AT5 artikel --De stadsreiniging die het afval inzamelt en de stad schoon moet houden.pdf

AT5 artikel: 7 september 2025

Zieken, onvrede en hoge werkdruk: hoe door problemen bij de reiniging de stad steeds viezer wordt De stadsreiniging die het afval inzamelt en de stad schoon moet houden, kampt met grote problemen. Een hoge werkdruk, stijgend ziekteverzuim, kapotte voertuigen en medewerkers die sinds enkele jaren door de hele stad moeten werken in plaats van in een eigen vaste wijk, wat ten koste gaat van gevoel van veiligheid en trots. Dat blijkt uit gesprekken met medewerkers en interne documenten die AT5 heeft ingezien. Door de problemen wordt de stad volgens de medewerkers steeds viezer. "We worden voortdurend ingezet in andere wijken, hebben te weinig personeel en daardoor komen we in sommige straten al weken niet." In de Tweede van Swindenstraat in Oost ligt het steeds vaker vol met plastic flesjes, luiers en rottend fruit. Vuilniszakken worden opengescheurd door statiegeldzoekers op zoek naar blikjes en flesjes. Soms duurt het dagen of zelfs weken voordat de troep wordt opgeruimd. Ook bewoners in andere delen van de stad ervaren hetzelfde probleem in hun straat. Vaak wordt gewezen naar de drukte in de stad of de invoering van statiegeld als oorzaak van het groeiende afvalprobleem. Dat speelt zeker mee, maar AT5 sprak de afgelopen maanden met tientallen medewerkers van de stadsreiniging en kreeg interne documenten in handen.

Daaruit blijkt dat de organisatie die verantwoordelijk is voor een schone stad zelf ook met grote problemen kampt. Medewerkers spreken van een angstcultuur binnen de stadsreiniging. Klachten over werkdruk, kapotte voertuigen en onveilige situaties zouden vaak worden genegeerd door leidinggevenden. Veel medewerkers willen anoniem blijven uit angst voor repercussies. De namen zijn in dit artikel gefingeerd, maar bekend bij de redactie.

"Zeer vies" Afvaloverlast is voor Amsterdammers een van de grootste ergernissen in de stad. Steeds meer bewoners beoordelen hun buurt als “zeer vies” en het aantal meldingen van afval op straat blijft toenemen. Uit een gemeentelijke peiling blijkt dat alleen het woningtekort nog meer frustratie oproept bij Amsterdammers.

Foto: AT5 Uit de gesprekken en een intern belevingsonderzoek blijkt dat er al langer problemen spelen bij de stadsreiniging, maar dat er de laatste twee jaar steeds meer onvrede is. “De fut is eruit”, zegt reiniger Manon. "We worden voortdurend ingezet in andere wijken, hebben te weinig personeel en daardoor komen we in sommige straten al weken niet."

Ziekteverzuim 'schrikbarend hoog' Het ziekteverzuim bij de stadsreiniging is al jaren een probleem en stijgt nog steeds. In 2024 lag het op 14,8% bij de medewerkers op straat van reiniging en zelfs op 17% bij inzameling. Veel hoger dan het sectorgemiddelde bij afvalbedrijven van 6,3%. “Het ligt echt schrikbarend hoog. Ik kom zulke percentages eigenlijk nooit tegen”, zegt lector stadslogistiek Walther Ploos van Amstel. Uit gemeentecijfers die AT5 opvroeg blijkt bovendien dat meer dan 70% van het ziekteverzuim langdurig is: veel medewerkers zitten dus langer dan zes weken thuis. Dat heeft forse gevolgen. Verlofaanvragen worden vaak afgewezen, er moet veel extern personeel worden ingehuurd en de kosten lopen op. Bij de stadsreiniging bedraagt de rekening voor externe inhuur jaarlijks 14,2 miljoen euro. Met een gemiddelde leeftijd van 50 jaar bij inzameling en 46 jaar bij reiniging is het personeel duidelijk ouder dan het landelijke bedrijfsgemiddelde van 43 jaar. “Oudere werknemers hebben inderdaad meer kans op fysieke klachten en ziekteverzuim”, zegt vakbondsbestuurder bij de FNV Fred Bos. “Maar er is veel meer aan de hand bij de stadsreiniging.”

Foto: AT5 Het werken op straat is zwaar. Vuilniswagenchauffeurs stappen dagelijks 80 tot 90 keer in en uit, wat volgens vuilnisophaler Michael leidt tot veel knieproblemen, hernia’s en in het centrum, waar nog afvalzakken op straat staan, schouderklachten door het gooien van de zakken. Ook bij de reiniging zijn lichamelijke klachten wijdverspreid. “Je zit soms de hele dag in dezelfde houding in de veegwagen. Ik kreeg daardoor nek- en rugproblemen waardoor ik een tijd arbeidsongeschikt raakte”, zegt reiniger Manon. Het hoge ziekteverzuim zorgt ervoor dat de werkdruk voor de overgebleven medewerkers alleen maar toeneemt. "Onze ploeg is nooit compleet en met minder personeel moeten we hetzelfde werk doen, wat leidt tot meer irritaties onder collega's", zegt vuilnisophaler Michiel. "Onze ploeg is nooit compleet en met minder personeel moeten we hetzelfde werk doen" Een reiniger Verschillende medewerkers geven aan dat er slecht wordt omgegaan met fysieke en mentale klachten. Zo voelen zij zich door sommige teamleiders onder druk

gezet om ondanks ziekte toch te werken of bepaalde taken uit te voeren. "Ik heb een aangeboren afwijking en moet keer op keer uitleggen waarom ik bepaalde taken niet voor lange tijd kan doen", zegt reiniger Peter. De motivatie onder het personeel is laag. "9 van de 10 keer denken we, bekijk het maar", zegt vuilnisophaler Mark. Teamleiders hebben het vermoeden dat werknemers zich ziek melden vanwege veranderingen binnen de stadsreiniging. Als startpunt voor de onvrede wordt door veel medewerkers de centralisatie in 2019 genoemd.

Geen eigen wijk meer Voor 2019 had elk stadsdeel nog een eigen reinigings- en inzamelingsdienst. Medewerkers hadden hun vaste wijk en route die ze goed kenden. De diensten werden echter ook gezien als losse koninkrijkjes. Om dit te doorbreken besloot de gemeente te centraliseren. In het masterplan Handhaving en Reiniging uit 2019 staat dat de stadsreiniging daardoor efficiënter, professioneler en flexibeler moet worden. Sinds de invoering van de centrale stadsreiniging kunnen reinigers en vuilnisophalers ook in andere stadsdelen worden ingezet. Veel medewerkers geven aan dat hierdoor de trots en eigenaarschap om je eigen buurt schoon te houden verloren is gegaan. "Ik werkte 20 jaar in Noord, maar nu sta ik de ene dag in Oost, de volgende in Zuid en weer een andere dag in het centrum", vertelt reiniger Abdul. ''Ik werkte 20 jaar in Noord, maar nu sta ik de ene dag in Oost, de volgende in Zuid en weer een andere dag in het centrum'' Een reiniger Ploegen worden weggehaald uit de ene buurt en doorgeschoven naar de andere buurt. De werkdruk neemt nog verder toe doordat er nieuwe woonwijken of stadsgebieden, zoals Weesp, bijkomen zonder dat er genoeg extra personeel is aangenomen volgens medewerkers.

Het ingeroosterd worden in andere wijken leidt volgens een belevingsonderzoek tot "toegenomen ervaren onlogica, verlies aan gebiedskennis, verlies aan netwerk en verlies aan productiviteit." Het werkt niet efficiënt om steeds in andere buurten te werken, zeggen medewerkers. "We moeten altijd vanaf onze eigen werf beginnen om spullen en werkkleding op te halen. Op een drukke dag kan het reizen

van Oost naar West anderhalf uur duren, waardoor er minder tijd overblijft om de wijk schoon te maken", zegt reiniger Abdul.

Foto: AT5 Arbodienst ‘Zorg van de Zaak’ concludeert in een intern rapport over de reiniging dat de wisseling van vaste stadsgebieden naar de gehele stad invloed heeft gehad op het hoge ziekteverzuim. "De motivatie en trots voor het werk neemt af. En het is lastiger om buiten vaste teams te werken, doordat men niet op elkaar is ingespeeld", staat in het rapport.

Het ritme van de stad Ondanks de onvrede worden later nog meer wijzigingen ingevoerd. De gemeente wil de stadsreiniging meer laten aansluiten op "het ritme van de stad", zodat medewerkers ook flexibeler ingezet kunnen worden in de avonden en weekenden. Het moet het centrum ontlasten waar de meeste overlast van afval is, en al langer op avonden en weekenden wordt gewerkt. In 2023 wordt een nieuwe roosterregeling aangekondigd, die direct op weerstand stuit bij werknemers. De gemeentelijke stadsreiniging is ondergebracht bij twee directies. De inzameling van afval wordt gedaan door 367 vuilnisophalers, 81 medewerkers verantwoordelijk voor de werven, containerreiniging en recyclepunten, ondersteund door 183 kantoormedewerkers bij de directie Afval en Grondstoffen. Het schoonhouden van de straten is in handen van 539 reinigers en 102 kantoormedewerkers bij de afdeling Schoon.

Volgens de ondernemingsraad (OR) is maar liefst 95% van de medewerkers tegen deze nieuwe roosters. De OR spant een rechtszaak aan om de invoering van de nieuwe dienstregeling te stoppen, maar de rechter beslist in het voordeel van de gemeente. Sindsdien worden vuilniswagenchauffeurs ook ingeroosterd in weekenden en op feestdagen, terwijl reinigers daarnaast ook in de avonden aan de slag moeten. De nieuwe roosters moeten de werkdruk juist verminderen, zegt een gemeentewoordvoerder in 2023 tegen AT5. Maar volgens de medewerkers hebben de veranderingen juist voor een hogere werkdruk gezorgd. “We zijn uit ons vertrouwde ritme gehaald. Sommige collega’s werken al 30 jaar alleen op dagdiensten en moeten nu ineens ook ‘s avonds en in het weekend aan de slag”, vertelt reiniger Manon.

De maat is vol Het centrum wordt tegenwoordig meer ontlast, maar volgens werknemers zijn andere stadsdelen daar de dupe van. "Vorige maand werd ik acht keer uit mijn eigen wijk gehaald om in het centrum bij te springen. Het is goed dat het centrum schoner wordt, maar de rest van de stad vervuilt meer", zegt reiniger Mark. Uit een belevingsonderzoek blijkt dat het werkplezier bij medewerkers twee jaar na de invoering van de roosters onder druk staat. De medewerkers bij inzameling geven het rooster een rapportcijfer van een 5,3 en bij Stadswerken, waar reinigers onder vallen, zelfs een 3,1. Veel medewerkers geven aan het onbegrijpelijk te vinden dat ze zoveel in andere wijken en teams worden ingezet. Werknemers ervaren een groeiende kloof tussen het vaak laagopgeleid personeel op straat en het hoger opgeleide management op kantoor. Ze voelen zich niet gehoord en niet serieus genomen. Op papier zouden aanpassingen worden bedacht, die in de praktijk niet werken. Klachten worden volgens medewerkers regelmatig genegeerd of nauwelijks opgevolgd.

Afvalprobleem - Foto: AT5 De maat is vol voor veel medewerkers. In mei 2024 sturen 214 medewerkers van Stadsbeheer, waar reinigers, vuilnisophalers, maar ook handhavers onder vallen, een brandbrief naar de commissaris van de Koning in Noord-Holland. In de brief staat dat door de onvrede het verzuim en de uitstroom hoog is. "Wij medewerkers die zorgen voor een schone en veilige stad Amsterdam zijn overgeleverd aan een systeem waar onze vrijheid en autonomie is afgenomen", schrijven ze. ''De medewerkers zijn het zat om te werken in een hiërarchische, racistische cultuur waarin machtsmisbruik en doofpotpraktijken voorkomen'' Brandbrief mei 2024 "De medewerkers zijn het zat om te werken in een hiërarchische, racistische cultuur waarin machtsmisbruik en doofpotpraktijken voorkomen", staat verder in de brandbrief uit 2024. Ondanks deze noodkreet verandert er weinig bij de stadsreiniging. Uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut en een rapport van de Arbeidsinspectie blijkt dat deze problemen niet alleen bij de stadsreiniging spelen, maar binnen de gehele gemeente voorkomen.

Veegwagens zonder spiegels of remmen Medewerkers voelen zich bijvoorbeeld regelmatig niet gehoord door leidinggevenden als er problemen met het materieel zijn. "Teamleiders sturen je de

straat op met ondeugdelijk materiaal. Zoals veegwagens zonder spiegels of remmen die niet goed functioneren", vertelt reiniger René. Reinigers vertellen dat het materieel de afgelopen jaren steeds vaker kapot is en er minder onderhoud plaatsvindt, omdat daar minder tijd voor is. Waar reinigers voor 2019 nog hun eigen veegwagens hadden, worden deze sinds de centralisatie veel uitgeleend aan andere stadsdelen. Uit een intern belevingsonderzoek in handen van AT5 blijkt dat het werken in andere wijken leidt tot "minder verantwoordelijkheid voor gebied en materieel, en meer schades." Collega’s zijn lakser geworden omdat ze geen eigen wagens meer hebben", vertelt reiniger René. "Een wagen wordt uitgeleend aan andere stadsdelen en komt dan vaak vies of zelfs beschadigd terug." Sommige reinigers klagen over niesbuien doordat de roosters van veegmachines slecht worden schoongemaakt. Ook andere fysieke klachten komen voor. "De vering van de stoelen is soms volledig kapot. Het lijkt alsof je in een vliegtuig zit. Je voelt elke hobbel en daar zit je dan de hele dag in", zegt reiniger Peter.

"Collega’s zijn echt aan het racen" Volgens medewerkers hangt de materiële schade ook samen met de toenemende werkdruk. Uit cijfers van de gemeente blijkt dat er jaarlijks gemiddeld zo’n tweeduizend keer schade wordt gemeld bij de stadsreiniging en inzameling, met een jaarlijkse schadepost van ruim 2,6 miljoen euro. "We rammen er doorheen", zegt reiniger Peter. "Collega’s zijn echt aan het racen in 30 km-zones." "Teamleiders sturen je de straat op met ondeugdelijk materiaal. Zoals veegwagens zonder spiegels of remmen die niet goed functioneren" Een reiniger Het blijft echter niet alleen bij materiële schade. Vorig jaar oktober vond er een tragisch ongeluk plaats op de Passeerdersgracht, waarbij een Amerikaanse toerist om het leven kwam na een aanrijding met een vuilniswagen. Verschillende vuilniswagenchauffeurs zeggen dat ze zich steeds onveiliger voelen tijdens het rijden in de stad. "Je gaat met een heel groot voertuig een hele drukke stad in, waar overal fietsers en voetgangers zijn", zegt Fred Bos van de FNV. De onveiligheid zou mede toenemen doordat medewerkers vaker in wijken rijden die ze niet goed kennen. "Je kent de wijk niet goed, waardoor je sneller een verkeerde inschatting maakt", zegt vuilniswagenchauffeur Sam. Volgens Walther

Ploos van Amstel is het opmerkelijk dat medewerkers veel in verschillende wijken worden ingezet. "Bij Albert Heijn weten ze ook, je moet chauffeurs op vaste routes inzetten. Chauffeurs die iedere dag een andere route rijden, dat vraagt om ongelukken en meer schade."

Niet langer houdbaar Medewerkers waarschuwen dat de huidige werkwijze niet langer houdbaar is om de stad op een veilige en verantwoorde manier schoon te houden. “Als het zo doorgaat, stop ik ermee, en veel collega’s overwegen hetzelfde”, zegt vuilniswagenchauffeur Mark. Volgens medewerkers zal de stad bovendien alleen maar verder vervuilen als er niets verandert. Vakbondsbestuurder Fred Bos benadrukt dat er meer vaste krachten nodig zijn om de problemen op te lossen. "Nu worden er veel uitzendkrachten ingezet die eerst moeten worden ingewerkt en vaak nog ervaring missen. Dat levert frustratie op bij het vaste personeel.” Veel medewerkers pleiten bovendien voor een terugkeer naar het werken in een eigen vaste wijk. Binnen de reiniging en inzameling zijn onlangs gesprekken gestart om te onderzoeken of de huidige roosters aangepast kunnen worden, zodat medewerkers meer in vaste wijken gaan werken. Reactie Wethouder Van Buren, verantwoordelijk voor Afval & Reiniging: "Elke dag zijn we met veel collega's aan de slag op straat. En die inzet wordt door de Amsterdammers en door ons erg gewaardeerd. Ik neem de signalen van onze medewerkers zeer serieus. Hun werk is van groot belang voor de stad. Maar de stad is nog niet schoon genoeg, dat vinden we allemaal. Daar bovenop komt nog dat het ziekteverzuim hoog is.

Deze combinatie draagt natuurlijk niet bij aan het plezier hebben in je werk. Ontevredenheid over werkdruk, roosters of materieel zijn voor mij dus geen onbekende signalen, maar zaken die we oppakken." Wat is uw reactie op signalen dat het werken in andere wijken leidt tot minder verantwoordelijkheid voor het gebied, materieel en meer schade? "We herkennen dat medewerkers zich verbonden voelen met vaste gebieden en materieel. En dat ze trots zijn als hun wijk er goed bij ligt. We onderzoeken hoe we in de toekomst, startend bij de roosters voor 2026, meer met vaste wijken en vaste wagens kunnen werken, terwijl we tegelijk flexibel genoeg blijven om extra inzet te leveren waar dat nodig is."

Hoe reageert u op de signalen dat medewerkers met slecht onderhouden materieel de straat op gaan? "Veiligheid staat altijd voorop. Voertuigen mogen uitsluitend de straat op als ze technisch veilig zijn. Wanneer er een defect wordt gemeld, gaat de wagen direct naar de garage en wordt er vervangend materieel ingezet." Het ziekteverzuim ligt met 14,8% en 17% aanzienlijk hoger dan het landelijke gemiddelde van 6,3%. Welke concrete maatregelen neemt de gemeente om dit terug te dringen? "U vergelijkt ons met de branche Waterbedrijven en afvalinzameling, waar allerlei verschillende soorten functies onder vallen. Als ik kijk naar soortgelijke functies bij andere grote steden, verschillen de percentages niet veel. Maar ze zijn natuurlijk te hoog. Wij hebben de opdracht om het ziekteverzuim terug te dringen en het werkplezier te verhogen. Zo zetten we in op duurzame inzetbaarheid, en maatregelen die de fysieke en soms ook mentale belasting voorkomen. Ons doel is het ziekteverzuim elk jaar geleidelijk af te laten nemen." Medewerkers pleiten voor een terugkeer naar roosters met vaste wijken. Wat is de status van deze terugkeer naar het werken in vaste wijken? "In 2026 proberen we de roosters zo te maken dat mensen daar werken waar de opgave in de stad het grootst is. Tegelijkertijd proberen we zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de wensen om in vaste wijken te werken.

We werken continu aan verbeteringen. Daarbij is het erg belangrijk om naar de medewerkers te luisteren en ze te betrekken bij de oplossingen. Zij zijn onze ogen, oren én handen in onze stad." AT5 blijft de komende tijd onderzoek doen naar de oorzaken van het afvalprobleem in de stad en we willen graag jouw hulp. Heb jij vragen, ervaringen of heb je een (anonieme) tip? Laat dat dan weten! Klik hier om rechtstreeks contact op te nemen met journalist Bas le Cointre of mail naar Bas.lecointre@at5.nl Deze productie is mede tot stand gekomen met behulp van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.