B3. Factsheet straatdealers A3 tg
Tekst van het document
Factsheet straatdealers in de Amsterdamse binnenstad Resultaten onderzoeken april 2022 - maart 2024 April 2024
Straatdealers en incidenten straatdealen De onderzoeksbevindingen op deze pagina zijn, tenzij anders aangegeven, afkomstig van een analyse van politiecijfers over de jaren 2020, 2021 en 2022. Tenzij anders vermeld hebben ze betrekking op deze jaren. Definitie van straatdealen
Incidenten straatdealen: in Centrum
Aandeel Centrum in straatdealincidenten Amsterdam 1707
3176
Conclusie: In de periode 2020-2022 is het aantal incidenten straatdealen in het centrum gehalveerd. Waarschijnlijk komt dit door de coronabeperkingen: er waren zeker in 2020 en 2021 veel minder bezoekers in Amsterdam waardoor de binnenstad minder interessant was voor straatdealers.
960 541
312 343 47
48
2017-2019
2020-2022
Bezit harddrugs
Handel harddrugs
Handel softdrugs
Aantal en aandeel straatdealers Centrum in Top600/400
80
17
1,4%
Veilig alternatief
Top 600
407
2020
2021
Aantal Amsterdam
Woonstadsdeel straatdealers woonachtig in Amsterdam
138
147 66
5% 10%
35 66
123 243
644
11 13 15 17 17
Daarnaast komt zo'n
13%
(160) niet uit
Amsterdam
Haarlemmermeer
Almere
ZVWOP (zonder vaste woon- of verblijfplaats)
Haarlem
Rotterdam
Rest NL
Westerwolde
Zaanstad
Den Haag
Utrecht
Amstellandgemeenten
644
Aantal delicten per verdachte
Totaal Amsterdam Stadsdeel Centrum
Stadsdeel Oost
Stadsdeel Zuidoost
Stadsdeel Noord
Stadsdeel Nieuw West
4x 3x
Stadsdeel West
2x
Aantal straatdealers in Centrum met ook geweldsdelict op hun naam 2020-2022
237
5x
6 t/m 10x
11 t/m 15x
1
26 52 28 81
16 t/m 20x
1
166 885
21 en meer
0
(van de in totaal 1.240)
339
(van de in totaal 2.267)
369 30 jaar
Gemiddelde leeftijd
464
Mediane leeftijd
14 jaar
Minimum
35+ 18-23 24-34 0-17
Conclusie: De gemiddelde straatdealer in Centrum die wordt aangehouden als verdachte is 30 jaar. De helft van de straatdealers is 27 jaar of ouder. Toch zijn er ook minderjarige dealers actief, in deze periode zijn er 73 dealers (6%) aangehouden die jonger dan 18 waren.
Modus Operandi Conclusies uit het kwalitatieve onderzoek onder professionals die in hun werk te maken hebben met straatdealers in Centrum: • Straatdealers zijn vooral groepen mannen (20-30 jr) en beperken zich niet tot dealen • Dealers zoeken verscholen plekken op nabij de drukte
• Straatdealers benaderen vooral jonge bezoekers 15%
Aangehouden verdachten van straatdealen in Centrum die minimaal ook één geweldsdelict in Amsterdam op hun naam hebben staan.
27 jaar
Gaat hier om leeftijd op moment van aanhouden. Personen die in periode 2020-2022 twee of meer keren zijn aangehouden en een verschillende leeftijd hadden, zijn dus meermaals meegeteld
• Omvang dealerproblematiek volgt de toeristenstroom in de stad
1x
2017-2019
19%
374
Maximum
Nederland.
Recidive straatdealen in Centrum
Stadsdeel Zuid
73
71 jaar
Modus Operandi straatdealers
21% 17%
verdachten van straatdealen in centrum in 2017-2019
Leeftijdsverdeling straatdealers
Conclusie: De helft van de in Centrum aangehouden straatdealers was op moment van aanhouden officieel woonachtig in Amsterdam.
23%
13%
2267
Aantal Stadsdeel Centrum
10%
108
verdachten van straatdealen in centrum in 2020-2022
2022
21 35 42 22
84
1240
Woonplaats in Nederland wonende straatdealers
Vergeleken met wie tijdens de analyse (april 2023) in deze aanpak zat.
(vh. Top 400)
795
705
Nepdope
Conclusie: Van de in Centrum aangehouden straatdealers in deze periode stond zo’n 8% op de Top600 of Veilig Alternatief lijst van april 2023.
2020-2022
2020-2022 6,5%
1076
46,6%
1204
Aantal unieke verdachten aangehouden voor straatdealen in Centrum
Conclusie: Ongeveer de helft van alle straatdeal incidenten in Amsterdam vindt plaats in het Centrum en met name het Wallen gebied
37,8%
Totaal 1907
1439
49%
Totaal 4724
Bezit harddrugs is alleen strafbaar wanneer er sprake is van een handelsindicatie. Vaak worden personen aangehouden voor handel in nepdope en blijken zij op het politie bureau ook harddrugs op zak te hebben. Dan is dit een zwaarder misdrijf dan handel in nepdope en worden zij hiervoor vervolgd.
In detail gaat het hier om de politieregistraties: F42 handel harddrugs, F43 handel softdrugs, en F40 bezit harddrugs. Bij de handel van nepdope gaat het om de (APV) registratie R1114: verbod van straathandel in drugs of daarop gelijkende waar. Het is niet mogelijk om registraties van lachgas (ook geregistreerd als R1114) apart zichtbaar te maken. Er wordt geschat dat dit gaat om een verwaarloosbaar aandeel.
Het programma definieert een straatdealer als een persoon die op straat hard- of softdrugs of daarop gelijkende waar aanbiedt en/of verkoopt.
Conclusie: Tussen 2020 en 2022 had 19% van de straatdealers in Centrum ook een geweldsdelict in gemeente Amsterdam op hun kerfstok. Dat is een iets hoger percentage dan in de periode 2017-2019.
Conclusie: Een relatief groot deel van de aangehouden verdachten van straatdealen in Centrum is in de periode 2020-2022 maar 1 keer aangehouden voor een straatdealdelict.
• Straatdealers zijn te herkennen aan hoe zij zich bewegen en gedragen • Als de klant is gevonden vindt de deal op allerlei manieren plaats • Straatdealers werken vaak samen • Dealers zijn streetwise en vertrekken als politie in buurt is
Rechtshandhaving straatdealen binnenstad in samenhang 2020-2023 Politie & Burgemeester
Maatschappij
Openbaar Ministerie
Rechtbank
Maatschappij Overlast Bron: O&S Veiligheidsmonitor 2021 -2023 en O&S, Binnenstadenquête 2022-2023
Bijna 60% van de bewoners van B urgwallen- Oude Zijde geeft aan zeker te weten dat het verkopen van drugs voorkomt in de buurt. Gemiddeld voor heel Amsterdam is dit percentage met 11% veel lager. In 2023 geeft 37% van de bewoners van de Burgwallen Oudezijde aan veel overlast van drugshandel te ervaren In Amsterdam is dat gemiddeld 6%. Zowel zien dat het voorkomt als de ervaren overlast in de buurt toe neemt tussen 2021 en 2023.
Aandeel bewoners dat veel overlast ervaart van drugsgebruik (%)
2021 2022 2023
Amsterdam
7
7
7
Aandeel bewoners dat zeker weet zeker dat 2021 2022 2023 het verkopen van drugs (zoals XTC, heroïne, cocaïne en LSD) voorkomt in de buurt
Centrum
11
11
12
Amsterdam
12
12
11
Burgwallen-Nieuwe Zijde
18
21
21
Centrum
18
17
19
34
Burgwallen-Nieuwe Zijde
28
24
33
Burgwallen-Oude Zijde
49
55
58
2022 2023
Burgwallen-Oude Zijde
33
41
Aandeel bewoners dat veel overlast ervaart van drugshandel (%)
2021 2022 2023
Amsterdam
6
6
6
Centrum
9
7
9
Aandeel bewoners dat afgelopen 12 maanden een beetje of veel overlast heeft ondervonden van straatdealen
Burgwallen-Nieuwe Zijde
14
13
16
Amsterdam
33
26
Burgwallen-Oude Zijde
30
35
37
Burgwallen-Oude Zijde
85
84
Waardoor wordt straatdealen in binnenstad als zeer hinderlijk ervaren? Bron: O&S, Binnenstadenquête 2022
Bezoekersaantallen Amsterdam en bezoekersprognose Bron: Bezoekersprognose Amsterdam 2024-2026, Onderzoek en Statistiek, Gemeente Amsterdam (mei 2024) 30.000.000
bedreigende aanwezigheid dealers verbale intimidatie door dealers
20.000.000
afschrikken van derden (gasten, klanten etc.) overlast door klanten van straatdealers
10.000.000
door dealers achtergelaten vervuiling fysieke intimidatie door dealers blowen door straatdealers
0 2019
2020
2021
2022
2023*
2024**
2025**
2026**
anders 0
10
20
30
Bewoners Burgwallen OZ
40
50
60
70
Ondernemers Burgwallen OZ
Overnachtingen
Dagbezoeken
Overnachtingen scenario hoog
Dagbezoeken scenario laag
Overnachtingen scenario midden Overnachtingen scenario laag
Dagbezoeken scenario midden/hoog
* Voorlopige cijfers
** Bezoekersprognose april 2024
Politie & Burgemeester Aantal incidenten en verdachten straatdealen Centrum 2020-2023 Bron: politie
982
1000 800 600
795 705
780
600
536
Aantal opgelegde 3- en 6 maands DOG-gebiedsverboden 2019/2020/2021/2022/2023
700
160
600
140
500
120 100
400
80
300
407 327
400
Aantal opgelegde 24-uursverboden centrum voor straatdealen (APV 2.7) en hinderlijk gedrag bij gebouwen (APV 2.18)
60
200
40
100
200
20
0 0
2020 2020
2021
2022
Aantal incidenten straatdealen Centrum
2023 Aantal verdachten straatdealen Centrum
2021
2022
2023
0 2020
2021
2022
DOG-gebiedsverbod van 3 maanden DOG-gebiedsverbod van 6 maanden
2023
Conclusie: De bezoekers aantallen in 2023 liggen hoger dan in 2019, het vorige recordjaar. Het aantal overnachtingen in de jaren 2024-2026 stijgt door.
Openbaar Ministerie Toelichting op de OM-cijfers
Bij het OM ingestroomde APV- en Opiumwetzaken
Straatdeal delicten betreffen de artikelen 2c Opiumwet en 2.7.2 APV. Artikel (2c Opium wet) betreft het verbod op het aanwezig hebben van harddrugs. 2.7.2 APV betreft het verbod om harddrugs en softdrugs of daarop gelijkende waar te kopen of te koop aan te bieden, dit kan dus om zowel harddrugs, softdrugs als nepdope gaan. In de meeste gevallen zal het hier echter om nepdope gaan. Het OM registreert de beoordeling en afdoening van deze delicten. De registraties van het OM betreffen het hele arrondissement Amsterdam. Daarentegen heeft slechts een beperkt deel van de bij het OM geregistreerde Opiumwet 2c-zaken (verder: Opiumwet- of OW-zaken) betrekking op de binnenstad. Ook gaat het bij Opiumwetzaken niet alleen over straatdealen, maar bijvoorbeeld ook over drugsdealen op bestelling via scooters of grote drugszaken (georganiseerde misdaad). De Opiumwetzaken zeggen dus maar in beperkte zin iets over het straatdealen in echte drugs in de binnenstad.
778
800
698
686
700
566
600
474
500
392
400 300 271
Aantal ingestroomde APV-zaken
236
200
Aantal ingestroomde Opiumwetzaken
100 0
2020
1. Uit een analyse van alle bij de politie geregistreerde straatdealincidenten blijkt dat ca. 95% van de APV-nepdope overtredingen in de gemeente Amsterdam plaatsvindt in het Centrum. N.B. In de Amstellandgemeenten zijn geen registraties bekend van handel in nepdope.
2021
2022
2023
Conclusie: Tussen 2020 en 2023 is het jaarlijks aantal bij het OM ingestroomde APV-zaken met 45%-punt gestegen. Het aantal ingestroomde Opiumwetzaken zaken fluctueert door de jaren heen maar is in 2023 weer op een vergelijkbaar niveau als 2020.
Bron: registraties Openbaar Ministerie (OM), analyse O&S, februari 2024
Afdoening door OM of Rechtbank van APV- en Opiumwetzaken Disclaimer: Veel afdoeningen (door OM of Rechtbank) van in 2023 ingestroomde zaken zijn nog niet bekend. Daarom is instroomjaar 2023 verder buiten beschouwing gelaten.
Deel ingestroomde APV zaken dat door OM dan wel Rechtbank is afgedaan 2020-2022*
Deel ingestroomde Opiumwetzaken dat door OM dan wel Rechtbank is afgedaan 2020-2022*
* Dit is inclusief zaken die vanwege verzet tegen een voorgestelde OM-afdoening uiteindelijk voor de rechter komen. 37%
2020
42%
2020
58%
64% 49%
2021
42%
2021
57%
51%
0,4%
26%
2022
55%
2022
74% 0
10
20
30
40
50
60
70
80
44%
1% 0
10
20
30
40
Percentage afdoening door Rechtbank
Percentage afdoening Rechtbank
Percentage afdoening door OM
Percentage afdoening door OM
50
60
Percentage zaken nog zonder afdoeningsbeslissing OM
Conclusie: De APV-zaken werden in 2020 (64%) en 2022 (74%) in ruime meerderheid afgedaan door de rechtbank, in 2021 voor iets meer dan de helft (51%). Van de Opiumwetzaken werd in 2020 en 2021 ruim meer dan de helft afgedaan door de Rechtbank, in 2022 ruim de helft door het OM.
Doorlooptijden APV - en Opiumwetzaken van pleegdatum delict tot afdoening OM Disclaimer: Veel OM-afdoeningen van in 2023 ingestroomde zaken zijn nu nog niet bekend. Daarom is instroomjaar 2023 buiten beschouwing gelaten. Daarnaast is het goed te beseffen dat sommige Opiumwetzaken complexe, grote drugszaken betreffen, die een langere doorloop tijd kennen dan een relatief eenvoudige zaak als straatdealen.
Gemiddelde doorlooptijden pleegdatum tot OM-afdoening (met peildatum) 500
461
Conclusie: De gemiddelde doorlooptijd tussen pleegdatum delict en de OM-afdoening was voor de in 2021 ingestroomde APV-zaken bijna twee keer zo hoog als voor die uit 2020. Bij de zaken uit 2022 is de gemiddelde doorlooptijd weer gedaald tot iets boven het niveau van die uit 2020. De mediane doorlooptijd voor APV-zaken uit 2022 zit na een hoge mediane doorlooptijd in 2021, iets onder dat van de 2020-zaken.
450 400
436
350 277
300 250
Uitleg berekening doorlooptijden: Om doorlooptijden beter te kunnen vergelijken is bij het berekenen van deze doorlooptijden gebruik gemaakt van peildatums. Voor ieder instroomjaar (2020, 2021 of 2022) wordt als peildatum 1 februari van het tweede daaropvolgende jaar genomen om de doorlooptijd op te berekenen. Zo is voor in 2020 ingestroomde zaken de peildatum 1 februari 2022, voor de in 2021 ingestroomde zaken 1 februari 2023 en voor de in 2022 ingestroomde zaken 1 februari 2024. Voor het berekenen van het gemiddelde en de mediaan zijn zaken die een afdoeningsdatum na de peildatum hebben dus niet meegenomen. Het gemiddelde toont het gemiddelde aantal dagen tussen plegen delict en de OM-afdoening. De mediaan wil zeggen dat de helft van de zaken korter en de andere helft van de zaken langer duurt.
239
200
187
150
186
100
68
72
2020
2021
181
170
140 46
50 0
gemiddelde doorlooptijd (APV-zaken) mediaan doorlooptijden (APV-zaken)
2022 gemiddelde doorlooptijd (OW-zaken) mediaan doorlooptijden (OW-zaken)
Conclusie: Zowel de gemiddelde als de mediane doorlooptijd voor OM afdoeningen van Opiumwetzaken uit 2022 is korter geworden dan die voor Opiumwetzaken uit 2020.
Soorten OM-afdoening bij APV - en Opiumwetzaken Disclaimer: Veel OM-afdoeningen van in 2023 ingestroomde zaken zijn op de peildatum (1 februari 2024) nog niet bekend. Daarom is instroomjaar 2023 buiten beschouwing gelaten.
OM-afdoening APV-zaken 2020 (N=99)
37%
2021 (N=115)
63%
36%
64% 2%
2022 (N=124)
68% 0
20%
40%
29% 60%
strafbeschikking onvoorwaardelijk sepot
80%
2% 100%
transactie voorwaardelijk sepot
Conclusie: Bijna twee-derde van de OM-afdoeningen van de APV-zaken uit 2020 en 2021 betrof een onvoorwaardelijk sepot en ruim één-derde een strafbeschikking. Bij de APV-zaken uit 2022 was het andersom: ruim twee-derde van de OM-afdoeningen werd afgedaan door middel van een straf beschikking en ongeveer drie op de tien zaken resulteerden in een onvoorwaardelijk sepot.
OM-afdoening OW-zaken 5% 2020 (N=288)
24%
67%
4% 5%
2021 (N=239)
24%
65%
6% 7%
2022 (N=425)
28% 0
20%
48% 40%
60%
strafbeschikking onvoorwaardelijk sepot
17% 80%
100%
transactie voorwaardelijk sepot
Conclusie: Van de Opium wetzaken die in 2020 en 2021 instroomden en een OMafdoening kregen resulteerde ruim twee-derde in een onvoorwaardelijk sepot en bijna een kwart werd afgedaan met een strafbeschikking. De OMafdoeningen bij de in 2022 ingestroomde zaken betroffen voor ruim een kwart een strafbeschikking en voor bijna de helft een onvoorwaardelijk sepot. Het aandeel voorwaardelijke sepots nam in 2022 toe met ongeveer 10%-punt ten opzichte van 2021 en ook het aandeel dat werd afgedaan door middel van een transactie nam iets toe.
Rechtbank Doorlooptijden APV- en Opiumwetzaken van pleegdatum delict tot eindvonnis Rechtbank Gemiddelde doorlooptijden pleegdatum feit en eindvonnis rechtbank (met peildatum)
Disclaimer: Veel eindvonnissen van in 2023 ingestroomde zaken zijn nu nog niet bekend. Daarom is instroomjaar 2023 buiten beschouwing gelaten. Ook de zaken die nog geen defini tieve afdoening (via OM of eindvonnis Rechtbank) hebben gehad, zijn buiten beschouwing gelaten.
700
Conclusie: Zowel de gemiddelde als de mediane doorlooptijd tussen datum plegen feit en eindvonnis bij de rechtbank is voor APV-zaken tussen 2020 en 2022 gedaald.
624 600 602 500
431
400 380 300
246
219 200
215 175
178
166
144
100 0
Conclusie: De gemiddelde en mediane doorlooptijd tussen datum plegen feit en eindvonnis bij de rechtbank is voor Opiumwetzaken stabiel gebleven tussen 2020 en 2022.
2020
2021
2022
gemiddelde doorlooptijd (APV-zaken) mediaan doorlooptijden (APV-zaken)
gemiddelde doorlooptijd (OW-zaken) mediaan doorlooptijden (OW-zaken)
Soorten eindvonnis rechtbank bij APV- en Opiumwetzaken Disclaimer: Veel eindvonnissen bij in 2023 ingestroomde zaken zijn nu nog niet bekend. Daarom is instroomjaar 2023 buiten beschouwing gelaten.
Soorten eindvonnis APV-zaken
Soorten eindvonnis Opiumwetzaken
Eindvonnis rechter APV-zaken; soorten uitspraken
Eindvonnis rechter OW-zaken; soorten uitspraken 3%
4% 2020 (N=161) 11%
15%
2021 (N=113) 10%
16%
8%
62% 4%
8%
62% 3%
2022 (N=340)
25% 0
20%
16% 40%
51% 60%
80%
gevangenisstraf: 1 t/m 90 dagen geheel voorwaardelijk straf of maatregel zonder gevangenisstraf vrijspraak anders
geldboete
5% 100%
Conclusie: De meerderheid van de rechterlijke vonnissen over APV-zaken uit de periode 2020-2022 betrof een straf of maatregel zonder gevangenisstraf (zoals een geldboete of een taakstraf). Bij de eind vonnissen over zaken uit 2022 was het aandeel straf of maatregel zonder gevangenisstraf lager dan de voorgaande jaren. Het aandeel (kortdurende) gevangenisstraffen nam toe bij de eindvonnissen over APV-zaken uit 2022.
taakstraf
2020 (N=161)
23%
2021 (N=113)
18%
14% 10%
4%
47% 6%
17% 8%
2%
49% 5%
2022 (N=340)
20% 0
20%
19%
9%
40%
47% 60%
80%
1% 100%
gevangenisstraf: 1 t/m 90 dagen gevangenisstraf: > 90 dagen geheel voorwaardelijk straf of maatregel zonder gevangenisstraf vrijspraak anders
gevangenisstraf
Conclusie: Bij de eind vonnissen inzake Opiumwetzaken uit 2020, 2021 en 2022 werd in meerderheid een straf of maatregel zonder gevangenisstraf (bijv. geldboete of taakstraf) uitgesproken. Ongeveer vier van de tien eindvonnissen in alle jaren betrof een (on)voorwaardelijke gevangenisstraf.