Beantwoording SV Veldhuyzen raadsbrief cijfers politiecontroles

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 juni 2024 OOV Femke Halsema SecretariaatOOV@amsterdam.nl Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Veldhuyzen inzake raadsinformatiebrief gecorrigeerde cijfers Veiligheidsmonitor over politiecontroles

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 8 april 2024 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het lid Veldhuyzen inzake raadsinformatiebrief gecorrigeerde cijfers Veiligheidsmonitor over politiecontroles. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan.

Toelichting door de vragenstellers Vorige week, op 4 april, ontving de raad een informatiebrief inzake gecorrigeerde cijfers over politiecontrole uit de Veiligheidsmonitor van 2019, 2020 en 2021 1. Uit de brief bleek dat het aantal mensen dat de reden voor politiecontroles in 2019 en 2020 (duidelijk) uitgelegd heeft gekregen, en de politie rustig, correct en respectvol vond handelen groter was dan gedacht. De tevredenheid over politie(-contact) in 2021 bleek aanzienlijk kleiner dan in eerste instantie gerapporteerd. Ook zijn verschillende vragen in de Veiligheidsmonitor op dit onderwerp veranderd. De correctie van de cijfers zet nieuwe vraagtekens bij de uitspraken van politiechef Frank Paauw, in zijn brief aan de driehoek van 9 september 2022 over de voortgang van professioneel controleren 2. Onder de belangrijkste bevindingen uit de Veiligheidsmonitor 2021 noemt hij: • Meer dan driekwart van de respondenten die gecontroleerd zijn (82%) geeft aan de reden van de controle uitgelegd te hebben gekregen en bijna alle respondenten vond deze reden (zeer) duidelijk (88%). Driekwart (74%) vond de politie rustig, correct en respectvol. Dit zijn duidelijke verbeteringen ten opzichte van eerdere jaren. Na correctie ontstaat er echter een ander beeld. 80% van de respondenten heeft een reden gekregen, ten opzichte van 77% in 2020 en 75% in 2019.

88% vond deze reden duidelijk, ten opzichte van 83% in 2020 en 86% in 2019. Het percentage mensen dat hierbij correct behandeld werd is inderdaad 74%, maar dit percentage was even hoog in 2019 en iets lager (69%) 2020. Van de duidelijke verbeteringen waar de politiechef het hier over heeft is in de gecorrigeerde cijfers dus niet veel overgebleven. Een andere bevinding luidt: 1 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/14006910/1 2 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11928616/1

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juni 2024 Pagina 2 van 6

• Ook als wordt gekeken naar de algemene tevredenheid over de politie, dan valt op dat ook dit cijfer het afgelopen jaar sterk is toegenomen; van 61% in 2020 naar 87% in 2021. Tevens is er een grotere tevredenheid over het functioneren van de politie in de buurt; van 30% in 2020 naar 52% in 2021. Ook deze stijging in tevredenheid neemt af na correctie van de cijfers. Allereerst is hier de vraagstelling veranderd, van aandeel dat tevreden is over het optreden van de politie bij hun laatste politiecontact, in aandeel dat tevreden was over dit politiecontact. De genoemde ‘sterke toename’ blijkt na correctie niet meer dan 2% te bedragen, van 61% in 2020 naar 63% in 2021. Wat betreft de tevredenheid over het functioneren van de politie in de buurt, dit cijfer steeg na correctie nog met 11%, van 30% in 2020 naar 41% in 2021. De vraagstelling is hier echter zodanig aangepast, dat sinds 2021 de mogelijkheid om geen oordeel te geven is verdwenen. Deze stijging geeft hierdoor mogelijk een vertekend beeld, er wordt immers niet bekend gemaakt welk percentage in voorgaande jaren deze optie koos.

