B_010X_Reactie_omwonende_op_brief_Eigen_haard D2021-261856.pdf

Buurtgarage/voormalige brandweerkazerne Sint Willibrordusstraat/Van Ostadestraat 12 oktober 2020 De gemeente Amsterdam is van plan om bovengenoemd eigendom – een buurtgarage en voormalige brandweerkazerne – te verkopen aan woningstichting Eigen Haard [1]. Door de verkoop verliest de gemeente maatschappelijke slagkracht. Sterker nog: de gemeente verspeelt in één klap, ten gunste van puur commerciële doeleinden, goede kansen om de buurt met alternatieve bestemmingen in de garage en de voormalige kazerne, te verrijken, te ontwikkelen en beter in te richten. Welke alternatieve maatschappelijke, sociale en duurzame doelen dit perceel zou kunnen dienen, en hoe deze te verwezenlijken zouden zijn, wordt in dit memorandum uiteengezet. Dit bouwplan van Eigen Haard is opzettelijk misleidend; de gemeente verliest hierdoor invloed, in een tijd waarin lange termijn-ontwikkelingen – veelal op duurzaamheid gericht – andere inzichten en een andere handelwijze vereisen van de overheid. Als gevolg van de voorgenomen verkoop raakt zij vat kwijt op de bestemming van dit perceel. 1. Het perceel: historisch en huidig gebruik, belang en waarde Het perceel Sint Willibrordusstraat 43A/Van Ostadestraat 341, sinds ca.

1985 (opnieuw) eigendom van de gemeente Amsterdam, omvat (a) een voormalige brandweerkazerne (met ingang aan de Van Ostadestraat), en (b) een buurtgarage (ingang aan de Sint Willibrordusstraat) De brandweerkazerne (a) is in 1898 gebouwd. Het is een van de heel weinige, mogelijk het enige publieke/gemeentelijke bouwwerk in Amsterdam in z.g. chaletstijl. De kazerne is nog geen gemeentelijk monument, maar valt als erfgoed onder Orde 2 van de Criteria ordepanden 19deeeuwse Ring [2]. De oorspronkelijk open binnenplaats (b), sinds ongeveer 1970 overdekt, bestaat uit één bouwlaag, van ongeveer 5 meter hoog. Na gebruik als kazerne tot 1938 is het perceel verkocht aan verschillende bedrijven, o.a. een leerverwerkingszaak, die onderdeel was van de handelsmaatschappij van Ouke Baas. De bedrijfsruimte werd later door Ouke Baas zelf gebruikt voor autoverhuur, als smeerstation en wasstraat. Rond 1984 is het perceel onteigend. Sindsdien is het eigendom van de gemeente gebleven, is de bestemming ‘Maatschappelijk’, en is er nauwelijks onderhoud gepleegd. De enkele bouwlaag (b) aan de Sint Willibrordusstraat-zijde is sinds ca. 1988 in gebruik als parkeergarage voor buurtgenoten. De kazerne (a) heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de stad en de ontwikkeling van de buurt, en vormt een belangrijk cultureel en historisch erfgoed in De Pijp.

Het gebouw heeft diverse maatschappelijke en culturele organisaties gehuisvest, en wordt sinds ca. 2010 anti-kraak bewoond. Sinds juli 2019 heeft de kazerne de dubbele bestemming Waarde ‘Cultuurhistorie-1’ (Raadsbesluit 180/1161). 2. Voornemen Al geruime tijd zijn er onderhandelingen over verkoop van het perceel aan Eigen Haard. Eigen Haard is van plan (a) in de voormalige brandweerkazerne 10 sociale huurwoningen te bouwen, en (b) de buurtgarage te slopen en te vervangen door nieuwbouw. Deze nieuwbouw zou hoger (ruim 15 m) en dieper (1,15 m) worden dan de belendende blokken Sint Willibrordusstraat 41-43 en 45–51 F. Het geheel zou, verdeeld over vier verdiepingen, 16 sociale huurappartementen tellen, met een gemeenschappelijke woonruimte en berging op de begane grond. 1

Naar verluidt is de nieuwbouw bestemd voor jongeren met een beperking die werken voor bakkerij lambe van de Raphaëlstichting. 3. Omgeving Het belendend pand Sint Willibrordusstraat 41-43 is een bedrijfsgebouw uit 1906, sinds 2011 gemeentelijk monument nr. 222072 [3]. Sinds de verbouwing na een brand in 1929 heeft het op de tweede verdieping, uitkijkend op het kazerneperceel, drie zijramen, ‘volgens Burgerlijk Wetboek’ (zoals expliciet vermeld op de bouwtekening van 1929). Dit pand wordt sinds de jaren ’80 bewoond door krakers, die met de eigenaar (waarschijnlijk de Fa. Erftemeijer) zijn overeengekomen dat ze er mogen blijven wonen in ruil voor onderhoud van het pand. Het belendend pand Sint Willibrordusstraat 45 t/m 51-F is (na sloop in 1988/9 van het oorspronkelijke pand) nieuwbouw, die in 1990 is opgeleverd als sociale woningbouw, nu in handen van woonstichting De Key. Het heeft aan de zijkant (aan de kant van de buurtgarage) op de 2e, 3e en 4e verdieping balkons en (net als het vroegere pand op deze plek) zijramen. 4. Bezwaren en geschil Het plan van Eigen Haard omvat het dichtmetselen van de zijramen van Sint Willibrordusstraat 45– 51F op de 2e t/m 4e verdieping, en het optrekken van een zijmuur pal naast de balkons. De Key heeft huurders laten weten hiermee akkoord te gaan mits Eigen Haard rechtstreeks overeenstemming kon bereiken met de afzonderlijke huurders.

In 2015 hebben de huurders zowel De Key als Eigen Haard laten weten niet akkoord te gaan met het dichtmetselen van hun ramen, noch met het optrekken van een muur vlak naast hun balkon, omdat dit zal resulteren in aantasting van hun woongenot door substantieel en permanent verlies van licht en direct zonlicht in hun woning en op hun balkon. Sindsdien hebben de huurders twee gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van Eigen Haard, één met De Key en één met juridische vertegenwoordigers van beiden. De beide stichtingen trokken gezamenlijk op en hadden advocatenkantoor Houthoff Buruma ingeschakeld. De huurders zijn onder zware druk gezet om in te stemmen met de verdwijning van hun zijramen en vrije balkons. Er is niet geschroomd de meest dubieuze argumenten in te zetten en er is bovendien gedreigd hen te dagvaarden om hun huurcontract opgezegd te krijgen. Andere omwonenden, inclusief enkele maar niet alle gebruikers van de parkeergarage voor wie het bouwvoornemen gevolgen heeft, zijn door Eigen Haard pas op 7 oktober jl. ingelicht [4]. De bewoners van de onderste drie verdiepingen van zeker drie panden tegenover de buurtgarage (waaronder meerdere woningen zonder balkon of tuin) verliezen bij bouw van een zo hoog buurpand toetreding van licht en direct zonlicht, nog afgezien van de doorkijk naar binnentuinen en de Van Ostadestraat.

Maar vooral betekent de voorgenomen bouw dat het perceel zijn bestemming ‘Maatschappelijk’ gaat verliezen. Met de bewoners van St Willibrordusstraat 41–43, waar twee van de drie zijramen dichtgemetseld zouden moeten worden, is Eigen Haard overeengekomen dat zij èn een financiële vergoeding krijgen, èn dat hun woning op kosten van Eigen Haard verbouwd zal worden. Onder druk van de ook financieel zware last van het onderhoud hebben de bewoners – evenals om commerciële redenen Eigen Haard – de status van gemeentelijk monument verzwegen. Deze is ook in de dagvaarding niet vermeld. Het ontwerp voor de verbouwing van de voormalige brandweerkazerne betekent een belasting voor de omwonenden. Bovendien zou dit ontwerp resulteren in een aantasting van het bouwwerk en zijn de werkzaamheden in strijd zijn met zijn Orde 2-status en met bestemming en dubbelwaarde volgens het geldend Bestemmingsplan De Pijp 2018. Ten slotte is een ander belangrijk bezwaar: de huidige gebruikers van de buurtgarage wordt geen oplossing aangereikt. Zij zouden na de voorgenomen sloop letterlijk op straat komen te staan. 2

5. Verdacht element Uit de dagvaarding van twee huurders door Eigen Haard en De Key d.d. 16-6-2017 blijkt dat Eigen Haard in 2016 bij Stadsdeel Zuid een subsidie van € 400.000,- heeft aangevraagd voor de bouw van woningen voor jongeren met een beperking. Dit subsidie is toegekend op voorwaarde dat (1) de bouw binnen twee jaar wordt gerealiseerd, en (2) de woningen tenminste 15 jaar zullen worden gebruikt voor jongeren met een beperking. Tijdens een gesprek in 2016 vermeldde Eigen Haard dat bij het ontwerp rekening is gehouden met de mogelijkheid om op den duur van de vier appartementen op elke verdieping er twee te maken: huur- of koopwoningen voor tweepersoonshuishoudens in de vrije sector. Op de bouwtekeningen is al een ontwerp opgenomen voor deze twee appartementen per verdieping. Echter op de bouwtekeningen die bij de dagvaarding zijn gevoegd ontbreekt dit laatste ontwerp om niet nader aangeduide redenen. Eigen Haard zei in het gesprek niet te weten hoe lang de Raphaëlstichting het pand zou willen huren. Dit kon voor vijf jaar zijn, maar ook, zoals een van de medewerkers van Eigen Haard het uitdrukte: ‘tot eind van het gebouw’. (d.w.z. totdat het instort of wordt gesloopt). En men beweert ‘toekomstbestendig’ te willen bouwen.

Maar op dat ogenblik, in 2016, dingt Eigen Haard al (via het stadsdeel) naar een gemeentelijk subsidie, waaraan de voorwaarde is verbonden van toewijzing van de woningen – gedurende vijftien jaar – aan jongeren met een beperking. Dit subsidie (bedoeld voor de doelgroep jongeren met een beperking) wil Eigen Haard kennelijk aanwenden voor de bouw van appartementen die na, of zelfs binnen, 15 jaar kunnen worden verheeld tot meer lucratieve, twee keer zo grote appartementen om in de vrije sector aan te bieden. Volgens de Woningwet 2015 mogen sociale woningcorporaties weliswaar geen huur- en koopwoningen in de vrije sector meer bouwen, maar nog wel bestaande sociale huurwoningen omzetten in vrije sector huur- en koopwoningen. Het aldus te realiseren rendement lijkt bij Eigen Haard het werkelijke motief. Om deze reden wil men een zo groot mogelijk oppervlak verkrijgen voor nieuwbouw (zowel horizontaal als verticaal). Hiervoor moeten de zijramen en vrije balkons wijken, maar ook de oorspronkelijke klimtoren – een karakteristiek onderdeel van de brandweerkazerne. Om dezelfde reden weigert Eigen Haard het ontwerp aan te passen en de zijramen, balkons en klimtoren te behouden. Het behoud hiervan zou ten koste gaan van vierkante meters aan lucratief woonoppervlakte, en daarmee van de verkoopwaarde. 6.

Wat te doen ? De kazerne (a), waarvan de bouwtekeningen zijn bewaard, kan volledig worden gerestaureerd en daarnaast kan de oorspronkelijke bakstenen muur aan de garagezijde worden herbouwd, eventueel met bijvoorbeeld vitrines voor exposities van kunstenaars uit de buurt, of voor het tentoonstellen van (historische) foto’s van de buurt uit het Stadsarchief. Het pand is geknipt voor tal van maatschappelijke functies. Te denken valt aan een buurtcentrum (incl. cursussen, Repair café, een thuisbasis voor duurzame initiatieven in De Pijp, naschoolse activiteiten, etc.), dienstencentrum, gezondheidscentrum (groepspraktijk voor huisartsen, wijkverpleegkundigen, fysiotherapie, etc. – veel huisartsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten zijn op zoek naar een betaalbare praktijkruimte omdat particuliere eigenaren de huren opdrijven), atelierwoningen, een opleidings/omscholingsplek voor mensen die werkloos zijn geraakt vanwege het Coronavirus, etc. of een combinatie van deze opties. Voor (b) de garage betogen buurtgenoten, onder meer in Vereniging Duurzaam Mobiel Amsterdam, al sinds 2016 dat efficiënter gebruik — bijv.

door middel van een mechanisch parkeersysteem dat de capaciteit kan verdrievoudigen van de huidige 14 à 15 tot een 45 à 50 auto’s — deel kan uitmaken van een goedkoper alternatief voor een (door sommigen gewenste) ondergrondse parkeergarage onder het Willibrordusplein naast het Amstelhuis. Dit kan worden gerealiseerd voor een fractie (schatting ca. € 1 miljoen) van de begrote investering voor een Willibrordusgarage [5]. Ook een hub voor elektrisch deelvervoer in de buurt is denkbaar. Hiertoe 3

zouden oplaadpunten kunnen worden aangebracht en zou het dak kunnen worden voorzien van zonnepanelen. Hierbij is ook combinatie met een sedumdak een mogelijkheid. Dit alles zo, dat bij veranderende behoefte omvorming voor aanpassing aan een andere bestemming eenvoudig blijft. Eventueel zou een deel van de huidige parkeerruimte onder de kazerne gehandhaafd kunnen worden voor bijvoorbeeld stalling van bakfietsen. Het valt moeilijk te rijmen wanneer de gemeente enerzijds gegadigden voor een parkeerplaats in deze garage al jaren afhoudt en anderzijds een vermeend hoge parkeerdruk in de buurt als grond zou erkennen voor bouw van een vele malen duurdere garage onder het Willibrordusplein. Concluderend: Gezien het gevaar van oneigenlijk gebruik van subsidiegelden toegekend op grond van een misleidend bouwplan, en omdat de bestaande buurtgarage een realistisch, goedkoper en minder bezwaarlijk alternatief is voor het ontwerp van een parkeergarage onder het Willibrordusplein, waarschuwen omwonenden en belanghebbenden Stadsdeel Zuid en de Gemeente Amsterdam voor de machinaties van Eigen Haard en De Key. Zij wijzen erop dat de gemeente riskeert vastgoed blijvend kwijt te raken en de kans te verspelen het perceel op nuttige wijze te gebruiken voor buurt en stad.

Zij roepen op af te zien van verkoop van het perceel aan Eigen Haard, en al helemaal van uitkering van het opnieuw voorwaardelijk toe te kennen subsidie.

Noten 1. Rapport ‘Perceel Buurtgarage/Kazerne Willibrordusstraat 43A-Van Ostadestraat 341’, Gitta van Buuren, Amsterdam, oktober 2020 2. Welstandscriteria De voormalige brandweerkazerne aan de Van Ostadestraat is op de ordekaart van de oude Pijp gekwalificeerd als Orde 2 pand. Dit zijn bouwwerken van voor 1940, die vanwege hun hoge architectonische kwaliteit, hun plaats in de stedenbouwkundige structuur en/of als toonaangevend element in de gevelwand een belangrijke bijdrage leveren aan het stadsbeeld. Uitgangspunt van bij Orde 2 panden is behoud/restauratie. Bij aanwijzing van de Pijp als rijksstadsgezicht wordt een Orde 2 pand extra beschermd. De welstandscriteria zijn opgenomen in de Welstandsnota: De Schoonheid van Amsterdam 2013. Zie: De Schoonheid van Amsterdam versie 2016 p. 40: ▪ Orde 2 Dit zijn bouwwerken van vóór 1940, die vanwege hun hoge architectonische kwaliteit, hun plaats in de stedenbouwkundige structuur en/of als toonaangevend element in de gevelwand een belangrijke bijdrage leveren aan het stadsbeeld. Uitgangspunt bij orde 2 panden is behoud/restauratie. Bij verbouwing dient te worden uitgegaan van een restauratieve aanpak van de straatgevels en de kap. Oorspronkelijke gevelelementen dienen te worden gehandhaafd en indien nodig hersteld.

Hierbij is gebruik van niet-authentieke materialen toegestaan, mits deze visueel volledig overeenkomen met de oorspronkelijke vorm, kleur en detaillering. In afwijking hiervan mag de eerste bouwlaag van straten die als winkellint (plus) zijn omschreven, afwijkend worden vormgegeven, mits de oorspronkelijke, waardevolle karakteristiek van de winkelpui niet wordt verstoord. Wanneer de bouwkundige staat zo slecht is dat de kap en de straatgevels in de oorspronkelijke staat niet meer te handhaven zijn, dan is het mogelijk om onder nadere voorwaarden tot herbouw over te gaan. Belangrijkste voorwaarde is dat deze herbouw het stadsbeeld niet aantast. De vanaf de straat zichtbare gevels en dakvorm moeten dan nauwkeurig naar het origineel worden 4

teruggebouwd, waarbij oorspronkelijke gevelelementen zoveel mogelijk dienen te worden gehandhaafd en/of hersteld. Van orde 2 zijn tevens panden van na 1940, maar voor 1970 van zeer bijzondere cultuurhistorische, architectuurhistorische of in zeldzame gevallen stedenbouwkundige betekenis. https://www.crk.amsterdam.nl/media/documenten/deschoonheidvanamsterdam2016.pdf 3. https://maps.amsterdam.nl/monumenten/ Zie: Wikipedia - Lijst van gemeentelijke monumenten in Amsterdam-Zuid. Onderaan overzicht Nieuwe Pijp https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_gemeentelijke_monumenten_in_Amsterdam-Zuid 4. Brief Eigen Haard d.d. 6 oktober 2020 5. ‘Willibrordusplein - Het Tegenrapport’, Buurtbewoners en Vereniging Duurzaam Mobiel Amsterdam, 8 november 2017

5