B1 Amsterdamse Armoedemonitor 2022.pdf

Afbakening onderzoekspopulatie Om het percentage huishoudens met een laag inkomen te kunnen berekenen wordt een onderzoekspopulatie vastgesteld, waartegen het aantal huishoudens met een inkomen tot 130 procent sm wordt afgezet. Tot de onderzoekspopulatie behoren particuliere huishoudens, studentenhuishoudens uitgezonderd, waarvan het inkomen over een heel jaar bekend is. Studentenhuishoudens zijn huishoudens die volledig uit studenten bestaan. Of iemand student is wordt bepaald op basis van onder andere inschrijving in het onderwijs en ontvangen van studiefinanciering. Institutionele huishoudens (tehuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen, enz.), worden ook buiten beschouwing gelaten. Van de huishoudens buiten de onderzoekspopulatie berekent het CBS geen inkomen als percentage van het sociaal minimum. Voor deze huishoudens kan daarom niet worden bepaald of zij een laag inkomen hebben volgens de definitie die de Armoedemonitor hanteert. In 2021 behoorden 432.730 Amsterdamse huishoudens tot de onderzoekspopulatie, dit is 87 procent van alle Amsterdamse huishoudens. Figuur B2 bevat een grafische weergave van de verhoudingen tussen de verschillende groepen huishoudens die in de Armoedemonitor aan bod komen.

36

Figuur B2 Amsterdamse huishoudens, huishoudens in de onderzoekspopulatie, huishoudens met een laag inkomen en minimahuishoudens, 2021

bron: CBS/ bewerking O&S

Met ingang van 24 maart 2022 is Weesp gefuseerd met Amsterdam. In de Armoedemonitor wordt de Weesper bevolking vanaf 2020 meegenomen in de cijfers. Mede naar aanleiding van de fusie met Weesp geldt sinds 2022 een nieuwe gebiedsindeling voor Amsterdam. Op het moment dat de huidige monitor werd opgesteld was de nieuwe gebiedsindeling echter nog niet beschikbaar binnen de CBSdata. In de (publicaties die horen bij) de huidige monitor wordt daarom gebruik gemaakt van de oude gebiedsindeling, aangevuld met Weesp.

Huishoudens en personen Het merendeel van de gegevens over armoede in Amsterdam wordt gepresenteerd op het niveau van huishoudens. Een aantal gegevens worden op persoonsniveau gepresenteerd. Het gaat hierbij om persoonskenmerken zoals leeftijd en migratieachtergrond en –generatie. Ook gegevens over langdurige armoede en in- en uitstroom ten opzichte van de groep minima worden gepresenteerd op persoonsniveau, omdat huishoudsamenstelling van jaar op jaar kan veranderen.

Bereikcijfers armoederegelingen Onderdeel van de armoedemonitor zijn de bereikcijfers van de Amsterdamse armoederegelingen. Het bereik is het percentage toekenningen op de totale doelgroep van de betreffende regeling. Deze definitie kan als volgt schematisch worden weergegeven: Bereik=

aantal huishoudens dat regeling kreeg toegekend aantal rechthebbende huishoudens

37

De teller, ontvangers van minimaregelingen, zijn huishoudens die in een bepaald kalenderjaar een toekenning hebben gekregen in het kader van een regeling. Dit aantal wordt gedeeld door de noemer: alle huishoudens die op basis van de CBS-gegevens recht hebben op de regeling. We berekenen het bereik voor de volgende armoederegelingen: Stadspas, Collectieve Zorgverzekering, het Gratis OV voor oudere minima en de Scholierenvergoeding. Dit zijn de regelingen waarvoor we de doelgroep kunnen afbakenen op basis van de CBS-gegevens. Voor andere regelingen gelden voorwaarden waarvan de kenmerken niet zijn geregistreerd in de CBS-gegevens. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Regeling Tegemoetkoming Meerkosten (RTM), een regeling voor extra geld voor chronisch zieken of gehandicapten. Er bestaat geen registratie van chronisch zieken en mensen met een beperking: het is daarom niet mogelijk om de doelgroep van deze regeling op basis van de CBS-data te identificeren. De bereikcijfers tot en met het jaar 2021 betreffen definitieve gegevens, voor 2022 gaat het om voorlopige cijfers. Vanaf 2022 konden ook huishoudens uit Weesp aanspraak maken op armoederegelingen. De gegevens over dit jaar zijn daarom voor het eerst inclusief rechthebbende huishoudens in Weesp.

Afbakening van de groep huishoudens met recht op armoederegelingen O&S ontvangt van WPI-bestanden met de ontvangers van gemeentelijke armoederegelingen. Het gaat om alle toekenningen per regeling per kalenderjaar. Deze bestanden koppelt O&S aan de CBSgegevens over inkomen en vermogen. Het recht op regelingen wordt bepaald op basis van het inkomen en vermogen in het voorgaande kalenderjaar. Toekenningen gedaan in 2022 worden daarom gekoppeld aan de inkomens- en vermogensgegevens over 2021. In 2022 lag de grens voor een laag inkomen in Amsterdam op 120 procent van het wettelijk minimum loon. Bij de afbakening van de doelgroep in de CBS-data houden we daarom de grens van 120 procent van het sociaal minimum aan. De vermogensgrens die de gemeente hanteert is het maximale vermogen waarbij men nog in aanmerking komt voor bijstand, vermeerderd met een door de gemeente vastgestelde marge die per gezinstype verschilt. Dezelfde grenzen houden we aan bij het afbakenen van de groep rechthebbenden in de CBS-data.

Verschillen tussen de theoretische en gemeentelijke doelgroep armoederegelingen De doelgroep van rechthebbende huishoudens wordt afgebakend op basis van de CBS-gegevens over inkomens en vermogens van huishoudens. Dit is de theoretische doelgroep. Echter, niet iedereen die in de praktijk aanspraak kan maken op regelingen valt ook binnen de theoretische doelgroep. Er is een groep Amsterdammers die regelingen ontvangt, maar hier op basis van de CBS-data geen recht op zouden hebben. Hun inkomen zoals bekend bij CBS ligt bijvoorbeeld boven de minimagrens. In de praktijk hebben deze huishoudens wel recht op regelingen. De groep rechthebbenden op basis van CBS-gegevens (de theoretische doelgroep) verschilt dus van de afbakening die de gemeente in de praktijk hanteert (de gemeentelijke doelgroep, zie figuur B3). De gemeentelijke doelgroep is groter dan de theoretische doelgroep. De bereikberekening is noodzakelijkerwijs gebaseerd op alleen de theoretische doelgroep. 38

Figuur B3 Schematische weergave van de gemeentelijke en theoretische afbakening van de minimahuishoudens in combinatie met het gebruik van minimaregelingen

De verschillen tussen de groepsafbakening in de CBS-data en het gemeentelijke toekenningsbeleid van de armoederegelingen zijn in te delen in twee categorieën. Technische verschillen worden veroorzaakt doordat de theoretische afbakening gebaseerd is op andere gegevens dan gebruikt worden bij de daadwerkelijke toekenning van de regelingen. Maatwerkverschillen worden veroorzaakt doordat de gemeente bij het toekennen van de regelingen beleidsmatig en in de uitvoeringspraktijk uitzonderingen maakt (maatwerk). Daarnaast hanteert de gemeente voor sommige regelingen criteria die niet beschikbaar zijn in de CBS-gegevens. Het gaat hierbij om:  Stadspas/Kindtegoed: (huishoudens met) kinderen van 0 jaar. Aangezien we kijken naar de situatie van het huishoudens in het jaar voorafgaand aan de toekenning worden alleen kinderen meegenomen die voorafgaand aan het jaar van toekenning geboren zijn.  Scholierenvergoeding: huishoudens met kinderen van 18 jaar in het voortgezet onderwijs, zonder jongere kinderen. Gegevens over onderwijsdeelname zijn niet beschikbaar voor dit onderzoek. Om de doelgroep zo goed mogelijk te benaderen is de doelgroep vastgesteld op huishoudens met kinderen van 4 t/m 17 jaar. Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste technische en maatwerkverschillen. In 2023 zijn deze verschillen uitgebreid geanalyseerd.

De resultaten van deze analyse worden beschreven in een te verschijnen onderzoek. Technische verschillen: 1. De gemeente toetst het recht op regelingen aan de hand van het fiscaal jaarinkomen, een vorm van bruto-inkomen. Dit gegeven is niet beschikbaar in de CBS-data. In plaats daarvan wordt de theoretische doelgroep afgebakend op basis van het besteedbaar inkomen, een vorm van nettoinkomen. 2. De inkomensgrenzen die de gemeente hanteert zijn voor sommige huishoudens hoger dan 120 procent van het sociaal minimum (sm). De officiële grens voor een laag inkomen lag in Amsterdam tot 2023 op 120 procent wml. De gehanteerde normbedragen komen, omgerekend naar het sociaal minimum, voor sommige huishoudtypen echter neer op een hoger bedrag.

39

3.

4.

Voor een deel van de gemeentelijke doelgroep zijn de benodigde inkomensgegevens niet beschikbaar in de CBS-data omdat zij niet tot de onderzoekspopulatie behoren (zie ook ‘afbakening onderzoekspopulatie’). Zij kunnen hierdoor niet tot de theoretische doelgroep worden gerekend. De gemeente rekent bij de toetsing van het inkomen alleen het inkomen van de hoofdklant en een eventuele partner mee. Voor CBS bestaat het huishoudinkomen uit de som van de inkomens van alle huishoudleden, inclusief kinderen en andere inwonenden. Voor een deel van de huishoudens is het bij CBS-bekende inkomen dus hoger dan het inkomen dat de gemeente toetst.

Maatwerkverschillen: Voor verschillende uitzonderingsgroepen is de gemeente ruimhartiger in het toekennen van armoederegelingen. Zo kunnen huishoudens met een inkomen of vermogen boven de minimagrens toch in aanmerking komen voor regelingen. Het gaat bijvoorbeeld om huishoudens in de schuldsanering via de WSNP of Kredietbank. Tot slot kan het voorkomen dat mensen die op basis van de CBS-gegevens tot de minimagroep behoren in Amsterdam toch geen recht hebben op minimaregelingen. Zo komen huishoudens met jongeren t/m 17 jaar die geen onderwijs volgen niet aanmerking voor de Scholierenvergoeding. In de bereikberekening worden alle huishoudens met kinderen van 4 t/m 17 jaar tot de doelgroep gerekend.

40