Artikel NRC.docx

‘We gebruiken het kraanwater alleen om te douchen’ Gezondheidsschade Er zijn nog steeds huizen met loden toevoerleidingen. Donderdag staan bewoners tegenover een corporatie voor de rechter. In het manshoge keukenrek van Jeroen Oosterhof en Hellen Ruijmgaart is een hele verdieping gereserveerd voor bronwater. Negen tweeliterpakken staan naast elkaar. Een glas water, een pan om aardappels in te koken, thee of oploskoffievoor visite, voor alles komt het water uit de pakken. Binnen een paar dagen is de voorraad er doorheen. Oosterhof (44) en Ruijmgaart (50) wonen al meer dan tien jaar in hun kleine huurwoning – met twee verdiepingen en een riante tuin – in Tuindorp Nieuwendam in Amsterdam-Noord. Ruim negen jaar gebruikten ze gewoon kraanwater. Maar als ze eind 2019 een brief van huisbaas en corporatie Ymere ontvangen, is dat verleden tijd. Oosterhof: „We gebruiken het kraanwater alleen nog maar om te douchen.” Er kan mogelijk lood in het kraanwater zitten, schrijft de corporatie. Afkomstig van loden toevoerleidingen en met mogelijk ernstige gezondheidsschade tot gevolg – volwassen hebben een verhoogde kans om hart- en vaatziekten of chronische nieraandoeningen te krijgen. Bewoners kunnen daarom op kosten van Ymere een watertest laten uitvoeren. Die kan uitwijzen of de concentratie lood in het kraanwater boven de grens van 10 microgram per liter uitkomt.

Bij een uitslag boven die grenswaarde zal Ymere de loden leidingen zo snel mogelijk vervangen, en als coulance 60 procent van de huur in korting brengen. Ruim een jaar later is echter nog niet duidelijk of Oosterhof en Ruijmgaart daarop aanspraak kunnen maken. Donderdag staan ze tegenover de corporatie voor de rechter. De inzet van het kort geding zijn watertestuitslagen: aan de ene kant een testuitslag van Ymere die een acceptabele loodwaarde aantoont, aan de andere kant een test van Oosterhof en Ruijmgaart met een veel hogere uitslag. Uiteenlopende testuitslagen In Nederland zijn er zo’n 100.000 tot 200.000 huizen waar nog loden leidingen liggen, schatte de Gezondheidsraad eind 2019. Waar die leidingen liggen, is niet duidelijk. Watertesten helpen dat in kaart te brengen. Maar er zijn verschillende geaccrediteerde testmethodes die uiteenlopende resultaten opleveren. Dat zorgt voor onduidelijkheid, zegt Oscar Vrij van het Amsterdamse huurderssteunpunt !Woon. Volgens hem profiteren verhuurders daar van. „Omdat niet duidelijk is welke watertest het beste werkt, gebruiken Ymere en andere verhuurders een methode die de laagste testresultaten oplevert. Zo ontlopen ze hun verantwoordelijkheid als dat er toe leidt dat ze dan de leidingen niet gaan vervangen of geen huurkorting aanbieden.” Ymere telt ruim 2.700 woningen met loden leidingen in de tuindorpen in Amsterdam-Noord.

Hier gaat het veelal om loden toevoerleidingen, die het centrale waternet verbinden met de leidingen binnenshuis. Om die reden hanteert de corporatie een watertest waarbij het water eerst moet doorstromen tot het een constante temperatuur bereikt. Alleen zo is zeker dat het gemeten water uit de

toevoerleiding komt, zegt Ymere. Daarna wordt een monster afgenomen. De test is in lijn met de richtlijnen van het RIVM. Het RIVM vermeldt echter nergens dat er een constante watertemperatuur een vereiste is. Ook staat niet in de richtlijnen hoe lang het water moet doorstromen. De ‘doorstroom’-methode is goedgekeurd door keuringsinstituut Kiwa. In het bijhorende accreditatierapport staat echter „dat men zich zou kunnen afvragen of [deze methode] de informatie geeft waar men naar zoekt.” Kiwa raadt een andere methode aan: de RDT-methode. Bij deze watertest wordt op willekeurige momenten van de dag het eerste water uit de kraan gemonsterd. Dat geeft een overzicht van allerlei mogelijke situaties, is de gedachte. En het is een methode in lijn met de dagelijkse praktijk, zegt Vrij, „want je laat de kraan ook niet eerst minuten openstaan voordat je een glas met water vult”. Onlangs oordeelde de Amsterdamse kantonrechter dat de RDT-methode de wettelijk voorgeschreven methode voor watertesten is. Geen vertrouwen in uitslag Bij Oosterhof en Ruijmgaart wordt de eerste ‘doorstroom’-test in januari 2020 afgenomen. Vlak daarvoor heeft Oosterhof de auto gewassen, en tijdens de test staat hij onder de douche.

„We hadden net veel water gebruikt, dus het leek ons een vervelend en onhandig moment om het water te testen.” Ze vertrouwen daarom de uitslag niet, met een loodconcentratie van 8,3 microgram per liter. Bij zowel de buren links als rechts zijn loodconcentraties ver boven de grenswaarde van 10 microgram gemeten. Het stel besluit een RDT-test uit te laten voeren. Ditmaal is de uitslag veel hoger: 21 microgram lood per liter water. Oosterhof: „Daar schrokken we ontzettend van. Maar toen ik Ymere benaderde, werden we afgescheept.” Ze stappen naar de rechter om huurkorting en vervanging van de leidingen af te dwingen. Oosterhof: „Ik heb zwart op wit staan dat er lood in mijn water zit, mijn buren hebben te hoge loodconcentraties, maar Ymere weigert hun verantwoordelijkheid te nemen. Het is schofterig gedrag, het gaat ze alleen maar om de centen.” Ymere ontkent „met klem” dat het zo laag mogelijke loodconcentraties wil meten om zo geen huurkorting te hoeven geven. „Het gaat ons niet om het geld. Wij doen ons best zoveel mogelijk loden leidingen op te sporen”, zegt een woordvoerder. De corporatie zegt blij te zijn met elke geaccrediteerde testuitslag, „want ze geven aan of er ergens een loden leiding zit. En als die er zit, dan halen we die weg”.

Volgens Ymere is er „een enorm verschil van interpretatie” over wat testuitslagen zeggen over de concentratie lood die mensen binnenkrijgen, en dus of bewoners recht hebben op huurkorting. „Volgens de experts die wij hebben geraadpleegd kunnen watertesten alleen worden gebruikt voor het opsporen van loden waterleidingen, maar zeggen ze niets over de loodinname. Daar houden wij aan vast.” Schikkingsvoorstel Of het tot een rechterlijke uitspraak komt in het kort geding is nog niet zeker. Ymere heeft recentelijk een schikkingsvoorstel gedaan. „We hebben ingestemd met wat ze hebben geëist. Een

rechtszaak is daarom onnodig”, zegt de woordvoerder. Eind vorig jaar diende een vergelijkbare zaak, aangespannen door een huurder die ook verschillende testuitslagen kreeg. Ook toen kwam het tot een schikking, nadat de corporatie in de rechtszaal instemde met alle eisen van de huurder. Oosterhof en Ruijmgaart hebben vooralsnog de schikking afgewezen. Zij zeggen dat Ymere de afspraken niet op papier wil zetten. Oosterhof: „Moet ik ze dan gaan geloven op hun blauwe ogen? Mooi niet. Ik wil dat die hele testmethode ter discussie komt te staan.” Ymere zegt dat het niet tot een schikking is gekomen omdat het niet de juridische kosten van het stel – à 4.000 euro – wil betalen. „Die buitensporige kosten zijn ons te gortig”, zegt de woordvoerder. Hoe dan ook kijken Oosterhof en Ruijmgaart inmiddels naar de toekomst. Ze overwegen te verhuizen en zijn al wezen kijken in Monnickendam en Assendelft. Oosterhof: „We vinden het erg jammer hoe Ymere met ons is omgegaan, dat zijn we zat. En weer eens normaal water uit de kraan kunnen drinken, daar kijk ik echt naar uit.”

NRC 03.02.2021