B1. Overdrachtsdocument verkenning bestuurlijke toekomst Oostzaan versie 1.0

Verkenning bestuurlijke toekomst Oostzaan

Overdrachtsdocument

Versie 1.0 21 februari 2022

1

Inhoud 1.

Inleiding

3

2.

De Waarden van Oostzaan

4

2.1

Inwoners

4

2.2

Organisaties

5

3.

Mogelijke constructen

6

3.1

Bestuurlijke mogelijkheden

6

3.2

Ambtelijke mogelijkheden

6

4.

Ambtelijke mogelijkheden

7

5.

Bestuurlijke mogelijkheden

9

5.1

Zelfstandig blijven

9

5.2

Fuseren met Wormerland

10

5.3

Fuseren met Landsmeer

10

5.4

Fuseren met Zaanstad

11

5.5

Fuseren met Amsterdam

11

5.6

Fuseren met Zaanstad en Wormerland

12

5.7

Fuseren met Wormerland en Landsmeer

12

5.8

Fuseren met Wormerland, Landsmeer en Waterland

12

5.9

Fuseren met Wormerland, Landsmeer, Waterland en Edam-Volendam

13

6.

Resumé

14

Bijlage 1 – Eindrapport Enquêtes

16

Bijlage 2 – Verslagen en samenvatting besprekingen buurgemeenten

17

Bijlage 3 - Ambtelijke fusie versus bestuurlijke fusie

18

Bijlage 4 - Toetsingscriteria

19

Bijlage 5 - Inwoneraantallen

21

Bijlage 6 - Overige bepalende kencijfers

22

Bijlage 7 - Samenwerkingsverbanden

23

Bijlage 8 - Financieel

24

2

1. Inleiding De gemeente Oostzaan wil graag het allerbeste voor haar inwoners. Nu, maar ook in de toekomst. Graag willen we in die toekomst het goede en het kenmerkende van Oostzaan behouden, en ook verbeterpunten oppakken. Maar ook willen we voorbereid zijn op ontwikkelingen die op ons afkomen. De uitdagingen voor gemeenten nemen in de afgelopen jaren fors toe. In de afgelopen jaren zijn nieuwe – zware - taken bij de gemeenten neergelegd op het gebied van jeugdhulp, werk en inkomen en zorg. Ook in de komende jaren verwachten wij uitbreiding van het takenpakket voor gemeenten. De wereldwijde klimaatopgave is een voorbeeld dat uiteraard ook voor Oostzaan gevolgen heeft. In de afgelopen jaren hebben diverse gemeenten stappen gezet om te kijken naar hun bestuurlijke toekomst. Dit werd ingegeven door bestuurskrachtonderzoeken op grond waarvan geconcludeerd werd dat het verstandig was om te kijken naar de bestuurlijke toekomst, of omdat de provincie nadrukkelijk de vraag naar bestuurskracht en de bestuurlijke toekomst stelde. Ook in de regio Zaanstreek Waterland is dit het geval. De provincie heeft de vraag naar de bestuurskracht van de regio als geheel en naar die van de gemeenten afzonderlijk gesteld. De commissaris van de Koning is ook bij alle gemeenten in Zaanstreek Waterland op bezoek geweest om het gesprek te voeren met de gemeenteraad over dit onderwerp.

In mei vorig jaar heeft de gemeenteraad van Oostzaan daarom besloten om zich ook te oriënteren op zijn bestuurlijke toekomst en een verkenning te starten naar mogelijkheden om een goede dienstverlening aan inwoners en organisaties duurzaam te kunnen realiseren en om wettelijke taken voldoende te kunnen uitvoeren, in een structureel gezonde financiële situatie. Deze verkenning wordt gesteund door de provincie Noord-Holland. In de afgelopen maanden zijn alle mogelijke ambtelijke en bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden geïnventariseerd en zijn criteria vastgesteld aan de hand waarvan de haalbaarheid van de verschillende mogelijkheden kan worden getoetst. Verder is aan inwoners en organisaties uit Oostzaan gevraagd wat zij belangrijk vinden om te behouden voor Oostzaan èn wat er juist veranderd zou moeten worden. Ook zijn verkennende gesprekken gevoerd met onze buurgemeenten over hun ideeën en wensen met betrekking tot een eventuele samenwerking met Oostzaan.

In dit overdrachtsdocument zijn de uitkomsten van de verkenning weergegeven. Het maken van keuzes hierover is aan de nieuwe gemeenteraad.

Projectteam Verkenning Bestuurlijke Toekomst Oostzaan

Eelco Taams Voorzitter

3

2. De Waarden van Oostzaan Wij vinden het van belang om bij het maken van de keuzes voor de bestuurlijke toekomst uit te gaan van waar het allemaal om draait: Een zo goed mogelijke dienstverlening aan de inwoners en organisaties van Oostzaan. Daarom zijn in de afgelopen maanden enquêtes bij inwoners en organisaties gehouden1 en verdiepende rondetafelgesprekken met organisaties gevoerd. Verdiepende rondetafelgesprekken met inwoners staan ook nog op de planning; besloten is deze gesprekken te verschuiven tot ná de gemeenteraadsverkiezingen, enerzijds omdat er dan hopelijk minder COVID-belemmeringen zijn om die gesprekken ook daadwerkelijk fysiek te laten plaatsvinden en anderzijds omdat dan ook de reële opties die voortkomen uit dit overdrachtsdocument kunnen worden voorgelegd aan de inwoners.

2.1 Inwoners De enquête voor inwoners is door circa 25% van alle inwoners van 16 jaar en ouder ingevuld. Dat duidt op een zeer hoge betrokkenheid. Veel inwoners zijn trots op de landelijkheid van de gemeente, de kleinschaligheid en saamhorigheid, het verenigingsleven, de rust in het dorp, de sfeer en het karakter van Oostzaan. Bijna twee op de tien inwoners benoemen de zelfstandigheid van het bestuur van de gemeente waar zij trots op zijn en als iets wat zij graag in de toekomst willen behouden. Daarnaast zijn inwoners ook vooral blij met en trots op het Oostzanerveld en het Twiske. Als belangrijkste taken van de gemeente zien zij het onderhoud van de openbare ruimte, veiligheid en leefbaarheid in de buurt en milieu, natuur en landschap. Over de uitvoering van die taken zijn ze echter niet bijzonder tevreden; er zijn veel klachten over achterstallig onderhoud, onveilige verkeerssituaties, de bereikbaarheid met het openbaar vervoer en het ontbreken van voorzieningen zoals een grote bibliotheek. Veel aspecten die te maken hebben met de beperkte slagkracht van een kleine gemeente. Een ander groot en actueel knelpunt is de huisvesting. Zowel jongeren als ouderen geven aan behoefte te hebben aan passende, betaalbare woonruimte.

Per saldo lijkt het er vooral op dat de inwoners veel waarde hechten aan de voordelen van een kleinere gemeente, maar ook veel last hebben van de nadelen ervan. Aan de inwoners is (nog) niet expliciet gevraagd hoe zij aankijken tegen samenwerking met andere gemeenten. Desalniettemin is er in de open vragen van de enquête wel veelvuldig op gereageerd: Zoals hierboven al aangegeven, heeft bijna 20% van alle respondenten aangegeven de zelfstandigheid van Oostzaan te koesteren. Ook zijn veel respondenten uitgesproken, maar nogal verdeeld over samengaan met Zaanstad. Veel mensen zien dit als dé logische optie, anderen zien dit als een bedreiging van het karakter van Oostzaan. Minder mensen spreken zich uit over een samengaan met Amsterdam. Maar wel zijn daarbij de meningen veelal nóg uitgesprokener, variërend van ‘nooit’ tot ‘meteen’. De respondenten zijn niet bijzonder uitgesproken over de wenselijkheid of onwenselijkheid van een fusie met Wormerland. Voor een beperkt aantal inwoners van Oostzaan ligt een samenwerking met Landsmeer, als aanvulling op de huidige samenwerking met Wormerland, voor de hand. Maar in hoeverre deze beelden representatief zijn, mede omdat er niet expliciet naar gevraagd is in de enquête, is niet duidelijk. Dit vraagt nog om een aanvullend participatietraject.

1

In bijlage 1 is het eindrapport van de enquêtes opgenomen. 4

2.2 Organisaties Bij de Kamer van Koophandel staan circa 1300 in Oostzaan gevestigde organisaties ingeschreven. Dit zijn met name commerciële bedrijven, ZZP-ers, maatschappelijke instellingen en verenigingen. Hiervan hebben 89 organisaties deelgenomen aan de enquête; een veel geringere deelname dan bij de inwoners. Circa de helft daarvan zijn ZZP-ers; mensen die ook al als inwoner naar hun mening was gevraagd. Dat draagt eraan bij dat de uitkomsten van de enquête voor organisaties grote overeenkomsten vertoont met de uitkomsten van de enquête voor inwoners. Maar dan met een beperkte statistische waarde. Er zijn twee verdiepende rondetafelgesprekken georganiseerd, één voor bedrijven en ZZP-ers en één voor verenigingen en maatschappelijke instellingen. Ook hierbij was de deelname beperkt2. Belangrijkste inbreng was de behoefte aan een ondernemersloket, de noodzaak voor verenigingen om binding te behouden met de dorpskern en de behoefte van instellingen en verenigingen om meer met elkaar op te trekken, bijvoorbeeld in een platform. Nadruk werd gelegd op het instandhouden of zelfs uitbouwen van de uitgebreide deelname aan jeugdsporten binnen Oostzaan. Tenslotte gaven zowel bedrijven als verenigingen en instellingen aan dat de gemeente meer zichtbaar zou moeten zijn. Maar ook dat er van de organisaties zelf veel meer initiatief zou moeten komen.

De uitnodiging voor de rondetafelgesprekken was laat verstuurd; een aantal genodigden gaf aan op die korte termijn niet te kunnen deelnemen, maar op een ander moment wel graag te willen aanhaken. 2

5

3. Mogelijke constructen In het kader van de verkenning van de bestuurlijke toekomst van de gemeente Oostzaan zijn mogelijke constructen geïdentificeerd, voor zowel bestuurlijke als ambtelijke samenwerking. Hieronder worden deze bestuurlijke en ambtelijke mogelijkheden opgesomd:

3.1 Bestuurlijke mogelijkheden Onderstaande geografisch voor de hand liggende bestuurlijke mogelijkheden zijn geïdentificeerd: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Zelfstandig blijven Fuseren met Wormerland (gemeentegrootte dan circa 27.000 inwoners) Fuseren met Landsmeer (gemeentegrootte dan circa 21.000 inwoners) Fuseren met Zaanstad (gemeentegrootte dan circa 166.000 inwoners) Fuseren met Amsterdam (gemeentegrootte dan circa 882.000 inwoners) Fuseren met Zaanstad en Wormerland (gemeentegrootte dan circa 187.000 inwoners) Fuseren met Wormerland en Landsmeer (gemeentegrootte dan circa 38.000 inwoners) Fuseren met Wormerland, Landsmeer en Waterland (gemeentegrootte dan circa 55.000 inwoners) Fuseren met Wormerland, Landsmeer, Waterland en Edam-Volendam (gemeentegrootte dan circa 95.000 inwoners)

De huidige situatie is Zelfstandig (1). Fuseren met meer Noordelijk gelegen gemeenten ligt minder voor de hand, omdat deze deel uitmaken van een andere regio; Noord-Holland Noord.

3.2 Ambtelijke mogelijkheden 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Zelfstandig Ambtelijke fusie met 1 andere gemeente Ambtelijke fusie met meerdere gemeenten (hiervoor kunnen dezelfde combinaties worden gehanteerd als bij de bestuurlijke mogelijkheden) Ambtelijke uitbesteding aan een (meestal grote) buurgemeente Regiegemeente: eigen beleidsorganisatie, uitvoering zoveel mogelijk uitbesteed aan (publieke/private) partijen Netwerkorganisatie: situationele samenwerking op zowel beleid als uitvoering met meerdere partijen (“cherry picking”)3

De huidige situatie is een mengvorm van 2 en op enkele onderdelen 6.

3

Een andere vorm is de federatiegemeente. Deze vorm wordt echter nog niet toegestaan door BZK. 6

4. Ambtelijke mogelijkheden Uit de verkennende gesprekken bij buurgemeenten4 is naar voren gekomen dat er geen animo is voor ambtelijke fusie, tenzij er een bestuurlijke fusie als stip aan de horizon staat. Uitzondering daarop is de huidige ambtelijke samenwerking met Wormerland; Wormerland heeft aangegeven dat continuering van die ambtelijke samenwerking nog in de scope is, ook zonder bestuurlijke fusie in het vooruitzicht. Mede naar aanleiding van het bezoek van de Commissaris van de Koning, is door diverse raadsleden geconstateerd dat de huidige ambtelijke samenwerkingsconstructie met Wormerland moeizaam verloopt. Het hoofd kan moeilijk boven water gehouden worden. Een belangrijke reden daarvoor is dat OVER-gemeenten kampt met een groot bezettingstekort; een substantieel deel van de formatie is niet vast ingevuld en is ook lastig in te vullen. We zien dat er in Nederland momenteel een stevig arbeidsmarkvraagstuk is, en dit naar verwachting vooralsnog zo zal blijven5. Het is moeilijk om aan goed gekwalificeerd personeel te komen en personeel ook vast te houden. In het algemeen geldt dat de primaire arbeidsvoorwaarden bij kleine gemeenten minder goed zijn dan bij grotere gemeenten. Daarnaast is er concurrentie op de inhoud van het werkpakket dat kan worden geboden. Dat leidt ertoe dat er sprake is van stevige concurrentie om geschikt personeel te vinden.

Ook de ambtelijke organisatie bij OVER-gemeenten ondervindt dat het moeilijk is personeel te vinden en vast te houden. En omdat diverse functies, op de schaal van OVER-gemeenten, solitair worden ingevuld (dus zonder goede achtervang, want daar is de organisatie te klein voor), is de organisatie kwetsbaar. Veel inwoners en organisaties van Oostzaan bevestigen de moeilijke situatie waarin de gemeente Oostzaan zich bevindt. In de enquête en de rondetafelgesprekken zijn veel punten van ontevredenheid over de huidige dienstverlening naar voren gebracht. Voorbeelden hiervan zijn beperkte bereikbaarheid van de organisatie, het ontbreken van een loket voor ondernemers en de kleiner geworden bibliotheek. Organisatieadviesbureau Berenschot heeft in de afgelopen tientallen jaren veel onderzoek gedaan naar gemeentelijke fusies en samenwerkingen6. Berenschot constateert dat in veel gevallen de beoogde efficiencyvoordelen van ambtelijke samenwerking tegenvallen. Er is dan weliswaar één geïntegreerde organisatie, maar wel nog steeds twee opdrachtgevers. Alleen bij verregaande synchronisatie van beleid is efficiencyvoordeel te behalen. Een aantal ambtelijke samenwerkingsverbanden is inmiddels weer ontbonden. Wel kan ambtelijke samenwerking tussen kleinere gemeenten leiden tot verminderde kwetsbaarheid; met name bij solitaire functies kan zo (deels) een achtervang ontstaan.

Dit mogelijke voordeel kan echter weer deels teniet gedaan worden door de hiervoor genoemde arbeidsmarktproblematiek. Ook voor ambtelijke samenwerking in de vorm van een regiegemeente, een netwerkgemeente of uitbesteding van taken aan een andere gemeente, is weinig perspectief en draagvlak. De resterende taken voor Oostzaan zouden daarmee complexer worden, met als gevolg een verdere vergroting van de arbeidsmarktproblematiek.

In bijlage 2 zijn de gespreksverslagen van de besprekingen met de buurgemeenten opgenomen, inclusief een samenvatting van de belangrijkste conclusies daaruit. 4

5 Zie Aeno.nl/arbeidsmarktonderzoek (Personeelsmonitor 2020) en Binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/tekort-aan-

personeel-bij-gemeenten (Vergrijzing personeelsbestand (34% ouder dan 55 jr) en Uitstroom stijgt van 6,2 naar 8,2 % (a.g.v. pensionering en reguliere uitstroom). Functiegebieden met hoogste aantal moeilijk te vervullen vacatures: Ruimtelijke ordening/milieu, Bouwkunde/civiele techniek, Financieel/economisch, Automatisering/ICT en Juridisch). 6 In bijlage 3 wordt een overzicht van voor- en nadelen van ambtelijke versus bestuurlijke fusie weergegeven.

7

Per saldo kan geconcludeerd worden dat uitbreiding van de bestaande ambtelijke samenwerking geen reële mogelijkheid is. Om de bestaande ambtelijke samenwerking met Wormerland voldoende bestuurskrachtig te laten zijn, zal er in financiële en personele zin behoorlijk geïnvesteerd moeten worden in OVER-gemeenten. .

8

5. Bestuurlijke mogelijkheden Hieronder worden de verschillende bestuurlijke constructen nader bezien, zowel vanuit het perspectief van de buurgemeenten, als vanuit het perspectief van de technische haalbaarheid van het betreffende construct 7. Nota bene: Bij het sonderende gesprek met gemeente Wormerland in januari heeft die gemeente aangegeven bestuurlijke samenwerking met andere gemeenten in scope te hebben. Daarmee is in onderstaande mogelijkheden rekening gehouden. Inmiddels heeft het college van Wormerland besloten vooralsnog te blijven gaan voor bestuurlijke zelfstandigheid. Het college van Wormerland constateert dat de keuze voor de ambtelijke variant enkele risico’s bevat die afhankelijk zijn van keuzes van andere besturen (i.c. Oostzaan) en dat het college daarom de raad aanbeveelt om in de nieuwe bestuursperiode nader onderzoek te doen naar: 1.

De impact van fusievarianten op behoud van de lokale identiteit;

2.

Het financiële perspectief en de toekomstbestendigheid van dan voor de langere termijn evt. beoogde (ambtelijke en/of bestuurlijke) fusievarianten.

3.

De impact van fusievarianten op de lokale en regionale bestuurskracht.

Eind februari neemt de gemeenteraad van Wormerland hierover een besluit. Dit kan er voor Oostzaan toe leiden dat onderstaande mogelijkheden (met name 2, 6, 7, 8 en 9) worden geblokkeerd. Wellicht is begin maart aanpassing van dit overdrachtsdocument nodig.

5.1 Zelfstandig blijven Als Oostzaan ervoor kiest om een zelfstandige gemeente te blijven, zijn er drie opties: 1.

Zelfstandig bestuur en een zelfstandige organisatie

2.

Zelfstandig bestuur en een gezamenlijke organisatie met Wormerland (dit is de huidige situatie)

3.

Zelfstandig bestuur en zoveel mogelijk uitbesteden van de uitvoerende taken (een regiegemeente)

De tweede optie is in het hoofdstuk hiervoor al behandeld. Hiervan is aangegeven dat dit flinke financiële en personele investeringen zal vergen in OVER-gemeenten. De eerste optie vergroot dat probleem alleen maar; daarmee resteert nog meer kwetsbaarheid. Een meer recente trend betreft de regiegemeente: hier blijft een gemeente haar beleidsmatige taken zelf uitvoeren, maar besteedt de uitvoerende taken uit aan (veelal commerciële) derden. Dit vereist een veel kleinere, maar kwalitatief hoogwaardiger bezetting. Ook hiervoor geldt dat de arbeidsmarktproblematiek deze variant ernstig bemoeilijkt. En blijft de regiegemeente vanwege de geringe omvang uiterst kwetsbaar. Per saldo zijn wij van mening dat Oostzaan met haar 9.735 inwoners8 te klein is voor een construct zonder enige (ambtelijke of bestuurlijke) samenwerking met buurgemeenten of andere partijen. Dit wordt versterkt door de landelijke politiek, die gericht is op samenvoeging van de kleinere gemeenten (denk bijvoorbeeld aan de opschalingskorting), en benadrukt door de provincie Noord-Holland.

7 8

Zie bijlage 4 voor een overzicht van de toetsingscriteria. Stand 1-1-2022. Bron: CBS. 9

Wel is dit een hard gelag voor een aantal inwoners en verenigingen van Oostzaan; zij koesteren de zelfstandigheid van Oostzaan, en zijn bang dat met het verliezen van de autonomie ook kleinschaligheid, korte lijnen, saamhorigheid, het dorpsgevoel en de ziel van Oostzaan verloren gaan.

5.2 Fuseren met Wormerland Samengaan met de gemeente Wormerland9 resulteert in een gemeente van circa 26.000 inwoners10. De gemeente Wormerland doorloopt een vergelijkbaar traject, en bestuurlijke samenwerking met Oostzaan zit daarbij in de scope. Dit construct zou leiden tot een redelijk evenwichtige fusie, met twee partijen die een vergelijkbare omvang hebben, en qua sociale structuur, centrumfunctie en mate van stedelijkheid goed op elkaar lijken11. Ambtelijk werken partijen al helemaal samen, waarmee het traject van volledig fuseren eenvoudiger is. Bovendien zijn beide partijen al nauw aan elkaar verbonden in heel veel andere samenwerkingsverbanden 12. De financiële conditie van Wormerland is volgens CBS13 iets beter dan die van Oostzaan, en vormt daarmee vanuit het oogpunt van Oostzaan geen belemmering voor een fusie. Wel zijn de netto lasten per inwoner in Wormerland circa 15% hoger dan in Oostzaan. Kanttekening hierbij is dat dit globale kencijfers uit 2019 betreft. Indien wordt verder gegaan met de verkenning van dit (of enig ander) construct, is een gedegen onderzoek naar de financiële huishouding14 van de beoogde samenwerkingspartner aan te raden. Belangrijkste vraag is echter of met deze fusie een structureel stabiele situatie wordt bereikt. Met circa 27.000 inwoners is nog altijd sprake van een kleine gemeente. Circa 60% van alle Nederlandse gemeenten is groter15.

Zeker na de laatste decentralisaties is dat twijfelachtig; inschatting is dat een fusie met alleen Wormerland naar alle waarschijnlijkheid niet leidt tot de gewenste bestuurskracht van de nieuwe fusiegemeente. De provincie is van mening dat een nieuwe gefuseerde gemeente voldoende bestuurskracht moet hebben, waarvoor het inwonertal een belangrijk criterium is. Het beeld is dat een fusie tussen Oostzaan en Wormerland door de provincie wellicht niet als voldoende bestuurskrachtig zal worden beoordeeld. In ieder geval zal er in financiële zin en personele zin flink geïnvesteerd moeten worden in OVER-gemeenten. Opgemerkt wordt dat er, ten opzichte van de huidige situatie van ambtelijke samenwerking met Wormerland, met een bestuurlijke fusie ook maar weinig extra winst is te behalen. En dat daarmee de huidige problematiek nog niet afdoende wordt opgelost.

5.3 Fuseren met Landsmeer Een fusie met Landsmeer16 wordt door die gemeente als niet reëel gezien. Hun inschatting is dat die nieuwe gemeente, met circa 21.000 inwoners, echt te klein om voldoende bestuurskrachtig te zijn, zelfs op de korte termijn. Circa 75% van alle Nederlandse gemeenten is groter.

16.270 inwoners. Stand 1-1-2022. Bron: CBS. Zie bijlage 5 voor een beschouwing van de inwoneraantallen van alle constructen. 11 Zie bijlage 6 voor een beschouwing van de overige kenmerken van alle constructen. 12 Zie bijlage 7 voor een beschouwing van bestaande samenwerkingsverbanden. 13 Zie bijlage 8 voor een beschouwing van de financiële situatie van de verschillende gemeenten. 14 Dit betreft een Due Diligence onderzoek. 15 Daarbij wordt opgemerkt dat momenteel veel kleinere gemeenten zich oriënteren op of bezig zijn met bestuurlijke fusie. Dit percentage zal dus waarschijnlijk nog verder toenemen. 16 11.491 inwoners. Stand 1-1-2022. Bron: CBS. 9

10

10

Dit sluit ook aan bij onze inschatting en onze verwachting dat de provincie dit construct waarschijnlijk zal beoordelen als onvoldoende bestuurskrachtig (zie ook paragraaf 5.2).

5.4 Fuseren met Zaanstad Samengaan met de gemeente Zaanstad17 resulteert in een grote gemeente van ruim 166.000 inwoners. Gemeente Zaanstad heeft aangegeven open te staan voor verkenning van een dergelijke fusie, maar benadrukt wel dat het initiatief in dat geval uit Oostzaan moet komen. Met 166.000 inwoners behoort de nieuwe gemeente tot de 3% grootste gemeenten van Nederland, en zou daarmee ruimschoots groot genoeg moeten zijn om het takenpakket van een gemeente efficiënt en robuust zelf uit te kunnen voeren. Een fusie met Zaanstad leidt ertoe dat de kwaliteit van de dienstverlening en het bereik van voorzieningen voor inwoners van Oostzaan wordt vergroot. Daar staat tegenover dat de inwoners van Oostzaan zich niet altijd identificeren met Zaanstad; onder andere de sociale structuur en mate van stedelijkheid is anders. Dat vereist voor Oostzaan extra aandacht om haar identiteit niet te verliezen. Daartegenover staat dat al in heel veel samenwerkingsverbanden wordt samengewerkt met Zaanstad. Bovendien heeft de gemeente Zaanstad al een aantal kleine landelijke kernen in haar gemeente, en is dus ervaren met het integreren en besturen daarvan. Aan te bevelen is om in een nader onderzoek na te gaan in hoeverre en op welke wijze de eigen identiteit van Oostzaan kan worden behouden als het zou fuseren met de gemeente Zaanstad.

Bijvoorbeeld door te informeren bij de huidige landelijke kernen hoe zij de fusie met Zaanstad hebben ervaren, en in welke mate er nog sprake is van een eigen identiteit. De financiële conditie van Zaanstad is volgens CBS iets slechter dan die van Oostzaan. Ook zijn de netto lasten per inwoner in Zaanstad ruim 30% hoger dan in Oostzaan. Maar daar staat ook een heel ander voorzieningenniveau tegenover.

5.5 Fuseren met Amsterdam Met dit scenario is sprake van fusie tussen twee gemeenten van onvergelijkbare grootte, karakter èn een verschillende oriëntatie. Gemeente Amsterdam maakt deel uit van een andere regio. Amsterdam heeft dan ook veel minder samenwerkingsverbanden met Oostzaan dan Zaanstad heeft met Oostzaan. Als Oostzaan de keuze zou maken om te fuseren met Amsterdam, dan moet Oostzaan ontvlechten uit de Veiligheidsregio Zaanstreek Waterland, de GGD en diverse andere gemeenschappelijke regelingen. Dit brengt naar verwachting voor Oostzaan eenmalige hoge ontvlechtingskosten met zich mee. Door de regiogemeenten is er ook op gewezen dat dit voor de regio Zaanstreek Waterland nadelige gevolgen heeft. De netto lasten per inwoner zijn in Amsterdam bijna 3 keer zo hoog. Maar het voorzieningenniveau is natuurlijk ook veel hoger.

17

156.794 inwoners. Stand 1-1-2022. Bron: CBS. 11

Amsterdam heeft aangegeven open te staan voor een fusie met Oostzaan, mits daar vanuit Oostzaan duidelijk draagvlak voor is. Daarmee behoort fuseren met Amsterdam zeker tot de mogelijkheden. Maar wel een mogelijkheid die leidt tot zeer grote veranderingen voor de Oostzaners, zowel inhoudelijk als financieel. Geadviseerd wordt in deze variant te onderzoeken wat de financiële consequenties van een keuze tot fusie met Amsterdam zijn en wat de gevolgen zijn voor de regionale samenhang (toetsingscriteria 4 van BZK).

5.6 Fuseren met Zaanstad en Wormerland Dit construct ligt in het verlengde van constructen 2 en 4. Met name ambtelijk biedt dit extra voordelen, omdat hiermee zeker een goede schaalgrootte wordt gerealiseerd, maar geen ingewikkelde ontvlechting van OVERgemeenten nodig is. Structureel is er ten opzichte van een fusie met alleen Zaanstad geen substantieel effect. Zaanstad heeft aangegeven open te staan voor verkenning van dit construct en ook bij Wormerland is dit construct in scope bij het traject dat daar momenteel wordt doorlopen. Vanuit Wormerland is daarbij het aandachtspunt dat een deel van Wormerland historisch meer georiënteerd is op Purmerend. Nadere verkenning van dit construct kan met name gecombineerd worden opgepakt met verkenning van een fusie met alleen Zaanstad.

5.7 Fuseren met Wormerland en Landsmeer Een fusie met Wormerland en Landsmeer brengt drie plattelandsgemeenten van vergelijkbare grootte, sociale structuur en centrumfunctie bij elkaar. Enerzijds is dit een voordeel, omdat partijen op elkaar lijken. Maar wel ieder met een eigen karakter. Daartegenover staat dat het ontbreken van een natuurlijke hoofdkern, waar functies geconcentreerd kunnen worden, mogelijk tot complexe verhoudingen leidt. De mate waarin dit construct kan leiden tot efficiencyvoordelen en een adequate invulling van de dienstverlening aan inwoners en organisaties, is sterk afhankelijk van de mate waarin de drie kernen hun voorkeuren weten te synchroniseren en het construct ook daadwerkelijk als één gemeente kan worden aangestuurd Hoewel met een inwoneraantal van ruim 37.000 inwoners het (net) mogelijk moet zijn om een organisatie te realiseren die efficiënt en robuust haar wettelijke en niet-wettelijke taken kan uitvoeren18, is aanvullend onderzoek aan te bevelen. Op dit moment zijn het drie gemeenten die nauwelijks het hoofd boven water weten te houden. In een nader onderzoek zou kunnen worden bezien hoe bestuurskrachtig een dergelijke gemeente zou zijn en in hoeverre die gemeente – zonder ingrijpende keuzes in het voorzieningenniveau- financieel voldoende sterk is.

5.8 Fuseren met Wormerland, Landsmeer en Waterland Een fusie met Wormerland, Landsmeer en Waterland wordt door de gemeenteraad van Waterland als niet wenselijk gezien. De oriëntatie van Waterland is minder gericht op de Zaanstreek.

18

Alleen voor de grotere, complexere taken moet dan (nog altijd) de samenwerking worden gezocht met andere partijen. 12

5.9 Fuseren met Wormerland, Landsmeer, Waterland en Edam-Volendam Een fusie met Wormerland, Landsmeer, Waterland en Edam-Volendam wordt door meerdere partijen als niet wenselijk gezien. Oordeel is dat hiermee sprake is van een onvoldoende congruente constructie, als gevolg van een verschillende (historische) oriëntatie. Hoewel de omvang van deze constructie met 5 gemeenten optelt tot een voldoende schaalgrootte om voldoende bestuurskrachtig te kunnen zijn, leidt het grote aantal niet-congruente kernen tot een hoge mate van complexiteit.

13

6. Resumé Nota bene: In dit resumé is nog geen rekening gehouden met besluitvorming door de gemeenteraad van Wormerland, over hun ambitie om (vooralsnog) bestuurlijk zelfstandig te blijven. Indien de gemeenteraad van Wormerland hier definitief toe besluit, resteren alleen nog maar de fusie met Zaanstad en de fusie met Amsterdam als reële opties. In het BZK beleidskader gemeentelijke herindeling worden de volgende 4 categorieën van criteria genoemd: 1. 2. 3. 4.

Draagvlak Bestuurskracht Interne samenhang en nabijheid bestuur Regionale samenhang

Op basis van deze criteria zijn wij van mening dat een aantal van de in hoofdstuk 3 opgesomde constructen niet haalbaar zijn. Het huidige construct, waarin ambtelijk wordt samengewerkt met Wormerland, vraagt flinke investeringen in financiële en personele zin om structureel voldoende bestuurskrachtig te zijn. In een nader onderzoek zou kunnen worden bezien wat hiervoor de mogelijkheden zijn, rekening houdend met de krapte op de arbeidsmarkt. Naar verwachting zal de provincie hier kritisch in meekijken. Ambtelijke samenwerking met andere gemeente(n) vindt geen draagvlak. Wel kan ambtelijke samenwerking een eerste stap zijn naar bestuurlijke samenwerking. Ook een aantal bestuurlijke constructen valt af; voor volledig zelfstandig blijven is Oostzaan te klein. Ook een bestuurlijke fusie met alleen Wormerland of Landsmeer leidt nog niet tot een voldoende omvang en bestuurskracht. Tenslotte staat Waterland niet open voor een fusie met Oostzaan, waarmee ook de scenario’s met 4 (Oostzaan, Wormerland, Landsmeer en Waterland) of 5 (inclusief Edam-Volendam) plattelandsgemeenten vervallen. Blijft over een beperkt aantal reële opties: •

Fuseren met Wormerland en Landsmeer Een bestuurlijke fusie met Wormerland en Landsmeer kan alleen leiden tot een sterke gemeente als de drie kernen hun beleidsmatige voorkeuren weten te synchroniseren en het construct ook daadwerkelijk als één gemeente kan worden aangestuurd. In een nader onderzoek zou kunnen worden bezien of dit kan, en hoe bestuurskrachtig en financieel sterk een dergelijke gemeente dan zou zijn.

•

Fuseren met Zaanstad en eventueel Wormerland Een bestuurlijke fusie met Zaanstad heeft als voordeel dat het voorzieningenniveau kan stijgen en de kwetsbaarheid van de gemeente sterk afneemt. Daartegenover staat een verlies aan autonomie en identiteit. Aan te bevelen is om in een nader onderzoek na te gaan in hoeverre en op welke wijze de eigen identiteit van Oostzaan kan worden behouden als het zou fuseren met de gemeente Zaanstad. Bijvoorbeeld door te informeren bij de huidige landelijke kernen hoe zij de fusie met Zaanstad hebben ervaren, en in welke mate er nog sprake is van een eigen identiteit. Verder is aan te bevelen om hierin samen op te trekken met Wormerland; dit leidt op de korte termijn tot een aantal voordelen, omdat dan niet eerst OVER-gemeenten hoeft te worden ontvlochten.

14

•

Fuseren met Amsterdam Een bestuurlijke fusie met Amsterdam zal leiden tot grote consequenties voor inwoners en organisaties van Oostzaan, en voor de resterende regio Zaanstreek Waterland. Met ook grote consequenties op de korte termijn. Hier is aan te bevelen om scherper in beeld te brengen hoe groot die consequenties precies zijn, ook in financiële zin en vooral af te tasten of inwoners en organisaties bereid zijn deze consequenties te aanvaarden. Daarnaast is het goed te onderzoeken wat de betekenis is van een dergelijke keuze voor de regionale samenhang (punt 4 van de BZK toetsingscriteria).

Wij adviseren de wenselijkheid van deze reële opties nader te onderzoeken, zowel politiek als bij inwoners en organisaties van Oostzaan, en dit af te zetten tegen de huidige situatie van ambtelijke samenwerking met Wormerland. Vervolgens adviseren wij de optie(s) met de meeste draagvlak én de doorontwikkeling van de huidige situatie verder te onderzoeken en verkennen. Tenslotte adviseren wij om, ongeacht het uiteindelijk te kiezen construct, bijzondere aandacht te hebben en houden voor het invullen van randvoorwaarden vanuit goed werkgeverschap, zoals een goed inpassingsplan voor zittend personeel.

15

Bijlage 1 – Eindrapport Enquêtes <separate bijlage>

16

Bijlage 2 – Verslagen en samenvatting besprekingen buurgemeenten <separate bijlage>

17

Bijlage 3 - Ambtelijke fusie versus bestuurlijke fusie

Ambtelijke fusie

Bestuurlijke fusie

Kunnen werken aan ambities en opgaven

Gemeentelijke grip op eigen ambities blijft intact. Om voordelen te bereiken moet beleid worden geharmoniseerd.

Ambities op grotere schaal mogelijk. Per kern kunnen andere ambities worden geformuleerd.

Impact op de realisatiekracht

Grotere organisatie kan meer aan maar moet wel worden gedeeld

Grotere organisatie kan meer aan

Organisatie

Meer professionaliteit, minder kwetsbaarheid. Vooral in het begin spelen cultuurverschillen. Complexe wijze van werken.

Meer professionaliteit, minder kwetsbaarheid. Vooral in het begin spelen cultuurverschillen.

Kwaliteit van dienstverlening

Afhankelijk van afspraken; kan dicht bij de inwoners. Bij ingewikkelde gevallen neemt de kwaliteit toe.

Kwaliteit dienstverlening neemt in de beleving toe. Locaties binnen kernen of oude gemeenten blijven mogelijk.

Grip van raad en college op ambities

Spanning tussen harmonisatie en lokale kleur. Gevoelsmatige afstand tot organisatie.

Nieuwe raad en college focussen op overkoepelende ambities.

Betrokkenheid van de gemeenschap Organisatie staat verder af van de gemeente. Verbinding en participatie moeten goed worden georganiseerd.

Afstand tot het bestuur neemt toe. Nieuwe gemeente kan inzetten op burgerparticipatie op gemeentelijk niveau en kernen-niveau.

Samenwerking en positie in de regio Regionale samenwerking wordt intensiever. Positie naar de regio wordt sterker.

Grotere gemeente is onafhankelijker, maar kan ook meer brengen in de regio. Positie naar de regio wordt sterker.

Financiën

Ambtelijke fusies leveren niet altijd Gefuseerde gemeenten zijn niet financieel voordeel op. Frictiekosten persé goedkoper (de eerst winst worden niet vergoed. gaat meestal zitten in kwaliteit). Frictiekosten worden vergoed.

Toekomstbestendigheid

Eisen aan gemeenten worden alleen Herindelingseisen: nieuwe maar groter. Vaak ontstaat behoefte gemeenten moeten voor langere aan een bestuurlijke fusie als stip tijd kunnen bestaan. aan de horizon.

18

Bijlage 4 - Toetsingscriteria In het BZK beleidskader gemeentelijke herindeling worden de volgende 4 categorieën van criteria genoemd: 1. 2. 3. 4.

Draagvlak Bestuurskracht Interne samenhang en nabijheid bestuur Regionale samenhang

De eerste categorie Draagvlak valt buiten deze technische toetsing; dit gaat met name over de wenselijkheid van lokaal bestuur, de Oostzaanse samenleving en overige partijen in de regio. (zoals bij de inleiding al aangegeven worden hiervoor separate wegingen uitgevoerd). Bestuurskracht gaat over de mate waarin de gemeente in staat is om invulling te geven aan haar opgave: publieke waarde creëren door het realiseren van een goede kwaliteit van beleid en dienstverlening voor bestuur (raad en college), inwoners, ondernemers en andere partijen. De bestuurskracht is daarbij sterk afhankelijk van veel situationele factoren, waardoor een meer kwalitatieve weging voor de hand ligt. De interne samenhang kan zowel voortkomen uit herkenbaarheid en efficiency (meer van hetzelfde), als van complementariteit (synergievoordelen). Regionale samenhang gaat over bestaande sociaaleconomische, fysieke (infrastructuur) en historische regionale verbanden (ook in relatie tot provinciaal draagvlak). Dit is nader uitgewerkt in de volgende 11 criteria:

Over de publieke waarde 1. 2. 3. 4.

5.

Kwaliteit dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Hier gaat het zowel om de kwaliteit van de voorzieningen als de directe contacten tussen de inwoners en de gemeentelijke organisatie. Kwaliteit van dienstverlening aan raad en college. Deze dienstverlening betreft de raadsstukken, beleidsnotities, adviezen en andere resultaten vanuit de organisatie direct ten behoeve van de organisatie. Kwaliteit van beleid. Dit gaat over de mate waarin de ambtelijke organisatie in staat is om afgestemd en samenhangend beleid voor Oostzaan te ontwikkelen. Kwaliteit van dienstverlening ten behoeve van bovenlokale samenwerking Hier gaat het om het vermogen om inhoudelijk bij te dragen aan de aanpak van bovenlokale vraagstukken waar Oostzaan een taak of belang in heeft. Financiën. Hiermee bedoelen we de structurele organisatiekosten.

Over de organisatie 6.

7. 8.

Opdrachtgeverschap naar de organisatie. Hiermee wordt de mate bedoeld waarin het opdrachtgeverschap naar de ambtelijke organisatie helder kan worden uitgevoerd; oftewel in hoeverre de wensen vanuit Oostzaan kunnen worden vertaald naar actie van de organisatie. Kwetsbaarheid. Dit is het risico op het gebrek aan capaciteit en/of kwaliteit binnen de organisatie door verloop, verzuim of gebrek aan specifieke kennis en kunde. Efficiëntie. Met efficiëntie bedoelen we het voorkomen van dubbele processen intern in de organisatie, maar bijvoorbeeld ook schaalvoordelen bij inkoop.

19

Over het draagvlak 9.

10.

Democratische legitimiteit. Dit gaat over de mate waarin er een herkenbaar gemeentebestuur en een herkenbare organisatie zijn voor de inwoners. Bovendien gaat het over de mate waarin de gemeenteraad kan sturen op publieke waarde (het wat) en organisatie (de manier waarop). Regionale samenhang. Hoe past de fusie binnen bestaande sociaal-economische, fysieke (infrastructuur) en historische regionale verbanden? (ook in relatie tot provinciaal draagvlak)

Over duurzaamheid 11.

Stabiliteit en toekomstbestendigheid. Het scenario moet de mogelijkheid bieden om voor de langere termijn zonder problemen te functioneren.

Tenslotte is het, naast realiteitsgehalte en wenselijkheid, ook van belang om oog te hebben voor het invullen van randvoorwaarden vanuit goed werkgeverschap (ongeacht het uiteindelijk te kiezen construct), zoals een goed inpassingsplan voor zittend personeel. Uitgangspunt van de toetsing is de beoogde eindsituatie; er wordt geen rekening gehouden met het daarvoor benodigde reorganisatietraject (en de daarbij behorende frictiekosten).

20

Bijlage 5 - Inwoneraantallen Berenschot doet al tientallen jaren onderzoek naar omvang van formatie en kosten van gemeenten. Onze ervaring is dat met afstand de meest bepalende factor het inwoneraantal is. Inschatting is dat deze factor alleen circa 8090% bepalend is voor de omvang van formatie en kosten. De gemiddelde gemeente heeft een omvang van circa 50.000 inwoners (bij 348 gemeenten, stand 1-1-2022. Bron: CBS / Wikipedia) Aantal inwoners

Percentage gemeenten dat kleiner is

Oostzaan zelfstandig

9.735

4%

Oostzaan + Wormerland

26.005

39%

Oostzaan + Landsmeer

21.226

24%

Oostzaan + Wormerland + Landsmeer

37.496

59%

Oostzaan + Wormerland + Landsmeer + Waterland

54.920

77%

Oostzaan + Zaanstad (eventueel inclusief andere kleine gemeenten)

166.529 of meer

97% of meer

Oostzaan + Amsterdam (eventueel inclusief andere kleine gemeenten)

882.492 of meer

>99%

Construct

Edam-Volendam en Purmerend zijn buiten beschouwing gelaten; hiervoor bestaat geen draagvlak bij die gemeenten. Een optimale gemeentegrootte bestaat niet. Lange tijd werd uitgegaan van een gewenste minimum grootte van 40.000 inwoners. Daarna werd 100.000 inwoners als minimaal gewenste omvang benoemd. Dit aantal lag ook als basis onder de regelgeving met betrekking tot opschalingskorting. Deze regelgeving staat inmiddels onder grote politieke druk; de beoogde toename van de korting is voor de komende jaren bevroren. Laatste ‘trend’ is de ‘midsize’ gemeente, van circa 50.000 tot 100.000 inwoners. Maar daarbij wordt al onderkend dat niet alleen het inwoneraantal van belang is. Doordat in toenemende mate zeer grote taken bij de gemeenten zijn neergelegd, geldt ook voor de (veel) grotere gemeenten dat voor een aantal taken de samenwerking wordt gezocht met andere gemeenten. Daarmee is de optimale schaalgrootte meer fluide geworden. Als referentie worden hieronder de kwartielscores vermeld: •

25% van alle gemeenten zitten onder 21.829 inwoners.

•

50% van alle gemeenten zitten onder 31.240 inwoners.

•

75% van alle gemeenten zitten onder 50.146 inwoners.

21

Bijlage 6 - Overige bepalende kencijfers Hieronder zijn de sociale structuur19, de centrumfunctie, de afhankelijkheidsratio20 en de mate van stedelijkheid per buurgemeente opgesomd (voor de vergelijking zijn hierbij ook de aantallen van Oostzaan weergegeven): Gemeente

Sociale structuur

Centrumfunctie Afhankelijkheidsratio

Oostzaan

Goed

Zonder

62,9%

1.054

Zaanstad

Matig

Sterk

69,0%

2.052

Wormerland

Goed

Zonder

67,3%

1.439

Landsmeer

Goed

Zonder

68,1%

1.036

Waterland

Goed

Zonder

58,2%

644

54,9%

6.088

Amsterdam

Omgevingsadressendichtheid (mate van stedelijkheid)

Edam-Volendam

Goed

Weinig

56,3%

1.305

Purmerend

Matig

Redelijk

64,6%

2.237

Deze elementen zijn, direct of indirect, ook meegenomen in de berekening van de uitkeringen uit het gemeentefonds. De nieuwe gemeente wordt derhalve financieel gecompenseerd voor te verwachten meerkosten als gevolg van deze kenmerken. Dit geldt ook voor het aantal kernen. Naast een financieel aspect, zijn deze kenmerken vooral van belang voor de identiteit van de verschillende samenwerkingspartners. Daarbij moet aangetekend worden dat niet alleen vergelijkbare identiteiten kunnen leiden tot goed werkende samenwerkingen. Ook bij complementaire partners kunnen goede (synergie-) effecten worden gerealiseerd.

Met name het aantal bijstandsgerechtigden is een belangrijke factor voor formatie en kosten van een gemeente. De afhankelijkheidsratio wordt berekend door het aantal personen jonger dan 15 jaar en ouder dan 64 jaar te delen door het aantal personen tussen de 15 en 64 jaar en vervolgens te vermenigvuldigen met 100. 19 20

22

Bijlage 7 - Samenwerkingsverbanden Volgens de RegioAtlas van het Ministerie van BZK heeft Oostzaan 29 verschillende regionale samenwerkingsverbanden: • Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

• Sociale Recherche Gooi- en Vechtstreek

• Alliander N.V.

• Bank Nederlandse Gemeenten

• Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland

• Cocensus

• Omgevingsdienst IJmond

• WeHelpen Coöperatie UA

• Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland

• Recreatiegebied Twiske-Waterland

• Servicehuis Parkeer- en Verblijfsrechten U.A.

• Vervoerregio Amsterdam

• Regionaal inkoopbureau IJmond en Kennemerland

• Amsterdam Economic Board

• GGD Zaanstreek-Waterland

• RES Noord-Holland Zuid

• Twiske-Waterland

• Regio Deal ZaanIJ

• Regionale samenwerking Decentralisaties Sociale Domein

• Administratiekantoor Dataland (Gouda)

• Veiligheidshuis Zaanstreek-Waterland

• Regio aanpak Veilig Thuis

• Metropoolregio Amsterdam

• Vereniging Stadswerk Nederland

• Regionale Samenwerking waterketen Zaanstad-Waterland

• Stichting A&O fonds

• Nationaal Landschap Laag-Holland

• Stichting RIONED

• OVER-gemeenten

Hieronder staan de gemeenten opgesomd met wie Oostzaan de meeste samenwerkingsverbanden heeft: Gemeente

Aantal samenwerkingsverbanden met Oostzaan

Wormerland

25

Zaanstad

23

Purmerend

23

Landsmeer

21

Edam-Volendam

21

Waterland

21

Haarlem

17

Amsterdam

15

23

Bijlage 8 - Financieel Financiële conditie index Voor het aangaan van een samenwerkingsverband is het ook van belang om de financiële conditie van de beoogde samenwerkingspartner(s) te betrekken in de afweging. Hieronder is de Financiële Conditie Index (FCI) uit de jaarstukken van 2019 weergegeven (Bron: CBS obv IV-3 informatie van gemeenten): Oostzaan

Wormerland

Landsmeer

Waterland

Zaanstad

Amsterdam

Nederland gemiddeld

6,5

7,5

7,5

5,5

5,5

6,5

7,2

Financiële conditie index

Voor een beoordeling van de wenselijkheid van samengaan vanuit financieel perspectief, is de Financiële conditie index (FCI) een goede graadmeter. De uitkomst voor de financiële conditie index van een gemeente geeft een algeheel oordeel over de houdbaarheid van de gemeentefinanciën. Deze index wordt door het CBS samengesteld uit 10 relevante financiële indicatoren21, zoals de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en de onbenutte belastingcapaciteit. Recenter informatie is nog niet gepubliceerd door CBS. In hoeverre de cijfers van 2020 en 2021 echter maatgevend zijn in relatie tot de COVID-crisis, is de vraag. NB. Dit betreft nadrukkelijk geen gedetailleerde analyse van de financiële situatie van de verschillende gemeenten: In een verder stadium is een gedegen due diligenceonderzoek naar de financiële huishouding van de beoogde samenwerkingspartner aan te bevelen, om eventuele verborgen financiële problemen te identificeren.

Netto lasten per inwoner Hieronder zijn de Netto lasten per inwoner uit de jaarstukken van 2019 weergegeven (Bron: CBS obv IV-3 informatie van gemeenten):

Netto lasten per inwoner

Oostzaan

Wormerland

Landsmeer

Waterland

Zaanstad

Amsterdam22

Nederland gemiddeld

€1.398

€1.601

€1.508

€1.810

€1.845

€3.777

€1.867

Lage netto consumptieve lasten per inwoner ten opzichte van vergelijkbare gemeenten zijn een indicatie dat het niveau aan noodzakelijke publieke voorzieningen mogelijk onder druk staat. Hoge netto consumptieve lasten per inwoner ten opzichte van vergelijkbare gemeenten kunnen een signaal zijn dat een gemeente op grote voet leeft.

Zie Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën, VNG. Onduidelijk is of hierin lasten voor erfpacht zijn meegenomen. Als dit het geval is, moet dit worden gecorrigeerd om een zuivere vergelijking mogelijk te maken. 21 22

24