Beantwoording SV Van der Kamp (VVD) en Kreuger (JA21) inzake duizenden bezwaren afvalboetes

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12-11-2024 Afval en Reiniging, Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte Hester van Buren, Femke Halsema Directie THOR (bestuurszaken.thor@amsterdam.nl), directie Afval en Grondstoffen (bestuurszaken.afvalketen@amsterdam.nl) en Juridisch Bureau Beantwoording schriftelijke vragen van de leden Van der Kamp (VVD) en Kreuger (JA21) inzake duizenden bezwaren afvalboetes

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 11 september 2024 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van de leden Van der Kamp (VVD) en Kreuger (JA21) inzake duizenden bezwaren afvalboetes. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers Het schoonhouden van de stad is een belangrijke kerntaak van de gemeente, maar ook van haar inwoners. Indien afval verkeerd wordt aangeboden, riskeren inwoners en ondernemers een boete. Afvalboetes zijn nodig om asociaal gedrag, zoals het verkeerd aanbieden of dumpen van afval, te ontmoedigen. Zonder duidelijke financiële sancties ontbreekt een directe consequentie voor dit gedrag, waardoor mensen minder geneigd zijn hun gewoontes aan te passen. Boetes creëren een prikkel om verantwoordelijkheid te nemen, wat bijdraagt aan een schonere stad, lagere reinigingskosten en een leefbare openbare ruimte voor alle Amsterdammers. Tijdens de commissievergadering Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie van 5 september 2024, gaf de wethouder aan dat er zo’n 12.000 bestuurlijke boetes zijn uitgeschreven voor overtredingen rondom het verkeerd aanbieden van afval. Vervolgens zou de gemeente enkele duizenden bezwaren hierover hebben ontvangen.

De wethouder gaf aan dat boetes vervolgens vaak worden ingetrokken, vanwege de complexiteit om voldoende bewijs te leveren wanneer de overtreder niet op heterdaad wordt betrapt. De fracties van de VVD en JA21 vinden het opvallend hoeveel bezwaarprocedures er worden gestart bij afvalboetes. Het staat elke Amsterdammer vrij om een bezwaarprocedure te starten, maar daarbij is het onder meer belangrijk dat de hoogte van een boete in verhouding staat tot de kosten van een bezwaarprocedure, om onnodige juridische en administratieve kosten te vermijden. Als de boete te laag is in vergelijking met de kosten van een bezwaarprocedure, kunnen mensen vaker bezwaar aantekenen, zelfs als de overtreding terecht is, omdat ze weinig te verliezen hebben. Dit leidt tot een toename van bezwaarprocedures, wat onwenselijk is voor een gemeente omdat het extra druk legt op de ambtelijke organisatie, kosten verhoogt, en de efficiëntie van de handhaving en rechtspraak belemmert. Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 2 van 5

1. Hoeveel boetes voor afvalovertredingen zijn er in 2024 uitgeschreven en hoeveel bezwaarprocedures op deze boetes zijn er in 2024 ingediend? Kunnen deze cijfers (inclusief aandeel bezwaarprocedures) worden uitgesplitst naar stadsdeel? In 2024 zijn 6377 bestuurlijke boetes uitgeschreven voor afvalovertredingen. In dezelfde periode zijn 2439 bezwaarschriften ontvangen over deze boetes. Per stadsdeel ziet het beeld er als volgt uit:

Centrum: Nieuw West Noord Oost West Zuid Zuidoost Weesp Onbekend

Boetes bezwaren 2390 817 567 192 405 132 566 378 730 334 948 358 695 197 76 18 13

2. Merkt het college dat er bij boetes voor afvalovertredingen meer bezwaarprocedures zijn ingediend dan bij andere bestuurlijke boetes? Kan het college hier cijfers over delen? Graag met toelichting. Inderdaad ligt de verhouding bij de andere bestuurlijke boetes anders. In dezelfde periode zijn 1136 overige bestuurlijke boetes opgelegd. Over deze boetes zijn 168 bezwaarschriften ontvangen. Deze boetes werden opgelegd voor veel verschillende overtredingen. Er wordt naar verhouding meer bezwaar gemaakt op afvalboetes. Dit kan worden verklaard door de aard van de overtreding. Mensen die een afvalboete opgelegd krijgen ontvangen het boetebesluit pas enige tijd na het constateren van de overtreding. In bezwaarprocedures is te zien dat mensen vaak niet weten waarvoor de boete is opgelegd. Het boetebesluit bevat namelijk geen foto. Die ontvangen zij pas, desgevraagd, in bezwaar. We zien dus ook regelmatig dat mensen het bezwaar intrekken na het ontvangen van alle documenten (in 2024 tot nu toe 192 intrekkingen). Vanwege technische en privacy redenen is het op dit moment niet mogelijk meteen een foto mee te sturen bij het boetebesluit. Boetes anders dan voor afvalovertredingen worden vaak direct uitgereikt aan de overtreder. Mensen zullen in deze categorie vaker direct inzien dat ze een overtreding hebben begaan. 3.

Hoeveel boetes voor bijplaatsingen zijn er in 2024 uiteindelijk kwijtgescholden? In 2024 zijn tot en met september 392 bezwaarschriften (van de 2439) gegrond verklaard. Dit betekent dat in deze gevallen het boetebesluit is ingetrokken en dat de boete niet betaald hoefde te worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 3 van 5

4. Kan het college inzicht geven hoeveel inkomsten de gemeente in 2024 is misgelopen, doordat boetes voor bijplaatsingen zijn kwijtgescholden? Dit zijn geen misgelopen inkomsten, maar boetes waarvan na bezwaarbehandeling is gebleken dat deze ten onrechte zijn opgelegd. De boetebedragen zijn met ingang van 1 maart verhoogd van €100 naar €110 voor natuurlijke personen en van €500 naar €550 voor rechtspersonen. Omdat er verschillende boetebedragen zijn opgelegd in 2024 is het lastig om een exacte berekening te maken. In 392 gevallen is het bezwaarschrift gegrond verklaard en hoefde het boetebedrag dus niet betaald te worden. Als al betaald was, is het boetebedrag terugbetaald. 5. Kan het college inzichtelijk maken wat de kosten zijn om al deze bezwaarprocedures af te handelen (middelen en FTE)? De kosten voor het afhandelen van de bezwaarschriften afvalboetes van januari tot en met september 2024 bedragen €631.701,-. Deze kosten dekken de inzet van administratieve ondersteuning en juridisch medewerkers bij het juridisch bureau. Afhankelijk van instroom betreft dit zo’n 5-10 FTE formatie op jaarbasis. 6.

Erkent het college dat het zeer onwenselijk is dat boetes voor bijplaatsingen gemakkelijk kwijtgescholden worden door een gebrek aan bewijslast? En is het college het met de fracties van VVD en JA21 eens dat er hierdoor ongewenst effecten kunnen ontstaan? Zo nee, waarom niet? Een boete is een strafsanctie. Het is van groot belang dat zorgvuldig getoetst wordt of iemand wel of geen overtreder is. Hierbij is ook een ontwikkeling in de rechtspraak van belang. Tot halverwege 2022 werd aangenomen dat alleen wanneer iemand onomstotelijk kon aantonen dat hij niet verantwoordelijk was voor het verkeerd aanbieden van het afval, geen bestuurlijke boete opgelegd kon worden. In 2022 heeft de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak gedaan in verschillende afvalzaken en is het proces leveren van tegenbewijs veranderd. De afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde dat met de eis dat onomstotelijk bewijs moest worden aangeleverd de lat voor vermeende overtreders te hoog lag. Sinds deze uitspraken kan de ontvanger van een boete het tegendeel aannemelijk maken door middel van een onderbouwde verklaring dat het afval op die plek is beland zonder toedoen van de bezwaarmaker. Deze onderbouwing dient concreet, gedetailleerd, logisch en met objectieve omstandigheden onderbouwd te zijn.

Een andere mogelijkheid is dat de indiener van het bezwaar verklaart dat hij niet in de gelegenheid was om het afval achter te laten. Dit betekent in de bezwaarpraktijk dat mensen met een logische verklaring moeten komen waaruit blijkt dat zij niet verantwoordelijk zijn voor het aangetroffen afval. Uiteraard moet dit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 4 van 5

goed onderbouwd en controleerbaar zijn. Voorbeelden zijn een langere afwezigheid, een gezamenlijk huishouden of wonen op grote afstand van de plaats waar het afval is aangetroffen. Door deze werkwijze is het college het niet met de vraagstellers eens dat door de bezwaren ongewenste effecten kunnen ontstaan. 7. Is het college het met de fracties van de VVD en JA21 eens dat afvalboetes nodig zijn om asociaal gedrag, zoals het verkeerd aanbieden of dumpen van afval, te ontmoedigen en tegen te gaan? Zo nee, waarom niet? Ja, naast preventie is handhaving op afval een manier om de overlast op afval terug te dringen. Als preventie niet afdoende is en iemand diens afval toch onjuist aanbiedt wordt er bij een constatering een waarschuwing gegeven of een bestuurlijke boete opgelegd. Een bestuurlijke boete is een straf die de gemeente Amsterdam oplegt als iemand de wet overtreedt, met als doel dat de burger of ondernemer zijn gedrag aanpast. 8. Is het college bereid om het bedrag van de bestuurlijke boete te verhogen tot het landelijke maximum, en tegelijkertijd een lobby te starten richting het Rijk om dit landelijke maximum te verhogen? Zo nee, waarom niet? De gemeente Amsterdam hanteert al de landelijk vastgestelde maximale bedragen voor de bestuurlijke boetes.

Deze bedragen staan in het landelijk besluit BBOOR en zijn overgenomen in de Amsterdamse wijzigingsverordening BBOOR (de grondslag voor afvalboetes ligt in de afvalstoffenverordening). Voor verschillende overtredingen met betrekking tot afvaloverlast zijn verschillende bedragen vastgesteld. Een opsporingsambtenaar (boa) legt een boete op voor de overtreding die door hen wordt geconstateerd. In de praktijk worden de meeste boetes opgelegd voor afval- en bijplaatsing overtredingen, het boetebedrag daarvan is 110 euro (voor natuurlijke personen vanaf 16 jaar, zie wijzigingsverordening BBOOR). De landelijke maximale hoogte van de BBOOR is gelijk aan de strafrechtelijke boetehoogte, dit om (landelijke) rechtsongelijkheid te voorkomen. Een lobby voor hogere bestuurlijke boetes ligt voor het college om deze reden niet voor de hand. 9. Is het college bereid om camera’s te plaatsen bij zogenoemde hotspots, waar vaak overlast is door het verkeerd aanbieden of dumpen van afval, om het aantal bezwaarprocedure te verminderen, omdat beelden gebruikt kunnen worden als bewijslast? Zo nee, waarom niet? Cameratoezicht in de openbare ruimte is vanwege de inbreuk die het doet op de privacy met wetgeving omkleed. De gemeentewet (artikel 151c) eist dat cameratoezicht proportioneel en noodzakelijk is om de openbare orde te kunnen handhaven.

Dat wil zeggen: • Het probleem moet dusdanig ernstig zijn dat cameratoezicht nodig is. Dit is de eis van proportionaliteit; • Andere, minder ingrijpende, maatregelen zijn aantoonbaar onvoldoende effectief. Dit is de eis van subsidiariteit.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 5 van 5

De noodzaak moet daarnaast volgen uit een ‘dringende maatschappelijke behoefte’. Het uitlezen van camerabeelden is ook kostbaar. Dit maakt cameratoezicht om afvaldumping tegen te gaan wettelijk en praktisch gezien eigenlijk lastig haalbaar. Handhaving op basis van de camerabeelden is bovendien lastig. In 2022 heeft de gemeente Den Haag een experiment gehouden met cameratoezicht bij afvalcontainers. In driekwart van de gevallen was de bijplaatser duidelijk in beeld, maar is het niet gelukt de identiteit van bijplaatsers op basis van de camerabeelden vast te stellen. Daardoor kon geen enkele bestuurlijke boete worden opgelegd.

Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Hester van Buren Wethouder Afval en Reiniging

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl