Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 De Schuld voorbij.pdf

25

Naast de experimenten zetten we ons maximaal in om onze eigen organisatie zo te organiseren dat onze inwoners niet door gemeentelijke heffingen (onder andere gemeente­belastingen en parkeerboetes) in de problemen komen en systeemstress ervaren. Om dit te bekrachtigen hebben

we het Afsprakenkader Sociaal Incasseren van SchuldenlabNL ondertekend (zie para­ graaf 5.3). Ook werken we nauw samen met partnerorganisaties. Met Waternet en PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland zorgen we bijvoorbeeld dat inwoners voor hun betalingen op het gebied van drinkwater niet in de problemen komen. Als problemen nog klein zijn, kan een advies of een lichte interventie binnen de aanpak Vroegsignalering al voldoende zijn. Onze uitvoering komt in actie wanneer er meerdere meldingen over een huishouden binnenkomen, maar ook wanneer het één melding betreft. Als er sprake is van meervoudige problematiek of een hoge schuld met meerdere schuldeisers gaan we in gesprek over schuldhulpverlening. Zo voorkomen we (dreigende) problematische schulden, oplopende incassokosten, energieen water­afsluitingen en huisuitzettingen. In het voorkomen van woningontruimingen hebben de woningcorporaties een belang­ rijke rol. Ook zij zetten zich in om proble­ matische achterstanden en ontruimingen te voorkomen. In de afgelopen jaren is er in het kader van vroegsignalering een solide en succesvolle samenwerking met corporaties ontstaan. Deze aanpak zetten wij door om proble­ matische schulden bij mensen te voorkomen. Het hoge aantal meldingen vroegsignalering vraagt in de komende periode om een efficiëntere omgang met enkelvoudige signalen en meldingen van kleine betalings­ achterstanden.

Hiervoor zullen we onder andere een callcenter inzetten.

Naast de vroegsignalering, krijgen we ook meldingen van betalingsachterstanden in een vergevorderd stadium, de zogenoemde laatsignalering. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om Amster­dammers die in de regeling betalingsachterstand zorgpremie van het CAK terecht zijn gekomen of waar een contractontbinding dreigt met betrekking tot de woning, water- of energie-aansluiting.

Extra inzet op vroegsignalering bij gezinnen met kinderen en jongeren We willen dat niemand door schulden­problematiek met ingrijpende gevolgen te maken krijgt, zoals een ontruiming of een energieafsluiting. Dat geldt in het bijzonder voor huishoudens met kinderen. In de aanpak vroegsignalering krijgen meldingen waarbij bekend is dat het een huishouden met kinderen of jongeren betreft al langer bijzondere aandacht. Via een structurele geauto­matiseerde koppeling met de Basis­registratie Personen willen we die werkwijze uitbreiden en versterken. Via die koppeling kunnen we direct zien of sprake is van een huishouden met kinderen. In de plannen van aanpak voor schuldhulpverlening wordt voortaan altijd expliciet opgenomen of er kinderen in het huishouden zijn. Als dat het geval is, worden gerichte interventies overwogen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Experiment vroegsignalering met DUO inzake studieschulden We voeren een experiment uit met DUO om te onderzoeken of gegevens van DUO ook een goed signaal zijn voor vroegsignalering. We onderzoeken of de meldingen een waardevolle aanvulling zijn om nieuwe doelgroepen met betalingsachterstanden te ondersteunen.

26

Amsterdamse aanpak Vroegsignalering

Signaal van betalingsachterstand

Meldpunt

Klantcontact centrum of automatische berichtgeving bij lage bedragen

Geregelde Betaling WPI

Schuldhulpverlening WPI

Vroeg Eropaf buurtteam

Eropaf buurtteam

Schuldhulpverlening buurtteam

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Algemeen Het doel van de Amsterdamse aanpak Vroegsignalering is het voorkomen van schuldenproblematiek en de escalatie ervan. Signalen van alle meldende partijen komen via een centraal meldpunt bij ons binnen. Vervolgens controleren we of een huishouden bij WPI bekend is om ervoor te zorgen dat deze bij het juiste team terecht komt.

27

Klantcontact centrum / Automatische berichtgeving Bij eerste meldingen van lage betalingsachterstanden (tenzij het een melding van een verhuurder betreft) reiken we via ‘automatische berichtgeving’ of via telefonisch contact via een klantcontact centrum een hulpaanbod aan. Als de inwoner behoefte heeft aan verdere hulp, wordt verbinding met een geschikt team gelegd. Geregelde Betaling WPI Via de aanpak Geregelde Betaling worden meldingen van verhuurders opgepakt van huishoudens die een uitkering hebben in het kader van de Participatiewet (of daar een aanvraag voor hebben ingediend). Het doel is het voorkomen van woningontruimingen. Specifieke klantbegeleiders en schuldhulpverleners voeren een budgetadviesgesprek met de Amsterdammer over de betalingsachterstand en eventuele andere (financiële) problemen. De betaling van de huur (en andere vaste lasten) kunnen bij toestemming van de inwoner worden ingehouden op de uitkering.

Schuldhulpverlening WPI Inwoners die een uitkering en/of begeleiding ontvangen in het kader van de Participatiewet en waarvoor meldingen worden gedaan (die niet van een verhuurder komen), worden opgeroepen door klantbegeleiders en schuldhulpverleners voor een budgetadviesgesprek. Vroeg Eropaf buurtteam Bij de Vroeg-Eropaf-teams van de buurtteams komen alle meldin­gen van betalingsachterstanden terecht over huishoudens die niet bekend zijn bij de gemeente. De medewerkers van deze teams proberen op verschillende manieren in contact te komen en vervolgens met de Amsterdammer een passende oplossing te vinden. Eropaf buurtteam Bij de Eropaf-teams van de buurtteams komen meldingen van aangezegde ontruimingen binnen van deurwaarders. Het betreft acute situaties waarbij direct en met hoge urgentie gehandeld wordt door hulpverleners van het buurtteam (en andere betrokken partijen) om woningontruimingen te voorko­men. Schuldhulpverlening buurtteam Als na contact blijkt dat er sprake is van (dreigende) problematische schulden, kan er specialistische hulp nodig zijn en worden inwoners doorgeleid naar specialistische schuldhulpverleners van de buurtteams.

Sociaal raadslieden in het buurtteam Sociaal raadslieden zijn onderdeel van het buurtteam en vaak één van de eerste professionals waar Amsterdammers met (beginnende) geldproblemen zich melden met een hulpvraag. Ze spelen een cruciale rol omdat ze voorkomen dat problemen verergeren en ze leiden Amsterdammers toe naar schuldhulpverlening als dat nodig is. Sociaal raadslieden geven advies, helpen bij het aanvragen van toeslagen en onder­ steunen mensen om financieel weer op de been te komen. Het zijn specialisten die van groot belang zijn in de laagdrempelige aanwezigheid ‘aan de voorkant’ van de buurtteams.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Het overheidsbrede loket Sociaal raadslieden zijn ook het gezicht van het overheidsbrede loket in Amsterdam. Het overheidsbrede loket is onderdeel van het landelijke programma Werken aan uitvoering. Dit initiatief is opgezet om de dienstverlening in overheidsinstanties te verbeteren en het vertrouwen in instanties te herstellen. Leidend principe hierin is de één-overheidsbeleving: door gezamenlijk op te trekken en de krachten te bundelen, treedt de overheid gezamenlijk naar buiten. Voor burgers is er immers maar één overheid, ongeacht hoe die aan de achterkant georganiseerd is. Via het overheidsbrede loket passen we het ‘geen verkeerde deur’ principe toe: inwoners hebben één ingang tot informatie en snelle en deskundige hulp. Hiermee voor­ komen we dat inwoners van het kastje naar de muur worden gestuurd.

28

Sociaal raadslieden vervullen door de uitgebreide aanwezigheid in de stad een belangrijke rol in het signaleren van knelpunten in het sociale stelsel. Het gaat daarbij om wet- en regelgeving, maar ook om procedures in de dienstverlening van de overheid. Mede naar aanleiding van het rapport Knellende mechanismen is in de afgelopen periode een signaleringsaanpak ontwikkeld, waarin buurtteams en de gemeente nauw samenwerken. Hierdoor pakken we vaker en beter problemen aan, zoals slechte bereikbaarheid, bejegening en een gebrek aan maatwerk. Ook in de komende periode zetten we dit voort. Dit doen we samen met landelijke partijen zoals SVB, Belastingdienst en Toeslagen maar ook lokale partijen zoals de directie Werk, Participatie en Inkomen, de Stads­ loketten, Belastingen Gemeente Amster­ dam, de directie Parkeren, Waternet (incl. Waterschapsbelasting) en het Doorbraakteam. In de afgelopen jaren hebben we flink geïnvesteerd in een uitgebreidere inzet van sociaal raadslieden. Vanwege de aanhoudende complexiteit van het sociale­ zekerheids­stelsel en het toenemende aantal mensen dat moeite heeft met rondkomen verwachten we dat het beroep op sociaal raadslieden in de komende jaren groot blijft. De kwali­teit van de dienstverlening van sociaal raadslieden is belangrijk. We sturen op korte wachttijden en het voorkomen van wachtlijsten.

De beoogde wachttijd voor een afspraak is niet langer dan 2 weken. Met het oog op het uitgangspunt om ongelijk investeren en rekening houdend met een dalend financieel kader blijven we de inzet voortdurend overwegen.

Hulp bij financiën in de wijk Om huishoudens met kleine en grote (financiële) vragen te ondersteunen organi­ seren we laagdrempelige activiteiten, zoals inloop­spreekuren in de buurt, hulp bij thuis­­­­administratie en preventieve budget­ trainingen. Deze activiteiten organiseren we vanuit de sociale basis en de buurtteams. Inmiddels zijn er tientallen buurtteamlocaties en minstens 140 spreekuren op ruim 70 verschillende locaties in de stad (peildatum augustus 2024). Amsterdammers kunnen daar binnenlopen met een financiële vraag. De buurtteams werken in spreekuren ‘Grip op je Geld’ samen met MEE Amstel en Zaan en met getrainde vrijwilligers van De Regenboog Groep en Humanitas. Het organiseren van een laagdrempelig netwerk in de wijk krijgt ook vorm in het

initiatief ‘Schuldenvrije buurt’. Hierin werken we met bewonersinitiatieven en bestaande informele netwerken in de buurt samen om inwoners met financiële moeilijkheden op een passende manier te helpen. Ook in de komende periode werken we volgens de principes van Schuldenvrije buurt in verschillende buurten verder aan passende ondersteuning voor Amsterdammers. Amsterdam is daarnaast aangesloten op de Nederlandse Schuldhulproute (NSR), een publiek-private samenwerking van bedrijven, gemeenten, (hulp)instanties en andere partners. NSR biedt een platform voor tools en hulp waar mensen via een korte online test (Geldfit) snelle adviezen op maat krijgen. Met de aansluiting op de NSR bereiken we ook Amsterdammers die minder snel de stap naar een buurtteam of een lokale organisatie maken.

Gezinnen beter bereiken via scholen Als gemeente werken we, net als de buurtteams, op specifieke vind­plekken om gezinnen met kinderen te bereiken. Buurtteams hebben onder andere spreekuren op verschillende scholen in de stad. Ze focussen vooral op scholen met veel gezinnen met een laag inkomen (de ‘Familiescholen’ en de scholen die gebruik maken van het ‘Familiepakket’).

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Financiële educatie en coaching voor jongeren Het is essentieel jongeren zo vroeg mogelijk te leren omgaan met geld. Welke risico’s er zijn, maar ook welke verplichtingen er ontstaan zodra de leeftijd van 18 jaar wordt bereikt. Het is belangrijk dat jongeren weten waar ze terecht kunnen voor hulp.

29

In samenwerking met scholen zorgen we ervoor dat jongeren tijdig de kennis en vaardigheden opdoen die hen helpen financieel zelfredzaam te worden. Onderdeel van deze financiële educatie is om jongeren te informeren over de verplichtingen die er komen kijken bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar, zoals het afsluiten van een zorgverzekering. Daarnaast is er in de lessen aandacht voor online risico’s zoals online gokken, (f)influencers, achteraf betalen, beleggen en het opzetten van illegale handel. Ook op het gebied van coaching hebben we een gericht aanbod voor jongeren. Via Geld Gappie is er persoonlijke financiële begeleiding voor leerlingen in het praktijkonderwijs en speciaal onderwijs in Zuidoost. Daarnaast is er vanuit verschillende voortgezet onderwijsscholen een vergelijkbare groepsgerichte aanpak, genaamd ‘Samen 18 worden’. Op het mbo loopt al geruime tijd de aanpak School en Schuld, waarmee budgetcoaches jongeren ondersteunen bij geldvragen en zorgen. Onze brede aanpak gericht op educatie en coaching willen we in stand houden. We continueren onze inzet op het mbo en zijn met de onderwijsinstellingen binnen het hbo en het wo in gesprek om ook daar financiële voorlichting en ondersteuning voor studenten te organiseren. Op het hbo zijn al coaches actief en ook universiteiten experimenteren met manieren om hun studenten het beste te bereiken.

Doorverwijzingen naar buurtteams vinden plaats als dat nodig is.

Samenwerking met werkgevers Met de aanpak Sociaal Werkgeverschap zetten we in op het bereiken van werkende minima via hun werkgever. Werkgevers kunnen optreden als inter­mediair voor werkende minima die nog niet bekend zijn met het aanbod van de gemeente. Daarmee kunnen ze een positief verschil maken voor werknemers met taal- en financiële problemen. We bieden via Sociaal Werkgeverschap een uitgebreid aanbod. We organiseren bijeenkomsten en reiken budgettrainingen, taallessen en communicatiematerialen (flyers, posters en voorbeeldbrieven) aan. Daarnaast verzorgen buurtteams groeps­ voorlichtingen op locatie. Werkgevers leren om taal- en financiële problemen te herkennen, bespreekbaar te maken en te verwijzen naar hulp. Een werkgever kan een aanpak samenstellen die past bij de eigen organisatie.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Schulden bij medewerkers van de gemeente

30

De gemeente Amsterdam zet zich in het project ‘Schulden op de werkvloer’ samen met de directie P&O in om schulden bij de eigen werknemers te voorkomen, klein te houden, op te lossen en uit te bannen. Zo zijn er trainingen en uitgebreide instructies voor managers en teamleiders over hoe om te gaan met loonbeslag en financiële problemen bij medewerkers. Ook zijn alle medewerkers van de gemeente Amsterdam automatisch lid van de Stichting Sociaal Voorzieningsfonds Gemeentepersoneel (SVGA). Ze kunnen daar direct hulp aanvragen als zij geldproblemen hebben. Het SVGA kijkt per situatie hoe zij leden kunnen helpen met een (tijdelijke) oplossing.

Schulden voorkomen bij statushouders Sinds de ingang van de Wet inburgering 2021 (per 1 januari 2022) is de regie op de uitvoering van de inburgering bij gemeenten komen te liggen. De weg vinden in het Nederlandse financiële systeem vereist specifieke kennis en vaardigheden en dit is met name voor statushouders niet

eenvoudig. Zonder de juiste ondersteuning lopen zij een relatief groot risico dat ze in betalingsproblemen en schulden raken. Samen met de afdeling Inburgering & Taal en de afdeling Inkomensvoorziening proberen we dit zoveel mogelijk te voorkomen door in te zetten op financieel ontzorgen. Onderdeel van de begeleiding is dat we een inschatting maken of het nodig is om een statushouder te ondersteunen met het betalen van de vaste lasten, bijvoorbeeld door deze in te houden op de uitkering. Als het nodig is kunnen wij ook huur- en zorg­ toeslag aanvragen. Daarnaast wordt in de eerste fase van de inburgering een module geldzaken aangeboden en stimuleren we statushouders om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun financiën als dat mogelijk is. Statushouders met een bijstandsuitkering komen in aanmerking voor budget- en adviesgesprekken met hun begeleider. Als via vroeg­signalering een signaal over een betalingsachterstand of financieel probleem is afgegeven, organiseren we een budget- en adviesgesprek bij het buurtteam. Wanneer er sprake is van een huurachterstand, wordt een budgetadviesgesprek ingezet vanuit de stedelijke aanpak Geregelde betaling. In de komende periode houden we specifieke aandacht voor de financiële positie van statushouders en waar nodig (en mogelijk) brengen we verbeteringen aan in onze dienstverlening.

Stadsbank van Lening Bij de Stadsbank van Lening kunnen Amster­ dammers geld lenen tegen een onderpand. Ze betalen hiervoor rente, de zogenoemde beleenvergoeding. De Stadsbank van Lening biedt hiermee een alternatief ten opzichte van commerciële aanbieders en ondersteunt Amsterdammers die direct behoefte hebben aan extra financiële ruimte. De Stadsbank van Lening zet in op een sociaal verantwoorde manier van belenen waarbij ze ook actie ondernemen bij signalen van onderliggende financiële problematiek.

Communicatie en campagnes Met effectieve communicatie bereiken we Amsterdammers met (beginnende) geld­ zorgen en leiden we hen naar de juiste plek voor laagdrempelige schuldhulp­verlening. Het biedt inwoners de informatie en motivatie om tijdig hulp te zoeken en ondersteunt intermediairs in hun rol als uitvoerders van schuldhulpverlening. We richten ons op de volgende speerpunten binnen communicatie:

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

• Website amsterdam.nl/geldproblemen Deze pagina vormt de basis van onze communicatie over financiële hulp en onder­steuning. Hier vinden Amsterdammers alle relevante informatie over hulp bij geld­problemen, inclusief regelingen, voorzieningen en contact­ mogelijkheden. We verwijzen in onze communicatie naar deze pagina als het centrale informatiepunt.

31

• Preventieve voorlichting aan Amsterdammers Gericht op het voorkomen van schulden, lopen er met regelmaat publieksgerichte campagnes om inwoners te informeren over het belang van het tijdig aanpakken van financiële problemen. We werken hierin samen met het Rijk, partners uit de stad en organisaties die zich bezighouden met budgetadvies en financiële educatie. – Campagne ‘Doe ff lekker niet’ i.s.m. Moneystart, t.b.v. schuldpreventie gericht op Amsterdamse jongeren van 18 tot en met 20 jaar. – Campagne Betaal Later Kater (landelijk), richt zich op jongeren tussen de 15 en 21 jaar en informeert hen over de risico’s van achteraf betalen om zo geld­ problemen te voorkomen. – Geldstresscampagne zich op jongeren tussen de 18 en 27 jaar en informeert hen over de hulpmogelijkheden die er zijn, o.a. via Geldfit.

• Doelgroepgerichte communicatie Voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren, werkenden met geldzorgen en ondernemers, ontwikkelen we communicatie op maat. Boodschap, middelen, kanalen en timing stemmen we af op de doelgroep. Zo trekken we de komende tijd gezamenlijk op met de met Kamer van Koophandel in het geven van voorlichting voor (beginnende) ondernemers. • Ondersteunende communicatie voor intermediairs Professionals in het sociaal domein zijn belangrijk in het bereiken van Amsterdammers met weinig geld en/of geldzorgen. – De communicatie richt zich op kennisbevordering, het ‘zo gemakkelijk maken’ en ‘top of mind’ blijven bij de professional. Dit doen we onder meer met nieuwsbrieven, bijeen­komsten, online themasessies en informatie­ materialen. – Op de website voor professionals binnen het sociaal domein staat alle informatie over schuldhulpverlening in Amsterdam. – Met lastige en specifieke vragen kunnen professionals bellen met de Intermediairshulplijn. • Communicatie vanuit de buurtteams Buurtteams communiceren zowel stedelijk als lokaal over de uiteenlopende vormen van ondersteuning die ze bieden. Daarbij is er specifieke communicatie over geld­zaken en de toegang van schuldhulpverlening.

Algemene informatie staat met name op de webpagina’s Steun bij vragen over inkomen, geld, toeslagen en belastingen en Hulp bij schulden Amsterdam | Buurtteam Amsterdam helpt u gratis!.

• Begrijpelijke, toegankelijke, betrouwbare communicatie Zowel richting inwoners als intermediairs blijft toegankelijke, begrijpelijke en betrouwbare informatievoorziening het belangrijkst. Het delen van ervarings­ verhalen en praktijkvoorbeelden die aansluiten bij de behoeften van de doel­ groep helpt ook om vertrouwen op te bouwen en te behouden. Luisteren, weten wat er leeft bij de doelgroep, interventies meten en evalueren zijn hierin belangrijk. We werken hierin nauw samen met de verschillende disciplines binnen de gemeente, stadsdelen en buurtteams.

Communicatie voor jongeren De gemeente organiseert regelmatig gerichte communicatiecampagnes voor jongeren, waarbij we vaak aansluiting zoeken bij bestaande campagnes en samen­werken met de buurtteams. We nemen ieder jaar deel aan de Week van het geld, waarmee ook gerichte aandacht aan de financiële vaardigheden van jongeren en financiële verleidingen wordt gegeven. De Week van het geld is onderdeel van Wijzer in geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën, waarin partners uit de financiële sector, de wetenschap, de overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties krachten bundelen om financiële fitheid in Nederland te bevorderen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Ook sturen we ieder jaar een ‘verjaardagskaart’ naar alle Amsterdamse jongeren die 18 jaar worden. Jaarlijks gaat het om ongeveer 8.000 kaarten. Daarin wordt ingegaan op de finan­ ciële verantwoordelijkheden die jongeren krijgen als ze volwassen worden. Ouders van deze jongeren ontvangen ook een brief, waarin staat wat er geregeld moet worden en hoe ze hun kind hierbij kunnen helpen.

32

5.3 Schulden klein houden Door gericht in te zetten op het klein houden van schulden proberen we te voorkomen dat betalings­ achterstanden of bestaande schulden ­verder toenemen en problematisch(er) worden. Dat doen we op verschillende manieren.

Uit een onderzoek naar Amsterdammers die een Participatiewet-uitkering aanvragen, geeft 17% aan graag hulp te willen bij het oplossen van financiële problemen. We willen in samenwerking met de afdeling Inkomensvoorziening en de buurtteams in de komende periode nog directer aansluiten op deze behoefte aan ondersteuning. Hiermee voorkomen we dat de schuldenproblematiek verder oploopt. We zetten brede inkomens­ dienstverlening in bij de aanvraag van een uitkering en dragen zo bij aan de bestaans­ zekerheid van Amsterdammers.

Hulp aan Amsterdammers in de bijstand Sinds 2014 werkt de gemeente actief aan het oplossen van schulden van Amsterdammers die een uitkering ontvangen op basis van de Participatiewet en/of begeleiding ontvangen vanuit de directie WPI. Het kan gaan om ­begeleiding voor jongeren of begeleiding op het gebied van werk, participatie, dakloosheid, inburgering en/of taal.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

We hebben voor deze bij WPI bekende Amsterdammers in nauwe samenwerking met de buurtteams een sluitende aanpak op alle signalen over financiële proble­matiek. Het betreft o.a. signalen over betalings­ achterstanden, beslag op de uitkering of instroom in de regeling betalings­achterstand zorgpremie. Cruciaal is het snel handelen en de regierol van klantbegeleiders in nauwe samenwerking met schuldhulpverleners vanuit de buurtteams. Deze schuldhulp­ verleners houden zich specifiek bezig met Amsterdammers die al ondersteuning vanuit WPI krijgen en werken ook vaak op locaties van WPI.

33

De snelle ondersteuning door korte lijnen en duidelijke aanspreekpunten zorgen voor een hoog bereik. We monitoren de capaciteit van zowel buurtteams als WPI om Amsterdammers meteen te kunnen helpen. Hiermee hebben we het aantal bijstandsgerechtigden met problematische schulden en beslag op de uitkering drastisch weten terug te dringen. Het aantal beslag­ leggingen op de uitkering is vanaf 2014 met 85% afgenomen.

Hulp aan Amsterdammers met een zorgachterstand Bestaansonzekerheid gaat vaak gepaard met een slechtere gezondheid of een ongezonde leefstijl. Andersom kunnen gezondheidsproblemen leiden tot financiële problemen. Een slechte gezondheid vergroot het risico op isolement en armoede. De gemeentepolis in samenwerking met Zilveren Kruis maakt zorg voor Amsterdammers met een laag inkomen betaalbaar. Daarnaast draagt de gespreide betaling van het verplicht eigen risico bij aan het voorkomen van schulden. Voor Amsterdammers met een Participatiewet-uitkering houden we de premie in op de uitkering om betalings­ achterstanden te voorkomen.

Terugdringen aantal Amsterdammers in CAK-bestand Helaas zien we ondanks alle inspanningen recent weer een stijging van het aantal Amsterdammers dat in de regeling betalings­ achterstand zorgpremie van het CAK terecht komt. De komende beleidsperiode zetten we samen met partners zoals Zilveren Kruis, maar ook andere zorgverzekeraars en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport actief in op het verminderen van het aantal Amsterdammers in de regeling betalingsachterstand zorgpremie. We willen

onze aanpak efficiënter maken, bijvoorbeeld door te onderzoeken of we preventief vaste lasten kunnen inhouden op de uitkering. Daarnaast vragen we alle betrokken partijen (bijvoorbeeld zorgverzekeraars, CAK, VWS) om zich in te spannen deze trend te keren. De gemeentepolis maakt het mogelijk afspraken te maken met de zorgverzekeraar om via de Vroeg eropaf-aanpak het aantal mensen in de regeling betalingsachterstand zorgpremie van het CAK te verminderen.

Hulp bij huurachterstanden Verhuurders melden huurders met een gemeentelijke uitkering en een huur­ achterstand aan voor de aanpak Geregelde betaling. De betrokken klantbegeleider gaat samen met een medewerker van het buurtteam met de Amsterdammer in gesprek om deze schuld en mogelijk andere schulden, in kaart te brengen en een passende oplossing te vinden. Om verdere escalatie te voorkomen, zoals een overdracht aan de deurwaarder en uiteindelijk mogelijk zelfs een ontruiming, kunnen we de lopende huur inhouden op de uitkering. Ook kan een duurzame betalingsregeling worden getroffen via inhouding op de uitkering. Amsterdammers met problematische schulden worden doorverwezen naar de buurtteams. Sinds de start van Geregelde betaling in 2016 zijn er nauwelijks meer Amsterdammers met een bijstandsuitkering ontruimd op basis van een huurschuld.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Landelijke Pauzeknop

34

In 2021 experimenteerden we als eerste gemeente met een Amsterdamse Pauzeknop. Dat was een vernieuwend instrument waarmee alle invordering- en incassoactiviteiten worden gepauzeerd zodra iemand zich bij schuldhulpverlening meldt. Medio 2022 rondden we de pilot-fase af en boden we de minister, samen met de NVVK en de gemeenten Den Haag en Eindhoven, een propositie aan met de oproep om bij te dragen aan de ontwikkeling van een Landelijke Pauzeknop. In de Amsterdamse pilot bleek dat vooral landelijke afspraken met schuldeisers en een digitale voorziening nodig zijn om het instrument effectief te maken. De minister zegde structurele medewerking toe en nam de ontwikkeling

van het instrument op in de landelijke aanpak. Sindsdien werken we onder coördinatie van de NVVK in een projectgroep aan de landelijke inzet van dit instrument. Dankzij de ervaringen met onze pilot leveren we een belangrijke bijdrage. Er is inmiddels ook brede erkenning dat het instrument van grote waarde kan zijn. In het IBO Problematische Schulden, dat het kabinet als uitgangspunt heeft genomen voor het schuldenbeleid, is de ontwikkeling van een Landelijke Pauzeknop in het basispakket van kansrijke verbetermaatregelen opgenomen. In de komende periode blijven we deel­ nemen aan de landelijke projectgroep. Daarmee blijven we bijdragen aan de ontwikkeling van een landelijk inzetbaar instrument en zorgen we voor een zo snel mogelijke implementatie. We hebben als vooroplopende gemeente de rand­ voorwaarden geregeld, onder andere door aan te sluiten bij het Schulden­knooppunt. We verwachten daarmee een eerste versie van het landelijke instrument nog in 2025 te kunnen toepassen in onze stad.

Sociaal incasseren Als gemeente zetten we ons nadrukkelijk in voor de toepassing van een sociaal incasso­ beleid. We weten dat mensen het overzicht kunnen verliezen door een stapeling aan lokale en landelijke regelingen. We snappen dat inwoners de weg kwijtraken in de systeemwereld. Brieven, aanmaningen en deurwaarders zorgen vaak voor extra stress. De prikkels in het huidige systeem zijn er nog te veel op gericht dat incasserende partijen zo snel mogelijk hun eigen schuld innen en andere incasseerders voor zijn. Bij problematische schulden is dit niet in het belang van de gezamenlijke schuldeisers, maar ook niet in het belang van de debiteuren en de samenleving. Een sociaal en ruimhartig incassostelsel is een belangrijke voorwaarde om schulden te voorkomen en om ze klein te houden. Dit stelsel moet oog hebben voor mensen en hen ook in staat stellen zelf te begrijpen wat er aan de hand is.

We maken ons er hard voor dat alle schuld­ eisers een sociaal incassobeleid toepassen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Als onderdeel van onze aanpak Relatiebeheer Schuldeisers (zie paragraaf 5.4) brengen we het belang hiervan bij diverse schuldeisers onder de aandacht. Ook gaan we met ze in gesprek over signalen van hardvochtige incassopraktijken. Naast onze bijdrage aan de ontwikkeling van de Landelijke Pauzeknop, zoals hierboven toegelicht, tekenden we in maart 2025 het Afsprakenkader Sociaal Incasseren van SchuldenlabNL. Hiermee spraken we samen met andere publieke en private schuldeisers een gezamenlijke ambitie uit om van sociaal incasseren de norm te maken. Het belang daarvan blijven we de komende periode benadrukken.

35

We blijven zeker ook naar onze eigen rol als schuldeiser kijken. Als gemeente incasseren we diverse vorderingen en het voeren van een sociaal incassobeleid gaat onszelf daarom als eerste aan. De laatste jaren hebben we verschillende stappen gezet om tot een breed gedragen sociaal incassobeleid te komen. In 2021 traden we toe tot de Schuldeiserscoalitie, een samenwerkingsverband waarin alle deelnemers bijdragen om probleemschulden te voorkomen en betalingsachterstanden op te lossen. Met onze toetreding commit­ teerden we ons aan een beleid waarin we binnen de wettelijke kaders zoveel mogelijk uitgaan van het perspectief van mensen. We stellen centraal wat inwoners kunnen betalen in plaats van wat ze moeten betalen. Ook tekenden we in januari 2023 het convenant Lokale Overheid van de NVVK. Hiermee maken we het proces van minnelijke schuldhulpverlening efficiënter. Als schuldeiser (hoofdzakelijk voor lokale belastingen) gaan we altijd akkoord met saneringsvoorstellen van de Kredietbank Amsterdam.

In 2023 presenteerde de onafhankelijke gemeentelijke directie Middelen en Control (Interne Audit en Beleidsonderzoek) het rapport ‘Aan de hand’, waarin het inging op het sociaal invorderingsbeleid bij de directie Belastingen16. Het concludeerde dat we gemeentebreed binnen de wettelijke kaders al zorgvuldig invulling geven aan sociaal incasseren, maar dat er nog geen samenhangend beleid wordt gevoerd. In samenwerking met Belastingen en de afdeling Handhaving van WPI ontwikkelen we nu een gemeentebrede (sociale) invorderings- en incassostrategie. Hierbij werken we samen met andere directies die betalingen vragen van de Amsterdammer, bijvoorbeeld waar het gaat om belastingen of parkeerheffingen. De uitgangspunten en ambities van de Schuldeiserscoalitie, het Afsprakenkader Sociaal Incasseren en de Agenda Bestaans­ zekerheid voor Iedereen staan bij de ontwikkeling van de gemeentebrede strategie centraal.

16 Interne Audit en Beleidsonderzoek, 2023, Aan de hand – Een onderzoek naar het sociaal invorderingsbeleid bij de directie Belastingen gemeente Amsterdam.

5.4 Schulden sneller oplossen Er is de laatste jaren veel aandacht voor het oplossen van schulden, de curatieve schuldhulpverlening. Het oplossen van schulden is complex. Soms kunnen mensen ze zelf oplossen, maar soms is een hulp­ traject nodig. Mensen kunnen de voorwaarden daarvan als beklem­ mend ervaren of vinden dat het systeem teveel van ze vraagt. Mensen die gedurende een traject uitvallen vragen vaak op een later moment opnieuw om hulp (en soms met opgelopen schulden). We geloven dat een passende vorm van onder­steuning veel problemen kan verhelpen en zetten ons daarom in om het oplossen van schulden zo effectief mogelijk te maken.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Perspectief van de Amsterdammer centraal

36

In de werkwijze van buurtteammedewerkers staat het perspectief van de Amsterdammer centraal. Hulpverleners geven in de ondersteuning invulling aan de principes van de Amsterdamse Maatwerk Methode (AMM). Daarbij heeft de Amsterdammer de regie en bepaalt hij of zij zelf de richting. De buurtteammedewerker kijkt naar de mogelijk­ heden en behoeften van de Amsterdammer en bekijkt de situatie niet vanuit eventuele problemen. Er is juist aandacht voor eventuele systemische knelpunten. Indien nodig wordt aanvullende hulp ingeschakeld of worden knellende mechanismen opgeschaald. In de doorontwikkeling van onze (curatieve) schulden­aanpak willen we hier nog beter op inspelen. Dit betekent onder andere dat we meer oog hebben voor alternatieve vormen van (financiële) hulp en voortdurend kijken of we daar meer passende mogelijk­heden voor kunnen creëren. Deze stap willen we samen met alle andere organisaties in het sociale stelsel maken.

We zien daarbij dat het delen van persoons­ gegevens tussen verschillende partijen kan bijdragen aan het organiseren van nood­ zakelijke hulp. Door regelgeving is de mogelijkheid hiertoe soms nog beperkt. Aansluitend bij de ontwikkeling van de landelijk wet Proactieve dienstverlening onderzoeken we de mogelijkheden om gegevensuitwisseling en relevante data­ koppelingen uitgebreider in te zetten. Uiteraard staat voorop dat we inwoners beter proberen te helpen en dat we zorgvuldig rekening houden met privacyregels.

Stress-sensitief werken via Route 020 Op het moment dat iemand er niet meer in slaagt om zelf uit de schulden te komen, moet er altijd passende ondersteuning beschikbaar zijn. Formele schuldhulpverlening is er in elk geval via de buurtteams, waarbij gewerkt wordt volgens de Route 020. De afbeelding op pagina 36 toont een samenvatting van de methodiek. Het doel is om te zorgen voor een uniforme werkwijze in de stad, op basis van de volgende uitgangspunten: • Schuldhulpverleners stellen de Amsterdammer centraal en hebben een mensgerichte benadering. • Schuldhulpverleners nemen de situatie van de Amsterdammer integraal in ogenschouw en kijken met een brede blik naar de Amsterdammers. • Schuldhulpverleners zorgen vanaf het begin van het traject voor stressreductie. • Schuldhulpverleners handelen vanuit het besef dat menselijk gedrag voortvloeit uit persoonlijke keuzes die door de Amsterdammer als juist worden ervaren. • Schuldhulpverlening kan alleen effectief zijn als het aanbod aansluit op de persoonlijke situatie van de Amsterdammer. • De schuldhulpverlening is laagdrempelig en er is ruimte voor het leveren van maatwerk. • Binnen ieder stadsdeel wordt hetzelfde aanbod geleverd.

Methodiek Route020 Doel • Route020 stelt Amsterdammer centraal. • Hulpverlening werkt toe naar redzaamheid door oplossen schuldenproblematiek. • Toekomstperspectief en leefwereld Amsterdammer is uitgangspunt hulpverlening.

FASE 0

FASE 1

FASE 2

FASE 3

FASE 4

Aanmelding

Intake

Stabilisatie

Schuldregeling

Nazorg

• financiele hulpvraag is in kaart gebracht in eerste gesprek • bij indicatie vervolg­ hulp wordt vervolg­ afspraak gepland • in de vervolgafspraak wordt het Plan van Aanpak opgesteld

• financiele situatie is stabiel • inkomen en uitgaven in evenwicht • aandacht voor (eventuele) doelen op andere leefgebieden

Structurele oplossing voor de schuldenlast is bereikt door: • overeenkomst met alle schuldeisers • wettelijke schuld­ sanering

• hulpvraag van Amsterdammer is verhelderd • informatie en/of advies is gegeven of een eerste gesprek is gepland

• Amsterdammer is (naar vermogen) financieel redzaam • Amsterdammer weet waar hij of zij terecht kan bij vragen of problemen

METHODIEK ROUTE 020

Stress-sensitieve dienstverlening

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

De schuldhulpverlener • neemt stress waar mogelijk direct weg • wint vertrouwen door bieden van oplossingen en perspectief • bespreekt en normaliseert stress • helpt eigen vaardigheden Amsterdammer te versterken • belast naar draagkracht en werkt in kleine stappen • geeft Amsterdammer invloed op volgende stap • heeft juiste basishouding, brede focus en gebruikt motiverende gespreksvoering

37

METHODISCH PRINCIPE

METHODISCH PRINCIPE

METHODISCH PRINCIPE

Basishouding

Brede focus

Motiverende gespreksvoering

De schuldhulpverlener

De schuldhulpverlener

De schuldhulpverlener

• is empatisch en onbevooroordeeld • geeft complimenten en toont vertrouwen • heeft een positieve verwachting en is ge­ richt op samenwerking • heeft respect voor de autonomie van de Amsterdammer

• is zich bewust dat er meer kan spelen dan financiële problemen • vraagt leefgebieden uit en beschrijft deze in plan van aanpak • zoekt flankerende hulp indien nodig • probeert belemmeringen te achterhalen en houdt daar rekening mee

• maakt gebruik van deze gesprekstechniek • probeert motivatie Amsterdammer te ach­ terhalen, ‘wat zijn de belangrijkste voorde­ len van een verandering?’ • gebruikt technieken als erkenning (ipv ge­ lijk geven), gevraagd informeren, reflectief luisteren, bekrachtigen en samenvatten

WETENSCHAPPELIJK BASIS

WETENSCHAPPELIJK BASIS

Schaarste en stress

Mobility Mentoring

De schuldhulpverlener is bekend met gevolgen van schaarste op gedrag van mensen: • minder in staat om te plannen • minder goed in lange termijn beslissingen • verminderde impulsbeheersing

De schuldhulpverlener is zich bewust dat financiële problemen niet op zich staan en: • kijkt met brede blik naar andere leefgebieden • zorgt voor brede uitvraag tijdens intake • grijpt steeds terug op deze brede uitvraag

Processchema (Vroeg) Eropaf Fase 0

Aanmelding

Fase 1

Eerste gesprek max. 4 weken

Informatie & advies

Fase 3

Fase 2

Plan van aanpak

Stabilisatie

MSNP

WSNP

Fase 4

JSO

Nazorg

max. 8 weken

Vaststellen hulpvraag Aanvaarding SHV

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

In de Route 020 zijn alle fases en door­ fase brengt de schuldhulpverlener de Fase X Crisis looptijden binnen een schuldhulp­ inkomsten en uitgaven van inwoners in beeld verlenings­traject uitgewerkt. Dat is ook en in balans, zodat nieuwe achterstanden schematisch weergegeven in het onder­ worden voorkomen. We gaan onderzoeken staande processchema. Binnen 4 weken hoe we de duur van de stabilisatiefase na aanmelding moeten de financiële kunnen verkorten en Amsterdammers hulpvraag en de financiële situatie van de gedurende deze fase beter kunnen onder­ inwoner duidelijk zijn. Dit is de basis voor steunen. We streven naar een maximale vervolgafspraken. Artikel 2 lid 4 van de stabilisatieperiode van 8 tot 12 maanden. pagina 5 Handboek Schuldhulpverlening | mei 2022 F 0 is dat F 1 eerst F 2 een F 3 brede F4 FX Wgs schrijft voor om aan te geven wat het Cruciaal daarvoor aantal weken is dat de gemeente nastreeft intake is gedaan, op basis waarvan zowel om in een eerste gesprek de schriftelijke of de Amsterdammer als de hulpverlener weten mondelinge hulpvraag vast te stellen nadat wat de afspraken en verwachtingen zijn. een inwoner zich tot het college wendt voor Maatjes en ervaringsdeskundigen spelen schuldhulpverlening of het college een een belangrijke rol tijdens de stabilisatiefase.

signaal als bedoeld in artikel 3, eerste lid, Zij kunnen ondersteuning bieden en met de onderdeel b van de Wgs, heeft ontvangen, Amsterdammer optrekken om zijn/haar rol in het geval de inwoner het aanbod heeft ook te pakken. Daarnaast is het belangrijk geaccepteerd. om de stabilisatiefase te combineren met een adequate inzet van de Pauzeknop, Om sneller perspectief te bieden, hebben (intensieve) administratieve ondersteuning we in de komende periode bijzondere (of budgetbeheer) en een goede samen­ aandacht voor de stabilisatiefase. In deze werking met schuldeisers.

38

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Schuldoplossingen via de Kredietbank

39

De Kredietbank biedt afhankelijk van de situatie van de Amsterdammer diverse vormen van schuldoplossingen aan Amsterdammers. De belangrijkste instrumenten om schulden op te lossen zijn: • Regulier saneringskrediet: het Amsterdamse uitgangspunt is dat als er sprake is van een problematische schuldsituatie er wordt toegewerkt naar de inzet van een minnelijk saneringskrediet. Dit sluit aan bij het Handboek Saneringskrediet van de NVVK, waarin een beleidsmatig uitgangspunt van ‘saneringskrediet, tenzij’ wordt voorgeschreven. Deze werkwijze houdt in dat er na het inventariseren van de schuldpositie op basis van de beschikbare afloscapaciteit een voorstel tegen finale kwijting aan alle schuldeisers wordt uitgebracht. Na acceptatie van dit voorstel betaalt de Kredietbank direct het kwijtingsbedrag uit, waardoor de schulden zijn afgelost. De Amsterdammer betaalt het saneringskrediet vervolgens in 18 maanden terug. In specifieke situaties kan het voorkomen dat het niet mogelijk is om een schuldregeling te doen slagen via een saneringskrediet. In die situaties kan een schuldbemiddeling worden ingezet. • Nul-aanbod: conform de gedragscode Schuldhulpverlening van de NVVK houden we altijd het vrij te laten bedrag (vtlb) aan voor het berekenen van iemands aflos­ capaciteit. Het uitgangspunt is dat we de bestaanszekerheid van hulpvragers te allen tijde respecteren.

Als het vtlb nul is, doen we schuldeisers ook een aanbod van €0,- tegen finale kwijting (een ‘nulaanbod’). Bij deze aanboden hebben we altijd bijzondere aandacht voor de manier waarop we de begeleiding organiseren.

• Jongeren Schuldenvrije Start (JSS): voor jongeren van 18 t/m 26 jaar met problematische schulden is er een speciale kredietvorm. Het verschil met een regulier saneringskrediet is het gereduceerde rentetarief (3%) en het extra bedrag van € 750,- dat de gemeente bijdraagt. Hierdoor is een aantrekkelijker aanbod aan de schuldeisers mogelijk dan bij een regulier saneringskrediet. Een ander verschil is dat de jongere het JSS-krediet door het behalen van vooraf vastgestelde mijlpalen een half jaar eerder kwijtgescholden kan krijgen. Hiermee wordt de uiteindelijke looptijd beperkt tot 12 maanden. De mogelijkheden die er zijn om schulden klein te houden zijn de volgende: • Sociale lening: bestemd voor de aanschaf van duurzame gebruiksgoederen en beschikbaar voor Amsterdammers met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum, 65+’ers, mensen met een achterstandsmelding bij het BKR, mensen die bij andere financiële instellingen zijn afgewezen voor dezelfde lening, en statushouders die de lening kunnen gebruiken voor de eerste kosten van woninginrichting. Ongeveer 10% van de uitbetaalde sociale leningen is bestemd voor betaling van schulden. • Herfinanciering: bij een herfinanciering neemt de Kredietbank Amsterdam de volledige schuldlast van de Amsterdammer over, waardoor deze weer overzicht krijgt.

De lening moet in maximaal 60 maanden volledig worden terugbetaald en wordt bij het BKR aangemeld als gewone geldlening in plaats van een saneringskrediet. Herfinanciering wordt de laatste jaren ruimer ingezet. Het gaat om tientallen per jaar.

Naast bovengenoemde schuldoplossingen, biedt het hypotheekteam van de Kredietbank specifieke hulp aan Amsterdammers die een eigen huis hebben en schulden door bv. gas-, licht-, water- of hypotheekkosten. Ook doet de Kredietbank mee aan Collectief Schuldregelen, wat het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen versnelt en

vergemakkelijkt: schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen, wat zorgt voor snellere doorlooptijden. De Kredietbank heeft structureel aandacht voor het beperken van de doorlooptijden en het versnellen van werkprocessen. Daar vindt specifieke monitoring op plaats.

Extra schuldoplossingen bij gezinnen met kinderen Volledige afkoop van schulden in de eerste 1000 dagen De pilot ‘Kansrijke Start’ experimenteert met volledige afkoop van schulden om op die manier direct stress bij zwangere moeders te verminderen. De nadelige effecten die stress kan hebben op de zwangerschap, de bevalling en de ontwikkeling in de eerste 1000 dagen van het kind wordt hiermee beperkt. De pilot is onderdeel van het programma Gezonde Kansrijke Start. Daarin is het doel om achterstanden (qua gezondheid, sociale omstandigheden e.d.) van (aanstaande) ouders en kinderen in een kwetsbare situatie terug te dringen. Vanuit het schuldendomein is de inbreng om gezinnen met schulden eerder, sneller en duurzamer te helpen dan nu gebruikelijk is, waardoor zij zo snel mogelijk schuldenrust ervaren. Om dit te bereiken brengen we een versnelling aan in het hele schuldsaneringsproces en wordt het saneringskrediet direct afgelost, zodat het (aanstaande) gezin in één keer schuldenvrij is.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Verder verkennen van schuldenoplossingen voor gezinnen met kinderen We gaan met de Aanpak Wachtenden in gesprek om te kijken welke schuldoplossingen ingezet kunnen worden bij huishoudens met gezinsproblematiek (opvoedproblemen, jeugdzorg of huiselijk geweld). Bij deze huishoudens zijn doorbraken nodig om stress weg te nemen. We zoeken uit bij welke gezinnen en in welke situaties er voorrang gegeven moet worden op het acuut wegnemen van schuldenstress. Dit om te voorkomen dat kinderen niet (veilig) bij hun eigen ouders op kunnen groeien.

40

Schulden sneller oplossen bij jongeren De intensieve jongerenschuldhulpverlening De buurtteams en Jongerenpunten bieden intensieve jongerenschuldhulpverlening aan die toegankelijk is voor alle jongeren. Een belangrijk kenmerk van deze hulp is de integrale samenwerking met partners uit de sociale basis en met partijen zoals HVO-Querido, Levvel, Leger des Heils, PerMens en Vluchtelingenwerk. Waar mogelijk koppelen we de begeleiding ook aan werk- of opleidingsmogelijkheden om het toekomstperspectief van de jongeren te verbeteren. Jongeren Schuldenvrije Start In 2020 startten wij met de pilot ‘Jongeren Schuldenvrije Start’ (JSS). Het doel van JSS is jongeren sneller perspectief te bieden. Dit doen we door met hen te werken aan hun toekomstdoelen en tegelijkertijd een extra stap te zetten in de financiële tegemoetkoming aan schuldeisers. In 2024 is door onderzoeksbureau Purpose een onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van deze aanpak. De aanpak bleek veel werkzame elementen te bevatten. Momenteel herijken we de werkwijze op basis van aan aantal aanbevelingen die uit het onderzoek naar voren kwamen en recente ontwikkelingen, zoals de gehalveerde saneringstermijn (zie hoofdstuk 3).

Samenwerken met schuldeisers

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Bij het oplossen van schulden we zorgvuldig samenwerken met schuldeisers. We hebben hiervoor in de afgelopen periode waarde­ volle stappen gezet. Binnen onze vroegsignaleringsaanpak werken we construc­tief samen met nagenoeg alle meldende partijen. Schuldeisers weten dat hulp­verleners in Amsterdam uitgebreid inzetten op het tot stand brengen van contact met inwoners als zij een melding van een betalingsachterstand ontvangen. Ook koppelen ze de resultaten van hun contactpogingen altijd terug aan de meldende partijen.

41

Sinds 2018 werken we vanuit de Kredietbank Amsterdam daarnaast met steeds meer schuldeisers, landelijk en lokaal, aan Collectief Schuldregelen. Onderdeel hiervan is dat schuldeisers ‘bij voorbaat akkoord gaan’ met saneringsvoorstellen. Dat zorgt voor kortere doorlooptijden, waardoor Amsterdammers sneller zicht hebben op een geslaagde minnelijke regeling. In de komende periode is het uitgangspunt om Collectief Schuld­ regelen in stand te houden en ook toe te passen op de situaties waarin een nul-aanbod moet worden gedaan. Via het programma Schuldenrust zijn we ook vanuit een breder perspectief intensief contact gaan onderhouden met schuldeisers. We voe-

ren inmiddels brede gesprekken met schuldeisers, zowel over het incassobeleid als medewerking aan schuldregelingen. In de afgelopen periode hebben we deze werk­wijze geformaliseerd, op basis van een actieplan dat door onderzoeksbureau Purpose is opgesteld.17 Aansluitend op de aanbevelingen van Purpose zijn we een formele aanpak gestart, onder de naam Relatiebeheer Schuldeisers. Vanuit die aanpak is een specialistisch team samengesteld dat structureel contact met schuldeisers en hulpverleners onderhoudt. We organiseren reguliere afstemmingsmomenten en springen direct in bij vragen of signalen over knelpunten in de samenwerking. In de afgelopen periode intervenieerden we onder andere bij signalen over Waternet. Via de aanpak Relatiebeheer Schuldeisers hebben we een waardevolle stap gezet om de uitgangspunten van schuldenrust zo breed mogelijk te borgen in het Amsterdamse schuldeisersnetwerk. We zetten de aanpak in de komende periode verder door. Met bovenstaande beschrijving gaan we in op artikel 2 lid 3 van de Wgs die vraagt aan te geven hoe de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders van tot bewoning bestemde onroerende zaken, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven betreft wordt vormgegeven. 17 Purpose, 2023, Actieplan Aanpak Relatiebeheer Schuldeisers.

Budgetbeheer Amsterdammers die al in een schuldhulp­ verleningstraject zitten, kunnen gedurende het hele traject gebruik maken van koste­ loos budgetbeheer. Via budget­beheer worden (een aantal) vaste lasten voor de inwoner betaald, waarna het overige deel van het inkomen door inwoners zelf kan worden besteed. In de trajecten zorgen budgetbeheerders ook dat Amsterdammers bewuster worden van hun bestedings­ patronen. Ook een intensieve coaching richting uitstroom kan onderdeel zijn van een formeel traject. Daarnaast zijn ook andere vormen van budgetcoaching beschikbaar. Bij buurtteams kunnen Amsterdammers terecht met vragen over verantwoord budgetteren en samen met De Regenbooggroep organiseren zij ook de training Op Eigen Kracht. Daarin krijgen Amsterdammers in meerdere groeps­ bijeenkomsten handvatten aangereikt om te leren omgaan met uiteenlopende geldvragen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

De proactieve vroegtijdige inzet van budget­ beheer en budgetcoaching willen we in de komende periode gerichter inzetten voor Amsterdammers die dat nodig hebben, bijvoorbeeld inwoners die herhaaldelijk terugvallen in schulden. Preventief budget­ beheer kan nu al worden ingezet voor mensen met een bijstandsuitkering zonder actief schuldhulpverleningstraject. De betaling van vaste lasten en één preferente aflossings­verplichting of reservering worden dan verzorgd. We verkennen in de komende periode in hoeverre we de preventieve ondersteuning breder beschikbaar kunnen stellen.

42

Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind Eind 2019 introduceerden we de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind. Daarmee wilden we als gemeente meer grip krijgen op de kwaliteit van bewind en sturen op samenwerking in het Amsterdamse stelsel. Amsterdammers moeten de hulp krijgen die ze nodig hebben en er moet een uniforme basis zijn om al dan niet door te verwijzen naar bewind of alternatieve voorzieningen. Deze uitgangspunten staan ook in de komende beleidsperiode centraal. Toen we met de aanpak startten was er sprake van een sterke stijging van het aantal Amsterdammers in beschermingsbewind. Met name binnen het schuldenbewind (sinds 2014 een grondslag voor onderbewindstelling) liepen de aantallen snel op. In 2016 waren er ca. 1.600 Amsterdammers in schuldenbewind en eind 2019 was dit gestegen tot 3.761 Amsterdammers. In 2021 bereikte het aantal een piek van 3.931 lopende schulden­ bewinden, maar de afgelopen jaren zien we, mede naar aanleiding van de Amsterdamse aanpak, weer een daling: eind 2024 waren er 3.188 lopende schuldenbewinden. Een belangrijk onderdeel van de Amsterdamse aanpak is het Convenant Kwaliteit Beschermings­bewind. In februari 2020 is dit convenant ondertekend door zowel de gemeente, bewindvoerders en de buurtteams. Gezamenlijk zorgen we voor meer grip op de kwaliteit van de dienstverlening en een sterkere ketensamenwerking.

In het convenant staan concrete kwaliteitseisen, bijvoorbeeld over tijdige aanmelding bij de Kredietbank Amsterdam. Alle deelnemende partijen hebben zich daar expliciet aan gecommitteerd. Ook in de komende beleidsperiode zetten we in op een door­ontwikkeling van het Amsterdamse convenant, met name door afspraken aan te scherpen en het aantal convenantpartners (waar mogelijk) verder uit te breiden. Dit doen we mede aan de hand van de resultaten van een kwaliteitsonderzoek naar de praktijk van de gemaakte afspraken, dat medio 2025 wordt afgerond.

Ook op andere manieren blijven we in de komende periode inzetten op het verkrijgen van meer grip op het aantal aanmeldingen voor schuldenbewind. In de afgelopen periode experimenteerden we hiervoor al met het wettelijk adviesrecht. In een pilot analyseerden we een jaar lang dossiers waarbij een schuldenbewind door de rechter was opgelegd. De conclusie was dat we het overgrote deel van de opgelegde schulden­ bewinden passend vonden. Daarnaast bleek het adviesrecht geen geschikt instrument om tot een alternatieve voor­ziening te komen als we dat wenselijk achtten. Daarom hebben we besloten om niet langer gebruik te maken van het wettelijk advies­recht, maar een andere werkwijze te implementeren om vroegtijdig te kunnen adviseren over aanmeldingen voor schuldenbewind. In april 2024 stelden we een gemeentelijk expertteam beschermings­ bewind samen, dat voortaan door verwijzers om advies kan worden gevraagd. Daarnaast ontwikkelden we een afwegingskader beschermingsbewind om verwijzende partijen te helpen bij doorverwijzingen naar passende voorzieningen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

De eerste ervaringen met de nieuwe werkwijze zijn overwegend positief. Het afwegingskader raakt breder bekend en is geïntegreerd in Route 020. Ook worden er inmiddels vanuit verschillende organisaties adviesverzoeken gedaan. In de komende periode zetten we de ingezette koers voort en brengen we verdere verbeteringen aan, met name door het gebruik van het

43

afwegingskader verder uit te breiden en de bekendheid van het expertteam te vergroten.

Ruimhartige en intensieve aanpak voor dak- en thuisloze Amsterdammers De Amsterdamse aanpak voor dak- en thuisloze mensen is ruimhartig. Hoewel de dienstverlening vanuit de afdeling Bijzondere Doelgroepen geconcentreerd is op één locatie (de Jan van Galenstraat), gaan we van daaruit ook naar plekken waar de doelgroep zich begeeft. De werkwijze is daarmee outreachend en tegelijkertijd voorkomen we met de centrale locatie versnippering van hulp over verschillende stadsdelen en bieden we de doelgroep één duidelijk punt waar verschillende diensten zijn gebundeld. Het gaat dan omde screening voor toegang tot de maatschappelijke opvang, schuldhulpverlening, budgetbeheer en werktrajecten. Hulp­verleners stappen actief op mensen af en zorgen voor intensieve begeleiding. Daarbij is er ruimte om fouten te maken, zoals het missen van afspraken, en een grote mate van flexi­biliteit. Het uitgangspunt is om te zorgen voor verbinding via vertrouwen en perspectief. Indien nodig kunnen medewerkers van Bijzondere Doelgroepen ook specifieke begeleiding verzorgen. Zij bieden onder andere budgetbeheer om inwoners te helpen met stabiliseren. Ook begeleiden ze door middel van budgetcoaching Amsterdammers om weer zo veel mogelijk op eigen benen te kunnen staan. Deze begeleiding kan ook plaatsvinden in combinatie met een schuldhulpverleningstraject.

Pilot snel saneren van schulden bij economisch dakloze Amsterdammers Zeker ook voor economisch dak- en thuisloze Amsterdammers is het waardevol als de aflosperiode van schulden zo kort mogelijk is. Zij zijn vaak goed in staat om snel weer op eigen benen te kunnen staan, zonder dat een hulptraject op andere leefgebieden noodzakelijk is. Trajecten met de mogelijkheid om een kortere aflostermijn te realiseren (conform de uitgangspunten van Jongeren Schuldenvrije Start) zijn daarom kansrijk. Om hiermee te experimenteren startten we in 2024 samen met De Regenbooggroep de pilot Uit het Krijt 2.0. Met het faciliteren van een kortere saneringstermijn (12 maanden in plaats van 18 maanden) krijgen deelnemers sneller zicht op een toekomst zonder financiële ballast en zijn er minder belemmeringen om weer een zelfstandige woonruimte te vinden. De pilot duurt 2 jaar. Op basis van de resultaten bepalen in 2026 op welke manier we de werkwijze al dan niet kunnen voortzetten.

Gespecialiseerde dienstverlening voor ondernemers We besteden steeds meer aandacht aan het ondersteunen van ondernemers die in de schulden zitten. Vanwege de complexiteit en hardnekkige knelpunten is schuldhulp aan ondernemers nog altijd minder effectief dan voor particuliere hulpvragers.18 Dit komt onder andere doordat ondernemers gemiddeld hogere schulden hebben en doordat passende saneringsmogelijkheden beperkt zijn. Schulden bij ondernemers ontstaan of verergeren soms door gebrekkige administratie en bedrijfsvoering en kunnen zich uiten in zowel zakelijke als privéschulden. Dit komt veelal doordat (startende) ondernemers zich richten op het ondernemen en niet altijd even vaardig zijn in bijvoorbeeld de boek­houding en btw-aangifte. In sommige gevallen ontstaan schulden doordat de onderneming onvoldoende winstgevend is door hoge kosten of tegenvallende inkomsten.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Wanneer Amsterdamse ondernemers in de schulden raken, kunnen zij ondersteuning krijgen bij het oplossen van schulden en onderzoeken of een doorstart bij faillissement mogelijk is. Het vergt expertise op zowel financieel, juridisch als bedrijfseconomisch vlak vanwege andere wetgeving, rechten, plichten en aansprakelijkheden dan parti­ culieren. Deze expertise kopen wij in bij externe bureaus. Wij houden als opdracht­ gever regie op dit proces. Naast expertise, tonen recente onderzoeksrapporten aan dat er specifieke maatregelen nodig zijn om deze doelgroep effectief te helpen, zoals toegang tot administratieve ondersteuning, saneringskredieten en speciale schuld­ saneringstrajecten.

44

18 Nederlandse Arbeidsinspectie, 2024, De weg naar een schone lei – Onderzoek naar de doeltreffendheid van de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Enerzijds willen wij voorkomen dat Amster­ dammers in de schulden raken, maar ander­zijds vinden wij dat ondernemers zelf verantwoordelijk zijn voor het goed inrichten van hun bedrijfsvoering. We kunnen onder­steuning bieden, maar dit kan geen structureel karakter hebben. Het is van belang dat ondernemers die in een schuldentraject zitten en verder willen gaan met ondernemen, goede financiële vaardigheden ontwikkelen. Uit ervaring blijkt dat het op orde brengen van de boekhouding een tijdrovende klus is, waardoor hulptrajecten met ondernemers lang duren en de financiële situatie maar moeizaam stabiel te krijgen is. Een veel gehoorde oplossing is het bieden van boekhoudkundige hulp. We kijken zorgvuldig hoe en op welke manier wij dat kunnen verzorgen of organiseren, zodat we grotere problemen voorkomen. Waar mogelijk zoeken we de samenwerking met private partijen die als sociale invulling van hun bedrijfsmodel boekhouding kunnen bieden aan deze ondernemers.

Complexiteiten en valkuilen bij schuldoplossingen De afbeelding op de volgende pagina laat schematisch zien dat er veel complexi­teiten en valkuilen zijn om tot een schulden­­ oplossing te komen. In Amsterdam willen we knelpunten zoveel mogelijk wegnemen.

45

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Tekenaar: Maartje Boots

5.5 Schulden uitbannen Het Amsterdamse uitgangspunt is dat schuldhulpverlening niet alleen gericht is op de totstandkoming van een schuldenregeling, maar op een duurzaam schuldenvrij bestaan. Daarmee is er ook aandacht voor het versterken van financiële vaardig­heden, het bieden van langdurige psycho­ sociale ondersteuning en begeleiding bij het bereiken van persoonlijke doelen. Dat draagt allemaal bij aan het zoveel mogelijk voorkomen van nieuwe betalingsproblemen. Het uitbannen van schulden is niet mogelijk zonder de noodzakelijke landelijke aanpassingen. De maatregelen die hiervoor nodig zijn staan beschreven in het hoofdstuk landelijke basis­ voorwaarden.

knelpunten, Amster­dammers hebben soms moeite om hun weg te vinden in het (financiële) stelsel, maar ook veranderde omstandigheden, bijvoorbeeld door het verlies van werk, scheiding of gezondheids­ problemen, kan de financiële situatie verslechteren. De sociaal-emotionele factoren zoals langdurige stress, angst of een gebrek aan een vangnet of netwerk kunnen bijdragen aan beslissingen die kunnen leiden tot schulden. Daarnaast zijn er extra risico’s doordat het sociaal minimum nog altijd niet toereikend is en het in ons stelsel te makkelijk is om (opnieuw) schulden te maken. In de komende periode willen we het proces van schuldhulpverlening in Amsterdam minder systemisch inrichten. De focus moet niet liggen op vaste procedures en regels, maar op de persoonlijke situatie van de Amsterdammer. Het is belangrijk dat we in de schuldhulpverlening ook naar de emotionele en sociale context van inwoners kijken en we de ondersteuning organiseren die op de betreffende leefdomeinen nodig is.