Bestuurlijk stelsel Amsterdam PvdA NW def

Notitie/Advies bestuurlijk stelsel Amsterdam PvdA NW 1. Onze bevindingen over bestuurlijk stelsel Wij hebben gesprekken gevoerd met andere PvdA SD Commissieleden in het huidige stelsel, maar ook met partijgenoten met ervaring in voorgaande bestuursperiodes. Al bij al kommen wij tot vier conclusies/ aanbevelingen. 







Ten eerste vinden wij dat er ruim voldoende aanleiding en draagvlak is om te streven naar een verbetering per 2022. Dat betekent dat nog deze collegeperiode actie moet worden ondernomen. Ten tweede hebben we enkele heldere uitgangspunten geformuleerd – zie hier onder welke voor de PvdA Amsterdam NW zouden moeten gelden als basiswaarden waarlangs elk bestuurlijk stelsel - nu en in de toekomst - kan worden beoordeeld. Ten derde stellen we dat nu gestreefd moet worden naar een bestuurlijk stelsel dat ten minste meer bevoegdheden bij volksvertegenwoordigers op stadsdeelniveau belegd, budgetrecht in de stadsdelen terugbrengt en lokaal gelegitimeerde bestuurders herbergt die in de stadsdelen verantwoording afleggen. In het restant van deze notitie worden aanvullend voorstellen besproken met betrekking tot advies- en initiatiefrechten en ambtelijke ondersteuning. Tot slot adviseren we om op basis van bovenstaande - vooruitlopend op politiek debat naar aanleiding van de lopende evaluatie zoals ingesteld door het college van B&W een verkennende ronde te starten langs de besturen van de verschillende politiek partijen. De PvdA moet en in samenspraak met andere partijen de basis leggen voor een breed initiatief om het huidig bestuurlijk stelsel duurzaam te verbeteren.

2. Standpuntbepaling Het bestuurlijk stelsel: iedereen heeft er wel een mening over. En terecht, want de inrichting van een bestuurlijk stelsel is belangrijk. Het heeft gevolgen voor de manier waarop besluitvorming plaatsvindt, de mogelijkheden om besluitvorming te beïnvloeden, de zichtbaarheid van het democratische proces en politieke partijen daarbinnen 3. Een tandeloze tijger. Ervaringen met het bestuurlijk stelsel. In het huidige stelsel kent elk van de zeven stadsdelen een gekozen stadsdeelcommissie, die de belangen van de bewoners van het stadsdeel dient te behartigen. De stadsdeelcommissie adviseert - als oren en ogen van de buurt - het dagelijks bestuur. De leden van deze commissies zijn qua bevoegdheden en middelen echter aanzienlijk beperkt ten opzichte van haar voorgangers. Dit is problematisch. Een stad met de omvang van Amsterdam vraagt om betekenisvol bestuur op stadsdeelniveau; lokale kennis is noodzakelijk en de nabijheid van een betekenisvol bestuur voor burgers is van belang. Momenteel worden bewoners ontmoedigd om het bestuur op te zoeken: op stadsdeelniveau blijkt weinig te halen en op centraal niveau wordt de gemeenteraad overspoeld met gedetailleerde kwesties en insprekers (dit leidde tot een beperking van inspreekmogelijkheden en –tijd in de Raad).

Het feit dat de stadsdeelcommissies enkel adviezen mogen geven, en dat onduidelijk is wat er met deze adviezen gebeurt – als er al iets mee gebeurt – wordt zowel door burgers als door stadsdeelcommissieleden zelf als bijzonder ontmoedigend ervaren. Bovendien past het niet bij de suggestie dat verkiezingen bedoeld zijn “om een serieus bestuur te kiezen”. Een 1

beroepsmogelijkheid voor situaties waarin het DB een advies niet overneemt of ongemotiveerd terzijde schuift, wordt gemist. Ten slotte is het aantal stadsdeelcommissieleden voor de commissie nu onvoldoende om zijn taak serieus te kunnen uitvoeren. Hun aantal staat niet in verhouding tot het aantal raadsleden in een gemeente van vergelijkbare omvang. De informatievoorziening van het DB aan de stadsdeelcommissie is vaak traag, en datzelfde geldt voor de contacten tussen de Stopera en de stadsdelen; zij worden vaak te laat betrokken in het participatie- en besluitvormingsproces. Ambtelijke ondersteuning voor stadsdeelcommissieleden is zeer beperkt of wordt niet beschikbaar gesteld “omdat de stadsdeelcommissie geen controlerende taak zou hebben” en niet de bevoegdheid heeft om DB-leden te kiezen of weg te sturen. Het feit dat de DB-leden worden benoemd door het college van B&W en hiermee het product zijn van een politieke afweging in plaats van rechtstreekse verkiezingen, voelt ouderwets en past niet bij modern democratisch bestuur. Macht en tegenmacht In het huidige bestuurlijk stelsel bestaat de macht en tegenmacht in de stadsdelen niet. De bevolking kiest weliswaar volksvertegenwoordigers maar die zitten vervolgens in een adviescommissie die geen formele bevoegdheid heeft anders dan het geven van advies.

De adviescommissie kan haar eigen bestuurders niet kiezen en zo nodig ook niet wegsturen. Het Dagelijks Bestuur bestaat uit bestuurders die benoemd zijn door het College van B&W. Hiermee ontbreekt verantwoording op stadsdeelniveau over de gemaakte keuzes. Er is dus geen sprake van een bestuur dat gecontroleerd en weggestuurd kan worden door een tegenmacht. De bestuurders worden benoemd op basis van lidmaatschap van een politieke partij die vertegenwoordigd is in het college van B&W. Zij danken hun positie dus volledig aan hun partijgenoten in het college. Er is geen relatie met de verkiezingsuitslag in het stadsdeel waar men komt te werken. In feite is het de ultieme uitwerking van het begrip “Verlengd bestuur”, maar er is geen verlengde tegenmacht. In hoeverre doet het huidige stelsel recht aan het organiseren van verkiezingen, die de indruk wekken dat er in het stadsdeel wat te kiezen valt? De vraag stellen is hem beantwoorden. 4. Aanzet tot een verbeterd bestuurlijk stelsel Uit de opdracht welke aan de basis ligt van de nu lopende evaluatie van de gemeente blijkt dat deze is gericht op het in stand houden van het huidige stelsel en zo nodig “door ontwikkelen”. Wij vinden dat het huidige stelsel vervangen moet worden door een ander stelsel.

Gestreefd moet worden naar een verbeterd stelsel waarover nog deze collegeperiode besloten wordt zodat het nieuwe stelsel ingevoerd wordt direct met de verkiezingen van 2022. Waar moet een bestuurlijk stelsel aan voldoen? Wij hebben een aantal uitgangspunten geformuleerd die altijd leidend zouden moeten zijn bij het beoordelen van de lokale democratie en het lokaal bestuur in de stad(sdelen). Nu en in de toekomst. Door deze uitgangspunten te formuleren en allereerst in de vereniging met elkaar te bespreken ontstaat een gedeelde ‘bril’ waardoor het functioneren van een bestuurlijk stelsel (dit stelsel, of een mogelijk alternatief) kan worden bezien. Wij komen tot de volgende drie beknopte uitgangspunten: 

2

Amsterdam kent democratisch gekozen volksvertegenwoordigers en bestuurders met bijhorende zeggenschap, taken, bevoegdheden en middelen;





Amsterdammers hebben voldoende mogelijkheden om betrokken te zijn respectievelijk invloed uit te oefenen op het bestuur van de stad, stadsdeel, wijk of buurt; Het besturen van de stad vindt plaats op basis van een open, transparante en democratische wijze van besluitvorming op alle niveaus.

5. Hoe nu verder? Bovenstaande korte geschiedschrijving, ervaringen met het huidige stelsel en geformuleerde set uitgangspunten helpen bij het beoordelen van het huidig stelsel. Maar hoe kan het anders, hoe kan het beter? In plaats van modellen naast elkaar te plaatsen en een nieuw model uit te werken hebben we gewerkt met een aantal hieronder beschreven parameters, waarlangs verschillende (nieuwe) modellen kunnen worden vormgegeven. Hieronder een aantal parameters met een kleine toelichting. Verdeling bevoegdheden Zijn B&W en de Raad bereid om bevoegdheden over te dragen naar de stadsdeelcommissies? Een heldere verdeling van taken zou de positie van de stadsdeelcommissie kunnen versterken. Daarbij zouden gebiedsplannen en de inzet boa’s respectievelijk kunnen vallen onder de verantwoordelijkheid van de stadsdeelcommissie en het DB, maar blijven bijvoorbeeld economische zaken en internationale contacten op centraal niveau belegd, net zoals structuurplannen, etc. Dit maakt enerzijds centraal beleid mogelijk en anderzijds maatwerk op stadsdeelniveau. Op dit moment ontbreekt een dergelijke heldere verdeling in bevoegdheden. Budgetrecht Om binnen een stadsdeel aan te kunnen sluiten op specifieke behoeften is het belangrijk om een eigen beleid te kunnen voeren. Dat is mogelijk als een bestuurlijk orgaan de beschikking heeft over een eigen budget.

Binnen het stelsel van 2014-2018 waren er al aanzienlijke beperkingen aangebracht op dit terrein, maar in het huidige stelsel is deze ruimte verder beperkt. Gezocht moet worden naar de ruimte om binnen een nieuw bestuurlijk stelsel voor stadsdeelcommissies op basis van via slimme constructies eigen geoormerkt budget beschikbaar te stellen op basis waarvan lokale keuzes kunnen worden gemaakt. Initiatiefrecht In hoeverre zijn stadsdelen (bestuurders/stadsdeelcommissies) slechts uitvoerders van B&W. Kunnen bestuurders cq. de stadsdeelcommissie zelf voorstellen doen en via welke constructies kunnen beleidsvoorstellen omgezet worden in de praktijk. Controlerecht Los van de discussie over een eigen begroting, kunnen wij onderzoeken of het recht op controle neergelegd kan worden bij de sdc, waardoor bestuurders tegenkracht ervaren. Dit zou wellicht op een aantal terreinen kunnen, waarvoor de SDC (meer) verantwoordelijk is, zoals voor buurtplannen, sociaal domein, etc. Artikel 83 versus artikel 84 De bestuurders van de stadsdelen opereren op basis van artikel 83 en de SDC op basis van artikel 84 van de Gemeentewet, waarbij de laatste alleen adviesrechten heeft. In het stelsel 2014-2018 hadden de deelraden bevoegdheden conform artikel 83. In een ander stelsel kan de SDC wellicht weer gaan opereren op basis van artikel 83, waardoor zij weer rechten krijgt. 3

Lokale democratie versus centrale democratie Binnen het streven democratie zo dicht mogelijk bij de burger te beleggen, komen een aantal mogelijkheden naar voren, zoals het verkiezen van lokale bestuurders. Deze verkiezing kan plaatsvinden door de SDC of door de kiezers van het stadsdeel. De discussie over het dubbelmandaat kan wellicht door heldere taakverdeling opgelost worden. Centrale bestuurlijke kracht versus lokale bestuurlijke kracht Sommige stadsdelen hebben meer dan 100.000 inwoners. Als we het aantal bestuurders en leden van de SDC afzetten tegen het aantal wethouders en raadsleden in een gemiddelde gemeente, dan zien we dat de stadsdelen zeer karig bedeeld zijn. Hoe kunnen we de bestuurlijke slagkracht (bestuurders en SDC) qua omvang, beloning en middelen versterken? Ambtelijke aansturing: Hoewel iedere ambtenaar in dienst is bij de gemeente Amsterdam, kunnen sommigen hun werk verrichten bij centrale diensten en anderen binnen stadsdelen. Zij die werken bij de stadsdelen leggen verantwoording af aan leidinggevenden op stadsdeelniveau. Het gaat daarbij om gemandateerde bevoegdheden. Verdeling van ambtenaren over de stadsdelen volgt de verdeling van verantwoordelijkheden. N.B Weesp De ontwikkelingen in Weesp geven wellicht een basis om kritisch na te denken over de toekomst van het huidige stelsel.

In september 2020 heeft de gemeenteraad van Amsterdam besloten dat de bestuurscommissie van Weesp (per 2022) in grote lijnen wordt ingericht zoals gold voor het bestuurlijk stelsel in Amsterdam in de periode 2014-2018. Dus een monistisch model met een Algemeen Bestuur, met besluitvormings- en controlebevoegdheden, dat uit haar midden een Dagelijks Bestuur kiest.

Advies SDC NW op Evaluatierapport bestuurlijk stelsel We hebben kennis genomen van het rapport en in grote lijnen onderschrijven wij de analyse zoals die te lezen is in het rapport. Hieronder volgt onze reactie op de bestuurlijke rapportage van de Evaluatie bestuurlijk stelsel Amsterdam, zoals we die hebben ontvangen. 1

Uitgangspunten

Voor de inrichting van de gemeentelijke organisatie willen we ons laten leiden door de volgende principes: 1. 2. 3. 4.

Amsterdam is te groot voor centrale besluitvorming op elk beleidsvlak Amsterdam heeft behoefte aan een besluitvormend niveau op stadsdeelniveau De besluitvorming moet zo dicht mogelijk bij de burger plaatsvinden. Deze besluitvorming moet plaatsvinden door een democratische vertegenwoordiging van stadsdeelbewoners 5. Bewoners en andere belanghebbenden moeten direct betrokken worden bij de besluiten die hen aangaan. 6. Toedeling van bevoegdheden over de verschillende gemeentelijke organen moet transparant zijn 4

2

Aanbevelingen uit het rapport

2.1

Voor de korte termijn

We onderschrijven de aanbevelingen uit het rapport. Als aantekening bij de evaluatie willen we graag opmerken de indruk te hebben in stadsdeel NW tot een relatief goede verstandhouding te leven met SDC, DB en ambtelijke ondersteuning. Ondanks de goede ambtelijke ondersteuning is er ruimte voor versterking daarvan. 2.2

Voor de lange termijn

Uit de gepresenteerde modellen gaat onze voorkeur uit naar het model Decentraal Stadsdeelplus. Als algemene lijn kiezen we voor de representatieve democratie op stadsdeelniveau. Echte participatie is alleen mogelijk als de SDC ook echte verantwoordelijkheid heeft. Wij menen dat nader onderzocht zou moeten worden of dit model aangevuld kan worden met elementen uit het model Decentraal Meervoudige Democratie zodat vormen van directe participatie op buurtniveau verder ontwikkeld kunnen worden. Tot slot blijkt verkiezing per gebiedsdeel in ons stadsdeel niet bij te dragen aan de mate van buurtbinding - de gebiedsdelen sluiten daarvoor te weinig aan bij de realiteit en beleving van bewoners. Tegelijk kleven er aan deze vorm van verkiezingen grote nadelen ten aanzien van werving en behoud stadsdeelcommissieleden. Dat brengt ons tot de volgende wensen: ● SDC wordt weer een art 83 GW commissie. ● SDC wordt democratisch gekozen. ● DB leden worden aangewezen door SDC ● DB legt verantwoording af aan SDC ● Een deel van de macht van de Gemeente Raad moet terug naar de SDC. ● SDC heeft een budgetverantwoordelijkheid ● SDC heeft bevoegdheden die vormen van directe democratie zinvol maken. ● Verkiezing stadsdeelcommissieleden vindt niet meer plaats op basis van gebiedsdelen, maar middels één stadsdeel brede verkiezing.

PvdA NW

5