Ook noemt Paauw in zijn brief de volgende bevinding uit de Veiligheidsmonitor: • Daar staat tegenover dat een aanzienlijk deel van mensen met een niet- westerse migratieachtergrond (vooral mensen met Antilliaanse, Surinaamse en Marokkaanse herkomst) het gevoel heeft dat de reden van hun controle te maken had met hun afkomst, huidskleur en/of uiterlijk, ook al zijn zij verhoudingsgewijs niet (veel) vaker gecontroleerd dan etnische Nederlanders. Hoewel er in de raadsinformatiebrief nog geen data van de meest recente Veiligheidsmonitor voor Amsterdam meegenomen zijn, laat een vergelijking met de (wel reeds gepubliceerde) landelijke Veiligheidsmonitor 20233 zien dat mensen met een migratieachtergrond tot ruim twee keer zo vaak gecontroleerd worden door politie. Daarnaast zien we ook een zorgwekkend verschil in het aantal mensen dat vermoedt dat de reden voor politiecontrole te maken had met hun etniciteit. Landelijk betreft dit 9% van alle gecontroleerden, waar het percentage in Amsterdam de afgelopen jaren (ruim) twee keer zo hoog was - 20% in 2020, 18% in 2021 en 23% in 2022. Dit alles roept bij onze fractie vragen op over de effectiviteit van het beleid tegen etnisch profileren sinds 2019. Daarnaast achten wij het van essentieel belang dat de achterliggende data openbaar gemaakt worden.

Zo kunnen de data onafhankelijk onderzocht en beoordeeld worden, en voorkomen we dat dit soort correcties in de toekomst nog eens noodzakelijk zijn. Wij verzoeken het college met klem om onderstaande vragen voor de volgende commissie Algemene Zaken - op 18 april - te beantwoorden. Gezien het vorenstaande stelt ondergetekende, namens de fractie van Lijst Ahmadi-Veldhuyzen, op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen: 1. 2.

Hoe kan het dat er zulke grote afwijkingen in de gepubliceerde cijfers zitten? Hoe kan het dat deze afwijkingen pas jaren na dato ontdekt en gecorrigeerd worden? 1. Door wie zijn deze afwijkingen ontdekt? 2. Wanneer zijn deze afwijkingen ontdekt?

3 Veiligheidsmonitor 2023, maart 2024, CBS, https://download.cbs.nl/maatwerk/Veiligheidsmonitor-2023.pdf (p.

59, 6.2.2: Gecontroleerd foor politie in de afgelopen 12 maanden - naar geboorteland en herkomst; p. 62, 6.2.5: Denkt dat afkomst, huidskleur of uiterlijk voor de politie een reden was om te controleren)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juni 2024 Pagina 3 van 6

Antwoord vragen 1 en 2 Allereerst hecht het college waarde aan het maken van excuses voor de vertraging in de beantwoording van deze raadsvragen. Getracht werd de beantwoording voor de commissie AZ van 18 april 2024 gereed te hebben, maar dit is niet gelukt doordat het onderzoek naar de afwijkingen en de afstemming met partners langer duurde dan gepland en gehoopt. Het college betreurt het gegeven dat deze afwijkingen op enig moment zijn ontstaan. Uit het onderzoek naar de afwijkingen komt naar voren dat er onbewust een vermoedelijk menselijke fout is gemaakt die (te) laat is ontdekt. De afwijkingen zijn in november 2023 gesignaleerd door medewerkers van de gemeente (O&S). Zelfs na uitgebreid onderzoek is voor wat betreft de hoogte van de verschillen in de cijfers helaas geen specifiek aanwijsbare verklaring gevonden. Het college is er in deze situatie van overtuigd dat het op geen enkel moment de intentie is geweest om cijfers bewust te beïnvloeden of aan te passen. Tevens hebben personeelswisselingen in de loop der jaren ervoor gezorgd dat de verklaring voor het verschil in cijfers niet exact te traceren is. Het is van groot belang dat geleerd wordt van fouten. Bij het vaststellen en uitwisselen van cijfers en/of data is zorgvuldige afstemming tussen en registratie door alle betrokken partners noodzakelijk.

Hierover zijn inmiddels duidelijke werkafspraken gemaakt om te voorkomen dat een dergelijke fout nogmaals kan plaatsvinden. Twee voorbeelden hiervan zijn het toepassen van het vier-ogen principe en het niet tussentijds, maar alleen jaarlijks uitdraaien en vaststellen van cijfers. 3.

Is het college bekend met verzoeken om precies deze data, die Controle Alt Delete sinds 18 januari verschillende keren bij O&S heeft gedaan? 1. Is er een verband tussen deze verzoeken en de correctie van de cijfers? Antwoord Ja, het college is bekend met het verzoek van Controle Alt Delete. Aangezien de verschillen al eerder ontdekt werden (november 2023) en het eerste verzoek van Controle Alt Delete op 18 januari 2024 gedaan werd, is daartussen geen verband.

4.

5.

Erkent het college het belang van het openbaar maken van achterliggende data, zodat deze onafhankelijk onderzocht en beoordeeld kunnen worden? I. Waarom is dit tot op heden niet gebeurd? II. Hadden afwijkingen als deze op die manier wellicht voorkomen kunnen worden? Zal het college erop toezien dat de achterliggende data van de Veiligheidsmonitor sinds 2019 zo snel mogelijk openbaar gemaakt worden, of op z’n minst beschikbaar gesteld worden aan de raad, en desgevraagd aan andere organisaties? Antwoord vraag 4 en 5 Het college erkent dat het belangrijk is om transparant te zijn over data en cijfers in de veiligheidsmonitor. Het is daarbij wel van belang te melden dat het CBS, de gemeentelijke afdeling O&S en Ipsos I&O afspraken hebben gemaakt over welke informatie beschikbaar is. Een belangrijke reden om hierover afspraken te maken is om de anonimiteit van de respondenten te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juni 2024 Pagina 4 van 6

waarborgen. Het beschikbaar stellen van achterliggende data is daarom in beperkte mate en onder strikte voorwaarden mogelijk. Even wel is het uitgangspunt van deze afspraken om zo transparant mogelijk te zijn over de totstandkoming van de gegevens. Het CBS is de organisatie die het toegangsproces tot de achterliggende data beheert en aanvragen voor achterliggende data beoordeelt. Meer informatie over het toegangsproces voor achterliggende data kunt u vinden op deze website van het CBS4. Het college is echter er wel van overtuigd dat deze afwijkingen niet voorkomen hadden kunnen worden door openbaarmaking van de achterliggende data, maar dat deze wel eerder opgemerkt hadden kunnen worden. 6.

Waarom zijn de cijfers van de Veiligheidsmonitor 2023 niet meegenomen in de raadsinformatiebrief van vorige week? 1. Wanneer zullen deze worden gepubliceerd? 2. Kunnen ook hiervan de achterliggende data beschikbaar gesteld worden? Antwoord De cijfers uit de Veiligheidsmonitor 2023 met betrekking tot Amsterdam zijn nog niet beschikbaar. Het CBS heeft al wel gegevens voor heel Nederland geanalyseerd en gepubliceerd. De gegevens voor Amsterdam worden in het derde kwartaal van 2024 aan de gemeenteraad gestuurd. Wat betreft uw verzoek over het beschikbaar stellen van de achterliggende data, verwijs ik u naar de beantwoording bij vraag 4 en 5.

7.

Hoe reflecteert het college op de discrepantie tussen het landelijk percentage van mensen dat etniciteit als reden voor politiecontrole ziet, en het percentage Amsterdammers met dat vermoeden? Antwoord De vragen over politiecontroles zijn dit jaar voor het eerst opgenomen in de landelijke vragenlijst van de Veiligheidsmonitor 2023. Dit heeft vervolgens geleidt tot landelijke cijfers. Om op uw vraag een gedegen reactie te geven is het van belang om eerst een analyse te maken van de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor Amsterdam 2023. Zoals eerder aangegeven worden die in het derde kwartaal van dit jaar verwacht en met u gedeeld. Het college zal dan met een uitgebreidere reactie komen. Het college constateert ook dat de Amsterdamse cijfers uit 2020, 2021 en 2022 over het aandeel personen dat denkt dat afkomst, huidskleur of uiterlijk een reden is geweest voor de laatste politiecontrole, hoger zijn dan het landelijk gemiddelde uit 2023. De landelijke resultaten laten zien hoe belangrijk het is om aandacht te hebben voor het tegengaan van etnisch profileren. Afkomst en uiterlijke kenmerken zoals huidskleur of culturele uiterlijke kenmerken mogen nooit aanleiding zijn voor de politie om iemand te controleren. Daarbij moet altijd uitgelegd worden waarom er een controle plaatsvindt.

Voor het functioneren van de politie is het essentieel dat er vertrouwen is vanuit alle groepen in de samenleving. De politie erkent dat er nog stappen moeten worden gemaakt en werkt daar ook aan, bijvoorbeeld via het programma Politie voor Iedereen.

4

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatschappij/veiligheid-en-recht/veiligheidsmonitor/werkwijze/algemeen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8.

Datum 18 juni 2024 Pagina 5 van 6

Hoe kijkt het college, in het licht van de gecorrigeerde cijfers en de cijfers uit de landelijke Veiligheidsmonitor 2023, naar de conclusies die politiechef Paauw trok in zijn brief aan de driehoek van 8 september 2022? 1. Welke gevolgen heeft dit voor de geloofwaardigheid van politie, gemeente en overheid - en de effectiviteit van de maatregelen die zij genomen hebben - op het gebied van etnisch profileren? Antwoord De conclusie in de brief van de politiechef van 8 september 2022 over de interne enquête blijft in stand. Dat geldt niet voor de conclusies over de Veiligheidsmonitor van 2021 omdat de gecorrigeerde cijfers een meer stabiel beeld laten zien. Verder blijkt uit de landelijke Veiligheidsmonitor 2023 dat Nederlanders met een migratieachtergrond gemiddeld vaker worden gecontroleerd door de politie. Over deze onderwerpen kan pas een betere vergelijking met de conclusies worden gemaakt als de cijfers uit de Veiligheidsmonitor 2023 voor Amsterdam bekend zijn. De aanpak professioneel controleren is integraal onderdeel van het politiewerk en opgenomen in het programma ‘Politie voor Iedereen’. Professioneel controleren hoort bij het vakmanschap van elke uitvoerende politiemedewerker. Deze werkwijze is vastgelegd in het Handelingskader professioneel controleren.

In een eerdere versie van dit handelingskader stond dat iemand op grond van uiterlijk, etniciteit of afkomst gecontroleerd mocht worden mits dat niet het enige criterium was. In februari 2023 volgde een uitspraak van het gerechtshof in Den Haag die oordeelde dat de Koninklijke Marechaussee discrimineerde door personen op basis van huidskleur, afkomst of etniciteit te selecteren voor controles zonder dat ze verdacht waren. Naar aanleiding van deze uitspraak heeft de politie op 26 april jl. laten weten dat het selecteren van burgers voor een controle niet meer gebaseerd mag zijn op ras, etniciteit, afkomst of uiterlijke kenmerken, behalve als sprake is van een gericht signalement. De politie laat met deze krachtige boodschap zien dat geen enkele vorm van etnisch profileren geaccepteerd is. Ook hebben Controle Alt Delete en Amnesty geadviseerd op welke wijze deze boodschap op te nemen in het handelingskader professioneel controleren. Deze ontwikkelingen zorgen hopelijk voor meer draagvlak en vertrouwen in de aanpak en bestrijding van etnisch profileren.

9.

In deze brief geeft de politiechef aan dat ook hun interne enquête een duidelijke verbetering laten zien, hoe accuraat zijn die gegevens? 1. Zouden ook hiervan de achterliggende data openbaar gemaakt kunnen worden? Antwoord Het college zal overleggen met de politie of de achterliggende data openbaar gemaakt kunnen worden of kunnen worden ingezien.

Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 juni 2024 Pagina 6 van 6

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl