Beantwoording SV Minderhoud en Van Renssen.pdf

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 mei 2023 Coördinatie Maatschappelijke Voorzieningen, Gemeentelijk Vastgoed, Grond en Ontwikkeling Marjolein Moorman, Rutger Groot Wassink en Reinier van Dantzig Afdeling Maatschappelijke Voorzieningen Beantwoording schriftelijke vragen van de leden Minderhoud en Van Renssen inzake ruimte voor maatschappelijke organisaties en buurtgroepen inclusief beantwoording van de vraag van lid Alberts over huisartsen in de H-buurt

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 17 maart 2023 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van de leden Minderhoud en Van Renssen inzake ruimte voor maatschappelijke organisaties en buurtgroepen. Tevens is door lid Alberts een vraag gesteld over huisartsen in de H-buurt. Deze vraag is op voorstel van het lid Minderhoud betrokken bij deze beantwoording. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers De stad bouwt de aankomende jaren aan een fijne en leefbare stad waarin alle Amsterdammers een thuis kunnen vinden ongeacht hun inkomen. Een ongedeelde stad waar Amsterdammers kunnen wonen in gemengde en complete buurten. De PvdA fractie is van mening dat maatschappelijke organisaties en buurtgroepen een belangrijk onderdeel vormen van zo’n ongedeelde stad en bijdragen aan kansengelijkheid. Tal van maatschappelijke organisaties en vrijwilligers spelen een grote rol bij het creëren van een thuisgevoel voor veel Amsterdammers aan de hand van, vaak laagdrempelige, maatschappelijke activiteiten. Zij hebben zicht op een groep Amsterdammers die de formele instanties niet altijd goed in beeld hebben.

Ze geven taallessen aan buurtbewoners die de Nederlandse taal nog niet machtig zijn, voorzien duizenden gezinnen van een gratis ontbijt of warme maaltijd, bieden hulp met ingewikkelde administratie en zijn vaak een luisterend oor voor mensen die voor hun gevoel nergens anders heen kunnen. De behoefte voor ondersteuning van dit soort organisaties blijft onverminderd groot. Tegelijkertijd wordt de ruimte voor dit soort organisaties steeds schaarser. De stad breidt uit door oude stukken van de stad te slopen en opnieuw te bouwen, en op lege plekken de stad verder uit te breiden. Buurten die decennia lang hebben gebouwd aan sociale netwerken, waar buurtbewoners elkaar ondersteunen en plek hebben om elkaar te vinden, veranderen in rap tempo – zowel fysiek als sociaal. Bewoners zien hun buurt veranderen en zijn bang dat de vernieuwing

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 2 van 7

niet per se een verbetering betekent voor hen: mooie nieuwe gebouwen met welvarende nieuwe buurtbewoners, maar geen plek meer voor de eerdere bewoners en hun activiteiten. Het slinkende aantal locaties voor niet kapitaalkrachtige (doch essentiële) diensten reikt verder dan alleen buurt en - bewonersorganisaties. Huisartsen, tandartsen en kinderdagverblijven worden geconfronteerd met stijgende huren die ook zij niet altijd meer kunnen opbrengen. Ook dit raakt de leefbaarheid in de wijken.12 Recente ontwikkelingen in Zuidoost (specifiek de H-buurt), Noord (de Afghaanse vereniging die moet vertrekken) en Oost (Gered Gereedschap) laten zien dat het voortbestaan van dit soort organisaties geenszins voor lief genomen kan worden. Het is helaas ook onderdeel van een langere trend waarbij de marktwerking en hoge huren tot gevolg hebben dat er minder ruimte is voor de meerwaarde van deze maatschappelijke organisaties.3 De sociale netwerken vallen zonder de fysieke locatie uit elkaar, waardoor de kansengelijkheid in onze buurten onder druk komt te staan. Gezien het vorenstaande stelt ondergetekende, namens de fracties van de Partij van de Arbeid en GroenLinks, op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen: Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden.

Voorafgaand aan de beantwoording een toelichting op een aantal punten: Tussen de bestemming maatschappelijk en een voorziening met een maatschappelijk belang of buurtfunctie zit een verschil. Bij een maatschappelijke bestemming gaat het over wat juridisch in het bestemmingsplan is toegestaan. In de regel gaat dit om voorzieningen op het gebied van welzijn en zorg, volksgezondheid, cultuur, religie, onderwijs, etc. Als de bestemming alleen maatschappelijk is, is daar ook een maatschappelijke grondprijs aan gebonden en komen daar alleen functies die ook gelabeld zijn als maatschappelijk. Daarnaast zijn er ook functies die een maatschappelijk belang of een buurtfunctie hebben maar qua bestemming niet maatschappelijk zijn. Bijvoorbeeld een buurtcafé of tandarts. Deze functies vallen juridisch onder een andere bestemming, waar ook een andere, hogere grondprijs bij hoort. Het kan ook voorkomen dat een maatschappelijke voorziening of een voorziening met een maatschappelijk belang een locatie huurt waar ook andere bestemmingen en functies mogelijk zijn. Het staat verhuurders dan ook vrij om marktconforme huren te vragen of ander soort huurders te vinden bij een nieuwe verhuring. De bovenstaande verschillen worden vaak op één hoop geveegd rondom discussies met betrekking tot maatschappelijke voorzieningen.

Het is daarbij goed te vermelden dat de gemeente bij de laatste twee situaties veel minder (bij)sturingsmogelijkheden heeft.

1 https://www.parool.nl/nieuws/twee-huisartsen-over-de-krappe-markt-voor-praktijken~be1ce9bb/ 2

https://www.parool.nl/amsterdam/amsterdamse-kinderopvang-geplaagd-door-hoge-huren-we-worden-de-

stadsring-uitgejaagd~b4e55648/ 3 https://www.parool.nl/amsterdam/de-bijlmer-wordt-te-duur-voor-deze-afrikaanse-kerk-waar-wekelijks-honderd-

schoolkinderen-ontbijten~b68e92a3/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 3 van 7

1 Hoe monitort de gemeente momenteel welke maatschappelijke/bewonersorganisaties dreigen weg te vallen door bouwontwikkelingen en/of te hoge huren? Antwoord: Maatschappelijke organisaties die ruimte zoeken kunnen zich melden bij de Stadsloods. De Stadsloods heeft een database waarin zij een overzicht bijhoudt van de partijen die zich bij de Stadsloods hebben aangemeld. In de praktijk melden deze partijen zich echter op meerdere plekken binnen de gemeente zoals o.a. afdeling Maatschappelijke Voorzieningen (MV), de stadsdelen en de projecten van de desbetreffende gebiedsontwikkeling. Partijen wordt geadviseerd zelf contact op te nemen met de Stadsloods. De gemeente heeft geen centraal overzicht van de verzoeken die binnenkomen. Daarnaast is ook geen zicht op de partijen die zich niet bij de gemeente hebben gemeld maar wel met dit probleem te maken hebben. 2 Hoeveel locaties hebben de afgelopen tien jaar de bestemming ''maatschappelijk'' verloren, hoeveel locaties zijn er bijgekomen met de bestemming ''maatschappelijk'' en wat is netto het verschil? Hier ontvang ik graag overzicht van. Antwoord: Stadsbreed is geen inzicht in hoeveel vierkante meter er in totaal is met de bestemming maatschappelijk. Ook is onbekend hoeveel wijzigingen daarin zijn geweest in de afgelopen 10 jaar.

De reden hiervoor is dat de gemeente een paar honderd bestemmingsplannen heeft, die nog niet digitaal, centraal gekoppeld zijn. Dit gaat met de komst van het omgevingsplan veranderen. De implementatie hiervan kost enkele jaren. Verzoeken voor het wijzigen van een bestemmingsplan in bestaande gebieden (buiten gebiedsontwikkeling) worden ingediend bij de stadsdelen. Daarnaast speelt dat maatschappelijke en bewoners organisaties zich ook kunnen vestigen in de bestemming gemengd. Het aantal vierkante meters maatschappelijk staat hiermee dus niet gelijk aan de ruimte voor maatschappelijke/bewoners organisaties, waardoor alleen kijken naar de omzetting van de bestemming “maatschappelijk” naar iets anders geen compleet beeld geeft. 3 Herkent het college het beeld dat het aantal betaalbare m2 voor maatschappelijke/bewonersorganisaties is gedaald en dat de vraag nog steeds groot is? Antwoord: De vraag is onverminderd groot en o.a. vanuit de Stadsloods wordt een toename van de vraag waargenomen. Wekelijks melden zich maatschappelijke partijen bij de Stadsloods die geen betaalbare ruimte vinden in de stad. De druk op de betaalbaarheid van maatschappelijk vastgoed in de stad staat onder druk.

4 Wat is de gemiddelde grondprijs per m2 die de gemeente hanteert voor de bestemming ''maatschappelijk'' bij transformatie/nieuwbouw? Antwoord: De maatschappelijke grondprijs bedraagt in 2023, € 211,- per m2. Dit bedrag wordt jaarlijks door het college vastgesteld. 5 Wat is de referentienorm van maatschappelijke voorzieningen bij nieuwbouw/transformatie in m2 en tegen welke huurprijs? Uitgesplitst naar: A) Ruimte voor maatschappelijke/bewoners organisaties;

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 4 van 7

B) Kinderdagopvang; C) Huisartsenpraktijken. Antwoord: De referentienorm is een instrument voor de groei van de stad en een hulpmiddel om te bepalen wat in de gebiedsontwikkeling nodig is. Aan de referentienorm is geen huurprijs gekoppeld (zie hiervoor vraag 11). Bij elk project wordt naast de norm met het project en betreffende beleidsafdelingen gekeken wat op die specifieke locatie nodig is. Het model houdt tevens rekening met het type wijk dat ontwikkeld wordt (hoog stedelijk, gemengd stedelijk of luwe woonwijk). Dit betekent dat de uitkomst en daarmee de opgave per gebied kan verschillen. Uitgaande van 1.000 woningen leidt dat tot de volgende m2: Voorziening Ruimte voor maatschappelijk* KDV in school KDV los Huisartsen**

Hoog stedelijk 146

Gemengd stedelijk 156

Luwe wijk 166

201 151 300

245 184 300

303 227 300

* In het referentiemodel zit ruimte voor buurtkamers, huizen van de wijk en jongerencentra (ontmoetingsruimte) die meestal gebruikt worden door welzijnsinstellingen t.b.v. welzijnswerk. ** De huisarts zit niet los in het referentiemodel, in het model zit ruimte voor eerstelijns zorg, de bovengenoemde m2 gaan dan ook over gezondheidszorg.

6 Hoe wordt deze referentienorm gewaarborgd in tenderprocessen? Antwoord: De referentienorm wordt vooral gebruikt bij planontwikkeling op gebiedsniveau en geborgd in de plaberum producten hiervan, zoals een principenota, projectnota en investeringsbesluit. Mocht een maatschappelijke voorziening nodig zijn in een plangebied en landen op een kavel die getenderd wordt, dan wordt dit in de voorwaarden meegeven t.b.v. de ontwikkeling van deze voorziening. 7 Hoe betrekt G&O gemeentelijk vastgoed, sociaal domein en stadsdelen (gebiedsteams) bij de planvorming bij gebiedsontwikkeling, specifiek met betrekking tot het waarborgen voldoende (betaalbare) plek voor maatschappelijke organisaties/initiatieven en de invulling daarvan? Antwoord: De afdeling Maatschappelijke Voorzieningen (MV) heeft een brugfunctie tussen Grond & Ontwikkeling (G&O), het sociaal domein en de stadsdelen om te zorgen dat in de gebiedsontwikkeling de opgave vanuit sociaal domein en in het bijzonder de opgave uit de referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen wordt geborgd. Dit wordt in de regel vastgelegd in het stedenbouwkundigplan. Bij het concretiseren van een voorziening op een specifieke plek trekken G&O, MV, Gemeentelijk Vastgoed (GV) en de betreffende beleidsafdeling en/of stadsdeel (per voorziening anders) gezamenlijk op om de uitgangspunten t.b.v. de ontwikkeling op te stellen.

Hierbij spelen grondpositie en overige opgave een rol in de uiteindelijke haalbaarheid en kaders voor een ontwikkelaar. A) Hoe wordt dit meegenomen in (de voorbereidingen) op onderhandelingen met ontwikkelaars?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 5 van 7

Antwoord: Dit verschilt, afhankelijk van de grondpositie en de ontwikkelstrategie van het project. Daar waar de gemeente grondbezit heeft wordt bij het opstellen van de tenders en de aankondiging hiervan actief gecommuniceerd dat er ook een maatschappelijke voorziening ontwikkeld moet worden als verplicht onderdeel van de tender. Via nieuwe gronduitgifte en tenders heeft de gemeente meer sturingsmogelijk om de realisatie van maatschappelijke voorzieningen op te leggen. Bijvoorbeeld bij de tender voor kavel 7 in Overhoeks: naast het reguliere woonprogramma omvat deze tender ook een maatschappelijk programma met een woonzorgvoorziening, buurtkamer en andere maatschappelijke voorzieningen in de plint. In steeds meer gevallen is niet de gemeente maar de huidige erfpachter de initiatiefnemer voor een herontwikkeling via transformatie of sloop-nieuwbouw. In dit soort gevallen heeft de gemeente minder dwingende sturingsmogelijkheden. De benodigde maatschappelijke voorzieningen worden in deze projecten wel inzichtelijk in de investeringsnota en het stedenbouwkundigplan. Ook kan de gemeente het bestemmingsplan als sturingsmiddel inzetten in de onderhandelingen met de grondeigenaar om de positie van maatschappelijke voorzieningen te waarborgen.

Amstel III is bijvoorbeeld een transformatiegebied waar de gemeente veel minder kan sturen dan in traditionele ontwikkelingsgebieden zoals Strandeiland. Indien een bepaalde transformatielocatie/kavel gekoppeld wordt aan het onderbrengen van maatschappelijk vastgoed (denk aan: een basisschool, jongerentalentcentrum, gezondheidscentrum, buurtkamer, huis van de wijk, Ouder- en Kindteam etc.), dan wordt voorafgaand aan de gesprekken over de afsprakenbrief intern overleg gevoerd tussen GV, MV, de projectmanager van PMB, de stedenbouwkundige en planoloog van R&D en de projectleider Grondzaken van G&O over de specifieke eisen die samen hangen met de betreffende functie i.r.t. de locatie, zodat dit eenduidig aan de ontwikkelaar kan worden overgebracht. Het uiteindelijke programma, inclusief maatschappelijke voorzieningen, in transformatiegebieden komt tot stand via een onderhandeling tussen de gemeente en de ontwikkelaar. Waarbij het programma in tenders opgelegd kan worden en de gemeente volledige sturing heeft. In beide situaties geldt dat er wel een realiseerbaar programma moet worden uitgevraagd door de gemeente en de stapeling van eisen niet te hoog wordt, anders is er geen project.

8 Wat is de positie van de eerdergenoemde directies en stadsdelen bij gebiedsontwikkeling op het moment dat een afsprakenbrief wordt opgesteld met een ontwikkelaar, specifiek in relatie het borgen van voldoende ruimte voor maatschappelijke doeleinden? Antwoord: Als de betreffende afdelingen gezamenlijk hebben bepaald dat op een kavel een maatschappelijke voorziening moet komen, dan worden met name afdeling MV en GV betrokken bij het maken van de afspraken. Afhankelijk van het type maatschappelijke voorziening wordt bepaald of de gemeente zelf ruimte wil huren/kopen, waar vervolgens afspraken over gemaakt moeten worden, of dat alleen kaders meegeven worden t.b.v. derden (maatschappelijke partijen). Een afsprakenbrief wordt pas door de directeur van G&O ondertekend, als vanuit GV en MV aangegeven is dat deze directies akkoord zijn met de afspraken in de afsprakenbrief die het maatschappelijke vastgoed behelzen. Het stadsdeel is vooral aangehaakt in de planning van de basisvoorzieningen en door nauwe samenwerking binnen de gemeente en met ontwikkelaars tot locaties voor placemaking te komen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 6 van 7

9 Heeft de gemeente een beeld bij de beschikbare locaties voor maatschappelijke/bewoners organisaties vanuit woningbouwcorporaties? Antwoord: Stads breed is geen overzicht van locaties die gebruikt worden door maatschappelijke/bewoners organisaties in eigendom van woningbouwcorporaties. De gemeente heeft wel inzicht in de locaties die gebruikt worden door organisaties die subsidie ontvangen van de gemeente Amsterdam. 10 Hoe worden woningbouwcorporaties betrokken bij het waarborgen van voldoende m2 voor maatschappelijke doeleinden bij bestaande bouw en nieuwbouw/transformatie? Antwoord: In de planvorming voor gebieden waar de opgave rondom maatschappelijke voorzieningen bepaald wordt, wordt ook gekeken naar waar corporaties zitten en waar andere ontwikkelaars komen of al zitten. Bij het bepalen van de plek, wordt vooral gekeken naar de juiste plek in relatie tot de juiste timing van de gebiedsontwikkeling. Wanneer een maatschappelijke voorziening gepland wordt op een (toekomstige) locatie van een woningbouwcorporatie wordt hierover in een vroeg stadium contact opgenomen. 11 Op welke wijze kan de gemeente eisen stellen rondom het toevoegen van voldoende plek voor maatschappelijke organisaties bij de selectie van ontwikkelaars die willen bouwen in de stad en hoe gebeurt dat momenteel? A) Hoe kan de gemeente eisen stellen m.b.t.

de maximale m2-prijs dat gevraagd kan worden voor de invulling? B) Welke rol kan de gemeente zelf spelen met betrekking tot het zo laag mogelijk houden van de m2-huurprijs voor maatschappelijke organisaties? Antwoord: De gemeente kan daar waar we als gemeente nieuwe grond uitgeven kiezen voor een maatschappelijke bestemming en hiermee de grondprijs laag houden, zodat ook de huurprijs lager kan zijn. Selectie van ontwikkelaars vindt alleen plaats bij projecten waar we als gemeente nieuwe grond uitgeven door middel van tenders. In tenders kan gestuurd worden op kwaliteit en inhoud door punten toe te kennen aan specifieke onderdelen zoals duurzaamheid, programma (wonen en niet wonen) en opbrengsten. Ook kunnen ruimtelijke en financiële kaders voor maatschappelijke voorzieningen meegeven worden. Dit gebeurt in de praktijk ook. Via tenders kan worden afgedwongen dat een partij ook de maatschappelijke voorzieningen realiseert. Afspraken hierover worden in de (erfpacht)contracten vastgelegd. Daarnaast kan worden gekozen voor een eigen bouwontwikkeling of verwerving en daarmee als eigenaar een maatschappelijke huur in rekening brengen. Bezit van vastgoed biedt op de lange termijn meer financiële zekerheid dan huren op de vastgoedmarkt aan de maatschappelijke voorziening en zal (in ieder geval op de langere termijn) voordeliger uitpakken.

Bij transformatiegebieden met al bestaande erfpachtcontracten is het te realiseren programma altijd meer een onderhandeling tussen de gemeente en de huidige erfpachter. De huidige erfpachter is namelijk niet verplicht om te transformeren. Partijen staan ook open om de desbetreffende maatschappelijke functies te realiseren. Zeker als deze wens vroegtijdig in het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 mei 2023 Pagina 7 van 7

proces meegenomen wordt. Daarbij helpt de lage vaste grondprijs en als ook vooraf al een partij in beeld is als toekomstige huurder of de gemeente langjarig contractueel de maatschappelijke ruimte afneemt. Lid Alberts heeft n.a.v. de inspraak over de huisartsenpraktijk in de H-buurt (huisarts die vroeg naar ruimte in de ontwikkeling van de H-Buurt) gevraagd of de eerdere oplossing aan de Zuidelijke Wandelweg een oplossing voor dit huisvestingsvraagstuk is en of soort gelijke oplossingen in het algemeen toegepast kan worden (TA2023-000279). Antwoord: Bij het opstellen van plannen t.b.v. de gebiedsontwikkeling wordt bekeken welke maatschappelijke voorzieningen in een gebied nodig zijn, in lijn met het Amsterdamse referentiemodel. Voor de H-buurt heeft dit niet geleid tot een huisartsenopgave die daar gebouwd moet worden. In de nabijheid van metrostation Bullewijk is ruimte voor een gezondheidscentrum in de plannen opgenomen om tegemoet te komen aan de groei van het aantal bewoners in deze omgeving. De gemeente regelt in principe geen huisvesting voor individuele huisartsen. De gemeente zorgt er in de gebiedsontwikkeling en wanneer daar aanleiding voor is, wel voor dat ruimte voor huisartsen in de buurt beschikbaar komt. De match tussen beschikbare ruimte en huisartsen die ruimte zoeken is het speelveld van de markt en daarmee de vastgoedeigenaren en huisartsen.

Lid Alberts refereerde aan de oplossing aan de Zuidelijke Wandelweg. Bij navraag bleek dit te gaan om de situatie Dufaystraat. De gemeente heeft in deze casus, een eigen pand dat niet meer nodig was voor de strategische voorraad onderwijshuisvesting verbouwd t.b.v. een buurtkamer en gezondheidscentrum. De raad is hierover geïnformeerd via een raadsbrief in september 2019. De aanleiding hiervoor was onder andere dat bestaande huisartspraktijken geen vervangende betaalbare praktijkruimte in Zuid kunnen vinden na opzegging van de huurcontracten. In dit deel van de stad liggen de prijzen van particuliere panden veel hoger dan de landelijke vergoeding die zij ontvangen. De gemeente heeft toen bij wijze van uitzondering geïnvesteerd in ruimte voor huisartspraktijken gecombineerd met een ontmoetingsplek door beschikbare ruimte binnen de gemeentelijke voorraad hiervoor gereed te maken. De algemene lijn is dat de gemeente in de bestaande stad geen rol heeft in de huisvesting van huisartsen. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Coördinatie MV

Rutger Groot Wassink Gemeentelijk Vastgoed

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Reinier Van Dantzig Grond en Ontwikkeling