Basispakket Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam 2026-2029.pdf

Basispakket Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam 2026-2029 1

2

Inhoud Inleiding

5

1.  Maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen en de rol van de Jeugdgezondheidszorg

7

2. De waarde van Jeugdgezondheidszorg

9

3. De werkwijze van Jeugdgezondheidszorg in Amsterdam

11

4.  Samenwerken voor de juiste zorg voor kinderen, jongeren en ouders

14

5. Basispakket Jeugd­gezondheidszorg voor alle (aanstaande) ouders en jeugdigen

17

6.  Basispakket Jeugdgezond­heids­zorg voor (aanstaande) ouders en jeugdigen in kwetsbare omstandigheden

23

BIJLAGE I: Aanvullende Jeugdgezondheidszorg

25

BIJLAGE II: Verschillen Basispakketdocument 2026-2029 t.o.v. voorgaand Basispakketdocument

27

3

4

Inleiding Alle kinderen hebben het recht om gezond, veilig en kansrijk op te groeien. Daarom is jeugd­ gezondheids­zorg verankerd in de wet (Wet publieke gezondheid, Wpg art. 5, 6b, 12a en 14). Hierin staat beschreven welke basistaken de jeugdgezondheidszorg aan elk kind in Nederland moet bieden. In het Besluit Publieke Gezondheid (Bpg, art. 3-10) en het Landelijk Professioneel Kader zijn deze taken verder uitgewerkt.

JGZ voert haar opdracht uit als onderdeel van de Ouder- en Kindteams (OKT) in Amsterdam, in nauwe samenwerking met Stichting OKT.2 Door de nauwe samenwerking kunnen de jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen snel schakelen met de OKT professionals en natuurlijk ook omgekeerd.Zo hebben ouders en jeugdigen snel de passende begeleiding, zie casus.

Hierin staat dat de de jeugdgezondheidszorg in de leeftijd van -9 maanden tot 18 jaar landelijk gemiddeld 19 individuele en eventueel ook collectieve contact­momenten aan ouders en jeugdigen aanbiedt. Daarnaast nemen professionals uit de jeugdgezondheidszorg deel aan ondersteunende netwerken in (voor)scholen en wijken.

Amsterdam heeft, vergeleken met andere gemeenten, de focus op de gezinnen die jeugdgezondheidszorg het meest nodig hebben het verst doorgevoerd, conform het Landelijke professioneel Kader. Het LPK beoogt dat we zorg op maat bieden: we investeren ongelijk voor gelijke kansen op gezond en veilig opgroeien

Zorg op maat en ongelijk investeren

In Amsterdam worden tussen de 8.000 en 9.000 baby’s per jaar geboren. In totaal krijgen ruim 145.000 kinderen jeugdgezond­heidszorg aangeboden. Dit komt neer op ruim 325.000 contactmomenten, verdeeld over ongeveer 20 locaties in Amsterdam.

Uitvoering van het basispakket jeugdgezondheidszorg en het RVP De gemeente Amsterdam is ervoor verantwoordelijk dat het basispakket beschikbaar is én actief wordt aangeboden aan alle (aanstaande) ouders en kinderen van -9 maanden tot 18 jaar. Zij geeft de Jeugdgezondheidszorg van GGD Amsterdam (hierna: JGZ1) de opdracht om hier uitvoering aan te geven. Bij deze opdracht hoort ook de uitvoering van het Rijksvaccinatie­programma (RVP), eveneens verankerd in de Wpg (art. 6b).

1

Zelfredzame, reeds ervaren ouders met kinderen onder de 4 jaar wijzen wij op de Groeigids en de inloopspreekuren. We geven ook webinars aan deze doelgroep. Zo hebben we meer tijd voor kinderen en ouders bij wie we het verschil moeten maken (bijvoorbeeld ouders met psychiatrische problemen, ouders die in armoede leven, statushouders, etc.). Bij hen gaan we op extra huisbezoek, bieden extra (lange) contactmomenten, sluiten aan bij informele ketenpartners (sleutelpersonen) op spelinlopen en voorscholen ter stimulering van de ontwikkeling. Ook coördineren we vaak de zorg van de diverse betrokken (informele) hulpverleners.

Jeugdgezondheidszorg als organisatie binnen GGD Amsterdam noemen we in dit document ‘JGZ’. Wanneer jeugdgezondheidszorg uitgeschreven staat doelen we op ‘de zorg die de GGD in Amsterdam en Amstelland biedt’.

2

Stichting OKT werkt vanuit een eigen opdracht van Gemeente Amsterdam, eveneens in nauwe samenwerking met JGZ van GGD Amsterdam.

5

Over dit document

Leeswijzer

Dit document, Basispakket Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam 2026-2029, is een periodieke actualisatie van de lokale vertaling van het landelijke basispakket. Het doel van dit document is om uiteen te zetten en toe te lichten hoe JGZ uitvoering geeft aan bovenstaande opdracht. Welke zorg bieden we en hoe doen we dat? Waar maken we het verschil voor (aanstaande) ouders en jeugdigen in Amsterdam? En hoe dragen we, vanaf de zwangerschap tot 18 jarige leeftijd van een jongere, bij aan het verkleinen van gezondheids­verschillen en het vergroten van kansengelijkheid?

Dit document start met een korte schets van de maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen en de rol van de jeugdgezondheidszorg (hoofdstuk 1). Vervolgens wordt de meerwaarde van JGZ beschreven (hoofdstuk 2), waarna de werkwijze van JGZ wordt beschreven in hoofdstuk 3. JGZ voert haar opdracht uit in nauwe samen­ werking met Stichting OKT en overige partners. Deze samenwerking wordt toegelicht in hoofdstuk 4.

De begroting van JGZ is onderdeel van de begroting van de Gemeente Amsterdam. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door de Gemeenteraad. Daarnaast werkt JGZ met een jaarplan, waarin op hoofdlijnen staat beschreven waar we de focus op leggen en welke acties daarbij horen.

6

De zorg die vanuit het basispakket wordt geleverd, wordt aangeboden aan álle kinderen en jongeren in Amsterdam (verwoord in hoofdstuk 5). Verder biedt JGZ vanuit het basispakket ook gerichte preventieve zorg aan kinderen en gezinnen in kwetsbare situaties. Dit aanbod staat beschreven in hoofdstuk 6. Bijlage I bevat informatie over de aanvullende zorg die JGZ buiten het basispakket om biedt, om een compleet beeld te schetsen van alles wat JGZ doet. In Bijlage II wordt globaal beschreven wat in dit geactualiseerde Basispakketdocument is veranderd ten opzichte van het voorgaande basispakket.

1 Maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen en de rol van de Jeugdgezondheidszorg Niet alle kinderen hebben bij geboorte een gezonde start. Steeds meer kinderen kampen met overgewicht en veel jongeren hebben mentale gezondheidsproblemen. Teveel kinderen en jongeren doen een beroep op de jeugdhulp, waardoor de wachtlijsten oplopen. Om het tij te keren, moeten we samen meer investeren in een gezonde jeugd. De basis voor een gezond leven, wordt immers gelegd in de jeugd. Daarom is het belangrijk dat álle kinderen in Amsterdam zo gezond, veilig en kansrijk mogelijk kunnen opgroeien. De jeugdgezondheidszorg is bij uitstek dé plek waar kinderen en jongeren, ouders en scholen terecht kunnen om een gezonde basis te leggen voor een gezonde toekomst.3,4,5 Gezonde mensen voelen zich beter en hebben minder vaak zorg nodig. Gezonde kinderen presteren beter op school en gezonde volwas­ senen kunnen makkelijker meedoen in de maatschappij en een grotere bijdrage aan de samenlevingleveren. Gezondheid is dus een buitengewoon belangrijke basis voor een goed en fijn leven. Gemeente Amsterdam is verant­ woordelijk voor de publieke gezondheid en dus ook de preventieve zorg voor de Amsterdamse jeugd.

3

ACTIZ201_Toekomstagenda-JGZ_drukversie_2.pdf

4

Jeugdgezondheidszorg - GGD GHOR Nederland

5

De jeugdgezondheidszorg focust zich op de gezondheidsbevordering en -bescherming van de jeugd. Ongeacht waar je wieg staat. Face to face en online. Individueel en collectief. Dat doet de jeugdgezondheidszorg natuurlijk niet alleen. In de eerste plaats samen met ouders en jeugdigen zelf. Maar ook met partners in het medische, publieke en sociale domein, zoals de geboorte­zorg, de kinder­opvang, het onderwijs en de buurtteams.

De opgave en de urgentie zijn groot Zoals geformuleerd in de hervormingsagenda jeugd 2023-2028 willen we nastreven dat iedereen gelijke kansen krijgt om gezond en veilig op te groeien en te leven. Om dat te bereiken staan we nog voor een forse opgave. We zien namelijk op verschillende vlakken dat het niet goed gaat met de Nederlandse jeugd: • ongeveer de helft van de kinderen en jongeren beweegt minder dan aan­bevolen • kinderen en jongeren eten onvoldoende groente en fruit • de afgelopen jaren zijn méér jongeren gaan roken of vapen • de mentale gezondheid van jongeren staat onder druk en de helft van de (seksueel actieve) jongeren heeft onveilige seks6. Met alle gevolgen voor hun gezondheid van dien. In 2023 maakten 1 op de 7 jongeren tot 18 jaar7 gebruik van (een vorm van) jeugdhulp. Vandaar de noodzaak om te werken aan de veerkracht van de jeugd.

Staatssecretaris Judith Tielen kondigde tijdens het congres Leefstijlpreventie op 30-10-2025 aan dat er wordt gewerkt aan een werkagenda t.b.v. de jeugdgezondheidszorg, om de zichtbaarheid van de jeugdgezondheidszorg te vergroten en diens positie te versterken.

6

GGD GHOR Nederland, GGD Jeugd: een gezond begin is het halve werk

7

Meer jongeren met jeugdhulp, vooral meer tienermeiden | CBS

7

Beleidskaders voor toegankelijke en betaalbare zorg Om de toenemende zorgvraag het hoofd te bieden en de de (jeugd)zorg betaalbaar en kwalitatief op peil te houden, zijn er diverse beleidskaders vastgesteld: Landelijk: • Hervormingsagenda Jeugd • Intergaal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) • Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028 Gemeente Amsterdam: • Ambitie-agenda Passend onderwijs en jeugdhulp • Preventieraamwerk van Zorg(en) naar Gezondheid • Amsterdamse Visiebrief Jeugd (raadsinformatiebrief maart 2024) Een centrale pijler in bovenstaande beleids­ documenten is de beweging naar de voorkant van de zorg en het voorkomen of klein houden van problemen (preventie).

Bovendien nemen kansenongelijkheid en sociaaleconomische gezondheidsverschillen hand over hand toe. Sociale context, leer- en leefomgeving en armoede bepalen mede in hoeverre kinderen en jongeren in staat zijn om gezond gedrag te ontwikkelen. Gezondheidsachterstanden zijn onwenselijk, omdat dit een negatieve impact heeft op de kwaliteit van leven en op de mogelijkheden om volwaardig te participeren in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Naast deze ontwikkelingen is kindermishandeling een groot probleem, met veel verdriet, schade en onnodige maatschappelijke kosten. Het signaleren van bevorderende en bedreigende factoren in de opvoeding is daarom van groot belang, evenals het ingrijpen in situaties die de veiligheid van het kind bedreigen.

8

Dit betekent dat de focus verschuift van zwaardere, specialistische zorg en hulp (jeugdhulp, oftewel de ‘achterkant’ van het proces) naar meer preventieve, vroegtijdige en lichte ondersteuning (de ‘voorkant’). Het doel is om de omgeving van gezinnen te versterken ter voorkoming en/of acceptatie van zorgen, en om daarnaast problemen bij kinderen en jongeren in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren en aan te pakken. Zo kunnen we zwaardere zorg en hulp voorkomen en verminderen. De visiebrief Jeugd heeft daarom als uitgangspunt dat kinderen zo goed mogelijk binnen hun eigen omgeving steun, ruimte en deskundigheid krijgen, in plaats van (nog meer) inzet van jeugdhulp. JGZ is hierbij onmisbaar.

2 De waarde van Jeugdgezondheidszorg De jeugdgezondheidszorg is een onmisbare basisvoorziening met een essentiële rol in het bevorderen van gezondheid en welzijn. Ze bevindt zich in de unieke positie om lokaal de gezond­ heidskloof te verkleinen en de focus te verschuiven van ziekte en zorg naar preventie en gezondheid. Hoewel de jeugdgezondheidszorg in Nederland vanzelfsprekend lijkt, is het wereldwijd de enige voorziening in haar soort. Juist daarom is het belangrijk om de meer­waarde van JGZ te erkennen en hierin te blijven investeren.

JGZ ziet álle kinderen, en hun ouders JGZ ziet álle kinderen en hun ouders, vanaf de geboorte tot aan de leeftijd van 18 jaar. Jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en dokters­ assistenten hebben brede sociaal-medische kennis van het opgroeiende kind en werken preventief. Deze preventieve publieke zorg is voor iedereen laagdrempelig beschikbaar, wordt gratis aan­ geboden en staat los van inkomen, achtergrond of woonplaats.

Een jeugdarts ziet op haar spreekuur op het speciaal onderwijs voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis een ongedocu­ menteerd kind van 9 jaar oud. Moeder spreekt nog onvoldoende Nederlands, maar jeugdarts krijgt de indruk tijdens het consult dat zij overbelast is. Ze gaat wat meer het contact aan en vraagt naar de andere kinderen in het gezin. Er blijkt een broertje te zijn van 4,5 jaar die nog niet naar school gaat. De jeugdarts seint met toestemming haar collega jeugdverpleeg­ kundige in om op huisbezoek te gaan om met moeder verder te verkennen wat er nodig is in dit gezin (is er voldoende financiële onder­ steuning, etc?) en om te zorgen dat broertje op een school wordt ingeschreven.

9

Preventie en de eerste 1000 dagen Preventie vormt de kern van het werk van de jeugdgezondheidszorg. De eerste 1000 dagen (vanaf voor de conceptie tot de leeftijd van twee jaar) in het leven zijn cruciaal voor een goede en kansrijke start van een kind én voor een gezonde toekomst voor de rest van het leven en gezonde generaties. Gezondheidsverschillen ontstaan al tijdens (en ook voor) die eerste 1000 dagen. De omgeving van een kind en gezin in deze periode heeft een grote impact op gezondheid en verdere ontwikkeling. Daarom kijken we vanaf het eerste contact met (aanstaande) ouders en het kind met een brede, systemische blik naar het kind, het gezin en de omgeving. Zo dragen we onder meer bij aan het versterken van ouderschap en hechting, het voorkomen van stress en gezond eten en bewegen. Hiermee werken we proactief aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het vergroten van van gelijke kansen voor alle kinderen. Afbeelding 1 illustreert het belang van preventief en vroeg ingrijpen. De impact van interventies is het hoogst in de eerste 1000 dagen van een kind, omdat deze fase sterk bepalend is voor de fysieke en mentale gezondheid op latere leeftijd. Hoe vroeger we investeren in de gezondheid van de volgende generatie, hoe groter de opbrengst (zie afbeelding 1 voor de curve van James Heckman waarin dit verband is samengevat).

8

Jeugdverpleegkundige: “De eerste weken van haar kraamtijd had een moeder veel problemen om haar kindje aan de borst te laten drinken. Met inzet van JGZ lactatie­ kundigen en van ouders was het toch gelukt. Ik zag moeder met kind met 6 maanden voor een andere vraag en toen bleek ze nog borstvoeding8 te geven. Toen ik haar daarmee complimenteerde, zei ze: ‘Zonder jou was het nooit gelukt nu nog steeds borstvoeding te geven.’ ”

Sociaal-medische expertise De sociaal-medische expertise van de jeugd­ gezondheidszorg bestaat uit het vroegtijdig herkennen, beoordelen en begeleiden van gezondheids- en ontwikkelingsvraagstukken bij kinderen en jongeren, met oog voor hun medische situatie én hun sociale leefomgeving. Dit draagt bij aan een integrale blik en onder­ steuning op maat. JGZ werkt daarin samen met zowel het medische als het sociale domein (buurtteams, sociale basis). Samenwerking met het medische domein vindt plaats met huisartsen, paramedici (zoals fysiotherapeuten en logo­ pedisten), geboortezorgprofessionals (bijv. eerstelijns verloskundigen, kraam­verzorgen­den) en medisch specialisten (zoals kinderartsen). JGZ is niet alleen een belangrijke speler in relatie tot het jeugdstelsel, maar juist ook in het medische domein en zorgt voor verbinding hiertussen.

O  nderzoek laat zien dat borstvoeding op korte en lange termijn de gezondheid van zowel de moeder als het kind bevordert JGZ adviseert ouders om ten minste gedurende de eerste 6 maanden borstvoeding te geven. Als lukt heeft dit dus een positief effect op meerdere generaties.

Afbeelding 1: James Heckman curve

Preconceptiezorg Prenatale programma’s Programma’s ten behoeve van de eerste jaren Rendement van de investering in menselijk kapitaal

Programma’s op de kleuterschool Scholing Training op werk

Preconceptioneel Prenataal 0-3

10

4-5

School

Naschools

3 De werkwijze van Jeugdgezondheidszorg in Amsterdam #1: Goede preventieve zorg, individueel én collectief

#2: Laagdrempelig, toegankelijk en dichtbij

De jeugdartsen en -verpleegkundigen hebben brede sociaal-medische kennis van het opgroeiende kind, van gezondheidsbevordering en van de invloed van de leefomgeving op de gezondheid van mensen. Ouders ontvangen hierdoor (online) advies op maat over de ontwik­ keling en weerbaarheid van hun kind en steun waar nodig.

De zorg van onze jeugdprofessionals in de wijk is gratis, laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. JGZ staat middenin de maatschappij en verbindt op individueel en collectief niveau de gezondheidszorg, maatschappij, ouders en jeugdigen.

Met de uitvoering van het Rijksvaccinatie­ programma, de hielprik- en gehoor­screening beschermen en bevorderen we de gezondheid van kinderen. Dit doen we in samen­hang met de andere publieke taken belegd bij de GGD, van infectieziektebestrijding en epidemio­logie, tot gezondheidsbevordering en advisering over een gezonde leefomgeving tot toezicht bij de kinderopvang en publieke gezondheidszorg asielzoekers. Dit totaalpakket stimuleert dat kinderen gezond kunnen opgroeien tot gezonde volwassenen. JGZ werkt niet alleen aan preventie op individueel niveau. Ook collectieve preventie is expliciet onderdeel van haar publieke taak. Voorbeelden hiervan zijn het organiseren van thema-avonden voor ouders of trainingen op scholen. Meer werken vanuit een collectieve aanpak heeft ook als voordeel dat het netwerk van ouders versterkt wordt door de contacten met de anderen in de groep. Een goed voorbeeld hiervan is Centering Parenting, waarbij ouders in groepsverband begeleiding krijgen en ervaringen delen, waardoor ze elkaar kunnen ondersteunen.

Onze JGZ-professionals werken outreachend. Dit betekent dat zij waar mogelijk actief gezinnen, kinderen en jongeren benaderen die zelf geen hulp of zorg vragen, maar dit mogelijk wel nodig hebben. Dit doen zij door naar plekken te gaan waar kinderen en (aanstaande) ouders zijn, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij initiatieven in de wijk. Naast de fysieke ontmoetingen zijn er ook online platformen voor ouders en jongeren om laagdrempelig advies te krijgen of vragen te stellen. Ook werken zij nauw samen met buurtteams, (voor-)scholen, verloskundigen, huisartsen en andere partners om signalen op te vangen. Op deze manier kunnen we samen de specifieke behoeften en kenmerken van de wijk in kaart brengen. Ons doel is om drempels te verlagen, vroegtijdig problemen te signaleren en passende ondersteuning te bieden.

11

#3: Systemisch, cultuursensitief, divers en inclusief JGZ-professionals hanteren een brede blik op jeugdige, gezin en omgeving (opvang, school, werk, huisvesting, netwerk, hulp en zorg). Zij kijken vooral ook naar de onderliggende oorzaken van gezondheidsproblemen, zoals armoede of psychische problematiek, en kunnen helpen hierbij de juiste ondersteuning in te schakelen. Dit doen zij met een systemische- en gezinsgerichte benadering, vanuit lokale wijkteams. In Amsterdam wonen mensen met veel verschillende nationaliteiten en achtergronden. Om alle gezinnen en kinderen op een passende manier preventie, zorg en ondersteuning te kunnen bieden, is het belangrijk dat deze zoveel mogelijk aansluit bij hun leefwereld, ongeacht hun cultuur of etniciteit. Onze professionals houden daarom rekening met de culturele achtergrond, waarden en gewoonten van de gezinnen en jongeren waarmee zij werken. Dit doen zij door open en respectvol te communiceren en begrip te tonen voor verschillende opvattingen. Daarnaast passen zij hun adviezen en onder­ steuning aan aan de culturele context van het

12

gezin, zonder professionele standaarden uit het oog te verliezen. Omdat we willen voorkomen dat ouders en kinderen onnodig ongerust raken, plaatsen we zorgen, gedrag of situaties altijd in een breder perspectief. Vanuit onze sociaal-medische blik leggen we uit wat past binnen de ontwikkeling van een kind. We relativeren zorgen door ouders te laten zien dat hun ervaringen vaak door anderen gedeeld worden. Zo helpen we ouders en kinderen vertrouwen te krijgen in hun eigen vaardigheden en voorkomen we dat alledaagse uitdagingen als problematisch worden gezien. Om onze zorg aan gezinnen en kinderen te verbeteren en aan te sluiten bij wat zij nodig hebben, is het essentieel om niet óver ouders, kinderen en jongeren te praten, maar mét hen. Daarom betrekken we ouders en kinderen bij het vormgeven, verbeteren en evalueren van de zorg en ondersteuning die wij bieden. Voorbeelden hiervan zijn co-creatie met ouders met laag­ geletterdheid en het doen en stimuleren van participatief onderzoek.

#4: Ongelijk investeren en zorg op maat voor gelijke gezondheidskansen

#5: Kennis als solide basis voor beleid en praktijk

JGZ investeert het meest in gezinnen, kinderen en scholen die de zorg en ondersteuning het hardst nodig hebben. In de contacten met ouders en jeugdigen, zowel fysiek als online, bieden we zorg op maat. Dit betekent dat onze professionals in overleg en naar behoefte het volgende contactmoment, frequentie en vorm bepalen. Zij staan naast ouders en jeugdigen en beslissen samen met hen over wat nodig is, en doen zij wat werkt.

Met onze kennis, praktijkervaring en data, op individueel en collectief niveau adviseert en ondersteunt de JGZ zowel samenwerkingspartners (zoals de kinderopvang en het onderwijs) als de overheid, lokaal én landelijk. Doordat JGZ vrijwel alle kinderen ziet, worden systematisch gegevens over de gezondheid, groei en ontwikkeling van (groepen) kinderen en jongeren verzameld. We analyseren deze informatie om te signaleren, goed te prioriteren en om beleid, interventies en preventie gericht te verbeteren. School- of wijkprofielen leveren bijvoorbeeld een beeld op van de gezondheid van inwoners of de leerlingen – bijvoorbeeld naar leeftijdsgroepen of postcodegebieden.

Door ongelijk te investeren, dragen we bij aan gelijke kansen op gezondheid voor elk kind en aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Op deze manier kunnen we extra aandacht besteden aan de gezinnen en kinderen die dat het meest nodig hebben en minder waar dat kan. Ongelijk investeren gebeurt door bijvoorbeeld het inzetten van meer fte van JGZ-professionals in bepaalde wijken van Amsterdam t.o.v. andere wijken, of door aanbod van (extra) zorg en ondersteuning aan aanstaande ouders, kinderen, jongeren en gezinnen in kwetsbare omstandig­ heden. Ook digitalisering en innovatie speelt hierin een belangrijke rol.

Om de kwaliteit van zorg te verbeteren en beter in te spelen op behoeften van kinderen, jongeren en ouders, doet JGZ wetenschappelijk onderzoek. Zo evalueren we bijvoorbeeld interventies op effectiviteit, en signaleren we trends in gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Daarnaast vormt het de basis voor het opstellen van richtlijnen en protocollen Hierbij werken we samen met andere organisaties, bijvoorbeeld binnen de academische werkplaats jeugd en gezondheid. Door wetenschappelijk onderzoek blijft onze jeugdgezondheidszorg gebaseerd op actuele kennis en kunnen we continu verbeteren.

13

4 Samenwerken voor de juiste zorg voor kinderen, jongeren en ouders Bij de uitvoering van het Basispakket Jeugd­ gezondheidszorg GGD Amsterdam en het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) werkt JGZ wijkgericht en integraal samen met een breed netwerk van partijen in het (para)medische domein en het jeugdstelsel.Op deze manier leveren we een bijdrage aan de juiste zorg op de juiste plek. Dankzij deze ‘brede blik’ is JGZ een verbindende factor tussen ouders, jeugdigen, samenwerkings­ partners op (voor)scholen en buurthuizen en andere hulp- en zorgverleners.

In Amsterdam werkt JGZ binnen de Ouder- en Kindteams (OKT’s) nauw samen met de ouderen kindadviseurs, GZ-psychologen en orthopedagoog-generalisten van Stichting Ouder- en Kindteams Amsterdam. • JGZ zet, als onderdeel van het OKT, in op een stevige samenwerking met de buurtteams. Samen zijn we stevig geworteld in de wijken als ‘lokale wijkteams’. Vanuit onze brede blik op kind, gezin en omgeving schakelen we wanneer nodig met professionals van de buurtteams. Bijvoorbeeld bij bestaansonzekerheid.

Een meisje van 4,5 jaar wil op school niet alleen naar de wc, want dat vindt ze eng. Daardoor poept en plast zij regelmatig in haar broek. Thuis is het meisje wél zindelijk. Het meisje heeft tot en met haar 3e jaar in een AZC gewoond, waar het niet is gelukt om met zindelijkheidstraining te starten. De school wil het meisje niet meer naar school laten komen totdat ze op school zelfstandig naar de wc kan gaan.

• In de zwangerschap werkt JGZ samen met professionals in de geboortezorg (zoals eerstelijns verloskundigen, kraam­ verzorgenden). Na de geboorte vindt overdracht vanuit de geboortezorg (inclusief kraamzorg) plaats naar JGZ.

De jeugdverpleegkundige heeft moeder en school vervolgens hierin begeleid. Zo is afgesproken dat haar moeder met het meisje op school naar de wc gaat bij het wegbrengen en ophalen. Met school is besproken dat het meisje meer tijd nodig heeft, gezien haar voorgeschiedenis. Moeder is gerustgesteld en er zijn steeds kleine vervolgstapjes afgesproken, bijvoorbeeld dat er een vriendinnetje mee mocht naar het toilet. Door de uitleg, extra tijd, kleine stapjes en geruststelling vanuit JGZ blijft het meisje naar school gaan en kan het meisje nu ook op school zelfstandig naar de wc.

14

• Onze professionals zien vanaf de geboorte kinderen en gezinnen regelmatig en signaleren gezondheids- en ontwikkelingsproblemen, en vragen en zorgen over gezondheid, ontwikkeling, opvoeden en opgroeien. Als het nodig is en in overleg met ouders en jongeren, betrekken we de juiste kennis en expertise uit de sociale basis, van Stichting OKT en de buurtteams. In overleg met ouders en jongeren hebben we regelmatig contact met, en verwijzen we waar nodig naar de huisarts, paramedici (fysiotherapeuten, logopedisten, oefen­ therapeuten etc.) en medisch specialisten zoals de kinderarts.

• We werken samen met de netwerkpartners uit de sociale basis, bijvoorbeeld met (voor)scholen, kinderdagverblijven, sport- en vrijwilligers­ organisaties. Door samen met hen in te zetten op preventie dragen we bij aan het voorkomen van zwaardere problemen en duurdere zorg. • Wanneer er toch sprake is van complexere problematiek en inzet van zwaardere zorg nodig is, wordt specialistische jeugdhulp ingeschakeld. Continuïteit en de vertrouwensband met het gezin zijn hierbij leidend. JGZ houdt waar nodig contact met gezinnen als passende hulp door wachtlijsten bij specialistische jeugdhulp nog niet opgestart kan worden.

• JGZ levert een bijdrage aan het veilig opgroeien van kinderen door kindermishandeling vroeg­ tijdig te signaleren en draagt bij aan een sluitend netwerk bij onveiligheid. Bij (vermoedens van) onveiligheid, volgt JGZ de stappen uit de Meldcode Huiselijk Geweld en Kinder­ mishandeling. Bij onmacht en opvoedstress van ouders door bijvoorbeeld armoede, psychiatrische problemen of verstandelijke beperking haalt JGZ (gezondheids-)zorg en/of ondersteuning voor volwassenen erbij. Samenwerking met keten­ partnes rondom bestaanszekerheid en veiligheid in gezinnen is belangrijk voor kinderen en ouders.

15

16

5 Basispakket Jeugd­ gezondheidszorg voor alle (aanstaande) ouders en jeugdigen Wettelijk kader In de Wet publieke gezondheid (Wpg art. 5, 6b, 12a en 14) is opgenomen dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van prenatale voorlichting en de jeugdgezond­ heidszorg aan alle jeugdigen van 0-18 jaar. In het Besluit Publieke Gezondheid (Bpg, art. 3-10, een AMvB gebaseerd op de Wpg), staan de werkzaamheden van het basistakenpakket van de jeugdgezondheidszorg beschreven. Samengevat kunnen deze basistaken als volgt worden omschreven: jeugdgezondheidszorg­ professionals volgen preventief de ontwikkeling

en gezondheid van kinderen en jongeren, doen screeningsonderzoeken, sporen vroegtijdig specifieke stoornissen op, geven anticiperende voorlichting (zoals over vitamine D, veilig slapen, borstvoeding), geven vaccinaties, kijken naar zorgbehoeften, bieden advies, voorlichting en begeleiding. Zij beoordelen of extra ondersteuning of zorg nodig is en halen waar nodig juiste zorg of hulp erbij. JGZ-professionals werken samen met alle relevante partners in de zorg en ondersteuning van het gezin. Ook analyseert JGZ gezondheid op collectief niveau en adviseert hierover aan gemeenten en scholen.

Afbeelding 2. Samenhang en overlap Basispakket Jeugdgezondheidszorg GGD Amsterdam en andere wettelijke kaders

Wpg Jeugdwet

Basispakket JGZ

Passend onderwijs

Participatiewet

Zorgverzekeringswet

17

Samenhang wetgeving Afhankelijk van de situatie kunnen sommige preventieve activiteiten die JGZ levert soms onder andere wetgeving vallen, zoals de Jeugdwet of de Zorgverzekeringswet (zie afbeelding 3). JGZ legt actief verbinding met de partners die binnen deze wettelijke kaders werkzaam zijn. Gemeenten kunnen hun beleid in het sociale domein versterken door samenhang te creëren tussen de Wet publieke gezondheid (Wpg), de Jeugdwet, de Zorgverzekeringswet, de wet­ geving Passend Onderwijs en de Participatie­wet, zodat kinderen – als zij dit nodig hebben – optimaal en zo efficiënt mogelijk ondersteund en geholpen worden. JGZ is hierin een essentiële en verbindende schakel. We zoeken proactief samenwerking op met partners in het sociaal, veiligheids- medische- en publieke domein.

Landelijk basispakket jeugdgezondheidszorg Het landelijke basispakket jeugdgezondheidszorg sluit aan op wetenschappelijke inzichten en maatschappelijke ontwikkelingen. In het basis­ pakket staat welk pakket aan preventieve jeugd­ gezondheidszorg elk gezin en iedere jeugdige in Nederland vanuit de jeugd­gezond­heids­zorg aangeboden moet krijgen. Naast de kerntaken (zoals preventieve en anticiperende voorlichting, vroegsignalering, lichte ondersteuning en verwijzing) en de uitvoering van het Rijks­ vaccinatieprogramma heeft JGZ ook taken op het gebied van samenwerking met partners in het sociaal domein en advisering over collectieve maatregelen en activiteiten op basis van analyse van verkregen gegevens. Tabel 1 hieronder, overgenomen uit het Landelijk Professioneel Kader, geeft weer hoeveel contact­ momenten de JGZ gemiddeld dient aan te bieden vanuit het basispakket.

Ontwikkelingsfasen

Contacten basispakket JGZ

Preconceptie

Samenwerking en informatie‑uitwisseling met relevante partners.

Prenataal

In deze periode kan de aanstaande moeder terecht bij de JGZ voor de 22‑wekenprik (maternale kinkhoestvaccinatie) en uitleg over vaccinaties die de baby later krijgt. In deze periode kan de JGZ een prenataal huisbezoek aanbieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie.

Geboorte 4e tot 7e dag

In deze periode wordt gemiddeld 1 contact aangeboden.

Ontwikkelingsfasen

Contacten basispakket JGZ

2e week t/m

In deze periode worden gemiddeld 6 contacten* aangeboden

6 maanden 7 t/m 12 maanden

In deze periode worden gemiddeld 3 contacten* aangeboden

Peuter (1-4 jaar)

In deze periode worden gemiddeld 5 contacten* aangeboden + deelname JGZ aan het ondersteuningsnetwerk voorschool

Schoolkind

In deze periode worden gemiddeld 3 contacten* aangeboden

(4-12 jaar)

+ deelname JGZ aan het ondersteuningsnetwerk school

Adolescent

In deze periode worden gemiddeld 2 contacten* aangeboden

(12-18 jaar)

+ deelname JGZ aan het ondersteuningsnetwerk school

Speciaal onderwijs

Contacten afhankelijk van de levensfase van de jeugdige,

(0-18 jaar)

pro‑actief en in overleg met de jeugdige / de ouders + deelname JGZ aan het ondersteuningsnetwerk SO

Jongvolwassenen

Samenwerking en informatie‑uitwisseling met relevante partners

(18-24 jaar) *Sommige contacten zijn gekoppeld aan advies leeftijden of momenten; dit is omschreven in professionele richtlijnen en landelijke werkdocumenten, waaronder het RVP. Alle contacten zijn op organisatieniveau voor elke jeugdige beschikbaar. De JGZ‑­professional komt in samenspraak met jeugdige en ouders tot het meest passende aanbod. Zo kan in overleg één contact in een andere week worden aangeboden (bv digitaal), naar andere ontwikkelfasen worden verplaatst of besloten worden iets te laten vervallen.

18

Basispakket JGZ GGD Amsterdam In het Landelijk Professioneel Kader Jeugd­ gezondheidszorg staat hoe de jeugdgezondheids­ zorg het basispakket aanbiedt. Hierbij ligt de nadruk op het aansluiten bij de wensen en behoeften van ouders en jeugdigen. Vorm en inhoud van contactmomenten worden samen met ouders en jongeren vormgegeven. JGZ biedt de volgende zorg aan: • Voor zwangeren in kwetsbare omstandigheden biedt JGZ prenatale contactmomenten (huisbezoeken) aan, zodat aanstaande ouders indien nodig al tijdens de zwangerschap passende zorg en ondersteuning (individueel of collectief) krijgen. • Pasgeborenen krijgen tijdens een huisbezoek de hielprik- en de neonatale gehoorscreening. • Wij bieden individuele contactmomenten aan alle kinderen en jongeren (voor meer informatie over individuele contactmomenten, zie ook bijlage I). Tijdens deze gesprekken — face-toface, telefonisch, per mail of via chat — kijken onze jeugdartsen, doktersassistenten en jeugd­ verpleegkundigen naar de lichamelijke, cognitieve én psychosociale ontwikkeling. Samen met ouders verkennen we hoe het gaat

met het kind, het gezin en de omgeving waarin zij opgroeien. We sluiten daarbij aan bij de vragen en behoeften van ouders, verzorgers, kinderen en jongeren. Wanneer er gezond­ heidsproblemen spelen, kijken we met een brede blik naar mogelijke oorzaken, zoals armoede of psychische problemen bij ouders. Bij groepsgerichte contactmomenten, zoals Centering Ouderschap, kijken we samen met jonge ouders in een groep naar de groei en ontwikkeling van hun kind. Onder begeleiding van een jeugdverpleegkundige wisselen ouders tips en ervaringen uit en ondersteunen zij elkaar. • Al onze locaties hebben een open inloop­ spreekuur. Voor ouders is dit een laagdrempelige manier om zonder afspraak hun kind te laten wegen, of om hun vragen op het gebied van gezondheid, opvoeden en opgroeien te stellen aan de jeugdarts of jeugdverpleegkundige. • Verder sluiten onze professionals aan bij verschillende initiatieven, zoals spelinlopen en ouderbijeenkomsten. Dit doen zij om contact te maken met ouders, voorlichting te geven en vragen te beantwoorden over bijvoorbeeld opvoeding, ontwikkeling, gezonde voeding en vaccinaties.

19

Een jeugdverpleegkundige sluit aan bij een bestaande spelinloop in de wijk waar ouders met jonge kinderen samenkomen. Door regelmatig aanwezig te zijn, ontstaat een vertrouwensband en ruimte voor vragen over opvoeding en ontwikkeling. Tijdens een spelmoment merkt een moeder op dat haar zoontje snel gefrustreerd raakt en weinig aansluiting vindt bij andere kinderen. In een open gesprek stelt de jeugdverpleegkundige moeder gerust, geeft praktische handvatten en verkent samen met haar welke onder­steuning passend is.

• In gesprekken maken we gebruik van de GIZ-methodiek (Gezamenlijk In schatten Zorgbehoeften). Hierdoor worden in dialoog met (aanstaande) ouders, kinderen, jongeren en eventueel andere professionals ontwikkelen zorgbehoeften efficiënt en effectief in kaart gebracht. Door middel van GIZ9 wordt samen beslist over passende ondersteuning. Deze methodiek stimuleert de brede blik en het kijken naar achterliggende factoren van gezondheidsproblemen.

9

20

Een jeugdverpleegkundige: “In gesprek met de ouders van een baby, heb ik de GIZdriehoek laten zien. Op de vraag aan ouders over of daar een onderwerp op stond waarover zij een vraag hadden, wezen beiden meteen ‘gevoelens’ aan. Tijdens het gesprek kwam vervolgens naar voren dat de eerste twee zwangerschappen waren geëindigd in een miskraam. Het ontroerde me dat de ouders dit aangaven en dat ik hierover het gesprek mocht hebben met hen. Door in zo gesprek te gaan, kunnen we ouders helpen bij het bevorderen van een goede hechting met hun kind na hun verlies.”

• Wanneer nodig leiden wij actief toe naar voorschoolse educatie. Bij risico’s op taal­ achterstand en een onderwijsachterstand adviseren onze professionals ouders om hun kind aan te melden bij de voorschool en geven zij een verwijzing hiervoor. Zij monitoren of de deelname start wanneer het kind 2 jaar is. • JGZ brengt periodiek de lichamelijke en psychosociale gezondheid van jeugdigen in kaart. Onze professionals gebruiken hierbij informatie vanuit het contactmoment met

GIZ staat voor Gezamenlijk Inschatten van Zorgbehoeften. Meer informatie: GIZ - NCJ

het (jonge) kind en ouder en vanuit (digitale) vragenlijsten die door jeugdigen, ouders en leerkrachten zijn ingevuld. Als de uitkomst van de vragenlijst hier aanleiding toe geeft- of als er vragen of zorgen zijn vanuit de jeugdige zelf, de leerkracht of de ouders-, nodigen we de leerling uit voor een contactmoment op school. • Dankzij het laagdrempelige en preventieve karakter van JGZ is zij bereikbaar voor alle jongeren op de scholen. Tijdens de contact­ momenten hebben de jeugdartsen en jeugd­ verpleegkundigen oog voor emotioneel welbevinden, gedrag, weerbaarheid en sociale ontwikkeling en kijken daarbij niet alleen naar klachten, maar ook naar beschermende en risicofactoren in de leefomgeving van de jongere, zoals de gezinssituatie, schoolervaringen en sociale relaties. Zij signaleren hierdoor vroeg­ tijdig en bieden passende begeleiding op zowel collectief als individueel niveau. Deze begeleiding is vaak kortdurend en preventief van aard en richt zich op het versterken van eigen kracht en veerkracht. Denk aan psycho-educatie, het voeren van ondersteunende gesprekken en het bieden van praktische handvatten om met stress, emoties of moeilijke situaties om te gaan. De jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen werken daarbij nauw samen met ouders, scholen, stichting OKT, gezonde school adviseurs en andere keten­partners. Indien nodig halen zij gespecia­ liseerde hulp erbij.

Op verzoek van school ziet de jeugdverpleeg­ kundige een jongen van 15 met eczeem en astma, die vanwege zijn klachten vaak afwezig is. De jongen geeft aan dat het door beperkte financiële middelen thuis voor hem lastig is om naar de dermatoloog te gaan en om crème aan te schaffen. De jeugdverpleegkundige gaat samen met de brugfunctionaris van school op huisbezoek en schrikken van de leefomstandig­ heden van het gezin. Beide ouders hebben gezondheidsklachten, het huis zit onder de schimmel en is verwaarloosd. Ze gaan met ouders in gesprek en schakelen het buurtteam in voor financiële gezinsrege­ lingen en de woningbouwvereniging voor de schimmel in huis. Ook betrekken zij de Ouderen Kind-adviseur voor financiële kind­rege­ lingen. De jeugdverpleegkundige regelt dat de huisarts informeert over de mogelijk­heiden van de behandeling van het eczeem en de astma, zodat de dermatoloog niet meer nodig is.

• Gezondheidsprofiel: het gezondheidsprofiel levert waardevolle informatie op over de gezondheid van kinderen en jongeren op de scholen. Aan de hand hiervan kijken de scholen samen met de jeugdartsen, jeugdverpleeg­ kundigen, de ouder-en kindadviseurs en de eventuele gezonde schooladviseurs naar wat nodig is om de (mentale) gezondheid op en rond de school te bevorderen.De verzamelde data geeft inzicht in de gezondheid van jeugdigen op individueel, school- en gemeentelijk niveau en wordt periodiek gepresenteerd in Gezondheid in Beeld en diverse monitoren. Scholen en gemeente kunnen de uitkomsten van de Jeugdgezondheidsmonitor gebruiken voor het gezondheidsbeleid en het preventief inzetten op thema’s die op school spelen. GGD Amsterdam adviseert scholen hierbij. • Met de overdracht van SAG Zorgontwikkeling naar GGD Amsterdam valt vanaf 2026 ook het antroposofisch zorgaanbod onder JGZ van GGD Amsterdam.

Rijksvaccinatieprogramma Naast het basispakket voert JGZ als wettelijke taak het Rijksvaccinatieprogramma uit. Het Rijks­ vaccinatieprogramma (RVP) beschermt zwangeren, kinderen en jongeren tegen 14 ernstige ziekten. De vaccinaties zijn gratis en vrijwillig. Met vaccineren bescherm je jezelf maar ook anderen (groeps­ immuniteit). Hoe meer kinderen en jongeren gevaccineerd zijn, hoe kleiner de kans op verspreiding van infectieziekten. Er zijn grote verschillen tussen de vaccinatie­ bereidheid per gebied en doelgroep. Dat leidt tot gezondheidsverschillen in de stad. JGZ werkt in een meerjarige aanpak aan het verhogen van de vaccinatiegraden en het verkleinen van de verschillen. De aanpak is datagestuurd met extra inspanningen in gebieden met de laagste vaccinatiegraden. Daarbij volgen we de volgende drie leidende principes: 1. Laagdrempelig, flexibel en dichtbij: vaccinaties voor alle leeftijdsgroepen worden (ook) in de eigen wijk aangeboden met aandacht voor een zo gemakkelijk mogelijk kunnen vaccineren – wat daarvoor nodig is kan per gebied verschillen. 2. Samenwerken voor het versterken van vertrouwen in vaccinaties: JGZ maakt zowel stadsbreed als in de wijken afspraken met partners om vaccineren te agenderen.

21

3. Doelgroepgerichte aanpak om meer ouders en jongeren te bereiken: JGZ sluit aan op de wensen en behoeften van inwoners, door bijvoorbeeld passende communicatie per doelgroep. De volgende vaccinaties worden (gratis) gegeven aan zwangeren, kinderen en jongeren in het kader van het RVP: • De maternale kinkhoestvaccinatie (‘22 wekenprik’) en maternale griepvaccinatie voor zwangeren; • Vaccinaties voor kinderen tot 4 jaar worden aangeboden tijdens contacten (op afspraak en inloop) op de JGZ-locaties

• Schoolgaande kinderen en jongeren kunnen voor vaccinaties terecht op vaccinaties­ preekuren op de jeugdgezondheids­zorg­locaties, of op een alternatieve locatie in de omgeving. Daarnaast zijn daar voor school­gaande kinderen en jongeren ook inhaalvaccinatie­spreekuren. Tot aan de leeftijd van 18 jaar bieden we gemiste vaccinaties gratis aan tijdens onze contacten met kinderen en jongeren. Het RVP vaccinatieschema is aan veranderingen onderhevig. Vanaf 2025 is het vaccinatieschema op advies van de Gezondheidsraad aangepast (zie afbeelding 1). Het actuele landelijke vaccinatie­­schema is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.

Afbeelding 3: in 2025 geactualiseerd vaccinatieschema

Prik tegen RS-Virus

Betekenis afkortingen

0 -2 weken voor baby’s geboren van oktober t/m maart 0 -7 maanden voor baby’s geboren van april t/m september

RS.................... RS-virus Rota................ Rotavirus D. .................... Difterie K...................... Tetanus P...................... Polio Hib.................. Haemophilus influenza type b

HepB. ............. Hepatitis B Pneu. .............. Pneumokokken B...................... Bof M..................... Mazelen R...................... Rodehond MenACWY..... Miningokokken ACWY HPV................. Humaan Papillomavirus

Vragen? Stel ze op het consultatiebureau of kijk op rijksvaccinatieprogramma.nl

6-9 weken Rota ( DKTP - Hib - HepB)*

12 maanden ( DKTP - Hib - HepB) P  neu

5 jaar D  KT

3 maanden Rota ( DKTP - Hib - HepB) P  neu

5 maanden ( DKTP - Hib - HepB) P  neu

14 maanden

3 jaar

BMR MenACWY

B  MR

10 jaar HPV  e vaccinatie 2 half jaar later

14 jaar DTP MenACWY

* Alleen als de moeder tijdens de zwangerschap niet is gevaccineerd tegen kinkhoest (kinkhoestprik). En in bijzondere situaties. De jeugdarts bespreekt dit met je.

22

6 Basispakket Jeugdgezond­ heids­zorg voor (aanstaande) ouders en jeugdigen in kwetsbare omstandigheden Vanuit haar opdracht streeft JGZ naar gelijke kansen voor ieder kind. Dit betekent dat JGZ extra aandacht heeft voor aanstaande ouders, gezinnen en kinderen in kwetsbare omstandigheden (ongelijk investeren). In dit hoofdstuk wordt beschreven welke vormen van zorg en inspanning JGZ hier vanuit het basispakket voor levert.

Voorzorg Dit bewezen effectieve JGZ-programma richt zich op jonge zwangeren in een kwetsbare situatie die extra ondersteuning nodig hebben. Het doel is om een gezonde start voor moeder en kind te bevorderen en problemen te voorkomen. Een speciaal opgeleide verpleegkundige biedt vanaf zwangerschap tot het kind 2 jaar oud is middels thuisbezoeken intensieve begeleiding op gebied van gezondheid, opvoeding, zelfredzaam­ heid en het versterken van het sociale netwerk.

Gezonde Kansrijke Start en Kansrijk Vervolg Elk kind verdient een gezonde en kansrijke start. Voor gezinnen in kwetsbare situaties bieden we extra ondersteuning vanuit de programma’s Gezonde Kansrijke Start (voor kinderen van -9 maanden tot 2 jaar en hun ouders) en Gezond Kansrijk Vervolg. Dit zijn bijvoorbeeld gezinnen die te maken hebben met armoede of financiële problemen, psychosociale problemen zoals stress of een beperkt sociaal netwerk, gezondheids­ risico’s bij de ouders of het kind, moeilijke woonsituaties of instabiele leefomstandigheden. JGZ werkt binnen Gezonde en Kansrijke Start (GKS) samen met andere partijen, zoals verloskundigen, kraamzorg en buurtteams, om deze gezinnen vroegtijdig te signaleren en passende onder­ steuning te bieden. Het doel is om gezondheids­

verschillen te verkleinen en ervoor te zorgen dat elk kind, ongeacht de omstandigheden, een gezonde en kansrijke start krijgt. Vanuit Gezond Kansrijk Vervolg willen we deze lijn voortzetten voor de leeftijdsgroepen vanaf 2 jaar. Gezonde Kansrijke Start en Vervolg wordt deels aanvullend gefinancierd in het kader van versterking van de ketensamenwerking. Zie hiervoor Bijlage I.

Centrale zorgverlener De jeugdverpleegkundige begeleidt in de rol van centrale zorgverlener (CZV) kinderen met matig overgewicht, obesitas graad 1 en multi­proble­ matiek of obesitas graad 2 en 3 voor een periode van maximaal 3 jaar. De CZV begeleidt het kind en gezin bij het veranderen van de leefstijl en coördineert de ondersteuning en zorg (domein­ overstijgend) die hiervoor nodig is. Hierbij is de CZV is het eerste aanspreekpunt voor het gezin en aanspreekpunt voor andere zorgverleners. De CZV ziet erop toe dat afspraken aansluiten op de wensen van het kind en het gezin, dat afspraken over zorg en behandeling op elkaar zijn afgestemd en dat afspraken zoals vastgelegd in het individueel zorgplan, worden nageleefd. De Centrale zorgverlener wordt deels aanvullend gefinancierd in het kader van versterking van de ketensamenwerking. Zie hiervoor Bijlage I.

Aanvullende opvoedondersteuning Jeugdverpleegkundigen ondersteunen ouders met kinderen tot 18 jaar bij de opvoeding met behulp van o.a. de effectief bewezen methode Positief Opvoeden (Triple P) en het programma Het Begint Bij Mij. Positief Opvoeden herstelt het zelf­regulerend vermogen van ouders en bevordert

23

een gezonde ontwikkeling van het kind. Onze jeugdverpleegkundigen bieden deze ondersteuning individueel of groepsgericht aan in de wijk. Dit kan tijdens (opvoed)spreekuren of huisbezoeken. Daarnaast geven jeugdverpleeg­ kundigen, evt. in samenwerking met ketenpartners, themabijeenkomsten rondom opvoed­onder­ steuning op de kinderopvang en in wijkcentra.

Schoolaanwezigheid JGZ adviseert leerlingen, ouders en school bij (zorgelijk) ziekteverzuim van leerlingen op het primair-, voortgezet- en speciaal onderwijs en het MBO tot 18 jaar. Onze professionals kijken samen met leerlingen en ouders, en zo nodig en met toestemming ook in overleg met behandelaren en leerplichtambtenaren, hoe leerlingen die vaak verzuimen of uitvallen weer kunnen deelnemen aan onderwijs. Waar nodig wordt aanvullende hulp ingeschakeld. We gebruiken hierbij een bewezen kosten-baten effectieve, pro-actieve methodiek voor de aanpak van ziekteverzuim: MAZL (Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen).

24

De jeugdarts ziet op verzoek van school in verband met haar hoge ziekteverzuim een meisje van 14. Zij blijkt last te hebben van faalangst en stress vandaar het verzuim rond toetsen. De jeugdarts overlegt met de OKA en de jeugdpsycholoog in het team. Ze jeugd­ psycholoog voert daarop gesprekken met ouders en biedt faalangst reductietraining. De jeugdarts gaat in overleg met school en creeert begrip op school en bij de ouders ten aanzien van de stressklachten. Het school­ verzuim is hiermee opgelost voor dit meisje.

Nieuwkomers Omdat ouders uit andere landen meestal niet goed bekend zijn met ons Nederlandse zorgsysteem en de jeugdgezondheidszorg, investeert de JGZ extra in het bereiken van deze ouders en kinderen en in de uitleg van de reguliere zorg. Hierbij worden communicatiematerialen in eigen taal en in het Engels gebruikt. JGZ zorgt ervoor dat nieuwkomers na aankomst tijdig worden bereikt voor contactmomenten, zoals nieuwkomersonderzoeken en vaccinaties. Dit vraagt extra inspanning, zoals het inzetten van tolken en het bieden van cultuursensitieve voorlichting.

BIJLAGE I: Aanvullende Jeugdgezondheidszorg Naast jeugdgezondheidszorg op basis van het basispakket, biedt JGZ ook nog aanvullende jeugdgezondheidszorg aan jeugdigen in kwetsbare situaties of op basis van specifieke wetgeving. Deze zorg wordt apart van het basispakket gefinancierd, maar vormt in de zorgpraktijk samen met de zorg die wordt aangeboden vanuit het basispakket een integraal geheel.

MBO 18 plus

Kinderopvang op sociaal-medische indicatie

We spannen ons in om vluchtelingenkinderen zo snel mogelijk in beeld te hebben en noodzakelijke screeningen op lichamelijk, cognitief en psycho­ sociaal gebied uit te voeren. Aan pasgeborenen wordt tot de leeftijd van 3 maanden de gehoor­ screening aangeboden en tot de leeftijd van 6 maanden de hielprikscreening. We geven voorlichting, advies en ondersteuning op maat en bieden de vaccinaties volgens het Rijks­ vaccinatieprogramma aan.

In sommige gevallen kunnen kinderen naar de kinderopvang op grond van een sociaal-medische indicatie (SMI). Onze jeugdartsen onderzoeken of een SMI noodzakelijk is en geven deze af. Hiermee kunnen kinderen voor een bepaalde periode een aantal (maximaal twee) dagen per week op kosten van de gemeente naar de kinderopvang of buitenschoolse opvang.

Preventieve logopedie Om kinderen en gezinnen bij zorgen of problemen in de taal- en spraakontwikkeling vroegtijdig te ondersteunen, bieden we voor kinderen van 1 tot 6 jaar preventieve logopedie aan. Dit voorkomt ernstigere problemen in taal- en spraak­ontwikkeling met gevolgen voor de verdere leerontwikkeling, gedrag en sociale contacten. Onze logopedisten werken op Ouder- en Kindteam-locaties, de kinderopvang en op voorscholen en scholen primair onderwijs.

Vrijstelling leerplicht Ouders kunnen in specifieke situaties op lichame­ lijke of psychische gronden een vrijstelling van de leerplicht artikel 5 sub a van hun kind aanvragen bij de gemeente. Een onafhankelijke jeugdarts van JGZ maakt samen met ouders en jongere, en betrokken zorg- en hulpverleners en het Samenwerkingsverband Primair of Voortgezet Onderwijs, een afweging of de jongere weer passend aan onderwijs kan deelnemen. Als dit (nog) niet het geval is, geeft de jeugdarts een vrijstelling af. De duur hiervan kan variëren.

JGZ verleent zorg op maat op het MBO voor leerlingen vanaf 18 jaar. Deze zorg op maat kan bijvoorbeeld bestaan uit extra ondersteuning en advisering bij problemen op het gebied van mentale en lichamelijke gezondheid, bij vragen in relatie tot ziekteverzuim en uit deelname aan multidisciplinaire overleggen op school.

Asielzoekers en vluchtelingen

Voor asielkinderen in opvanglocaties biedt JGZ zorg onder de Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers. Onze professionals stellen inhaal­ vaccinatieschema’s op, voeren onderzoeken uit en hebben speciale aandacht voor het psychisch welbevinden van deze kinderen en gezinnen. JGZ biedt op dit moment zorg via een contract tussen het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) en GGD GHOR Nederland aan deze groep kinderen en gezinnen. Dit contract loopt in 2026 af en momenteel (eind 2025) is de nieuwe aanbesteding in voorbereiding. GGD GHOR schrijft hier namens de GGD-en wederom op in met als doel om de zorg aan deze groep te kunnen continueren.

25

Uitvoering van masterplannen en regiodeals JGZ werkt mee aan de uitwerking en uitvoering van Masterplan/nationaal programma en regiodeals in Amsterdam. Dit zijn meerjarige gebiedsgerichte programma’s om binnen speciale samenwerkings­ verbanden die zich o.a. richten op het vergroten van kansengelijkheid van jeugdigen binnen specifieke delen van de stad, zoals Zuidoost en Nieuw-West. Deze gebiedsgerichte initiatieven richten zich daarmee op specifieke samenstelling en behoeften van deze delen van de stad.

Versterken Ketensamenwerking Zoals in Hoofdstuk 6 beschreven, horen de Centraal Zorgverlener voor kinderen met obesitas en het programma Gezonde Kansrijke Start deels bij het basispakket, maar is ook onderdeel van de ketensamenwerking, dat aanvullend wordt gefinancierd.

Netwerkverpleegkundigen voor een wijkgerichte aanpak Vanuit JGZ versterken netwerkverpleeg­kundigen samen met formele en informele partijen zoals sleutelfiguren kwetsbare gezinnen in de wijken. De netwerkverpleeg­kundige is actief aanwezig

26

in de wijk, verkent welke organisaties er zijn en hoe JGZ beter kan aansluiten bij wat ouders en partners nodig hebben. Een voorbeeld hiervan is het organiseren van voorlichtingen aan ouders, samen met lokale organisaties. Dit zorgt ervoor dat kleine vragen en zorgen klein blijven en niet uitgroeien tot grotere problemen en zwaardere hulp. Deze inzet wordt bekostigd uit incidentele middelen (IZA) ter versterking van de preventieve infrastructuur.

In een buurtcentrum organiseert een netwerk­ verpleegkundige samen met lokale organi­saties een voorlichting over het omgaan met pubers. Na afloop spreekt een moeder haar aan met zorgen over haar dochter, die steeds vaker te laat komt en niet meer naar school wil. De moeder geeft aan dat zij de netwerk­ verpleegkundige kent via andere ouders, die positieve ervaringen hadden gedeeld. Doordat de netwerkverpleeg­kundige een bekend en vertrouwd gezicht is in de wijk, durft de moeder haar hulpvraag te stellen en kan tijdig passende ondersteuning worden ingezet.

BIJLAGE II: Verschillen Basispakketdocument 2026-2029 t.o.v. voorgaand Basispakketdocument De GGD actualiseert periodiek het lokale basis­ pakket jeugdgezondheidszorg. In het vorige Basispakket 2019-2022 werd binnen JGZ in Amsterdam een belangrijke nieuwe beweging ingezet, waarbij de nadruk verschoof van: • jeugdgezondheidszorg primair individueel gericht naar meer collectief aanbod; • gelijke behandeling naar gelijke kansen, door zorg op maat en ongelijk investeren (gedifferentieerd aanbod op basis van specifieke behoeften van de populatie in de wijk). In dit geactualiseerde Basispakket 2026-2029 is de basiszorg vanuit de Wpg onveranderd, maar is het ongelijk investeren en collectief aanbod verder doorgevoerd en heeft een meer volwassen ontwikkelingsfase bereikt. Daarnaast ligt de nadruk nu meer op de beweging naar de voorkant, ten aanzien van zowel (para) medische zorg als het jeugdstelsel. Dit betekent dat de focus verschuift van zwaardere, specialis­ tische zorg en hulp (jeugdhulp, oftewel de ‘achterkant’ van het proces) naar meer (collectieve) preventieve, vroegtijdige en lichte ondersteuning (de ‘voorkant’). Door het verder uitbouwen van de ingezette ontwikkeling vanuit het vorige basis­pakket, is JGZ is in haar huidige aanpak meer aanwezig en zichtbaar in de haarvaten van de wijken en scholen en dragen we bij aan deze beweging.

Verder zijn nog de volgende verschillen tussen de basispakketten te benoemen: • Vanuit de wet ‘Prenataal huisbezoek door de Jeugdgezondheidszorg’ (PHB JGZ) zijn alle gemeenten vanaf 1 juli 2022 verplicht om een prenataal huisbezoek door de JGZ aan de zwangere en/of hun gezin in een kwetsbare situatie te bieden. • In dit basispakket is collectieve preventie verder uitgebreid (bijv. via Centering Parenting). • Het voormalige Samen Starten programma is nu GIZ (Gezamenlijk Inschatten Zorgbehoeften, een systemische methodiek die helpt om de achterliggende factoren van (gezondheids) problemen in kaart te brengen) geworden, waarbij deze methodiek is uitgebreid van -9 maanden tot 4 jaar naar -9 maanden tot 18 jaar, wat een belangrijke stap is om de beweging naar de voorkant te kunnen maken. • In plaats van activiteiten binnen het speciaal onderwijs is er nu de beweging naar inclusief onderwijs, zoals geformuleerd in de activiteiten­ agenda passend onderwijs en jeugdhulp. De JGZ-professionals zullen de kinderen die naar school gaan in de wijk jeugdgezondheidszorg bieden, in plaats van op het speciaal onderwijs. • In plaats van de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht is er nu de Centrale Zorgverlener (CZV) voor kinderen met overgewicht en obesitas. • Het landelijke Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is gewijzigd.

27

GGD25-1118