Beantwoording sv Belkasmi en Wehkamp afname doelgroeppeuters Zuidoost die voorschoolse educatie volgen

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 24 januari 2025 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZD (bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl) Beantwoording schiftelijke vragen van de leden Belkasmi (PvdA) en Wehkamp (D66) inzake afname van doelgroeppeuters in Zuidoost die voorschoolse educatie volgen.

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 23 oktober 2024 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van de leden Belkasmi (PvdA) en Wehkamp (D66) inzake afname van doelgroeppeuters in Zuidoost die voorschoolse educatie volgen. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vraagstellers: Voorschoolse educatie is cruciaal voor de motorische, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van kinderen. Het zorgt ervoor dat zij een betere start krijgen op de basisschool, en helpt voorkomen dat ze al op jonge leeftijd een onderwijsachterstand oplopen. Dit geldt in het bijzonder voor doelgroeppeuters, die door de omstandigheden waarin ze opgroeien, een groter risico hebben op een onderwijsachterstand. Als we echt geloven in gelijke kansen, moeten we ervoor zorgen dat juist deze kinderen toegang hebben tot voorschoolse educatie, vooral in stadsdelen zoals Amsterdam-Zuidoost, Noord en Nieuw-West, omdat de uitdagingen daar het grootst zijn. Helaas blijkt bijvoorbeeld dat in delen van Amsterdam-Zuidoost het bereik van doelgroeppeuters flink achterblijft bij het stedelijke gemiddelde van 75%. Het lijkt erop dat deze groep peuters minder vaak naar de voorschool gaat. Sterker nog, het is de afgelopen drie jaar zelfs gedaald. In Bijlmer-Oost van 76% (2020) naar 66% (2023), en in Bijlmer-Centrum van 67% (2020) naar 62% (2023)1.

De PvdA en D66 maken zich hier zorgen over. In Amsterdam-Zuidoost groeien veel kinderen op in moeilijke omstandigheden, zoals armoede, waardoor het niet altijd vanzelfsprekend is dat ze thuis de vaardigheden ontwikkelen die ze nodig hebben voor een goede start op de basisschool. Juist voor deze peuters is het essentieel dat we vanaf het begin in hun ontwikkeling investeren.

1 https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-

kerncijfers?tab=indicator&thema=onderwijs&indicator=OVVEDEELN_P&indeling=wijken&jaar=2023&gebied=AA&taal=nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 januari 2025 Pagina 2 van 7

Wat de PvdA en D66 betreft moeten we er alles aan doen om ervoor te zorgen dat meer peuters naar de voorschool gaan zodat ieder kind, ongeacht zijn omstandigheden, gelijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen. Gezien het vorenstaande stelt ondergetekende, namens de fracties van PvdA en D66, op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen: 1. Is het college het met de PvdA en D66 eens dat de cijfers van het VVE-bereik in Zuidoost reden is tot zorg? 2. Hoe reflecteert het college op dit dalende bereik in bepaalde gebieden in Amsterdam Zuidoost? 3. Wat gaat het college doen om ervoor te zorgen dat het bereik van doelgroeppeuters, in het bijzonder in Amsterdam-Zuidoost, toeneemt? Toelichting door de vraagstellers: De situatie in Amsterdam-Zuidoost is zorgwekkend. Hier blijft het VVE-bereik structureel achter bij de rest van de stad, terwijl juist daar de noodzaak het grootst is. Veel kinderen groeien op in kwetsbare omstandigheden, waardoor ze het risico lopen al op jonge leeftijd een achterstand op te lopen. Een effectieve maatregel zou kunnen zijn het aanbieden van gratis voorschoolse educatie. Zo blijkt dat in Amsterdam de voorlopige OAB-beschikking (2024) € 45.727.738 was. De definitieve OAB-beschikking is echter € 49.046.530.2 Een verschil van € 3.318.792. 4.

Is het college het met de PvdA en D66 eens dat gratis voorschoolse educatie een effectieve maatregel is om het bereik van doelgroeppeuters te verhogen? 5. In hoeverre is het college bereid een pilot te starten, met deze middelen, in AmsterdamZuidoost voor het aanbieden van gratis dagdelen voorschoolse educatie (met name aan doelgroeppeuters)? 6. Is het college het met de PvdA en D66 eens dat het niet nemen van deze maatregel ertoe leidt dat tientallen peuters in Zuidoost daardoor een groter risico tot achterstand oplopen? 7. In hoeverre is het college bereid om een deel van deze middelen in te zetten voor aanvullende interventies om het bereik van de VVE verder te verhogen? 8. Wat is de status van de lobby richting het Rijk over het vergoeden van de laatste 4% eigen bijdrage voor alle ouders? En in hoeverre is het college bereid, zodra dit leidt tot een aanpassing, de voorschool in ieder geval voor de laagste inkomens gratis te maken voor peuters?

2 https://goab.eu/nieuws/toelichting-beschikkingen-goab-2024-en-2025/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 januari 2025 Pagina 3 van 7

Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden. 1. Is het college het met de PvdA en D66 eens dat de cijfers van het VVE-bereik in Zuidoost reden is tot zorg? Het college is het eens met de PvdA en D66 dat we moeten streven naar een zo hoog mogelijk VVE-bereik in de gehele stad. Kinderopvang en voorschool leveren een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen, in het bijzonder voor kinderen met een voorschooladvies. De bereikcijfers zijn een belangrijke bron van informatie die in samenhang met de ontwikkelingen op gebiedsniveau kunnen helpen in onze gebiedsgerichte inzet om zoveel mogelijk peuters met een voorschooladvies naar de voorschool te leiden. In vergelijking met andere (grote) steden ligt in Amsterdam het bereik van kinderen met een voorschooladvies stabiel hoog op zo een 75%3. Naast de voorschool, gaan Amsterdamse kinderen tussen 2 en 4 jaar ook naar andere vormen van opvang zoals een kinderdagverblijf zonder voorschoolse educatie of een gastouder. Dit wordt niet meegenomen in onze bereikcijfers over de voorschool. 2. Hoe reflecteert het college op dit dalende bereik in bepaalde gebieden in Amsterdam Zuidoost? Om betrouwbare gegevens te verkrijgen, analyseren we het percentage voorschooldeelname op stadsdeelniveau en op gebiedsniveau in plaats van op wijkniveau.

Op wijkniveau is het aantal kinderen met een voorschooladvies vaak te klein, waardoor schommelingen of dips in het percentage deelname lastig te interpreteren zijn. Door op stadsdeel- en/of gebiedsniveau te kijken, kunnen we trends en deelnamepercentages beter en consistenter in kaart brengen. Op stadsdeelniveau is het bereik in Zuidoost stabiel rond de 70%.

Jaar 2024 2023 2022

Zuidoost 69.6% 69.1% 70.3%

Bron: Elektronisch Loket - peildatum 1 oktober – bereik doelgroeppeuters

Als we verder inzoomen op gebiedsniveau dan zien we een dalende trend in het gebied Bijlmer centrum In Bijlmer Oost zien we een lichte stijging ten op zichtte van 2023. Hoewel dit geen directe reden tot zorg is, vraagt Bijlmer Centrum wel om gerichte aandacht. We zijn daarom in gesprek met partners in de wijk om te onderzoeken welke aanvullende stappen nodig zijn om het bereik in dit gebied weer te verhogen.

Gebied Bijlmer Oost Bijlmer Centrum 3

2024 75.3% 57.2%

2023 70.1% 63.9%

2022 76.8% 66.2%

Bereik van kinderen met voorschooladvies is in Rotterdam 65% (2023) en in Den Haag 60% (2024)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Gaasperdam

71.9%

Datum 24 januari 2025 Pagina 4 van 7

72.6%

68.3%

Bron: Elektronisch Loket – peildatum 1 oktober – bereik doelgroeppeuters

Zuidoost is een divers stadsdeel waar, in vergelijking met andere stadsdelen, meer ouders gebruik maken van gastouderopvang vanwege het flexibele karakter. Om in te spelen op de specifieke behoeften van ouders in dit gebied, zetten we onder andere in op het versterken van gastouders en hun netwerk. Zo is er een gastouderhuis speciaal ingericht voor gastouders en hun opvangkinderen. Hier staat ontmoeting en ontwikkeling van het kind centraal. De voorschool is momenteel nog geen basisvoorziening, maar door gebiedsgericht te werken en zo beter aan te sluiten bij de behoeften van ouders en kinderen in de wijk, verwachten we een groter bereik en impact te kunnen realiseren dan het aanbieden van gratis voorschool. 3. Wat gaat het college doen om ervoor te zorgen dat het bereik van doelgroeppeuters, in het bijzonder in Amsterdam-Zuidoost, toeneemt? We bekijken in elk gebied wat er naast de stedelijke acties, zoals de dag van de voorschool, nodig is om ouders en kinderen te bereiken. In stadsdeel Zuidoost werken we bijvoorbeeld met Voorschoolambassadeurs – dit zijn sleutelfiguren die een groot netwerk in Zuidoost hebben. Zij kunnen ouders op de voordelen van de voorschool wijzen maar ook op andere manieren meedenken om passend aanbod te zoeken voor hun kind ter stimulering van en hun ontwikkeling.

Daarnaast focussen we in Zuidoost op het verreiken en versterken van locaties waar de kinderen komen die (nog) niet naar de voorschool gaan. Een goed voorbeeld daarvan is de professionalisering van gastouders omdat veel kinderen in Zuidoost gebruik maken van deze vorm van opvang. Zo is er sinds 2023 een ontmoetingsruimte gecreëerd voor gastouders in De ster, een voormalig schoolgebouw in Amsterdam Zuidoost. Het aanbod in deze ontmoetingsruimte heeft als doel het verbinden van de lokale gemeenschap en het versteken van sociale relaties en pedagogische vaardigheden van de gastouders. In Zuidoost loopt de toeleiding richting voorschool verder net als in andere stadsdelen, voornamelijk via de Jeugdgezondheidszorg (JGZ). Jeugdverpleegkundigen hebben met de ouders van ieder kind tussen 10 maanden en 2 jaar oud een gesprek over de voor hen passende vorm van kinderopvang, stellen vast of een kind een voorschooladvies nodig heeft en informeren ouders over de voorschool. Ook artsen hebben hier een rol in als zij ouders spreken, zij kunnen vaststellen of de voorschool de juiste stap is als de ontwikkeling anders verloopt dan gehoopt. Kinderen van 2 jaar met een voorschooladvies, die nog niet zijn aangekomen bij de voorschool worden alsnog benaderd door JGZ. De manier waarop dit gebeurt kan per wijkteam verschillen. JGZ kent de kinderen en hun ouders en de sociale context waarin

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 januari 2025 Pagina 5 van 7

het kind opgroeit. Daardoor kunnen zij goed inschatten welke ondersteuning voor ouders nodig is (gesprekken, huisbezoeken of andere activiteiten) om hun kind aan te melden bij de voorschool. Als het ouders niet lukt om hun kind aan te melden bij de voorschool, dan biedt de gemeente ondersteuning. Ondanks deze inzet kunnen ouders alsnog een andere keuze maken vanwege hun persoonlijke situatie. Ook voorschoolaanbieders geven ouders informatie en kunnen helpen bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag. De gemeente zet verschillende vormen van zowel stedelijke als gebiedsgerichte communicatie in om gezinnen over het Amsterdamse aanbod te informeren. Waar mogelijk wordt samengewerkt met de flying squads (WPI) om met name de gezinnen te bereiken waar armoede speelt. 4. Is het college het met de PvdA en D66 eens dat gratis voorschoolse educatie een effectieve maatregel is om het bereik van doelgroeppeuters te verhogen? Ja, het college zou het liefst zien dat zowel de voorschool als de hele kinderopvang (0-12 jaar) gratis toegankelijk zou zijn. Ik blijf het verruimen van de toegankelijkheid daarom onder de aandacht brengen bij de minister van SZW (in de tussenstappen) richting het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang. Hierbij pleit ik voor een maximum uurprijs, zodat kinderopvang en de voorschool niet te duur wordt voor ouders met een laag inkomen.

Daarnaast pleit ik voor ruimte in de Wet kinderopvang (artt. 1.13 en 1.6) voor gemeentes om te bepalen welke doelgroepen gebaat zijn bij gratis toegang en voor de bijbehorende financiële middelen. 5. In hoeverre is het college bereid een pilot te starten, met deze middelen, in Amsterdam-Zuidoost voor het aanbieden van gratis dagdelen voorschoolse educatie (met name aan doelgroeppeuters)? Hierbij verwijs ik graag naar de beantwoording (25 maart 2024) van de schriftelijke vragen die de leden Belkasmi (PvdA) en Wehkamp (D66) eerder hebben gesteld inzake gratis voorschoolse educatie (2 januari 2024): Bij het introduceren van de ouderbijdrage, heeft de gemeenteraad er unaniem voor gekozen om de situatie voor alle ouders in Amsterdam gelijk te trekken; alle ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Het gratis maken van de voorschool in Amsterdam-Zuidoost betekent dat de gemeente de volledige rijksvergoeding (kinderopvangtoeslag) en de ouderbijdrage overneemt. Het college acht het om meerdere redenen niet verantwoord om deze middelen te gebruiken voor het introduceren van een stelselwijziging in één stadsdeel. Het werken met twee verschillende modellen in de stad zorgt voor ongelijkheid en onduidelijkheid bij ouders en kan bijdragen aan het gevoel van een onvoorspelbare en onbetrouwbare overheid.

Uit ervaring weten we dat een terugloop in deelname aan de voorschool te voorzien is, als ouders na enige tijd weer moeten gaan betalen voor de voorschool, is. Dit is ook gebeurd in 2018 toen de ouderbijdrage geïntroduceerd werd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 januari 2025 Pagina 6 van 7

Daarnaast is het kabinet voornemens om het budget voor de bestrijding van onderwijsachterstanden (OAB) vanaf 2026 met 10% te korten. Amsterdam zal hierop moeten anticiperen.

6. Is het college het met de PvdA en D66 eens dat het niet nemen van deze maatregel ertoe leidt dat tientallen peuters in Zuidoost daardoor een groter risico tot achterstand oplopen? Binnen de huidige wettelijke kaders neemt het college al zoveel mogelijk (financiële) drempels weg voor voorschooldeelname. Ouders die recht hebben op kinderopvangtoeslag vragen die aan. Indien nodig helpt de voorschoolaanbieder daarbij. Voor ouders die niet in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag (bijvoorbeeld omdat ze in de bijstand zitten), vergoedt de gemeente het bedrag dat ze van de belastingdienst zouden krijgen, als er wel recht op toeslag zou zijn (op basis van het gezinsinkomen). De laagste inkomens betalen of ze nu wel of niet werken, 4 procent inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Zo ontstaat er geen verschil tussen minima-ouders met een gelijk inkomen. De ouderbijdrage staat gelijk aan zo’n € 22 maand. Gezinnen met een laag inkomen en een kind op de voorschool komen in aanmerking voor een extra kindtegoed van € 250 per jaar. Dit tegoed wordt op de stadspas van het kind gezet en ouders kunnen er bij verschillende winkels spullen voor hun kind mee kopen (bijvoorbeeld kleding, speelgoed of een fietsje). Op deze manier is de voorschool voor ouders met een stadspas dus nagenoeg gratis. 7.

In hoeverre is het college bereid om een deel van deze middelen (OAB) in te zetten voor aanvullende interventies om het bereik van de VVE verder te verhogen? In het voorjaar van 2025 wordt een nieuw beleidskader VVE en kinderopvang aan uw raad voorgelegd. De besteding van de OAB middelen, inclusief de aangekondigde korting, wordt daarin meegenomen. 8. Wat is de status van de lobby richting het Rijk over het vergoeden van de laatste 4% eigen bijdrage voor alle ouders? En in hoeverre is het college bereid, zodra dit leidt tot een aanpassing, de voorschool in ieder geval voor de laagste inkomens gratis te maken voor peuters? Het kabinet verkent mogelijke aanvullende maatregelen om de risico’s van het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang te beperken. In de hoofdlijnenbrief van 11 november 2024 noemen zij hier het bestendigen van gemeentelijke regelingen als voorbeeld. Dit kan mogelijk tot meer beleidsvrijheid leiden voor gemeentes op dit gebied. Het college is zeker bereid om bij aanpassingen hierover het gesprek te voeren met uw raad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 24 januari 2025 Pagina 7 van 7

Het college zet zich reeds maximaal in om zoveel mogelijk Amsterdamse kinderen te bereiken met het voorschoolse aanbod. Een pilot met gratis voorschool zal daarom op dit moment geen extra bijdrage leveren aan de kansengelijkheid in onze stad. Om een wezenlijk verschil te maken in het voorschoolbereik zijn nu eerst nadere maatregelen vanuit het Rijk nodig. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl