AmsterDOEN verkenning 28 april 2022.pdf

• Een buurtconferentie met bestuurders, burgers en ambtenaren zoals in 2021 willen in 2022 weer doen: om de stand van zaken van samen stadmaken door te nemen en te kijken waar nieuwe actie nodig is.

Nu starten • Informatieborden bij bouwprojecten. We zorgen ervoor dat er borden komen met heldere en vroegtijdige informatie ter plekke: wat staat er te gebeuren in een buurt of met een pand, inclusief contactgegevens. • Onderzoek naar meer ruimte voor lokaal ondernemerschap in buurtplinten, met het oog op welzijn en werkgelegenheid in buurten. • Reken- en ontwerptools. Onderzoeken hoe we onze reken- en ontwerptools kunnen delen met burgers, om vanuit een gelijke informatiepositie te kunnen samenwerken. • Onderzoeken buurtplatformrecht: structurele ondersteuning en middelen voor buurtorganisaties, inclusief een nog uit te werken formele positie. • Uitwerking methode Maatschappelijke visie. Dit moet concrete handvatten bieden om bij de ontwikkeling van gebieden de sociaal-maatschappelijke structuren en belangrijkste ‘zachte’, waarden en opgaven in een gebied te identificeren en te vertalen naar ruimtelijke en programmatische ingrepen.

Integraal Maatschappelijk Initiatief Voedsel Energie Vrije ruimte Gezondheid Mobiliteit Samen stadmaken

28

Verkenning

Later • Transparantieportaal. Daarin zijn contracten tussen de gemeente en derden op te zoeken. Het ecosysteem Samen stadmaken gaat iedereen aan: elke ambtenaar, bestuurder, raadslid, elke burger, ondernemer, bedrijf, instelling en organisatie in Amsterdam. De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 geeft richting aan de stedelijke ontwikkeling van Amsterdam en de kwaliteit van onze leefomgeving op basis van vijf strategische keuzes. Dit zijn: meerkernige ontwikkeling, groeien binnen grenzen, duurzaam en gezond bewegen, rigoureus vergroenen en samen stadmaken. De ambities uit de omgevingsvisie zijn groot. Leren en ontwikkelen Samen stadmaken is maatwerk, elke keer weer. En er is veel wat we kunnen leren en waarmee we elkaar kunnen ondersteunen. Het ontwikkeltraject Amsterdams Stadmaken focust op samenwerken: wat zijn de basisvoorwaarden voor samenwerken en wat kunnen we inzetten als de samenwerking stroef verloopt? We maken gebruik van elkaars kennis en kunde: op gelijkwaardige basis nieuw vakmanschap ontwikkelen. We willen het ontwikkeltraject uitbouwen voor burgers, mensen van de gemeente, kenniscentra, ondernemers en andere partijen.

Verkenning

Voorlopige conclusie: wat kunnen we als lokale overheid nog meer doen? In deze verkenning AmsterDOEN geven we een aantal voorbeelden en thema’s waarop AmsterDOENers zichtbaar en actief zijn. En er speelt veel meer: ook in afval en circulaire economie data, onderwijs, klimaat, opvang van nieuwkomers, zijn AmsterDOENers actief. De komende jaren willen we hier een meer compleet overzicht van bijeen brengen. Om van te leren en vooral om de samenwerking beter mogelijk te maken, als doeners en als lokale overheid. Onze rol als overheid kunnen we onder meer verder invullen met: Helpende juridische tools en spelregels onderzoeken en (helpen) vaststellen De wooncoöperatie is erkend in de woningwet, de citizen energy community in de Europese wet en het kabinet wil deze coalitie nog de BVm erkennen, een vorm waarin een sociale onderneming zich kan organiseren. Dit zijn belangrijke tools voor DOENers en belangrijke stappen op weg naar betere publiek-collectieve samenwerkingen. Niet alleen voor de onderlinge herkenbaarheid van de beweging, ook omdat (lokale) overheden zo faciliteiten kunnen organiseren. En..

het roept ook vragen op: hoe zit het bijvoorbeeld met ruimte voor DOENers in de nieuwe warmtewet (die nog ter consultatie voorligt)? En hoe zit dat met voedsel, met informele zorg, met …? Zijn buurtrechten hier een voldoende instrument of kunnen we hier meer in betekenen? Een mogelijk aanvullend antwoord is om als stad te kijken of we - in afwachting van landelijke wetgeving - een lokaal alternatief kunnen organiseren zoals een ‘commons register’ of een ‘register voor publiek-collectieve samenwerking’ naar voorbeeld van andere steden in Europa. Dat kan helpen om meer of betere faciliteiten beschikbaar te stellen. Graag verkennen we de voor- en nadelen, en onderzoeken hoe we dit samen met AmsterDOENers vorm kunnen geven. In zo’n - gratis en openbaar - register staat van elk project of initiatief bijvoorbeeld vermeld de naam en doeleinden, het collectief dat het project uitvoert, het toepassingsgebied van het project, begin- en einddatum van de uitvoering, alles uiteraard volgens de wettelijke bescherming van persoonsgegevens (privacy). Wat we, met hulp van onder andere deze tools, verder kunnen ontwikkelen: • Één plek voor vragen en advies. Zoals een gemeentelijk samenwerkingsloket en initiatievenmakelaars waar AmsterDOENers met hun vragen terecht kunnen.

Met een juridisch kennisvoucher waarmee DOENers professionele ondersteuning kunnen krijgen bij een vergunningsaanvraag, belastingaangifte of subsidieaanvraag. • Experimenteerbepalingen in lokale regelgeving.

Ruimte algemeen

29

• Verankering van meerdere buurtrechten, zoals het uitdaagrecht (right to challenge) en initiatiefrecht (right to bid), in een verordening. • Subsidies: Er is inmiddels een subsidieregeling integraal maatschappelijk initiatief, die zal worden geëvalueerd. • Onderzoek naar leegstaande gemeentelijke gebouwen en percelen. Welke kunnen tegen een zo laag mogelijke prijs worden opengesteld voor maatschappelijke initiatieven? • Een incubator kan een aanjager en katalysator zijn voor de cooperatieve economie. Zie bijvoorbeeld het kader op pagina 31.

30

Verkenning

• Ruimte in regelgeving door bijvoorbeeld regelluwe zones (denk aan het voorbeeld van free-zones) of op andere manieren – zo wordt stadslandbouw steeds vaker geïnitieerd door bewoners, maar is meestal niet in bestemmingsplannen opgenomen. De gemeente kan proberen hier alsnog in te voorzien, door bijvoorbeeld een gedoogbeschikking, waardoor burgers snel aan de slag kunnen. Ook hebben veel vrijwilligers bij maatschappelijke initiatieven last van de sollicitatieplicht, en de gemeente kan hen bijvoorbeeld tijdelijk vrijstellen. • Leren van voorbeelden elders in Nederland, zoals Mienskip (Fries voor gemeenschap). Dat is een maatschappelijke stichting die een soort keurmerk of certificaat biedt voor lokale participatie als ‘van de buurt’. Financiële instrumenten ontwikkelen of daarbij helpen In het algemeen kunnen coöperatieven financiën moeilijk rondkrijgen omdat banken huiverig zijn om zoiets nieuws en vaak ook relatief kleins te financieren. Als lokale overheid kunnen we hierin een partner zijn. Zo staat in Denemarken de overheid zogeheten ‘warmteschappen’ bij met raad en daad én financiële ondersteuning.

In Amsterdam is er een fonds voor wooncoöperaties - kunnen we dit voorbeeld volgen en ook andere soorten collectieven verder te helpen? En: kunnen we samenwerken met lokale financiers, fondsen en banken aan andere, vernieuwende vormen van financiering? Wat we hiervoor kunnen organiseren: • Versterken ecosysteem: om het gunstige klimaat in Amsterdam voor innovatie en initiatief te laten voorbestaan, zijn kennisinstellingen nodig, innovatieve financieringsmodellen, evenementen, zichtbaarheid en nog veel meer. Het komend jaar brengen we het ecosysteem rond DOENers verder in kaart en versterken we dat met events en gerichte actie – bijvoorbeeld door in gesprek te gaan met fondsen en kennisinstellingen. • Verbindingen leggen: het versterken van dat ecosysteem zit deels ook in communicatie- en organisatiekracht, in het delen van kennis over community building, in – om een voorbeeld te geven - het aantrekken van MKB-bedrijven die een coöperatieve energietransitie kunnen ondersteunen. Narratief En tot slot, het narratief. We kunnen niet vaak genoeg goede voorbeelden laten zien, delen en elkaar vertellen. Het nieuwe grote verhaal is misschien wel een heleboel kleine verhalen: zo maken AmsterDOENers samen de stad.

‘The next big thing will be a lot of small things’ door Thomas Lomée © UGent, foto Hilde Christiaens.

Verkenning

31

Een incubator helpt het ecosysteem versterken Denkrichtingen incubator cooperatieve economie De Amsterdamse Coöperatieve Incubator: plannen op weg naar een lokale en eerlijke economie De coöperatieve economie bestaat al eeuwenlang, net als de commons. De rol van gemeenschappen en collectieven in de economie is door de jaren heen soms groter, en soms kleiner. Nederland is er groot mee geworden, het zit in onze vezels om ons te organiseren als economische gemeenschap. In 2022 liggen er in de Amsterdamse economie kansen om die gemeenschappen weer een grotere rol te geven. Gemeenten spelen daarin een cruciale rol. Wereldwijd zien we een opkomst van coöperaties, ook in Amsterdam, juist omdat mensen ook behoefte hebben aan meer regeneratieve vormen van produceren en consumeren. Maar er is nu weinig kennis in de samenleving over de mogelijkheden, de kansen, de valkuilen en hoe je een coöp moet opzetten en besturen. Een incubator geeft de kans om structureel en systematisch te investeren in de coöperatieve sector van de economie, door middel van begeleiding, kennis overdragen, financiering, en het aanjagen van deze collectieve cultuur en economie.

Andere steden gingen Amsterdam al voor met een coöperatieve incubator: in NYC is er sinds 2018 een coop incubator actief, in Barcelona runt de Communificadora sinds 2016 and in Parijs wordt nu een programma opgezet speciaal voor digitale coops. Maar ook in Berlijn, London wordt er geïnvesteerd in de coöperatieve economie. De Amsterdamse incubator kan zowel een aanjager, katalysator als kennisdelen worden voor de coöperatieve economie. Dit is een mogelijk tijdspad:

32

Verkenning