voor op een toekomst gebaseerd op de op- en overslag van duurzame brandstoffen zoals waterstof of waterstofdragers en verschillende bedrijven in het havengebied richten zicht op de import en productie van synthetische brandstoffen voor de verduurzaming van de luchtvaart. Het college ziet het opstellen van tussentijdse doelen zoals voorgesteld door het raadslid echter wel als wenselijke toevoeging in de energietransitie. De gemeente ziet een grote rol voor waterstof(dragers) in de verduurzaming van onze energiebronnen. De grootschalige waterstofprojecten zullen rond 2030 van de grond komen. Waarna de verduurzaming die deze waterstofprojecten mogelijk maken veelal na 2030 zal plaatsvinden6. Omdat er nu geen duidelijke richtlijnen liggen voor 2040 is het lastiger om de waterstoftransitie te sturen en te monitoren.

Het college zal het Havenbedrijf aansporen om in zijn volgende strategisch plan tussendoelen te beschrijven voor 2040.

Ad 3. Dit actieplan te delen met de gemeenteraad. Verwijzend naar de inleiding en de antwoorden op beslispunten 1 en 2 adviseert het college om het voorstel van raadslid Bakker op dit punt niet over te nemen. Wel wil het college aangeven dat het Havenbedrijf in 2024 zal starten met het werken aan een nieuw strategisch plan voor vier jaar vanaf 2025. Dat is het belangrijkste moment voor de gemeente als aandeelhouder om de kaders neer te zetten waarin het Havenbedrijf de komende jaren moet opereren. De raad kan, net zoals in 2016 en in 2020, aan het college meegeven welke aandachtspunten en accenten het college in de rol van actief aandeelhouder mee zou moeten nemen in het gesprek met de directie en de RvC van het Havenbedrijf.

6

Om grootschalig waterstof te importeren en produceren is een landelijk waterstof infrastructuur netwerk nodig. Zoals beschreven in de inleiding heeft de aanleg van dit netwerk vertraging opgelopen, waar de gemeente zich samen met het Havenbedrijf tegen uitgesproken heeft. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 december 2023 Pagina 7 van 7

Gelet op het grote belang en de complexiteit van de energietransitie, begrijpt het college de wens van de raad om periodiek geïnformeerd te worden en meer input te willen leveren op de strategische doelbepaling dan eens per 4 jaar bij het uiten van wensen en bedenkingen over een nieuw strategisch plan. Dit zou kunnen door het organiseren van een of meerdere technische sessie(s), waarbij het Havenbedrijf en/of bedrijven behorende tot de doelgroep van het initiatiefvoorstel, uitgenodigd worden om een beeld te schetsen van ambities, plannen en uitvoering van de energietransities. Op 28 november heeft een eerste technische sessie plaatsgevonden, waarbij het Havenbedrijf aan de hand van de Midterm Review ingegaan is op de verduurzamingsvoortgang binnen de haven. Naast het informeren door middel van technische sessies zegt het college toe dat het Havenbedrijf ieder jaarverslag in zal gaan op de voortgang van de energietransitie in de haven en dat deze ook met de Raad besproken kan worden.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes, Wethouder Deelnemingen,

Hester van Buren Wethouder Lucht- en Zeehaven,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl