B - 23 Verkeer Vervoer en Luchtkwaliteit (40) Bijlage 1 Zienswijzebrief Adam.pdf

Gemeente Amsterdam

Datum 24 augustus 2021 Pagina 1 van 5 Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de Vervoerregio Amsterdam T.a.v. portefeuillehouders Financiën drs. M. Ruigrok en Verkeer & Vervoer G.C.W.M.P. Slegers Postbus 626 1000 AP AMSTERDAM

Datum

24 augustus 2021 V&OR/UIT/ Uw kenmerk 020/ Behandeld door W. Wulms, V&OR-FAIR, 06-22048043, W.Wulms@amsterdam.nl / Kopie aan Ons kenmerk

Onderwerp

Zienswijze gemeente Amsterdam op concept-begroting 2022-2025 en Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Vervoerregio

Geachte mevrouw Ruigrok en heer Slegers, beste Marja en Gerard, Op 17 juni ontvingen wij de concept-begroting 2022 en het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit van de Vervoerregio. De gemeenteraad werd daarbij verzocht om per 8 september een zienswijze af te geven. Met de reguliere aanlevertermijnen en het zomerreces is het niet mogelijk dat de raad al op 8 september een zienswijze verstrekt. Evenals vorige jaren geven wij als college daarom een zienswijze af, onder voorbehoud van instemming door de raad. Bij eventuele afwijkende besluitvorming door de gemeenteraad wordt u daarover uiteraard geïnformeerd. Het college heeft met belangstelling kennis genomen van uw begroting en het uitvoeringsprogramma. Wij waarderen de wijze waarop u Amsterdam en de andere gemeenten door het jaar (ambtelijk) heeft meegenomen in de totstandkoming van deze begroting, en de financiële uitdagingen en onzekerheden waarvoor u en wij samen staan. Door de goede afstemming sluiten uw uitvoeringsprogramma en ons bestedingsvoorstel Stedelijk Mobiliteitsfonds dit jaar weer beter op elkaar aan. Daarnaast complimenteren we u voor de aangename leesbaarheid van de begroting, de heldere toelichting op de ontwikkeling van baten, lasten en (BDU-)saldo, waarbij u ook open aangeeft waar nog onzekerheden of uitdagingen liggen.

Deels vanwege externe onzekerheden, is evenals vorig jaar een aantal beeldbepalende ontwikkelingen echter nog niet verwerkt in de begroting. De zeggingskracht van de begroting, en

Gemeente Amsterdam

Datum 24 augustus 2021 Pagina 2 van 5

het daarin opgenomen structurele overschot, is daardoor (zeer) beperkt. De volgende punten zijn nog niet verwerkt:  De effecten van de coronacrisis op de exploitatiekosten van het OV; de begroting gaat nog uit van dalende kosten van de concessie Amsterdam, toont geen beschikbaarheidsvergoeding van het rijk en houdt nog geen rekening met kosten van het Herstelplan OV 2022 en het Transitieprogramma Mobiliteit,  De financiële gevolgen van de nieuwe OV-governancestructuur, waarbij taken overgaan van gemeente Amsterdam naar Vervoerregio en GVB, en die ingaat per 2022,  De gewenste opbouw van een weerstandsvermogen,  Het grootste deel van het in 2020 aangekondigde investeringspakket Covid 19: de financiering van elektrische bussen voor Waterland-Zaanstreek (ca. € 180 mln). Wij merken op dat het wellicht een optie zou zijn geweest om op enkele van deze punten aannames te doen in de begroting. Voor het doortrekken van de Noord-Zuidlijn en sluiten metroring zijn in deze begroting wel middelen opgenomen (€ 75 mln in 2022-2025). Zoals u aangeeft in de aanbiedingsbrief volgt daarom waarschijnlijk een begrotingswijziging, waarin (een deel van) deze ontwikkelingen verwerkt worden. U wil hierbij een proces volgen zoals bij de 1e begrotingswijziging vorig jaar, waarbij goed is afgestemd met de deelnemende gemeenten en de reacties zijn geland in een nota voor de regioraad.

Amsterdam waardeert deze aanpak en wordt graag weer nauw betrokken bij de wijziging van de begroting / de verdere invulling van de voorliggende, globale begroting. Ook op de gewijzigde begroting zullen we in principe een zienswijze afgeven. In het vervolg van deze zienswijze gaan we in op de volgende punten: a. Coronacrisis; risico’s en beheersmaatregelen b. OV-Governance; effect op begroting c. Risicomanagement en weerstandsvermogen d. Liquiditeitsprognose / schuldpositie e. Uitvoeringsprogramma investeringen: overprogrammeren & prioriteren / keuzes maken a. Coronacrisis; risico’s en beheersmaatregelen De belangrijkste ‘beheersmaatregel’ voor de wegblijvende OV-reizigers is tot nu toe de steun van de rijksoverheid. Voor 2020 en 2021 bedraagt de beschikbaarheidsvergoeding respectievelijk € 155 en € 210 mln. Deze bijdragen, die niet zichtbaar zijn in de begroting, zijn budgetneutraal. De VRA geeft de ontvangen bedragen door aan de vervoerders. In juli is zekerheid verkregen over de bijdrage voor het jaar 2021. De bijdrage zal worden verwerkt in de 2e bestuursrapportage 2021. In juli is ook bekend geworden dat het rijk voor het jaar 2022 in ieder geval t/m augustus compenseert voor uitvoering van 88% van de oorspronkelijke dienstregeling. Het grootste financiële risico in de meerjarenbegroting van de Vervoerregio is hiermee op grond van de huidige kennis van zaken gemitigeerd.

In de prognoses was 2022 namelijk het kwetsbaarste jaar. Ter vergroting van het inzicht in de omvang van het financiële risico corona vragen wij de toegekende beschikbaarheidsvergoedingen en een schatting (bandbreedte) van de te ontvangen vergoeding te vermelden in de definitieve / gewijzigde begroting 2022. Doel Herstelplan OV 2022 Een echte beheersmaatregel is het Herstelplan OV. De teksten in de begroting wekken soms echter de indruk dat het een doel op zich is dat mensen het OV weer gaan gebruiken / de bestaande OV-capaciteit te behouden. In de voorbereiding van deze zienswijze nuanceert de

Gemeente Amsterdam

Datum 24 augustus 2021 Pagina 3 van 5

Vervoerregio dat als volgt: “De huidige promotie is mede bedoeld om het gevoel van onveiligheid i.r.t. Covid in het OV weg te nemen. Verder is het idee hierbij dat als mensen fietsen of lopen of thuiswerken ze dat zeker moeten blijven doen. Maar als reizigers moeten kiezen tussen auto of OV dat dan voor het OV gekozen zal worden. Met als doel de bereikbaarheid van de regio in stand te houden.” We adviseren deze verduidelijking ook op te nemen in de definitieve / gewijzigde begroting b. OV-Governance De nieuwe OV-governancestructuur betreft een flinke organisatiewijziging en gaat in per begin 2022. De aandacht die deze reorganisatie krijgt in de meerjarenbegroting is echter beperkt. De structurele financiële gevolgen zijn niet zichtbaar. De besluitvorming over deze organisatiewijziging loopt in de tijd ongeveer parallel met de besluitvorming over de begroting. Uit overleg met de Vervoerregio blijkt dat een aantal belangrijke seinen op groen staat:  De beoogde overgang van formatie en personeel ligt op schema, de OR’en van de drie organisaties zijn aangesloten. Voor risico’s (niet alleen op personeel vlak) is het uitgangspunt dat deze binnen de bestaande budgetten worden opgelost.  Een specifiek risico is de staat van de activa (bijv. rails) waarvan het beheer overgaat van de gemeente Amsterdam naar de VRA.

Op dit moment wordt een nulmeting gehouden van de onderhoudsstaat van de railinfrastructuur. De definitieve resultaten zijn nog niet bekend, maar de eerste resultaten laten zien dat er geen sprake is van onveilige situaties. Er is vooralsnog dus geen aanleiding om extra budget te reserveren.  Een aanleiding voor de nieuwe organisatie-opzet is het streven naar efficiencyverbetering. Het huidige voorlopige, globale beeld is dat er op het totaal van de organisaties van gemeente, Vervoerregio en GVB inderdaad een efficiencywinst op de apparaatslasten kan worden gerealiseerd, van circa € 2 mln per jaar. Mogelijk valt dit de eerste jaren iets lager uit door frictiekosten. We wachten de gewijzigde begroting af voor de omvang van het bedrag en een eventueel voorstel voor de bestemming. Wij verzoeken deze positieve signalen te verwerken in de definitieve / gewijzigde begroting c. Risicomanagement en weerstandsvermogen Risicomanagement bij nieuwe OV-Governancestructuur Met de introductie van de nieuwe OV-Governance worden taken van de gemeente Amsterdam overgeheveld naar GVB en VRA. Amsterdam krijgt een kleinere rol - opdrachtnemer bij de uitbreidingsprojecten – maar blijft financieel verbonden via het 100% aandelenbelang in GVB en door de impliciete garantstelling voor een deel van financiële verplichtingen van de Vervoerregio.

Daarmee is Amsterdam indirect risicodrager voor de risico’s in het werkend vervoersysteem, ook onder de nieuwe OV-Governance. Op de korte termijn verwachten we dat de risico’s die de gemeente daarin heeft niet zullen verminderen ook wanneer we rekening houden met de overdracht van BORI/MVP-middelen. De transitie die de OV-Governance betekent voor Vervoerregio, GVB en gemeente vanwege het inrichten van de organisaties op nieuwe rollen en verantwoordelijkheden is naar verwachting eerst risicoverhogend. Op de langere termijn lijkt risicoverlaging wel mogelijk. Daartoe zullen VRA, GVB en de gemeente Amsterdam systematisch en gezamenlijk moeten werken aan een gedeeld risicomanagementsysteem voor een werkend vervoersysteem. Het heeft de voorkeur van de gemeente Amsterdam en het ligt voor de hand wanneer de VRA het gezamenlijk risicomanagement conform de ISO 31000 richtlijn in de keten van het werkend vervoersysteem gaat inrichten.

Gemeente Amsterdam

Datum 24 augustus 2021 Pagina 4 van 5

In de voorbereiding heeft de Vervoerregio aangegeven zich hierin te kunnen vinden. Norm voor omvang weerstandsvermogen Bij de vorige begroting kondigde u aan, mede op verzoek van de gemeente Amsterdam, om in 2021 te komen met een norm voor het weerstandsvermogen. In de begroting is dit nog niet verwerkt. In de voorbereidende gesprekken heeft de Vervoerregio aangegeven de risico’s te kwantificeren en in de gewijzigde begroting een (voorlopige) norm voor het weerstandsvermogen op te nemen. d. Liquiditeitsprognose / schuldpositie Op grond van de liquiditeitsprognose hoeft de Vervoerregio de komende jaren geen leningen aan te gaan. Najaar 2020 heeft u het investeringspakket Covid 19 aangekondigd (€ 235 mln). Het grootste deel daarvan, een financieringsconstructie van ca. € 180 mln voor elektrische bussen voor WaterlandZaanstreek, is echter nog niet meegenomen in deze prognose. Als deze financiering wordt verstrekt als lening, dan zal de VRA hiervoor zelf moeten lenen en wijzigt de liquiditeitsprognose aanzienlijk. In de voorbereiding gaf de VRA aan dat het inmiddels gaat om een bedrag van ca. € 145 mln, en dat de financiering waarschijnlijk eind 2023 wordt geëffectueerd. Evenals vorig jaar merken we op dat de deelnemende gemeenten aansprakelijk zijn voor de schulden van de VRA.

Amsterdam heeft in principe geen bezwaar tegen het aangaan van leningen en het verstrekken van leningen / garanties, zolang de verstrekte leningen kunnen worden afbetaald uit door de VRA gegarandeerde (concessie-)subsidies aan vervoerders. Dit is het geval bij de lopende leningen aan GVB. Voor de elektrische bussen, die in total costs of ownership vooralsnog duurder zijn dan dieselbussen, moet nog bezien worden of dit betaald kan worden uit de huidige concessiebedragen. De gemeente Amsterdam verzoekt betrokken te worden bij de uitwerking van de business case. Daarnaast heeft de VRA in de voorbereiding aangegeven in definitieve begroting een overzicht op te nemen van de verstrekte en de tot 2025 waarschijnlijk te verstrekken leningen en garanties. e. Uitvoeringsprogramma investeringen: overprogrammeren en prioriteren Overprogrammeren In het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit werkt u met overprogrammering. De optelsom van de investeringen in het uitvoeringsprogramma is groter dan de begrote ruimte voor deze investeringen. In de zienswijze op de begroting 2021 constateerden we dat de manier waarop u overprogrammeert in het uitvoeringsprogramma vergelijkbaar is met de wijze waarop de gemeente Amsterdam dat sinds de begroting 2021 doet in het Stedelijk Mobiliteitsfonds. Het is goed om te zien dat werkwijzen naar elkaar toe groeien.

In het in voorbereiding zijnde Amsterdamse gemeentebrede investeringsstelsel is ook overprogrammering voorzien. Prioritering / keuzes maken Ongeacht de ogenschijnlijke extra ruimte die overprogrammering biedt, merkten wij bij de vorige begroting samen al op dat we zullen moeten prioriteren. Aanleiding toen waren de toegenomen investeringsbedragen (in de mobiliteitsplannen) voor de groeiende stad en de financiële gevolgen van corona. Ondanks de voornemens zijn concrete keuzes nog weinig gemaakt. Vanuit Amsterdams perspectief lijkt de behoefte om te prioriteren inmiddels nog groter geworden. Dit krijgt verdere invulling in de Begroting 2022 (publicatie 23 september), waarna de investeringsruimte per programma wordt vastgelegd door de raad in november.

Gemeente Amsterdam

Datum 24 augustus 2021 Pagina 5 van 5

We herhalen daarom het voornemen om samen keuzes te maken. De VRA werkt al met en aan een prioriteringssystematiek. Ook is er ambtelijk regelmatig overleg met Amsterdam over mogelijke prioriteringen. Wij roepen op om dit voort te zetten, zodat onze besturen en onze opvolgers samen zo goed mogelijk kunnen komen tot de benodigde keuzes. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, en zien – waar van toepassing – uit naar uw reactie ten behoeve de behandeling van de begroting in de Regioraad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Victor Everhardt Wethouder Financiën

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit