Beantwoording schriftelijke vragen Alberts inzake Uitbesteden taken van de Amsterdamse politie.pdf

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 24 april 2023 OOV en Zorg Femke Halsema secretariaatoov@amsterdam.nl Beantwoording schriftelijke vragen van het lid R. Alberts inzake Uitbesteden taken van de Amsterdamse politie

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 20 december 2022 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het lid R. Alberts (SP) inzake het Uitbesteden taken van de Amsterdamse politie. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door de vragenstellers De SP maakt zich zorgen over het uit handen geven van meerdere taken van de politie. Volgens ons is het politietakengebied van veiligheid, allereerst een publieke taak en geen taak van particuliere instanties. Afgelopen juli ontving de Tweede Kamer een brief van de minister van Justitie en Veiligheid. In deze brief kondigt ze aan dat er opnieuw wordt gekeken naar welke taken de politie uit kan voeren en welke taken aan andere instanties overgelaten kunnen worden. Dit kunnen ook private bedrijven zijn. De minister gaat hiervoor in gesprek met 'stakeholders', waaronder ook de private veiligheidsbranche. In haar brief aan de kamer zegt de minister: “In lijn met de wens van uw Kamer en de aanbeveling van de WRR wil ik meer verdiepend kijken naar een herijking van de politiefunctie, de invulling ervan en de taakuitvoering door politie daarbinnen. Hiervoor is een maatschappelijk en politiek debat als fundament nodig. Dat debat zal ik voeren met de politie, burgemeesters, het Openbaar Ministerie (OM), burgers, boa’s, Koninklijke marechaussee en vertegenwoordigers uit de private sector.

In de ogen van de SP zijn keuzes die worden gemaakt wat betreft de taken van de politie en de visie hierop, politieke keuzes. Wij maken ons dan ook ernstige zorgen over het uit handen geven of privatiseren van belangrijke taken van de politie onder het mom van taakverlichting. Het waarborgen van de veiligheid is volgens de SP geen taak voor particuliere organisaties en zeker geen organisaties met een winstoogmerk. Natuurlijk erkennen wij de druk op het politiekorps die steeds groter lijkt te worden en dat de politie meer capaciteit nodig heeft voor meerdere van hun taken. Dit heeft te maken met o.a. toenemende online criminaliteit, veranderingen in de maatschappij en veranderingen in criminaliteit. Nieuwe criminele activiteiten en werkwijzen hebben een andere aanpak nodig en vereisen andere skills. De SP is van mening dat dit probleem niet kan worden opgelost door meerdere taken van de politie over te dragen aan andere partijen en zeker niet aan private of particuliere organisaties. Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 2 van 7

1. Gaat het college in gesprek met de minister van Justitie en Veiligheid over het voornemen om te komen tot een nieuwe visie op de functie van de politie of hebben deze gesprekken al plaatsgevonden? Wat was de visie/inbreng van het college indien de gesprekken hebben plaatsgevonden? Of wat gaat u inbreng zijn als de gesprekken nog gaan komen? Antwoord: In het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie (LOVP) spreken de regioburgemeesters en de minister van Justitie en Veiligheid periodiek, in aanwezigheid van de korpschef van de Nationale politie, over het beheer van en de taakuitvoering door de nationale politie. De burgemeester neemt in haar rol als regioburgemeester van de politie-eenheid Amsterdam en als voorzitter van de regioburgemeesters deel aan het LOVP. Het overleg vindt tenminste vier keer per jaar plaats en in artikel 19 van de Politiewet staat wat in ieder geval in het LOVP besproken moet worden. Het gaat onder meer over de inrichting van de politie, de landelijke beleidsdoelstellingen, de verdeling van de politiesterkte en de taakuitvoering van de politie. Amsterdam pleit daarbij regelmatig voor versterking van de politiecapaciteit in onze regio. Op 3 juli 2023 zal een separaat LOVP plaatsvinden waarbij het specifiek gaat over de visie op de politiefunctie.

Daarnaast organiseert het ministerie in 2023 verschillende strategische dialoogtafels in het kader van de visie op de politiefunctie. Vanzelfsprekend houdt het college ook die ontwikkeling nauwlettend in de gaten en is Amsterdam ook vertegenwoordigd, onder meer via het bureau regioburgemeester. 2. Welke taken die in de afgelopen 10 jaar zijn uitgevoerd door de politie in Amsterdam, worden nu door andere instanties of bedrijven overgenomen? Antwoord: De taak van de politie is zorg te dragen voor de veiligheid en het handhaven van de rechtsorde. Om aan die taak invulling te geven werkt de politie samen met vele andere overheidsinstanties. Eens in de vier jaar wordt een regionaal veiligheidsplan opgesteld waarin de ambities op het gebied van veiligheid uiteengezet worden. In zowel het huidige als voorgaande veiligheidsplannen wordt het belang van een (intensievere) samenwerking en een integrale aanpak van problematiek benoemd. Er zijn talloze voorbeelden van samenwerking tussen de politie en andere instanties. Zo bestaat het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (hierna: AcVZ) waarin de politie met verschillende partners uit het zorg- en veiligheidsdomein integraal optrekt om specifieke casuïstiek op te pakken. Tevens is intensieve samenwerking met de gemeentelijke handhavingsinstanties.

Zo zijn er samenwerkingsprogramma’s over informatiedeling, de meldkamers, gebiedsgerichte aanpak, etc. De lijst van samenwerkingsverbanden waaraan de politie in de afgelopen tien jaar heeft deelgenomen is aanzienlijk. In de samenwerkingen met handhaving en andere partners is veel aandacht voor kennisuitwisseling over taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Er is echter geen sprake van een afstoting van taken door de politie. Politie en instanties hebben immers eigen taken, die zij uitvoeren binnen hun eigen bevoegdheden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 3 van 7

3. Welke taken die in de afgelopen 10 jaar zijn uitgevoerd door de politie in Amsterdam, worden nu door private instanties of particuliere bedrijven overgenomen? Antwoord: Er is een aantal taken door de politie uitbesteed aan private instanties en particuliere bedrijven. Een voorbeeld is het portierwerk binnen de politiegebouwen met een receptie. Het uitbesteden van dit werk draagt eraan bij dat meer politiemedewerkers beschikbaar zijn ten behoeve van de operatie. Daarnaast worden particuliere bedrijven ingehuurd voor specifieke gebeurtenissen of taken, zoals het slepen of bergen van voertuigen en het openmaken van deuren. Tevens vindt er inhuur plaats van personeel ter ondersteuning van vreemdelingenverzorging en arrestantentaken. De regie ligt daarbij echter altijd bij de politie, waarbij er dus geen sprake is van taken die worden overgenomen of afgestoten. 4. Welke taken die de politie nu uitvoert in Amsterdam, zouden niet uitgevoerd behoeven te worden door de politie volgens het college? 5. Welke taken die een andere instantie of bedrijf nu uitvoert binnen het veiligheidsdomein in Amsterdam, zou volgens het college beter wel door de politie uitgevoerd kunnen worden? 6.

Wat is de visie van het college op de politiefunctie binnen Amsterdam en welke taken daar volgens het college wel of niet bij horen? Antwoord op de vragen 4, 5 en 6: De stad Amsterdam vraagt met haar historie en met haar samenstelling, waar de wereld vaak letterlijk samenkomt, om een politie die in de wijken aanwezig is, die verbinding met de samenleving houdt en tegelijkertijd ook altijd paraat staat bij (mogelijke) verstoringen van de openbare orde. Het college deelt de visie op de politiefunctie zoals deze is beschreven in de door u aangehaalde brief van de minister van Justitie en Veiligheid. Het college wacht de landelijke visie met betrekking tot de politiefunctie af. Op basis daarvan kan worden gekeken in hoeverre aanpassingen eventueel aan de orde zijn. 7. Kan het college aangeven in welke mate het tekort aan politiecapaciteit een rol speelt om andere organisaties binnen het veiligheidsdomein in Amsterdam taken toe te kennen? Antwoord: Capaciteitstekorten kunnen aanleiding vormen om scherper te zijn op de eigen taakuitvoering. Dat geldt niet alleen voor de politie, maar uiteraard ook voor andere instanties waar capaciteitsvraagstukken spelen. Dit leidt tot samenwerking binnen het veiligheidsdomein. 8.

Kan het college aangeven hoe groot het tekort aan politiecapaciteit in Amsterdam is en welke taken daardoor nu niet uitgevoerd worden (of niet volledig uitgevoerd worden), maar die u wel van belang acht? Antwoord: De politie-eenheid Amsterdam kampt op dit moment met een onderbezetting op de operationele sterkte van 373 fte. Dit zijn agenten die onder meer incidenten afhandelen (noodhulp), demonstraties begeleiden en de veiligheid in Amsterdam waarborgen. Hierdoor moet de politie elke dag keuzes maken welke zaken wel en welke zaken we niet oppakken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 4 van 7

Zo neemt al jaren de overlast door verwarde personen toe (6284 in 2015 naar 8981 in 2022). Dit betreft complexe problematiek die niet direct op te lossen is, maar wel veel capaciteit kost. Daarnaast is er een sterke stijging van het aantal demonstraties sinds de coronapandemie. Demonstraties vergen ook veel capaciteit van de politieorganisatie. 9. Is het college van mening dat er risico’s zitten aan het overnemen van taken van de politie door andere instanties/organisaties? En zo ja, welke risico’s zijn dit? 10. Is het college van mening dat er risico’s zitten aan het overnemen van taken van de politie door private/particuliere instanties/organisaties? En zo ja, welke risico’s zijn dit? Antwoord op vragen 9 en 10: Het college is van mening dat beslissingen over het eventueel overnemen van politietaken (door private of publieke organisaties) zeer weloverwogen moeten worden genomen. Hierbij moet goed worden gekeken wat voor taken het precies betreffen en dient besluitvorming, zeker als het gaat om specifieke politietaken, landelijk in het LOVP plaats te vinden. Vandaar dat het college ook met aandacht de ontwikkelingen in het kader van de visie op de politiefunctie volgt, zoals omschreven in het antwoord op vraag 1.

Toelichting door de vragenstellers In de brief van de minister van Justitie en Veiligheid is ook te lezen “Bij het urgente maatschappelijke onderwerp van personen met verward gedrag is de wens tot taakverlichting voor de politie helder. De politie is nu te veel tijd kwijt aan de zorg van mensen die vaak geestelijke gezondheidszorg nodig hebben. Uw Kamer wordt voor het zomerreces geïnformeerd over de stappen die ik daarin samen met de Minister voor Medische Zorg en Sport wil zetten.” In Amsterdam wordt door verschillende zorgprofessionals samengewerkt om deze mensen de zorg te bieden die ze nodig hebben. Dit om te voorkomen dat de opvang voor mensen die (geestelijke) zorg nodig hebben op het bordje van de politie belanden. O.a. de aankomende verscherpte maatregelen in het wallengebied zullen ervoor zorgen dat er meer moet worden gehandhaafd en een groot deel van deze taken zal door BOA’S moeten worden opgevangen. Zij doen dus al oorspronkelijke politietaken, namelijk toezicht houden. Nu lijkt het erop dat zij ook moeten meer moeten gaan handhaven, en moeten gaan handhaven in zwaarder weer, met de introductie van de wapenstok tot gevolg. Dat is in de ogen van de SP een politietaak en een ernstige taakverschuiving naar mensen die niet dezelfde beloning krijgen en niet dezelfde opleiding hebben genoten. 11.

Hoe kijkt het college naar deze wens? En is er binnen het college of met het college al gesproken hoe deze verandering in taken aan te pakken? En zo ja, kan het college hier ons over informeren? 12. Is het college van mening dat er in Amsterdam voldoende en bewezen goed functionerende partijen zijn die aan de wens tot verlichting zouden kunnen voldoen? Zo ja, welke zijn dit? Is het college van mening dat deze verlichtende taken ook zouden gedaan kunnen worden door private organisaties?

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 5 van 7

Antwoord 11 en 12: Het college deelt de wens tot het ontlasten van de politie waar het personen met onbegrepen1 gedrag betreft. Het college acht het van groot belang dat personen met onbegrepen gedrag, snel passende zorg krijgen. Dit ontlast de politie in situaties waarin de politie zich moet ontfermen over de persoon met onbegrepen gedrag, wat feitelijk gezien wel gebeurt, maar strikt genomen geen politietaak is. Bovendien is de persoon er zelf meer mee geholpen als zorgprofessionals de zorg overnemen van de politie. De partijen die de politie kunnen ontlasten bij meldingen over personen met onbegrepen gedrag zijn de Ambulancedienst, de Spoedeisende Psychiatrie (bij een acute crisis) en de GGD (wanneer er zorgen zijn om het gedrag, maar er geen acute crisis is). Bij de beantwoording van vraag 15 en 16 staat beschreven hoe deze samenwerking momenteel verbeterd wordt. Het college is niet van mening dat, naast deze verbeteringen, nog taken door andere (private) partijen zouden moeten worden overgenomen. 13. Mensen onder invloed van drank of drugs kunnen extreem verward gedrag vertonen.

Is het college van mening dat op het wallengenbied waar mensen dikwijls onder invloed zijn van drugs of drank en hierdoor verward gedrag kunnen vertonen, en veel overlast kunnen veroorzaken, moeten worden gezien of aangeduid als “verwarde mensen”? Antwoord: In Amsterdam spreken we consequent over personen met onbegrepen gedrag. Personen met onbegrepen/verward gedrag zijn mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen waardoor het risico aanwezig is dat ze zichzelf of anderen schade gaan berokkenen. De redenen dat dit gebeurt kunnen heel divers zijn. Het kan zijn dat iemand kampt met aandoeningen of beperkingen, zoals psychische problemen, een licht verstandelijke beperking, dementie of verslaving. Maar ook mensen met levensproblemen die hen boven het hoofd dreigen te groeien kunnen onbegrepen/verward gedrag vertonen. Denk aan ernstige schulden, dakloos zijn of het verlies van dierbaren. Vaak gaat het om een combinatie van levensproblemen en een aandoening of beperking. Als drugs of alcohol de oorzaak zijn van extreem gedrag is dat aan de buitenkant lang niet altijd als oorzaak te zien. In die zin zou de beschreven doelgroep kunnen worden omschreven als personen met onbegrepen gedrag. 14.

Ziet het college in de BOA’S een partij die kan omgaan met mensen die dit gedrag vertonen? Kan het college dit toelichten? Antwoord: De BOA’s laten in de praktijk zien dat zij kunnen omgaan met mensen die onbegrepen gedrag vertonen. Zij komen deze mensen dagelijks tegen in de openbaar ruimte in de stad. In een proef waarin Wijk-GGD’ers mee liepen met toezichthouders in het centrum van de stad, was de ervaring dat BOA’s goed konden omgaan met personen met onbegrepen gedrag, hen aanspraken en doorverwezen naar zorg. Inzet van BOA’s, met ondersteuning van de Wijk-GGD, heeft voor deze mensen duidelijk toegevoegde waarde om zowel de overlast in 1

In Amsterdam gebruiken we de term ‘verwarde personen’ niet meer, omdat dit als stigmatiserend wordt ervaren. In plaats daarvan, en dus ook in deze beantwoording, wordt de term ‘personen met onbegrepen gedrag’ gebruikt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 6 van 7

de stad terug te dringen, als voor de personen met onbegrepen gedrag die naar zorg worden doorverwezen. Wanneer een situatie toch escaleert en de veiligheid in het gedrang komt, kan het nodig zijn de politie in te schakelen. 15. Kan het college aangeven of deze aanpak in Amsterdam goed werkt? Of is ook in Amsterdam de politie veel tijd kwijt om het hoofd te bieden aan incidenten/ situaties waar personen met verward en onbegrepen gedrag bij betrokken zijn? 16. Indien de Amsterdamse politie nog steeds veel tijd kwijt is aan dit soort situaties, ziet het college dan mogelijkheden om de politie nog beter van deze taak te ontlasten? En wil het college meer partners gaan samenwerken om de politie nog meer van deze taken te verlichten? Antwoord 15 en 16: In Amsterdam is er een goede samenwerking tussen de politie, GGZ en GGD, waarbij wekelijks in het stedelijk crisisketen overleg plaatsvindt. Momenteel onderzoeken de politie, de GGZ en de GGD (middels een ZonMW-subsidie) hoe de samenwerking geoptimaliseerd kan worden. Desondanks besteedt de politie veel tijd aan personen met verward en onbegrepen gedrag. In 2022 waren er 8981 registraties van overlast door verwarde personen. In de praktijk ervaart de politie de drukte en het te kort aan bedden in de crisisketen van de GGZ en bij begeleide woonvormen.

Hierbij wordt de politie regelmatig geconfronteerd met personen met verward en onbegrepen gedrag en moet wachten op de GGZ of een andere zorgpartner om tot een meer structurele oplossing te komen. In Amsterdam werken gemeente, AcVZ, zorgpartners en veiligheidspartners samen in de ‘Aanpak Personen met Onbegrepen Gedrag’ om problematiek met personen met onbegrepen gedrag te verminderen. In deze aanpak is eind 2022 het project ‘Verbetering Samenwerking Veiligheid en Zorg’ gestart. Ook de Amsterdamse politie is veel tijd kwijt aan meldingen en incidenten waarbij mensen met onbegrepen gedrag zijn betrokken. Het gaat hier wel om een gedifferentieerde groep. Voor een deel betreft het meldingen waarbij sprake is van strafbare feiten of onveiligheid. In die gevallen heeft de politie een taak en hoeft de politie niet ontlast te worden. Voor een ander deel is echter alleen sprake van (zorgen om het) onbegrepen gedrag. In deze gevallen zou de politie hier zo weinig mogelijk tijd aan kwijt moeten zijn. En zij moet kunnen rekenen op een snelle overname door de Zorg. Als onderdeel van het benoemde project wordt door de politie, GGD, Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam, Ambulancedienst en cliëntvertegenwoordigers een voorstel uitgewerkt voor een gezamenlijke meldrespons van de zorg.

Het voorstel is dat de politie één telefoonnummer kan bellen als er sprake is van een situatie rondom iemand met onbegrepen gedrag, waar geen taak voor de politie is weggelegd. Door deze verbeterde bereikbaarheid kan casuïstiek sneller worden overgedragen aan de zorg. Wanneer sprake is van een acute crisissituatie kan de ambulance de persoon direct naar de spoedeisende psychiatrie vervoeren. Als hiervan geen sprake is, kan de GGD de situatie overnemen om de persoon met onbegrepen gedrag bij de juiste zorg te krijgen. Alle partijen zijn ervan overtuigd dat dit voor de politie een taakverlichting zal opleveren en dat cliënten sneller de juiste zorg en ondersteuning krijgen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 april 2023 Pagina 7 van 7

17. Is het in de ogen van het college een mogelijkheid dat verdere verlichting van deze taken (aanpak hulp verwarde mensen) kunnen overgenomen door een private/particuliere onderneming? Graag een toelichting. Antwoord: Op dit moment ziet het college geen mogelijkheden om hulp aan personen met onbegrepen gedrag over te dragen aan particuliere ondernemingen. De betrokkenheid van GGD en Spoedeisende Psychiatrie is voldoende om de juiste hulp snel aan te bieden. Hiermee zal de politie reeds ontlast gaan worden. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester