B1. Beleidsbrief Armoede en Schulden 2023 - 2026 getekend

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 oktober 2023 Armoedebestrijding en schuldhulpverlening Marjolein Moorman Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Beleidsbrief Armoede en Schulden 2023 - 2026

Datum Portefeuille(s)

Beste leden van de gemeenteraad, Amsterdam wil een solidaire stad zijn met gelijke kansen voor iedereen. Armoede en schulden zorgen voor dagelijkse stress en belemmeren de kansen van Amsterdammers die met geldzorgen leven. Daarom geeft dit college hoge prioriteit aan de bestrijding van armoede en schulden. Hierin staan we voor een grote opgave. Na de pandemie heeft Nederland te maken met inflatie en stijgende kosten van levensonderhoud. Hierdoor heeft een groeiende groep mensen moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Nederland is een welvarend land, maar de laagste inkomens en lagere middeninkomens hebben het in toenemende mate moeilijk. Voor hen staat bestaanszekerheid onder druk. De Commissie sociaal minimum concludeerde onlangs in haar rapport ‘Een zeker bestaan’ 1 dat mensen die rond het sociaal minimum leven, elke maand substantieel te kort komen. Voor velen gaat het om honderden euro’s per maand. Het college onderschrijft de aanbeveling van deze commissie dat het Rijk snel structurele maatregelen moet nemen om de bestaanszekerheid van deze groepen te verbeteren. De Commissie sociaal minimum geeft ook aan dat het Rijk de garantie op een adequaat bestaansminimum te veel heeft overgelaten aan gemeenten.

Het advies van de Commissie is om de balans tussen Rijk en gemeenten te herstellen onder andere door de basis op orde te brengen (met een toereikend sociaal minimum) en landelijk te doen wat landelijk kan. Het Rijk is aan zet om de bestaanszekerheid structureel te verbeteren. Net als veel andere gemeenten heeft de gemeente Amsterdam de afgelopen jaren steeds meer moeten bijspringen om het armoedegat te dichten. Denk aan de verhoging van de inkomensgrens voor de verschillende regelingen, meer steun voor voedselhulp en andere noodmaatregelen. Maar dit blijven pleisters, zonder dat het structurele probleem wordt aangepakt. Daarbij is ook aandacht nodig voor de groep net boven het minimum, die door de hogere kosten kwetsbaar zijn voor het maken van schulden. Alle Amsterdammers moeten kunnen rekenen op een toegankelijke en betrouwbare overheid, die zorgt dat basisvoorwaarden voor bestaanszekerheid geregeld zijn, zoals voldoende (financiële) middelen van bestaan, een dak boven je hoofd en toegang tot goede zorg. 1 Een zeker bestaan - Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum, Commissie Sociaal Minimum Rapport I, 30 juni 2023

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 2 van 13

In deze brief zet het college haar visie op het Amsterdamse armoede- en schuldenbeleid uiteen. We zetten de ambities op een rij waar we ons de komende jaren op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening op gaan richten. Hiermee bouwen we voort op de aanpak die is neergezet in het beleidskader ‘Stad met uitzicht’, Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden 2019-2022. Deze brief is als volgt opgebouwd: in paragraaf 1 I lichten we toe welke problematiek we in de stad zien en wat de meerjarige ontwikkelingen zijn. In paragraaf 2 zetten we uiteen welke ambities we hebben om de armoede- en schuldenproblematiek tegen te gaan. In paragraaf 3 laten we zien waarop we voortbouwen: we gaan in op de maatregelen die het college in de jaren 2020 - 2023 al genomen heeft om Amsterdammers die moeilijk rondkomen, te ondersteunen. In de vierde paragraaf zetten we, aan de hand van onze ambities, uiteen hoe we het armoede- en schuldenbeleid in de periode 2023 - 2026 vormgeven. Een goed visueel overzicht hiervan vindt u in de bijlage. Vervolgens vindt u in paragraaf 5 het financieel kader. 1. Armoede- en schuldenproblematiek in Amsterdam Het tegengaan van armoede en schulden heeft bij het college hoge prioriteit. De impact op het welzijn van mensen en op de maatschappij werkt vaak generaties lang door.

Dagelijkse stress om eten op tafel te krijgen en de huur te kunnen betalen vermindert het denkvermogen en kan leiden tot uitzichtloosheid en depressiviteit. Armoede en schulden staan oplossingen voor andere problemen in de weg en veroorzaken ook weer nieuwe problemen. Mensen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker te maken met een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychsociale problemen komen vaker voor 2. Het college houdt de ontwikkelingen in de stad goed in de gaten met een jaarlijkse Armoede- en Schuldenmonitor. Na jaren van daling van armoede in Amsterdam zagen we in 2020 een lichte stijging van het aantal minimahuishoudens. Omdat de totale bevolking meer was gegroeid, ging het procentueel gezien om een stabilisatie. 3 Uit voorlopige cijfers blijken in 2021 zowel het aantal als het percentage minimahuishoudens echter weer gedaald ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2021 telt Amsterdam 73.430 minimahuishoudens, dit is 17% van alle huishoudens in Amsterdam. 4 De impact van de energiecrisis en inflatie kunnen we in deze cijfers nog niet in terugzien, omdat de statistische inkomensgegevens anderhalf jaar achterlopen. Ook kijkt de Armoedemonitor naar inkomen en niet naar noodzakelijke uitgaven. Landelijk is de gemiddelde koopkracht in 2022 en 2023 gedaald.

Met name lage inkomens worden het hardst getroffen door de gestegen kosten van levensonderhoud, ondanks de energietoeslag en andere compenserende maatregelen. Kortom:

2 Cijfers en feiten over de relatie tussen armoede en gezondheid, loket gezondleven.nl, 3 juli 2023 3 De Armoedemonitor Amsterdam 2021, O&S. De armoedemonitor kijkt sinds 2015 naar een inkomensgrens van 120% sociaal minimum, daarvoor was de inkomensgrens 110%. 4 De Armoedemonitor Amsterdam 2022, O&S, wordt binnenkort gepubliceerd en aan de Raad gestuurd. De armoedemonitor 2022 gaat sinds 2023 uit van een inkomensgrens van 130% sociaal minimum, en is gebaseerd op CBS-cijfers uit 2021 - de meest recente cijfers over armoede in Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 3 van 13

de gegevens die wij hebben, onderschatten hoogstwaarschijnlijk de omvang van de groep die in armoede leeft en de ernst van de problemen waar zij dagelijks mee te maken hebben. In dit kalenderjaar voorziet het CPB landelijk geen toename van armoede als gevolg van corona of de energiecrisis. Dit komt door de rijksmaatregelen in 2023: de verhoging van het wettelijk minimumloon (en daaraan gekoppelde uitkeringen), de verhoging van huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden budget 5, en de energietoeslag. Het demissionair kabinet stelt volgend jaar 2 miljard beschikbaar om huishoudens met de laagste en middeninkomens te ondersteunen. Het CPB geeft aan dat de plannen uit de Miljoenennota voor 2024 een toename van het aantal personen onder de armoedegrens voorkomen en het aantal kinderen in armoede daalt 6. De gevolgen van armoedeproblematiek zijn voor Amsterdammers zelf, maar ook voor de stad als geheel, groot. Armoede gaat vaak samen met isolatie en uitsluiting. Mensen die slechts beperkt mee kunnen doen, missen kansen om zich te ontwikkelen. Uit onderzoek blijkt dat 14% van de Amsterdammers zich sterk sociaal geïsoleerd voelt. Onder de groep Amsterdammers met lagere inkomens is dat 21% 7. De opgave waar we voor staan, gaat dus verder dan het oplossen van geldproblemen. Het gaat ook om het welzijn van Amsterdammers.

Armoede is een probleem dat van generatie op generatie doorgegeven wordt. Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten. Ook hebben zij vaker overgewicht, voelen ze zich minder gelukkig, hebben ze vaker hechtingsproblemen met hun ouders en zijn ze negatiever over hun leven en toekomst. 8 Armoede leidt tot slechtere schoolprestaties door concentratieverlies en een slechtere gezondheid. Opgelopen achterstanden in het onderwijs zijn daarna lastig in te halen. Daarbij komt dat jongeren die onvoldoende kennis, vaardigheden en een financieel vangnet meekrijgen van thuis, in de overgang naar volwassenheid extra kwetsbaar zijn voor het maken van schulden. Het terugdringen van armoede- en schuldenproblematiek vraagt dus extra aandacht voor de opgroeiende generatie. Het aantal kinderen dat opgroeit in armoede is de afgelopen jaren gedaald. Dat geldt zowel landelijk, in de G4 als in de Metropool Regio Amsterdam (MRA). Wel zien we dat het aandeel kinderen dat deel uitmaakt van een huishouden met een laag inkomen in Amsterdam en Rotterdam nog steeds veel hoger ligt dan elders: (bijna) twee keer zo hoog als landelijk. In Amsterdam groeit één op de zes kinderen op in armoede. Het armoedepercentage neemt toe met het aantal kinderen, voor zowel een als tweeoudergezinnen 9. Armoede en schulden gaan hand in hand.

Een risico op schulden zien we veelal bij lagere inkomens, zoals bijstandsgerechtigden en ouderen met een klein pensioen. Of bij jongeren en ZZP’ers met wisselende inkomsten in laagbetaalde banen. Maar ook de middenklasse worstelt. Op 5 Centraal Economisch Plan 2023, CPB, 9 maart 2023

6

Macro Economische Verkenning 2024, CPB, 19 september 2023

7 Staat van de Stad XI, 2020-2021, O&S, 2021 8 Cijfers en feiten over de relatie tussen armoede en gezondheid, loket gezondleven.nl, 3 juli 2023 9 Amsterdamse Armoedemonitor 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 4 van 13

levensbepalende momenten zoals bij een scheiding of het verliezen van een baan liggen schulden op de loer. En eenmaal in de schulden is het lastig eruit komen. Langdurige schulden leiden vaak tot gevoelens van schaamte en sociale isolatie. Naar schatting hebben ruim twee op de tien Amsterdammers schulden. Voor 10% van de totale groep Amsterdammers worden de schulden en/of betalingsachterstanden als problematisch ervaren10. De Covid-19-pandemie lijkt nog niet gezorgd te hebben voor een toename van de schuldenproblematiek in Nederland of in Amsterdam, maar dit kan veranderen door het wegvallen van steunmaatregelen of het terugbetalen daarvan (SEO, 2022). Ook heeft een deel van de huishoudens tijdens de pandemie ingeteerd op hun spaargeld (Nibud, 2022). En risico’s op financiële problemen als gevolg van de inflatie en hoge energieprijzen zijn groot. 2. Ambities Amsterdams armoede- en schuldenbeleid 2023-2026 De cijfermatige ontwikkelingen geven reden tot zorg. Amsterdam kan bogen op een traditie van een ruimhartig en uitgebreid armoedebeleid, dat erop gericht is de gevolgen van armoede te verzachten en in een vroeg stadium hulp te bieden bij betalingsproblemen. Dat doen we in de komende periode aan de hand van de volgende 4 ambities. Ambitie 1. Vangnet voor bestaanszekerheid We laten Amsterdammers voor wie het inkomen ontoereikend is om van rond te komen, niet in de kou staan.

Het Rijk is aan zet om bestaanszekerheid structureel te garanderen, maar zolang dat niet het geval is hebben we in Amsterdam meerdere vangnetmaatregelen om het bestaansminimum aan te vullen. Deze maatregelen staan naast de voorzieningen die meer gericht zijn op participatie en het kunnen meedoen in de stad. Omdat we als gemeente wel een vangnet kunnen bieden, maar het probleem niet kunnen oplossen, blijven we daarnaast het Rijk oproepen om structurele maatregelen te nemen om de bestaanszekerheid te herstellen, bij voorkeur door het sociaal minimum te verhogen.

Ambitie 2. Meedoen zonder belemmeringen We nemen de (financiële) drempels die mensen ervaren om mee te doen, zoveel mogelijk weg. Daarbij intensiveren we materiële regelingen, die zonder al te veel voorwaarden verstrekt kunnen worden. Vaak werken we hierbij samen met onze partners, zoals stichting SINA, Studiezalen of het Rode Kruis Omdat verschillende levensgebieden op elkaar inwerken, pakken we problemen breed en integraal aan en werkt armoedebestrijding samen met tal van beleidsterreinen. Tegelijkertijd willen we het perspectief en de kansengelijkheid van Amsterdammers verbeteren door te stimuleren dat zij activiteiten ontplooien, indien mogelijk vrijwilligerswerk doen, een opleiding volgen of de stap zetten naar betaald werk.

10 Schuldenmonitor 2022, O&S, december

2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 5 van 13

Ambitie 3. Kansen voor kinderen en jongeren Kinderen en jongeren zijn de toekomst van onze stad. Omdat armoede- en schuldenproblematiek doorwerkt in de volgende generatie, is het van groot belang om blijvend te investeren in een goede start voor alle kinderen. We investeren in gelijke kansen voor kinderen en jongeren zodat zij veilig en gezond op kunnen groeien, goed onderwijs kunnen volgen en mee kunnen doen. We investeren in maatregelen die kinderen helpen zich te kunnen ontwikkelen tot de mensen die ze kunnen en willen zijn. Om schulden te voorkomen is tijdige voorlichting nodig zodat jongeren leren hoe ze met geld omgaan en zij - en hun ouders - zich goed voor kunnen bereiden op wat er op hun afkomt als ze 18 jaar worden.

Ambitie 4. Schuldenrust voor iedereen Om iedereen in de stad gelijke kansen te geven, willen we schulden voorkomen, klein houden en snel oplossen. Op die manier ontstaat rust om te werken aan de toekomst: schuldenrust. Want armoede en schulden zijn weliswaar niet volledig uit te bannen, de stress en zorgen die ermee gemoeid zijn kunnen we wel tot een minimum beperken. Een speerpunt in de aanpak van schuldenrust is de samenwerking met alle netwerkpartners die nodig zijn om Amsterdammers met achterstanden snel in beeld te krijgen (vroegsignalering) en schulden snel op te lossen, waar nodig met een saneringskrediet van de Kredietbank Amsterdam. 11

3. Terugblik 2019 - 2022 Het huidige en het vorige college hebben de afgelopen jaren sterke accenten gelegd binnen het Amsterdamse armoede- en schuldenbeleid. Dat was hard nodig, want Amsterdammers zijn in de afgelopen jaren bijzonder zwaar op de proef gesteld. Eerst door de pandemie en daarna door de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne. In 2022 zagen we de problemen van Amsterdammers snel oplopen door energiekosten en stijgende prijzen. Huishoudens dreigden in de knel te komen ondanks de aangekondigde koopkrachtmaatregelen van het Rijk. Daarop nam het college een aantal noodmaatregelen om eind 2022 op korte termijn de gevolgen van de economische situatie te kunnen verzachten. Zo kwamen er eenmalige extra bijdragen aan het Kindtegoed en de individuele inkomenstoeslag, evenals een tijdelijke aflosstop van de schuldsanering. Een andere extra maatregel is de verhoging van de inkomensgrens voor armoederegelingen van 120% van het sociaal minimum naar 130% per 1 januari 2023. En op initiatief van de gemeenteraad werd de inkomensgrens voor de kindregelingen 12 tijdelijk verhoogd naar 150% van het sociaal minimum 13, waardoor ook (kinderen van) werkende ouders met lage en middeninkomens worden

11 Het beleidsplan ‘Op weg naar schuldenrust 2021 - 2025’ beschrijft de aanpak van schuldenproblematiek in Amsterdam. In deze

beleidsbrief noemen we de hoofdlijnen uit deze aanpak en de laatste ontwikkelingen. 12 Het gaat om de volgende kindregelingen: Kindtegoed op de stadspas, Kindtegoed voor de Voorschool, lidmaatschap bij een

sportvereniging via de stadspas, een gratis laptop of tablet, reiskostenvergoeding voor middelbare scholieren en geld voor sport of cultuur via het Jeugdfonds Sport & Cultuur. 13 Bij de begrotingsbespreking 2023 op 9 november 2022 heeft de raad amendement 494 van de leden Martens, Hoogtanders, Bouhassani, Yemane en Wehkamp, Verhoging inkomensgrens minimavoorzieningen voor kinderen naar 150% aangenomen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 6 van 13

ondersteund. Deze verhoging gaat in met ingang van schooljaar 2023-2024 voor de duur van twee schooljaren. In 2022 ontvingen 94.000 Amsterdamse huishoudens met een laag inkomen een energietoeslag van €1.800 of € 1.000 14. Daarnaast hebben we de handen ineengeslagen met steeds meer partners in de stad. In samenwerking met buurtteams en energiebedrijven is een vangnet energie ingericht om te zorgen dat achterstanden op de energierekening niet verder opliepen. Dit gebeurde onder meer door energiecoaching, intensieve vroegsignalering en nauwe afstemming om naar samen naar oplossingen te zoeken. Om afsluiting van energie te voorkomen zijn we gaan samenwerken met netwerkbeheerder Liander. Ook in deze crisistijd hebben we veel woningontruimingen weten te voorkomen door vroegsignalering. In nauwe samenwerking met woningcorporaties streven we naar een sluitende aanpak (Geregelde betaling, Vroeg Eropaf en Eropaf). Tijdens corona hebben zij bovendien een zeer terughoudend incassobeleid gevoerd. Van ruim 800 ontruimingen zo’n tien jaar geleden, is het gelukt om dit aantal de afgelopen jaren te beperken tot ongeveer 30 per jaar. Voor toegang tot voedsel, steunden we naast de Voedselbank Amsterdam, samen met particuliere fondsen, het Rode Kruis en Human Aid Now de voedselnoodhulp aan de meest kwetsbaren in de samenleving, veelal ongedocumenteerden.

Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel Aanpak menstruatiearmoede in Amsterdam 15 steunen we het Armoedefonds en stichting Neighborhood Feminists om gratis menstruatieproducten aan te bieden. Samen met het Jeugdeducatiefonds (JEF) en het Rode Kruis voeren we het Rijksprogramma Schoolmaaltijden uit voor het verstrekken van maaltijden op het primair en middelbaar onderwijs. Om de toegang tot noodzakelijke mondzorg te verbeteren, ondersteunden we het fonds Noodhulp tandartskosten naast het aanbod van de collectieve zorgverzekering voor minima. Met het PACT voor Amsterdam en de Ambassadeurs tegen armoede faciliteren we particuliere initiatieven en publiek private samenwerkingen gericht op armoedebestrijding. Ook werken we samen met vermogensfondsen en het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam, die zich inzetten op het terrein van armoedebestrijding. Voor Amsterdammers die dit het meest nodig hebben, waren er naast deze noodmaatregelen diverse minimaregelingen waar zij aanspraak op konden maken. Zoals de Regeling tegemoetkoming meerkosten (RTM) voor chronisch zieken en een gratis laptop voor scholieren. Naast deze regelingen om het inkomen tot het hoognodige aan te vullen, hebben we onverminderd ingezet op het bevorderen van de maatschappelijke deelname van Amsterdammers met weinig geld.

Via de Stadspas krijgen zij korting op Amsterdamse culturele, educatieve, sportieve en recreatieve instellingen. Deze Amsterdammers kunnen meedoen aan activiteiten in de stad en hoeven niet langs de zijlijn te staan. De Stadspas is bekend onder Amsterdammers, heeft een hoog bereik en is eenvoudig in gebruik. Om de toegang tot minimaregelingen te vereenvoudigen en de keuzevrijheid te vergroten, is de Stadspas afgelopen jaren daarom steeds 14

Ook in 2023 kunnen zij een energietoeslag tegemoet zien.

15

Initiatiefvoorstel van de leden Yemane, Ahmadi, Bouhassani, Wehkamp, Kabamba, Bloemberg en Khan, 9 november 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 7 van 13

meer een drager geworden voor minimaregelingen, van de gratis identiteitskaart tot de vergoeding voor de dierenarts. Via het Stadspaspanel praten Amsterdammers mee over het verbeteren van de Stadspas en andere regelingen van de gemeente bij een laag inkomen. Daarnaast kunnen alle Amsterdamse kinderen van 4 tot en met 11 jaar van 22 juli tot en met 30 november gratis reizen met het openbaar vervoer. 16 Naast het brede pakket aan regelingen zetten we ook op andere manieren in op het vergroten van kansen voor kinderen en jongeren. Met scholen in het voortgezet onderwijs en met mbo’s hebben we de financiële educatie van kinderen en jongeren de afgelopen jaren geïntensiveerd. Speciale aandacht geven we aan het goed voorbereiden van kinderen en ouders op de financiële veranderingen bij de overgang naar 18 jaar. Via de aanpak School en Schuld zetten we budgetcoaches in de mbo’s in de stad waar jongeren terecht kunnen met vragen over geld. Via de familieschool en het familiepakket zetten we met basisscholen, de Buurtteams en het OKT, in op het tijdig signaleren en laagdrempelig aanbieden van hulp bij (beginnende) geldproblemen van kind en ouder. Onder meer via een inloopspreekuur van een Buurtteammedewerker op school of een vast contact bij het Buurtteam.

Voor Amsterdammers die het door omstandigheden niet lukt om schuldenvrij te blijven, heeft het college de afgelopen jaren flinke stappen gezet om waar mogelijk te zorgen voor schuldenrust. Dat deden we samen met de Buurtteams Amsterdam, waar Amsterdammers terecht kunnen met vragen op het gebied van zorg, wonen, werk, geld, ontmoeten, gezondheid en veiligheid. De Buurtteams bieden integrale hulp, waaronder financieel advies en schuldhulp, aan de Amsterdammer in een kwetsbare positie. Om schulden klein te houden, is flink geïnvesteerd in het verstevigen en uitbreiden van de vroegsignaleringsaanpak. In tijden van crises heeft de aanpak laten zien dat zij kan inspringen waar nodig. Al jaren zien we in Amsterdam een daling in het aantal Amsterdammers dat aanklopt voor curatieve schuldhulp mede dankzij de inspanningen in het voorkomen en klein houden van de problemen. In 2022 hebben we bijna 30.000 Amsterdammers bereikt via de Amsterdamse vroegsignaleringsaanpak. Hiervoor werken we inmiddels samen met meer dan 170 vroegsignaleringspartners. De Buurtteams en WPI werken nauw samen om schulden bij bijstandsgerechtigden vroegtijdig te signaleren en tegen te gaan. Tevens wordt binnen deze samenwerking ingezet op het terugdringen van het aantal CAK-boetes en beslagleggingen op de bijstandsuitkering.

Sinds 2021 zetten we via de aanpak Sociaal Werkgeverschap actief in op het voorkomen van taal- en financiële problematiek bij werknemers. Onze adviseurs adviseerden en ondersteunden sindsdien tientallen werkgevers. Sinds december 2022 helpen we in de pilot Eén Overheidsloket Amsterdammers in één keer goed op weg bij problemen en hulpvragen waar meerdere overheidsinstanties bij zijn betrokken. Want niet iedereen is digitaal vaardig of weet de weg te vinden in het doolhof van overheidspartijen. Bij problematische schulden verlenen Buurtteams schuldhulp volgens de werkwijze Route 020. De kernpunten van deze werkwijze zijn integraal werken, stress-sensitief werken en maatwerk met 16

Deze actie is opgezet vanwege het Amendement 490 Gratis openbaar vervoer voor kinderen van de leden Asruf, Koyuncu, Ernsting, Moeskops en Kabamba, 9 november 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 8 van 13

een focus op rust en perspectief. Dit bereiken we enerzijds door vaste afspraken met zoveel mogelijk schuldeisers, via het zogeheten collectief schuldregelen, wat een zo kort mogelijke doorlooptijd oplevert. Anderzijds pakken we omliggende problematiek aan, naast het vergroten van financiële vaardigheden en gedragsverandering, om te voorkomen dat mensen terugvallen in schulden. Hierbij kijken we ook naar digitale vaardigheden en taalvaardigheden van Amsterdammers. Speciaal voor het vergroten van het perspectief van jongeren zijn we in 2020 gestart met de Jongeren Schuldenvrije Start (JSS). JSS is een nauwe samenwerking tussen Jongerenpunten, jongerenschuldhulpverleners van de buurtteams en de Kredietbank Amsterdam. Vanaf de start in 2020 tot en met juni 2023 zijn ruim 220 jongeren via JSS bezig om persoonlijke mijlpalen te bereiken op het gebied van onder meer werk en opleiding. Door te werken aan deze persoonlijke doelen zijn jongeren bovendien sneller schuldenvrij. Om bij escalatie van schulden te zorgen voor rust en ruimte om aan oplossingen te werken, experimenteerden we in 2021 als eerste gemeente met de Pauzeknop. Alle incassoactiviteiten worden daarmee gepauzeerd, zodra iemand met betalingsproblemen zich bij de schuldhulpverlening meldt. De pilot was waardevol en krijgt nu landelijk opvolging.

Samen met de NVVK, andere gemeenten en het ministerie van SZW bereiden we een brede lancering voor. Als een Amsterdammer tijdens een schuldhulptraject niet in staat blijkt om zijn financiën goed te beheren, kan budgetbeheer of bewindvoering financiële problemen voorkomen en kwetsbare inwoners ontzorgen. Medio 2020 is de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind gelanceerd om onder andere de samenwerking met betrokkenen en de kwaliteit van bewind te verbeteren. Sinds 2022 heeft Amsterdam daarnaast vijf vormen van budgetbeheer: preventief, basis, compleet, intensief en coaching. Zodat Amsterdammers een variant kunnen krijgen die aansluit bij hun specifieke behoeften en vaardigheden. Ook is het mogelijk voor Amsterdammers om bij de Stadsbank van Lening waardevolle spullen sociaal te belenen, om zo soelaas te vinden voor tijdelijke geldproblemen. Ook het (door)ontwikkelen van een sociaal incassobeleid is al meerdere jaren een aandachtspunt van het college. In 2021 is Amsterdam gelijktijdig met de gemeente Rotterdam, als eerste publieke schuldeisers toegetreden tot de Schuldeiserscoalitie. Alle partners van de coalitie hebben als uitgangspunt dat ze uitgaan van vertrouwen en rekening houden met de persoonlijke situatie van burgers.

In 2022 hebben we afgezien van de preferente positie voor bijstandsschulden bij aanvragen van minnelijke schuldenregelingen en het meenemen van bijstandsschulden in minnelijke regelingen – behalve bij fraude of grove schuld. 4. Aanpak armoede- en schuldenproblematiek 2023-2026 In de periode 2023 - 2026 continueren we, in lijn met het Amsterdams Akkoord 2022 – 2026, het beleid, de aanpak en maatregelen uit de afgelopen jaren. Het huidige armoede- en schuldenbeleid ontwikkelen we door en scherpen we aan waar nodig. In deze paragraaf noemen we de belangrijkste maatregelen die we de komende periode inzetten, bovenop de basis die al is gelegd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 9 van 13

Zoals beschreven in paragraaf 2, geven we het beleid vorm aan de hand van de volgende 4 ambities: 1. 2. 3. 4.

Vangnet voor bestaanszekerheid Meedoen zonder belemmeringen Kansen voor kinderen en Jongeren Schuldenrust voor iedereen

Binnen deze ambities helpen we degenen die dit het hardst nodig hebben. Het vergroten van perspectief en het bieden van (schulden)rust blijven voorop staan en we hebben extra aandacht voor het tegengaan van chronische systeemstress. We willen voorkomen dat armoede wordt doorgegeven aan de volgende generatie. Voor Amsterdammers bieden we samen met partners in de stad een pakket aan regelingen gericht op meedoen en kansengelijkheid met speciale aandacht voor kinderen, jongeren en gezinnen. Hoe gaan we dat bereiken: verbreden, verdiepen en verstevigen van samenwerkingsverbanden Een belangrijk middel voor het bereiken van onze ambities is het voortzetten en uitbouwen van onze brede samenwerking met partners. De aanpak van brede armoedeproblematiek vraagt om verschillende expertises op meerdere levensgebieden. Ook bereiken we door samenwerking moeilijk bereikbare Amsterdammers die niet snel om hulp vragen of die wantrouwen koesteren jegens de overheid. Op diverse vlakken en niveaus werken we samen. Belangrijke samenwerkingspartners zijn bijvoorbeeld de Buurtteams Amsterdam, stichting Leergeld, stichting Samen is Niet Alleen (SINA), de Voedselbank Amsterdam, het Jeugdeducatiefonds (JEF), het Jeugdfonds Sport & Cultuur, PACT, vermogensfondsen en het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA). Zij staan dichtbij Amsterdammers en kunnen zo minima(gezinnen) ondersteunen.

We werken samen met vrijwilligersorganisaties; de inzet van vrijwilligers is onmisbaar in het armoede- en schuldenbeleid. Samen met gemeente, bewoners en partners uit het sociale domein, zorgen groepen vrijwilligers en (informele) organisaties voor buurtgerichte activiteiten en aanbod die aansluiten bij de behoeften van Amsterdammers. De sociale basis is met haar financiële inlopen, administratieve en digitale hulp, taalles en inzet van financiële maatjes, zowel een voorportaal tot de schuldhulpverlening als een belangrijke aanvulling tijdens een schulphulptraject om iemands financiële vaardigheden en basisvaardigheden (taal en digitaal) te versterken. Op stedelijk niveau zoeken we verbinding tussen de domeinen. Samen met Zorg geven we de integrale opdracht aan de Buurtteams Amsterdam. Met de GGD werken we samen op het snijvlak gezondheidsbevordering en bestaanszekerheid bij de thema’s de eerste 1000 dagen, voedselomgeving en middelenpreventie. Ook de maatregelen om sport en bewegen te stimuleren zijn hierbij van belang. Met het Rijk heeft de gemeente afspraken in het Gezond en actief leven akkoord en Integraal zorg akkoord (GALA/IZA). Met Wonen en de woningbouwcorporaties trekken we samen op tegen energiearmoede en het voorkomen van woningontruimingen.

We werken nauw samen met het onderwijsveld en het jeugddomein met als doel dat ieder kind optimale ontwikkelkansen heeft met een stabiele omgeving en onderwijsloopbaan. Hierbij zoeken we naar mogelijkheden om ouders te betrekken en de problemen in samenhang aan te pakken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 10 van 13

Scholen zijn een belangrijke schakel; dit is voor veel kinderen en ouders een veilige en vertrouwde omgeving waar problemen snel zichtbaar worden. Voor groepen die we toch nog moeilijk in beeld krijgen willen we uitgebreider kijken hoe we er ook voor hen kunnen zijn. Eén van de manieren waarop we dat doen is het ondersteunen en verbinden van informele organisaties en netwerken die bijdragen aan het bestrijden van problemen van mensen en zorgen voor sociale cohesie. 17 Samen met informele initiatieven uit de Schuldenvrije Buurt, de Buurtteams en Voedselhulp willen we op een methodische manier stappen zetten naar een andere manier van samenwerken, waarbij het perspectief van de Amsterdammer het vertrekpunt is. Hoe gaan we dat bereiken: doorontwikkelen van beleid Meedoen zonder belemmeringen kan alleen als mensen gebruik maken van de regelingen waar ze recht op hebben. Het vergroten van het bereik van de armoederegelingen blijft daarom een belangrijk speerpunt. Naast beproefde methodes als de inzet van de Flying Squad, samenwerking met lokale media, jaarlijkse communicatiecampagnes en het netwerk van intermediairs, blijven we inzetten op het zoveel mogelijk bereiken van Amsterdammers met een laag inkomen door het proactief toekennen van regelingen, het maken van gerichte datakoppelingen en het samenvoegen van regelingen 18.

Zo wordt vanaf het schooljaar 2023-2024 de scholierenvergoeding samengevoegd met het Kindtegoed. Daarnaast gaan we de individuele bijzondere bijstand (IBB) vereenvoudigen zodat Amsterdammers die dit nodig hebben sneller en makkelijker kunnen worden geholpen. We vereenvoudigen de draagkrachtregels en maken het makkelijker om digitaal aan te vragen. Ook onderzoeken we hoe we bijzondere bijstand bij calamiteiten sneller kunnen inzetten. We willen niet-gebruik verminderen bij groepen die we moeilijk bereiken, zoals zelfstandigen en werkende minima. Veel van deze maatregelen voeren we samen met onze partners uit. Samen met de HvA doen we onderzoek om meer inzicht te krijgen in de groep werkende minima en waarom deze door gemeenten zo moeilijk bereikt wordt. Wat gaan we doen: extra inzet in de komende periode We verstevigen de aanpak om de kansen voor kinderen en jongeren te vergroten. We gaan het aantal familiescholen in Amsterdam uitbreiden van 10 naar 34. Bij het familiepakket zetten we in op uitbreiding van het aantal inloopspreekuren en het versterken van bestaande spreekuren. Op scholen vragen we aandacht voor de adviezen van de Kinderraad op het thema armoede 19. Om schaamte te voorkomen, zou het verstrekken van gratis maaltijden op school volgens de Kinderraad voor alle kinderen moeten zijn, zonder onderscheid tussen kinderen. Zo val je niet op, en word je niet gepest.

Ook zou het signaleren van armoede vast onderdeel van het takenpakket

Amsterdams Coalitieakkoord 2022-2026, pagina 22 Zo wordt anno 2023 circa 92% van de stadspassen ambtshalve aan rechthebbenden toegekend. 19 Advies Amsterdamse Kinderraad aan wethouder Moorman over het tegengaan van armoede, 21 juni 2023 17

18

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 11 van 13

van de leraar moeten zijn. Om de werkdruk te verlagen zou de signaleringsfunctie ook bij één gespecialiseerde leraar kunnen liggen die kennis heeft van alle armoederegelingen. Via een experiment met gratis gezonde schoollunches onderzoeken we de aard en omvang van het probleem en de beste manier om dit op school te organiseren. Samen met het Rijk en partners in het onderwijsveld verstevigen we de financiële educatie aan kinderen en jongeren. Er komt een rijkssubsidieregeling voor scholen om financiële educatie in bestaande vakken te integreren en in te bedden in het onderwijs van de school 20. Hierop willen we met het Amsterdamse aanbod goed aansluiten. We stimuleren daarbij een ketenaanpak: geldproblemen voorkomen door financiële educatie, problemen klein houden door budgetcoaching, en problemen oplossen door laagdrempelige hulp. Hierbij zoeken we samenwerking met vrijwilligersinitiatieven zoals Get a Grip van Humanitas, waarbij vrijwilligers in gesprek gaan met leerlingen om ze voor te bereiden op de overgang naar 18 jaar. Ook gaan we in gesprek met het onderwijsveld over mogelijke uitbreiding van de pilot Geldgappie. Daarin krijgen jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb) en een onvoldoende steunend netwerk, begeleiding rond de leeftijd van 17,5 tot 19 jaar.

Bij het kinderopvangtoeslagenschandaal zagen we dat misstanden en onvolkomenheden in het systeem de bestaanszekerheid van gedupeerden volledig hebben ontwricht. Via een leeronderzoek 21 hebben we gereflecteerd op onze rol als gemeente in de ondersteuning van Amsterdammers. Het college geeft de komende jaren vorm aan de opvolging van de aanbevelingen van dit onderzoek om zo signalen over knellende problematiek van Amsterdammers op een goede manier op te halen en te (laten) adresseren, zowel in onze eigen organisatie als daarbuiten. De signaleringsfunctie die de buurtteams, en vooral de sociaal raadslieden, hierin hebben, krijgt een belangrijke rol. Om de dienstverlening vanuit de overheid te verbeteren zetten we in op uitbouw en versteviging van het signaleringsnetwerk van sociaal raadslieden. Het herkennen en leren van patronen zal daarnaast onderdeel worden van de casuïstiekbesprekingen binnen de Amsterdamse Maatwerk Methode. Met deze methode bieden professionals maatwerk: de juiste hulp en oplossingen voor mensen die knel zitten in hun problemen of het systeem. De kern is dat het perspectief van de Amsterdammer het uitgangspunt is voor de zorg- en dienstverlening. Een belangrijke ontwikkeling voor het sneller bereiken van schuldenrust, is de halvering van de schuldsaneringstermijnen (de WSNP en de MSNP) van 3 jaar naar 1,5 jaar die per 1 juli 2023 is ingegaan.

Mensen met schulden hebben zo sneller zicht op een nieuw perspectief. Een korter traject vraagt mogelijk wel meer van de begeleiding naar een duurzaam schuldenvrij bestaan. De komende jaren volgen we de effecten van deze beleidswijziging nauwgezet en passen de uitvoering hierop aan.

20 Eerste voortgangsrapportage Aanpak geldzorgen armoede en schulden, SZW, 8 juni 2023 21 Eindrapport 2023 Knellende mechanismen; het signaleren, agenderen en opvolgen van knellende mechanismen in de

gemeenten Amsterdam, Almere en Utrecht, HvA, HvU

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 12 van 13

Verder werken we actief mee aan de ontwikkeling van een Landelijke Pauzeknop en volgen we nauwgezet de ontwikkelingen rond het landelijke Schuldenknooppunt. Het Schuldenknooppunt biedt de kans om door meer digitalisering het bereiken van een schuldoplossing te versnellen. Andere relevante ontwikkelingen zijn de aangekondigde rijksmaatregelen 22 voor financiële educatie en bepalende momenten in het leven, zoals 18 worden, kinderen krijgen, werkloos worden of scheiden. We blijven stevig inzetten op de vroegsignalering van schulden. We blijven de ontwikkelingen op de energiemarkt volgen en spelen hierop in waar nodig. We intensiveren de vroegsignalering bij meldingen van betaalachterstanden bij energieleveranciers om contractontbindingen te voorkomen. Om nieuwe doelgroepen via vroegsignalering te bereiken neemt Amsterdam actief deel aan experimenten. Met partijen als DUO, de Belastingdienst en het CAK verkennen we de mogelijkheden tot structurele samenwerking. 5. Financieel kader De ambities in deze beleidsbrief betreffen continuering en verbetering van beleid binnen de meerjarenbegroting op de portefeuille armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Het kan de komende jaren echter nodig zijn keuzes te maken omdat het beschikbare budget de komende jaren daalt.

Op dit moment is het bijstellen van prioriteiten nog niet aan de orde, gezien grote onzekerheden voor de komende jaren, zoals de inkomsten en uitgaven op de energietoeslag en het structurele karakter van rijksmiddelen. De gemeente is op de portefeuille armoedebestrijding en schuldhulpverlening sterk afhankelijk van landelijk beleid, en daarmee van de keuzes die een nieuw kabinet gaat maken. Het college betrekt de raad nauw bij te maken keuzes. Tot slot Amsterdam wil een solidaire stad zijn met gelijke kansen voor iedereen. Armoede en schulden zorgen voor dagelijkse stress en belemmeren de kansen van Amsterdammers die met geldzorgen leven. Daarom geeft dit college hoge prioriteit aan de bestrijding van armoede en schulden. Door de almaar stijgende kosten van noodzakelijke uitgaven – huur, energie, zorg, voedsel – en de achterblijvende verhoging van het sociaal minimum, raken echter steeds meer mensen in de knel. De afgelopen jaren is de gemeente steeds meer bijgesprongen om het armoedegat te dichten. Denk aan de verhoging van de inkomensgrens voor de verschillende regelingen, meer steun voor voedselhulp en andere noodmaatregelen. Doordat gemeenten geen inkomenspolitiek mogen voeren, plakken we met onze specifieke armoederegelingen steeds grotere pleisters zonder het structurele probleem aan te pakken. Met extra systeemstress tot gevolg.

Echte oplossingen moeten daarom van het Rijk komen. Het sociaal minimum is ontoereikend en moet hoger. Ook bij het nieuwe kabinet zullen we erop aandringen om voortvarend aan de slag te gaan met de adviezen van de Commissie sociaal minimum. En om te onderzoeken welke effecten het ophogen van het maandbudget heeft,

22 Implementatieplan Aanpak geldzorgen armoede en schulden, ministerie SZW, 18 november 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 oktober 2023 Pagina 13 van 13

starten wij volgend jaar samen met het Kansfonds en de Hogeschool van Amsterdam het onderzoeksproject Gewoon geld geven. Momenteel treffen we daarvoor de voorbereidingen. Met uw raad, Amsterdammers en onze maatschappelijke partners werken we de komende periode graag samen aan het realiseren van een beter bestaan voor Amsterdammers in armoede en schulden. We houden u hierbij op de hoogte van de ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening

Bijlagen 1. Overzicht van de Amsterdamse armoede- en schuldenmaatregelen 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl