Beantwoording schriftelijke vragen positie huishoudelijke werkers- lid Bentoumya PDF.pdf

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 november 2024 Sociale Zaken en Zorg en Maatschappelijke ontwikkeling Rutger Groot Wassink en Alexander Scholtes Werk, Participatie en Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Bentoumya inzake positie van huishoudelijke werker

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 4 juli 2024 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het lid Bentoumya inzake positie van huishoudelijk werker. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting: NRC Vandaag wijdde onlangs een podcast aan de positie van huishoudelijk werkers in Nederland. Naar schatting zijn er zo’n 300.000 tot 500.000 huishoudelijke werkers in Nederland. 95% hiervan zijn vrouwen en naar schatting enkele tienduizenden daarvan zijn ongedocumenteerd. Een beroepsgroep die van onschatbare waarde is voor Amsterdam maar die niet naar behoren wordt gewaardeerd. Door de huishoudelijk werkers kunnen hun werkgevers werken, studeren en mantelzorgen. Ze leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan de economie en de maatschappij. Lichamelijk intensief werk dat vaak onzichtbaar en letterlijk achter de voordeur plaatsvindt. Belangrijk werk, dat veel Amsterdammers wegens gebrek aan tijd of zin uitbesteden zonder precies te weten welke plichten hierbij komen kijken. En ook onder huishoudelijk werkers zelf is lang niet altijd bekend welke arbeidsrechten zij genieten, zeker wanneer zij ongedocumenteerd zijn. Ongeacht je status, iedereen die in Nederland werkt heeft arbeidsrechten. Voor huishoudelijk werkers geldt echter dat zij niet dezelfde rechten genieten als andere werknemers in de branche.

Zo bestaat er een CAO voor schoonmakers in hotels, kantoren en publieke ruimtes, maar niet voor huishoudelijk werkers. Dit geldt ook voor oppassen aan huis en thuiszorgers. Voor hen bestaat wel de regeling ‘Dienstverlening aan huis’. Hierbij is echter geen sprake van pensioenopbouw, geen recht op WW en aanverwante sociale voorzieningen. Bovendien wordt er weinig gebruik gemaakt van de regeling, deels omdat (particuliere) werkgevers niet van het bestaan afweten. De huishoudelijk werkers worden vaak niet als werknemers gezien en dat maakt hun positie erg precair.1 Hierdoor ontstaat een grijs gebied waar te veel ruimte is voor ongelijkheid en uitbuiting van deze specifieke groep werkers. En ook hier geldt dat de positie van ongedocumenteerde huishoudelijk werkers nog kwetsbaarder is.

1

Huishoudelijke hulpen | College voor de Rechten van de Mens (mensenrechten.nl)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2024 Pagina 2 van 5

Ook zijn huishoudelijk werkers niet verzekerd op grond van verplichte werknemersverzekeringen. Wel kunnen huishoudelijk werkers (met verblijfsstatus) vrijwillige verzekeringen voor ziekte, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid afsluiten. De werkgever draagt alleen niet bij aan de premies, wat de kosten daarvan hoog maakt. Daarmee wordt deze groep systematisch ongelijk behandeld in vergelijking met andere werknemers. Onder de Regeling Dienstverlening aan Huis (RDH) hebben huishoudelijk werkers niet dezelfde rechten als andere werknemers met betrekking tot sociale zekerheid. Huishoudelijk werkers melden ook dat ze vaak te maken hebben met incidenten zoals werkgevers die hun loon weigeren uit te betalen. In zulke gevallen zijn huishoudelijk werkers afhankelijk van de mensen voor wie ze het huishoudelijke werk verrichten en dit zorgt voor mogelijk machtsmisbruik tegenover de werknemers. Ook melden huishoudelijk werkers vaak fysieke klachten.2 Bovendien is ziekteverlof formeel geen optie voor deze groep, of in ieder geval afhankelijk van de welwillendheid van hun werkgever. Ook uit de pilot van FairWork (1 januari 2021- 31 december 2022) blijkt de precaire positie van (in het bijzonder ongedocumenteerde) huishoudelijk werkers. Tijdens de pilot van FairWork hebben 151 internationale werkers van in totaal 32 nationaliteiten uit Amsterdam zich gemeld bij FairWork met een klacht.

In de pilot waren de meeste klachten over misstanden afkomstig van buitenlandse werkkrachten die werkzaam waren als huishoudelijk werker.3 De fractie van GroenLinks maakt zich zorgen over de beroepsgroep huishoudelijk werkers, waaronder ook ongedocumenteerden. GroenLinks vindt het van groot belang om zowel het bewustzijn van huishoudelijk werkers over hun rechten als het bewustzijn over de plichten van particuliere werkgevers te vergroten. Dit sluit bovendien goed aan op de ambitie uit het Amsterdams Akkoord om te onderzoeken hoe de uitbuiting van migrant domestic workers (MDW) kan worden tegengegaan. Gezien het vorenstaande stelt ondergetekende, namens de fractie van GroenLinks, op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen: 1 Is het college het met de fractie van GroenLinks eens dat het belangrijk is dat particulieren en uitzendbureaus die huishoudelijk werkers in dienst hebben zich bewust zijn van hun plichten als werkgever? Deelt het college hierbij de analyse dat hier nog onvoldoende sprake van is? En dat dit huishoudelijk werkers in een kwetsbare positie brengt, in het bijzonder die van ongedocumenteerde werkers? Antwoord Ja, het college is het ermee eens dat dit belangrijk is. Het college heeft onvoldoende zicht of dit wel of niet voldoende is.

Het college is stelt zich op het standpunt dat werkgevers zelf primair verantwoordelijk zijn om zich te verdiepen in hun rechten en plichten. Verdere verantwoordelijkheid hiervoor ligt buiten de invloed van de gemeente.

2 Jij zit betaald thuis, je schoonmaker ook? - OneWorld 3 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/14134040/1/09012f97810d8786

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2024 Pagina 3 van 5

2 Geeft het college particulieren die huishoudelijk werkers in dienst hebben op dit moment voorlichting of informatie over die plichten, bijvoorbeeld over de Regeling Dienstverlening aan Huis? Zo ja, op welke manier gebeurt dat? Zo niet, is het college bereid dat te doen, bijvoorbeeld in samenwerking met (informele) organisaties die hier reeds campagnes voor hebben opgezet? Antwoord Nee, het college is niet verantwoordelijk voor het voorlichten en/of informeren van werkgevers over hun plichten. Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever, dat geldt ook voor particulieren, om zich hierin te verdiepen. Het college ziet voor zichzelf hier geen rol in. 3 Welke rol en verantwoordelijkheid ziet het college voor uitzendbureaus in het zorgen voor goede arbeidsomstandigheden? Welke rol ziet het college voor de gemeente om die uitzendbureaus te wijzen op hun plichten? Op welke manier vindt er op dit moment informatie uitwisseling plaats tussen de gemeente en uitzendbureaus? Antwoord Uitzendbureaus hebben zich aan de wet te houden. Op dit moment vindt er geen informatiewisseling plaats tussen de gemeente en uitzendbureaus. Het is uiteindelijk aan de arbeidsinspectie om toe te zien dat uitzendbureaus zich aan de wet houden.

4 Welke rol neemt de gemeente momenteel in het informeren van huishoudelijk werkers/MDW over hun rechten en de regeling ‘Dienstverlening aan huis’? Welke kansen ziet de het college om deze rol te verstevigen? Antwoord De gemeente houdt zich niet bezig met het specifiek informeren van huishoudelijke werkers/MDW. Deze verantwoordelijkheid ligt ook niet bij de gemeente. Momenteel zijn we wel bezig om in opdracht van het ministerie SZW een regionaal informatieloket op te zetten genaamd “Work in the Netherlands”, ook wel WIN. Dit loket is bedoeld voor het verstrekken van informatie over praktische zaken en rechten rondom werken in Nederland voor arbeidsmigranten. De raad heeft tijdens de commissie SED van 2 oktober 2024 een update ontvangen van de SCAN arbeidsmigranten en daarbij ook de opzet van WIN. 5 Welke acties onderneemt de gemeente in het opvangen en oppakken van signalen over misstanden rondom huishoudelijk werk? (Hoe) wordt hierin samengewerkt met organisaties en vakbonden zoals FairWork en FNV? Hoe werkt de gemeente samen met de NLA in het signaleren van misstanden, juist wanneer er formeel geen sprake is van arbeidsuitbuiting maar MDW wel in schrijnende omstandigheden terechtkomen? De gemeente is zich ervan bewust dat (ongedocumenteerde) arbeidsmigranten die achter de voordeur werken een verhoogd risico lopen op (arbeidsmatige) misstanden en uitbuiting.

Vanwege de vaak kwetsbare positie waar deze mensen zich in bevinden, is de stap naar hulp groot. In 2018-2019 heeft FairWork de pilot ‘achter de voordeur’ gedraaid. Deze pilot werd gefinancierd door de gemeente en had als doel om meer zicht te krijgen op misstanden. Een van de inzichten van de pilot was, dat het belangrijk is dat mensen in de omgeving van deze potentiële slachtoffers de signalen van misstanden en uitbuiting herkennen en weten hoe te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2024 Pagina 4 van 5

handelen. Naar aanleiding van deze uitkomst financiert de gemeente FairWork voor het geven van trainingen en voorlichting aan migrantenorganisaties en andere relevante partijen. Dit leidt tot meldingen en hulpverzoeken. FairWork biedt hulp en betrekt waar nodig en wenselijk de NLA, team mensenhandel van de politie en/of de zorg coördinator mensenhandel. Signalen die direct bij de gemeente binnenkomen worden doorgezet naar de NLA en/of team mensenhandel van de politie. Een signaal kan ook integraal worden opgepakt in Ondermijningsbrigade verband. 6 Is het college bereid om in aanvulling op FairWork ook met het ASKV en de Migrant Domestic Workers Union van de FNV in gesprek te gaan om te onderzoeken wat de knelpunten zijn voor ongedocumenteerde Amsterdammers die werkzaam zijn als huishoudelijk werker? Nee, dat gaat het college niet doen. Het college werkt al samen met Open Embassy. Zij doen onderzoek naar ongedocumenteerden en werk en hebben ook contact met FairWork. Voor het college zijn de mogelijkheden om ongedocumenteerden te ondersteunen zeer beperkt en dus zullen wij ook geen verdere gesprekken voeren over onderzoeken naar knelpunten. Op verschillende plekken in Europa (zoals in België en Genève) wordt gewerkt met een vouchersysteem om de positie van huishoudelijk werkers te verbeteren4.

Dit vouchersysteem zorgt ervoor dat huishoudelijk werkers vakantiegeld ontvangen en bijvoorbeeld ook doorbetaald krijgen wanneer ze ziek zijn.5 7 Is het college bekend met dit vouchersysteem en vindt er uitwisseling plaats tussen de plekken waar ze hiermee werken en Amsterdam? Zo niet, zou het college bereid zijn om hierover met hen in gesprek te gaan? En daarbij te kijken of een dergelijk systeem hier toepasbaar zou zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een pilot? Antwoord Het college is niet bekend met dit vouchersysteem en ziet het niet als haar verantwoordelijkheid om een dergelijk systeem in Amsterdam toe te passen. In meerdere sectoren spelen helaas mistanden wat betreft doorbetaling van loon. Het college is er voorstander van dat het rijk de positie van kwetsbare werkenden in brede zin verbetert niet alleen voor huishoudelijke werkers. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

4 https://www.ilo.org/publications/formalizing-domestic-work-through-use-service-vouchers-particular-cases;

https://comparativemigrationstudies.springeropen.com/articles/10.1186/s40878-018-01115#:~:text=The%20voucher%20system%20allows%20households,Belgium%20was%20predominantly%20provided%20informally.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 november 2024 Pagina 5 van 5

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken Alexander Scholtes Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl