Beantwoording_schriftelijke_vragen_slimme_deurbellen.pdf
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen
Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door
Onderwerp
De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 29 maart 2024 ICT en Digitale Stad Alexander Scholtes Digitale Strategie en Informatie en Digitalisering en Innovatie, bestuurszaken.dii@amsterdam.nl Beantwoording schriftelijke vragen van de raadslid IJmker inzake groeiende zorgen over slimme deurbellen
Geachte leden van de gemeenteraad, Op 19 januari 2024 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het raadslid IJmker van GroenLinks inzake het groeiende zorgen over slimme deurbellen. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers Slimme deurbellen zijn bezig met een opmars. Slimme deurbellen combineren een deurbel met een beveiligingscamera. Op dit moment bezitten 1,2 miljoen Nederlanders een slimme deurbel, blijkt uit marktonderzoek.1 Slimme deurbellen zijn aantrekkelijk omdat ze kunnen bijdragen aan een gevoel van veiligheid en gemoedsrust rondom iemands huis. Ze zijn bedoeld om bewegingen rondom de voordeur te filmen en deurbellen moeten dan ook gericht zijn op privéterrein. Maar daar zit vaak het probleem. Hoewel je met een slimme deurbel alleen je eigen terrein mag filmen, gebeurt dat in de praktijk veel te weinig. Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat bijna 90% van het totale aantal camera’s ook de openbare ruimte filmen.2 De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) moet hierop toe zien – slimme deurbellen vallen immers ook onder de privacywetgeving – maar gezien de beperkte capaciteit van de AP en het feit dat de AP per geval zou moeten beoordelen of regels geschonden zijn heeft dit toezicht weinig effect. Daarnaast zijn er ook zorgen over wat er met de beelden gebeurt.
Vrijwel alle slimme deurbellen zijn verbonden met bedrijven als Amazon (Ring) en Google (Nest). Uit onderzoek van de TU Delft en het AMS Institute blijkt dat gegevens door deze bedrijven worden gedeeld met derden of bewaard voor intern gebruik.3 Zo zit de app van de slimme deurbel Ring vol met trackers die persoonsgegevens verkopen aan adverteerders.
1
https://www.multiscope.nl/persberichten/1-2-miljoen-slimme-deurbellen-in-nederland/
2
https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2318362-slimme-deurbel-rukt-op-in-strijd-tegen-inbraken-maar-hoe-zit-het-met-privacy
3
https://radar.avrotros.nl/artikel/data-slimme-deurbel-belandt-op-cloud-van-grote-bedrijven-kun-je-iets-doen-54852
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 29-03-2024 Pagina 2 van 4
Tot slot zijn er ook zorgen rondom het effect van slimme deurbellen op de buurt. Een groeiende groep Amsterdammers vindt ze ongemakkelijk, bleek uit onderzoek van de gemeente. Wat als je bijvoorbeeld geen goede relatie hebt met je buren? Houden ze je dan steeds in de gaten? Terwijl de slimme deurbel bij kan dragen aan een gevoel van veiligheid voor eigenaren, geeft het voor een andere groep juist een onwelkom effect omdat ze te pas en onpas gefilmd worden. Waar buren elkaar in de gaten gaan houden en het onderling vertrouwen afneemt. Al eerder bleek uit onderzoek van Affectlab dat surveillance technologie op buurtniveau zoals deurbellen voor verharding kan zorgen in onze beoordeling van en onze omgang met andere mensen, met negatief effect op gemeenschapsvorming en sociale cohesie. Ook kan het leiden tot stereotypering en etnisch profileren door beelden te delen van ‘verdachte’ mensen. Volgens Jan van Dijk, emeritus hoogleraar sociologie aan de Universiteit Twente, wordt elke vorm van maatschappelijke ongelijkheid door dit soort technologische vernieuwingen vergroot.4 GroenLinks maakt zich zorgen om het groeiende aantal slimme deurbellen en de gevolgen hiervan voor de privacy van Amsterdammers en onderlinge cohesie in de stad.
Ook constateert GroenLinks dat er nog onvoldoende publiek debat is over de komst van slimme deurbellen en ziet onze fractie mogelijkheden om daarover in gesprek te gaan met de stad. Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden. 1. Hoe beoordeelt het college de toegenomen populariteit van slimme deurbellen? Het college herkent de toenemende populariteit van slimme deurbellen. We zien dat deze voorzien in diverse behoeftes van Amsterdammers. Dit bleek ook uit kleinschalig onderzoek van het Advanced Metropolitan Solutions Institute (AMS institute). Deze behoeften bestaan uit zien wie er aanbelt bij afwezigheid, het geven van instructies bij bezorging van een pakket, een algemeen gevoel van veiligheid of vervanging van een bel waarvan huisdieren schrikken. Ook zijn er mensen die een bel aanschaffen omdat ze een conflict met buren hebben. Het gebeurt regelmatig dat buren aan andere buren opnamen vragen om te zien wanneer er schade is toegebracht aan hun auto.
2. Deelt het college de zorgen van de fractie GroenLinks rondom de privacy van Amsterdammers en sociale cohesie in de stad? Graag met toelichting. Het college deelt de zorgen met betrekking tot de privacy van Amsterdammers. Slimme deurbelcamera’s filmen vaak, doordat ze bij de voordeur opgehangen worden, een gedeelte van de openbare ruimte. Uit onderzoek van heeft Onderzoek en Statistiek blijkt dat 17% van de Amsterdammers moeite heeft met het feit dat ze gefilmd worden zonder hun toestemming5. Het
4
https://www.volkskrant.nl/mensen/wat-doet-het-met-de-buurt-al-die-camera-s-aan-de-gevels~b7437fc4/
5
https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/enquete-cameras-openbare-ruimte
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 29-03-2024 Pagina 3 van 4
gesprek hierover aangaan met de buren blijkt een steeds grotere belemmering, hetgeen de cohesie van een buurt onder druk kan zetten. We merken op dat er veel manieren zijn om een slimme deurbel privacy-vriendelijker in te stellen, door bijvoorbeeld geen beelden op te nemen (alleen live meekijken als dat nodig is), door alleen filmopname te maken onder bepaalde omstandigheden (wanneer er iemand aanbelt) of door de beelden kort te bewaren en goed te beveiligen. Onder andere de Consumentenbond geeft hier handvatten voor.6 Wanneer Amsterdammers een gedeelte van de openbare ruimte filmen is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van toepassing. Dit is alleen maar met minimale inbreuk op de privacy van andere mensen. Wanneer mensen vinden dat hun privacy geschonden wordt door camera’s kunnen er meerdere stappen ondernomen worden, die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) op hun website toelicht.7 3. Welke mogelijkheden ziet het college om bewustzijn over de risico’s van slimme deurbellen te vergroten in Amsterdam? Het college investeert in het bewustzijn over de voor- en nadelen van slimme deurbellen via het Responsible Sensing Lab. Het Responsible Sensing Lab is een coalitie aan het vormen met verschillende Nederlandse gemeenten, de VNG en stichting Privacy first (werktitel de Vriendelijke Deurbel) die zorgen en vragen over slimme deurbellen adresseert.
Met deze coalitie is het de intentie om een nationaal onderzoek uit te voeren naar de beleving van slimme deurbellen, gezamenlijk lobby te organiseren richting leveranciers en bewustwording onder bewoners te vergroten. 4. Welke mogelijkheden ziet het college om via lokale wetgeving (denk aan APV) regels op te stellen over het gebruik van slimme deurbellen?
Het college ziet nu geen noodzaak om in lokale wetgeving aanvullende regels op te stellen met betrekking tot slimme deurbellen, omdat er al bestaande Europese en landelijke wetgeving en handhaving bestaat wanneer deze deurbellen de openbare ruimte filmen. Wel steunt het College het initiatief om deze mogelijke juridische interventies te onderzoeken. De eerdergenoemde beoogde coalitie ‘de Vriendelijke Deurbel’ zal een vraag via de VNG bij de adviesfunctie verantwoord datagebruik van de Interbestuurlijke Datastrategie uitzetten, waarna er advies komt voor alle Nederlandse gemeenten. VNG legt hierbij namens lokale overheden vragen voor aan advocatenkantoor Pels Rijcken over datagebruik. Het advies van hen gaat over de mogelijkheid en wenselijkheid van additionele lokale regelgeving.
6
Zie bijvoorbeeld: https://www.consumentenbond.nl/beveiligingscamera/beveiligingscamera-enprivacy (geraadpleegd 7-2-2024). 7 Zie: Cameragebruik in en om het huis | Autoriteit Persoonsgegevens (geraadpleegd 7-2-2024)
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 29-03-2024 Pagina 4 van 4
5. Welke mogelijkheden ziet het college om stadsgesprekken te organiseren – bijvoorbeeld op buurtniveau – over de (sociale) effecten van slimme deurbellen? Hierin ziet het college mogelijkheden binnen de beoogde coalitie ‘de Vriendelijke Deurbel.’ Er wordt een stadsgesprek in Pakhuis de Zwijger gepland. Hierin is de wens om de resultaten van het nationaal onderzoek te bespreken en mogelijke vervolgacties op basis van de uitkomsten van het onderzoek. Op regelmatige basis gaat het gemeentelijke panel van O&S bevraagd worden op vraagstukken rondom digitale weerbaarheid, digitaal bewustzijn en rechten, nieuwe technologieën en vaardigheden. De eerste volgende uitvraag gaat over digitaal bewustzijn van de Amsterdammer, inclusief digitale rechten. Ook worden er diverse stadsdialogen georganiseerd over digitaliseringsvraagstukken in de stad, zoals over de slimme deurbel. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,
Alexander Scholtes Wethouder ICT en Digitale Stad
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl