B - 21 Onderwijs (20) Brief stand van zaken LLV 220421

Raadsinformatiebrief

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 mei 2021 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZD, bestuurszaken.OJZD@amsterdam.nl

Onderwerp

Maatregelen kostenontwikkeling leerlingenvervoer

Aan: Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Middels de brief van 3 december 2019 heb ik u geïnformeerd over de stand van zaken en kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer in Amsterdam. Daarbij heb ik de oorzaken van de kostenstijging op hoofdlijnen aangegeven, namelijk de ruimere toegankelijkheid van het leerlingenvervoer, de hoge eisen die we stellen aan de kwaliteit van het aangepaste vervoer, en de verhoging van het btw-tarief. Verder heb ik u geïnformeerd over de verwachte ontwikkeling van de kosten van het leerlingenvervoer, maar ook dat een meerjarige doorkijk naar de ontwikkeling van de kosten altijd een voorspelling blijft, omdat het leerlingenvervoer een openeinderegeling is. Ten slotte ben ik in de brief van 3 december 2019 ingegaan op de mogelijke maatregelen op de lange termijn die zouden kunnen leiden tot een besparing op de kosten. Ik heb de mogelijkheden laten onderzoeken om de kosten van het leerlingenvervoer te beheersen. Hieruit blijkt dat de gemeente op de korte termijn geen mogelijkheden heeft om de kosten van leerlingenvervoer te verminderen. Belangrijkste oorzaken hiervoor zijn het feit dat het een openeinderegeling betreft, de contractuele verplichten van de lopende overeenkomst (tot 1 augustus 2022) en de uitgangspunten van de huidige Verordening Leerlingenvervoer.

In de huidige overeenkomst met de vervoerder, daterend uit 2018, is uitgegaan van een tarief voor een vast aantal leerlingen dat gebruik maakt van het aangepast vervoer. Daarbij was niet voorzien dat het aantal leerlingen naar het speciaal onderwijs in de jaren erna zou stijgen en daarmee ook het aantal leerlingen dat mogelijk in aanmerking zou komen voor aangepast vervoer. Daarnaast is met de vaststelling van de Verordening Leerlingenvervoer in 2017 op voorspraak van uw raad de toegankelijkheid van het aangepast leerlingenvervoer verruimd. De stijging van het aantal kinderen dat in aanmerking komt voor het aangepast vervoer is hoger dan verwacht. Dit heeft ook geleid tot een stijging van de kosten. Ik ben dan ook blij dat het college op 20 oktober 2020 heeft besloten om in de Begroting 2021 incidenteel extra middelen beschikbaar te stellen voor het leerlingenvervoer. Het gaat om 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 2 van 5

miljoen euro voor 2021 en 2 miljoen euro tot medio 2022. Er is gekozen voor medio 2022 omdat dan de huidige contractperiode afloopt. Met deze brief wil ik u informeren over de verwachte kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer in Amsterdam en mijn aanpak om deze kosten te beperken. Kostenontwikkeling leerlingenvervoer tot 2025 Er is een financiële doorrekening gemaakt van de verwachte kosten leerlingenvervoer, bij ongewijzigde omstandigheden voor de periode 2021 tot en met 2025. Bij de doorrekening zijn de meerjarige incidentele extra middelen voor 2021 tot medio 2022 betrokken bovenop het beschikbare budget van 4.000.000 (zie ook onderstaande tabel). TBL: verwacht resultaat leerlingenvervoer 2021-2025 Jaar

Budget leerlingenvervoer

Verwachte realisatie

Verwacht resultaat

2021

7.100.000

7.400.000

-300.000

2022

6.100.000

7.700.000

-1.600.000

2023

4.000.000

8.000.000

-4.000.000

2024

4.000.000

8.300.000

-4.300.000

De verwachting is dat bij ongewijzigde omstandigheden de kosten leerlingenvervoer in 2021 het budget zullen overschrijden met 0,3 miljoen euro. Deze overschrijding zal binnen de begroting van de afdeling onderwijs worden opgevangen. Voor het gehele jaar 2022 wordt een tekort voorzien van 1,6 miljoen euro. Daarbij wordt opgemerkt dat dit tekort voor het grootste deel (1,5 miljoen) ontstaat in de periode augustus tot en met december 2022. Dit komt doordat de extra incidentele middelen bedoeld zijn voor de periode januari tot en met juli 2022. Over de mogelijkheden om deze tekorten te dekken of te voorkomen, ga ik hieronder op in. Mogelijkheden om de kostenontwikkeling in lijn te houden met de Begroting De kostenontwikkeling is mede het gevolg van de prijsontwikkeling en de verruiming van de toegankelijkheid van het leerlingenvervoer. Er zijn twee manieren om de kostenontwikkeling te beheersen en meer in lijn te brengen met het beschikbare budget voor leerlingenvervoer. 1. Andere contractafspraken Binnen het leerlingenvervoer is het aangepaste vervoer (AV) de duurste voorziening ten opzichte van de andere voorzieningen; de bijdrage voor het eigen vervoer (EV) en de vergoeding openbaar vervoer (OV). Het AV maakt in Amsterdam ca. 90% uit van het totale budget voor leerlingenvervoer.

Dit is het gevolg van de contractueel afgesproken kwaliteit voor het AV en de ruime toegankelijkheid van deze voorziening. In aantallen is het AV ook de meest gebruikte voorziening binnen het leerlingenvervoer (96%). Uit een interne vergelijking met de andere G4 gemeenten blijkt dat de gemiddelde kosten per leerling voor het AV in Amsterdam echter niet het hoogst zijn. Op Utrecht na, zijn deze kosten in

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 3 van 5

Amsterdam het laagst binnen de G4. Het grote verschil tussen Amsterdam en Utrecht, is dat de laatste een andere prijsopbouw heeft afgesproken dan Amsterdam. In het huidige contract dat Amsterdam heeft, is een vast bedrag verschuldigd voor het vervoer van een vast aantal leerlingen in het aangepast vervoer. Voor het vervoer van meer leerlingen boven het afgesproken aantal is een extra toeslag verschuldigd. Deze afgesproken prijsopbouw pakt in de huidige situatie, met een groeiend aantal leerlingen dat voor leerlingenvervoer in aanmerking komt, nadelig uit voor de gemeente. 2. Wijze van beloning kwaliteitsniveau Zoals ik in de brief van 3 december 2019 heb meegedeeld, is er bij de aanbesteding van het leerlingenvervoer in 2017 gekozen voor een focus op kwaliteit. Rekening houdend met onder andere de wensen van de gemeenteraad en de klachten van ouders en scholen werd kwaliteit in de aanbesteding zwaarder gewogen. Dit heeft geresulteerd in hogere tarieven voor het leerlingenvervoer. Tevens is een regeling opgezet om de kwaliteit van de dienstverlening structureel te verhogen. De vervoerder kan een variabele beloning verdienen als o.a. de stiptheid, reistijd en de (sociale) veiligheid van het vervoer aantoonbaar hoger is en hoger blijft. Deze beloning betreft gemiddeld 3% van het totale beschikbare budget voor leerlingenvervoer. 3.

Bijstellen regels toegankelijkheid Het aantal kinderen dat met het AV vervoerd wordt is inmiddels een derde hoger dan verwacht bij de aanbesteding in 2017 (1.300 tegen 940 op maandbasis). Zoals ik u eveneens in de brief van 3 december 2019 heb meegedeeld, is de toename het gevolg van de groei van het aantal leerlingen én van de toegenomen toegankelijkheid van de voorziening. Naar aanleiding van het op 14 juli 2016 door de gemeenteraad aangenomen initiatiefvoorstel van het lid Timman1, is de toegankelijkheid van het leerlingenvervoer verruimd. In het voorstel is het college gevraagd om de voorzieningen en de toekenning hiervan ruimhartig in te vullen. Zo is in 2017 de Verordening Leerlingenvervoer aangepast, zodat voor alle leerlingen die naar het oordeel van het college vanwege hun beperking niet in staat zijn met het openbaar vervoer te reizen, het afstandscriterium niet wordt gehanteerd. Door de verruimde toegankelijkheid heeft Amsterdam van alle G4 gemeenten het soepelste beleid omtrent leerlingenvervoer, gevolgd door Utrecht. Beide gemeenten hebben ook relatief het hoogste aantal leerlingen met vervoer. Rotterdam en Den Haag hebben striktere voorwaarden in de verordening leerlingenvervoer opgenomen, voordat een kind in aanmerking komt voor leerlingenvervoer.

Deze gemeenten hebben dan ook relatief de laagste toegankelijkheid van het leerlingenvervoer (49% en 36%), vergeleken met Utrecht (67%) en Amsterdam (57%). In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste verschillen in de voorwaarden weergegeven. De afstand ziet op de afstand tussen het woonadres en de school. Als dit onder een bepaalde afstand is, bestaat er geen recht op leerlingenvervoer. De minimale reistijd in het openbaar vervoer bepaalt of er recht bestaat op aangepast vervoer. nitiatiefvoorstel van het lid Timman van 10 februari 2016, getiteld: ‘Leerlingenvervoer speciaal (voortgezet) onderwijs: Het kind centraal’ (Gemeenteblad afd. 1, nr. 875). 1I

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 4 van 5

Voorwaarden in de verordeningen om voor leerlingenvervoer in aanmerking te komen Gemeente

Dichtstbijzijnde school

Afstandscriterium

Minimale reistijd in OV om voor AV in aanmerking te komen 30 minuten

Amsterdam

Passende

SO: 3 km SBO: 4 km VSO: 5 km Overig: 6 km

Rotterdam

Toegankelijke

Altijd 6 km

90 minuten en reistijd wordt minstens de helft verminderd met AV

Den Haag

Toegankelijke

Altijd 6 km

90 minuten en reistijd wordt minstens de helft verminderd met AV

Utrecht

Toegankelijke

Altijd 6 km

45 minuten

Noodzaak nieuw contract Zoals aangegeven zijn de hoge tarieven grotendeels het gevolg van de huidige overeenkomst met de vervoerder, welke loopt tot 1 augustus 2022. Om een andere kwaliteit af te spreken voor het leerlingenvervoer, is het noodzakelijk dat er een nieuwe overeenkomst met een vervoerder wordt gesloten. Daarbij zal een contract overeengekomen moeten worden die vanuit financieel oogpunt veel beter bij een openeinderegeling zoals het leerlingenvervoer past. Vanwege de hoogte van de bedragen is een aanbesteding noodzakelijk. De verwachting is dat een contract met een andere prijsopbouw dan nu is afgesproken, de kosten aanzienlijk verlaagd kunnen worden. Herijking beleid Met alleen een aanpassing van de kwaliteit is de kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer niet voldoende bij te sturen. Er zal ook gekeken moeten worden naar de toegankelijkheid van het leerlingenvervoer, met name van het aangepast vervoer. Inmiddels is dit ongeveer een derde hoger dan bij aanvang van de huidige contractperiode in 2018. Het aantal kinderen dat met het AV vervoerd wordt, is tegenwoordig ongeveer 1300, terwijl bij aanvang van het contract de verwachting 940 kinderen was. De oorzaak van het gestegen gebruik ligt in het eveneens gestegen aantal leerlingen dat naar het speciaal (basis)onderwijs gaat en de verruiming van de toegankelijkheid van het AV.

Dit heeft een nadelig effect op de kostenontwikkeling. Daarom zal ook bekeken moeten worden hoe de toegankelijkheid van het leerlingenvervoer, en in ieder geval de duurste voorziening binnen het leerlingenvervoer, bijgestuurd kan worden. Daarbij moet ik opmerken dat de toegankelijkheid van het AV meer binnen de invloedssfeer van de gemeente ligt dan de ontwikkeling van het leerlingenaantal dat naar het speciaal (basis)onderwijs gaat. Hierbij is het belangrijk om op te merken dat de kostenontwikkeling naar verwachting niet binnen het beschikbare budget zal blijven, indien de groei van de leerlingen naar het speciaal (basis)onderwijs doorzet.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 5 van 5

Vraagstukken Om het leerlingenvervoer in zijn huidige vorm te kunnen blijven garanderen voor die leerlingen die het ook echt nodig hebben, en tegelijkertijd de kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer te beheersen, zullen er enkele keuzes gemaakt moeten worden. Bij de herijking van het beleid voor leerlingenvervoer zal het uitgangspunt blijven dat de kinderen die afhankelijk zijn van het aangepast leerlingenvervoer, hier ook toegang toe hebben. Ook zal ik blijven sturen op goede kwaliteit van de geboden voorziening. Hiermee blijven de adviezen en aanbevelingen van de kinderombudsman een leidraad voor het beleid omtrent leerlingenvervoer. Tegelijkertijd wil ik de mogelijkheden van het kind meer centraal stellen in de afweging welke voorziening binnen het leerlingenvervoer het meest passend is. Op deze manier kan de ontwikkeling van het kind, het stimuleren van diens zelfredzaamheid en de eigen verantwoordelijkheid van ouders meer centraal gesteld worden. Het uitgangspunt hierbij blijft het bieden van maatwerk. Vervolg De verwachte kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer maakt het dringend noodzakelijk om hier actie op te ondernemen. Daarbij maak ik een onderscheid tussen oorzaken waar de gemeente directe invloed op heeft en waar de gemeente beperktere invloed op heeft.

Ik ben daarom gestart met de voorbereidingen voor een aanbesteding van het contract leerlingenvervoer. Tegelijkertijd bereid ik voorstellen voor om het beleid te herijken. Hiervoor ga ik het gesprek aan met de ouders, maar ook met de scholen en het samenwerkingsverband. Het groeiend aantal leerlingen dat naar het speciaal onderwijs gaat en de jaarlijkse prijsindexatie zijn ontwikkelingen waar de gemeente beperktere of geen invloed op heeft, maar wel bijdragen aan de kostenontwikkeling van het leerlingenvervoer. In samenspraak met en mede op initiatief van u is het huidige beleid voor leerlingenvervoer tot stand gekomen. Dit heeft bijgedragen aan de huidige kwaliteit van het leerlingenvervoer die goed is. Door de groei van leerlingen in het speciaal onderwijs is het huidige structurele budget niet langer toereikend. Dit is opgevangen door incidentele meerjarige middelen die zijn toegevoegd aan het budget tot medio 2022. De kans bestaat dat na aanbesteding van een nieuw contract en herijking van het beleid, het structurele budget ook nog niet toereikend is. Daarom zal ik ook zoeken naar opties om middelen toe te voegen aan het structurele budget voor het leerlingenvervoer om de huidige kwaliteit te bewaren en daarvoor voorstellen doen. In de komende periode zal ik u informeren over en betrekken bij de voortgang en de keuzes die daarbij gemaakt (moeten) worden.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl