Amsterdam City Index 2025

“Ik ben altijd onder de indruk van de hoeveelheid werk die de gemeente verzet om (zwerf)afval te verwijderen en te voorkomen...”

risten de oorzaak zijn, maar bewoners maken er ook een grote bende van. Ik pleit voor een campagne: ‘Samen een schoner Amsterdam’, vooral gericht op bewoners.” Er ligt huiswerk voor zowel de politiek alsmede de gemeente, dat zij samen met de diensten, Statiegeld Nederland, Verpact, BIZ’en en bewoners moet oppakken. Dagelijks een schone stad opleveren is immers een basistaak.

Onderhouden stad

de BIZ. Hiervoor geeft de gemeente deelsubsidies, en dat werkt aardig. Maar de gemeente zelf blijft worstelen met de afvalproblematiek, vooral op sommige hotspots, veelal veroorzaakt door bewoners en notoire ondernemers, met name fastfoodzaken en kleine horeca zonder afvalcontracten.” Een andere respondent wijst naar bewoners: “Het algemene beeld is dat toe-

Onderhoud aan panden en monumenten wordt vaker uitgesteld omdat kosten hoog zijn en vakmensen de stad mijden vanwege onder andere dure leges, hoge parkeertarieven en logistieke beperkingen. “Het onderhoudsniveau is ver onder de maat”, merkt een ondernemer op. “Kijk eens naar een stad als Wenen, waar alles perfect wordt bijgehouden, schoon en toegankelijk is en een prettig publiek aantrekt.” Hoewel er stappen zijn gezet om de stad leefbaar en aantrekkelijk te houden, blijft een duurzame en gezamenlijke aanpak nodig om de historische binnenstad te onderhouden en zo Amsterdam het cachet te blijven geven die het verdient.

Lekker vers, altijd dichtbij.

Benieuwd naar de mogelijkheden van Renewi? Bel Cor Gerritsen: +31 (6) 53 639 934.

Amsterd

Waardevol afval? Renewi helpt ondernemers circulair ondernemen

15 Amsterdam City Index 2025

37

Kwaliteit Openbare Ruimte

BIZ Dam Arne Heuwekemeijer, BIZ voorzitter en directeur Anantara Grand Hotel Krasnapolsky Simmie de Vries, Straatmanager BIZ

Waar het plein 750 jaar geleden nog simpelweg een dam in de Amstel was, vormt de Dam nu het historische hart van Amsterdam. Omringd door prachtige monumentale gebouwen is het een iconische en drukbezochte plek. Juist daarom stelt BIZ Dam hoge eisen aan het onderhoud en de uitstraling van het plein. “De gemeente is tevreden als het plein schoon is op B-niveau, maar dat vinden wij niet voldoende,” vertelt Simmie. Dankzij verschillende initiatieven van de BIZ wordt er extra schoongemaakt. Arne benadrukt waarom dat zo belangrijk is: “Het gaat wel over dé Dam.”

Osman Demirci, Gebiedsmakelaar Gemeente Totaal aantal aangesloten ondernemers en pandeigenaren: 74

Unieke mix Hoewel de Dam een van de belangrijkste pleinen van Amsterdam is, bestaat BIZ Dam uit een relatief kleine groep van zo’n zestig ondernemers en pandeigenaren. Die mix is uniek en blijkt goed te werken. “Het voordeel is dat je alle stakeholders meteen aan tafel hebt,” legt Arne uit. “Pandeigenaren willen net zo goed dat het hier schoon, veilig en levendig is—dat verhoogt immers de waarde van hun panden. Dat kunnen ze niet alleen, maar samen lukt het wél.” Ook bewoners spelen een rol. Zij hebben weliswaar geen officiële positie binnen de BIZ, maar worden standaard betrokken bij de besluitvorming. Simmie: “Ze staan echt achter ons. En wij waarderen het dat ze daar hun tijd en energie in steken.” Weegt zwaar op budget Op het programma staan veel onderwerpen die groter zijn dan het gebied alleen, zoals afvalproblematiek en veiligheid. Osman: “Je hebt het grote belang waar we aan werken, maar we 38

Amsterdam City Index 2025

blijven ook kleiner kijken: wat heeft dit gebied specifiek nodig. Een maatregel die ergens anders werkt, kan hier juist helemaal niet werken.” Schoon is een onderwerp dat bovenaan de prioriteitenlijst staat bij de ondernemers en dat ze ook stevig aanpakken. Met resultaat! Arne benadrukt wel dat het enorm zwaar op het budget van de BIZ weegt: “Zo zwaar dat we dus eigenlijk gewoon niets anders kunnen doen. Daar moet wat mij betreft een betere balans in gevonden worden. Wat draagt de gemeente bij en wat wordt door de ondernemers betaald. Dat is altijd een hele moeilijke discussie en die gesprekken met de gemeente lopen volop.” Slaan op pannen Ondanks de hoge kosten voor zulke praktische zaken als schoonmaak, blijft er gelukkig ook ruimte voor culturele initiatieven, zoals de traditionele poppenkast op zondag. “Dat is cultureel erfgoed,” vertelt Simmie trots. “Het gebeurt al honderd jaar precies op deze plek.” Toch zijn er uitdagingen. Demonstraties op de Dam zorgen regelmatig voor lege terrassen en blokkeren winkelroutes. De audiotour van de BIZ, bedoeld om bezoekers meer te leren over de rijke geschiedenis van het plein, is moeilijk hoorbaar als vier verschillende groepen tegen elkaar in schreeuwen en op pannen slaan. Arne: “Het heeft direct invloed op de beleving van de binnenstad.

Wij willen dat de Dam een plek blijft waar mensen graag naartoe komen.” Alleen voor eigen gewin Een kleine overwinning is geboekt met de verplaatsing van een dagelijkse demonstratiegroep naar het Centraal Amsterdam City Index 2025

Station. Arne: “Na intensieve gesprekken met de gemeente en de directeur van Openbare Orde en Veiligheid is dat gelukkig geregeld. We zijn blij dat we daar niet meer dagelijks mee geconfronteerd worden.” De zichtbare resultaten van de BIZ leiden tot brede steun onder ondernemers en pandeigenaren. Simmie: “Vorig jaar was weer het eerste jaar na de doorstart, met 94% die vóór de doorzetting van de BIZ heeft gestemd.” Voor Osman is dit ook winst: “Als een initiatief vanuit de BIZ komt, weet je dat het breed wordt gedragen. Dan weet je dat het niet één ondernemer is die voor eigen gewin spreekt, maar dat de hele buurt erachter staat. Dat helpt mij ook in gesprekken met de gemeente.” Tot wel 600 kilo afval Wat betreft afvalbestrijding werkt de BIZ nauw samen met de andere BIZ’zen in het centrum en met steun van de gemeente. Simmie: “Vorig jaar startten we een pilot waarbij we B2Cleaning inschakelen. Zij komen na de reinigingsdienst van de gemeente en ruimen het grof afval op wat is blijven liggen. Het opgehaalde afval wordt netjes gedocumenteerd. Dat gaat om tussen de 300 en 600 kilo per dag dat is blijven liggen. Arne zet als kanttekening dat het initiatief kostbaar is. “We zijn nu bezig met de plannen voor 2025 en 2026 om te kijken hoe we efficiënter kunnen werken.

Wat kost het ons? Wat kan de gemeente bijdragen? En wat kunnen wij als ondernemers doen? Gelukkig voeren we daar open gesprekken over, met begrip voor elkaars positie. De budgetten zijn – aan beide kanten - immers niet eindeloos.”

39

Kwaliteit Openbare Ruimte

BIZ in oprichting Oosterdok Michael Huijser, Directeur Scheepvaartsmuseum Simone Tijdink, Straatmanager Sjoke Tilstra, Gebiedsmakelaar Gemeente

Bezoekers struikelen op het Oosterdok over educatieve instellingen en culturele hotspots waar van alles te ontdekken valt. Denk aan Nemo, de Bibliotheek Oosterdok (OBA), Het Scheepvaartmuseum, het Conservatorium, Het Bimhuis en Mediamatic. Ondanks het hoge aantal bezoekers, staat Oosterdok nog niet stevig op de kaart. “Je wilt eigenlijk dat mensen een dagje Oosterdok plannen, zoals ze dat bijvoorbeeld wel doen bij De Pijp”, zegt Simone over haar toekomstvisie. Als er een BIZ komt, wordt dit een van de speerpunten. Blauw Museumplein De transformatie van het Oosterdok in de afgelopen jaren is indrukwekkend. Waar het gebied vroeger vooral functioneerde als haven en spoorwegknooppunt, heeft het nu een compleet nieuwe uitstraling gekregen. Met zoveel culturele instellingen is een vergelijking met het Museumplein snel gemaakt – alleen is het groen hier vervangen door het blauw van het water. “Toch merken we dat mensen het gebied nog niet als een bestemming op zich zien”, vertelt Michael. “Het mist een eigen identiteit.” Vanuit die gedachte ontstond de behoefte om samen te werken met andere culturele instellingen en gezamenlijke evenementen te organiseren. “Op die manier creëren we een herkenbare plek voor het publiek. Zo is de Uitmarkt hier inmiddels al twee keer neergestreken.” Branding Die samenwerking met ondernemers in de buurt heeft inmiddels serieuze vormen aangenomen.

Maar liefst 13 40

Amsterdam City Index 2025

culturele instellingen en 16 andere bedrijven in het gebied sloten zich aan, en twee jaar geleden werd Simone aangenomen om de samenwerking verder te professionaliseren. Toch blijft de wens om een officiële BIZ te worden. “We willen concrete afspraken, structuur, overzicht en een centraal aanspreekpunt”, legt Simone uit. “En ja, ook dat iedereen bijdraagt. Nu betalen slechts een paar organisaties contributie, en dat beperkt onze mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan extra schoonmaak of een brandingcampagne om Oosterdok beter op de kaart te zetten. Daar is budget voor nodig.”

is laagdrempelig. Michael: “We noemen onszelf gekscherend ‘Expeditie Oosterdok’, omdat we samen op ontdekkingsreis zijn. Het grappige is dat veel organisaties hier eigenlijk dezelfde identiteit delen: het draait allemaal om educatie en ontdekking. Bovendien zijn veel ondernemingen internationaal georiënteerd.” Nu is het zaak om Oosterdok zichtbaarder te maken. Simone: “We willen bezoekers ook sturen in hoe ze zich door het gebied bewegen. Veel mensen komen speciaal voor de OBA of NEMO, maar hoe mooi zou het zijn als ze blijven hangen en ook de andere bedrijven ontdekken?”

Één BIZ of juist meer? Het water bij het Oosterdok verbindt de verschillende delen in het gebied met elkaar. Wel is het daardoor niet te vergelijken met een straat of plein waar de ondernemers echt naast elkaar leven. Simone vraagt zich af of het daarom misschien beter is om meerdere kleine BIZ’zen op te richten: “Neem bijvoorbeeld de straatverlichting. Als je op de Prins Hendrikkade zit, wil je dan meebetalen aan verlichting op het Oosterdokseiland?” Sjoke ziet dit anders: “Ik heb begrepen dat een grotere BIZ juist efficiënter werkt. Er zijn veel kleine BIZ’zen, maar met een grotere kun je zaken makkelijker organiseren.” In aanloop naar de stemronde in oktober werken alle betrokkenen hard aan draagvlak. “We hopen echt dat het lukt”, benadrukt Michael.

Dagje Oosterdok Zoals in heel Amsterdam is afval ook hier een groot probleem. Simone legt uit dat de gemeentelijke ophaaldiensten hun werk doen, maar dat het niet voldoende is. “Een leefbare buurt begint bij jezelf”, vindt Michael. “Als je omgeving prettig en schoon is, zullen mensen zich daar ook naar gedragen.” Hij wijst op initiatieven in de buurt die daaraan bijdragen. Zo vergroent NEMO het hele dak en komt er een bijenhotel. “Het Scheepvaartmuseum werkt samen met Waternet aan een vissenhotel voor de deur. Hiermee willen we bewustzijn creëren rondom ecologie.” Zulke activiteiten buiten de deuren van de ondernemingen gaan van dit unieke stukje Amsterdam een – nog meer - leefbare plek maken, waardoor toeristen hopelijk binnenkort een dagje Oosterdok op hun agenda zetten.

Blijven hangen Het enthousiasme in het gebied is in elk geval groot. Ondernemers weten elkaar goed te vinden en het contact Amsterdam City Index 2025

41

4. Mobiliteit 42

Amsterdam City Index 2025

Amsterdam City Index 2025

43

Mobiliteit

Maatregelen zijn van kracht terwijl alternatieven ontbreken.

Gemeente Amsterdam maakt in de stad meer ruimte voor voetgangers, fietsers, openbaar vervoer en groen. De auto past nauwelijks in dit plan. Tegelijkertijd zijn alternatieven vaak niet uitgewerkt, wat in deze fase zorgt voor uitdagingen bij ondernemers.

H

et wordt voor klanten en leveranciers steeds lastiger om locaties in de binnenstad te bereiken. Daarnaast is de zero-emissiezone vanaf 1 januari 2025 actief, wat aanpassingen en investeringen vereist bij ondernemers en leveranciers. De tevredenheid over de bereikbaarheid van de onderneming is gedaald van een 4,9 in 2023 naar een 4,4 in 2024.

Wegopbrekingen In 2024 heeft Amsterdam te maken gehad met een aanzienlijke toename in verkeerscongestie, zoals gerapporteerd in de jaarlijkse TomTom Traffic Index. Hierbij had de stad de twijfelachtige eer op plek 1 te staan van de gemeten Nederlandse steden. Automobilisten in de hoofdstad verloren gemiddeld 58 uur per jaar door vertragingen en de aanpassing van de maximumsnelheid naar 30 kilometer per uur. Dit komt neer op een gemiddelde reistijd van bijna 22 minuten per 10 kilometer. Autorijden in Amsterdam is trager dan in elke andere Nederlandse stad en is zelfs een van de meest verstopte steden ter wereld. Het onderstreept hoe groot de verkeersproblematiek in de stad is en hoe dringend oplossingen, en gedragsverandering, nodig zijn. 44

Amsterdam City Index 2025

Wie dacht dat het aantal werkzaamheden in Amsterdam in 2024 problematisch waren, kan zich schrap zetten voor 2025. Dit jaar zullen er door zowel gemeente als Rijswaterstaat méér grootschalige onderhoudswerkzaamheden dan ooit plaatsvinden in en rond de stad. Met aan automobilisten de vraag zoveel mogelijk samen, anders, of minder te reizen. Wat betekent dit voor ondernemers in de binnenstad en hun leveranciers? “Bereikbaarheid is de kern van onze business en de bereikbaarheid van Amsterdam is al rampzalig”, zegt een respondent. Vanuit de Commissie Bevoorrading Amsterdam (CBA) is en blijft het georganiseerd bedrijfsleven in gesprek met programmamanagers van de gemeente, de stadsregisseur en de desbetreffende wethouder om elkaar te helpen rondom actualiteiten op het gebied van stadslogistiek.

“Ik denk dat ik ook wegga” Op de vraag hoe de ondernemers zich op deze extra drukte voorbereiden, lieten meerdere respondenten weten wellicht de handdoek in de ring te gooien. “Als de verkeersdrukte nog erger wordt en niet verbetert, weet ik niet of ik in de binnenstad kan blijven ondernemen.”

Een andere respondent zegt: “Belachelijk hoeveel openbrekingen en omleidingen er tegelijkertijd gepland worden.” Voor ondernemers heeft dit veel invloed op de bedrijfsvoering: “Ik denk dat ik ook wegga. Het is al jaren te druk, files, parkeerkosten, het is bijna niet meer te doen.” Een ander zegt: “We gaan onze activiteiten verleggen naar andere gebieden.”

Ontbreken van alternatieven Ondernemers kregen afgelopen jaren veel voor hun kiezen op het gebied van bereikbaarheid: schaarse en dure parkeerplekken, het touringcarbeleid, knippen en palen, openbrekingen en omleidingen, verschraling van P&R en duurder OV. Maatregelen zijn van kracht terwijl alternatieven ontbreken. De wil vanuit ondernemers en BIZ’en om samen te investeren en positieve veranderingen te realiseren is er, al gaat het moeizaam: “Ideeën van ondernemers zelf, zoals vervoer over water, bundelen van krachten en overstappen op één vuilnisafnemer, worden vaak extreem moeilijk gemaakt door heel veel regelgeving. Veel onnodige beren op de weg, weinig daadkracht

Amsterdam City Index 2025

45

Mobiliteit

Amsterdam staat voor complexe mobiliteitsvraagstukken

en wijzen naar elkaar en naar anderen als het doorpakken betreft. Regels maken is makkelijk en dat gebeurt dan ook in overvloed. Maar daardoor wordt elke vorm van de wil tot vooruitgang zwaar verstoord”, legt een ondernemer uit. Het aantal parkeerplaatsen daalt jaarlijks. En hoewel de gemeente wenst dat bezoekers aan de randen van de stad parkeren, krimpt het aantal P+R’s. Zo is locatie Zeeburg gesloten en de P+R bij metrostation Noord wordt verkleind.

Krachten en vrachten bundelen Het is voor ondernemers cruciaal dat leveranciers en werklui hun locatie op een efficiënte manier kunnen bereiken. “Ik hoor van leveranciers of werklieden dat ze de Amsterdamse binnenstad weren vanwege hoge investeringskosten voor vervoersmiddelen. Werklieden zijn schaars en kunnen vandaag de dag overal werken”, aldus een respondent. Een andere respondent denkt dat het vooral wennen is: “Het vergt voor grote leveranciers meer creativiteit in de planning. Voor kleine (Amsterdamse) leveranciers waar wij graag mee werken, is de schade wel groot omdat lang niet iedere ondernemer budget heeft om een elektrisch voertuig aan te

Jouw bedrijf versterken met jong talent? Doe mee met het Amsterdams Stagepact MBO. Samen met 85 bedrijven zetten we ons in voor betere mbo-stages. Werk samen met o.a. Daily Paper en Schiphol Group, Johan Cruijff ArenA en ABN AMRO aan een toekomststendige arbeidsmarkt.

Daily Paper: “Niet voor elke stage is wo of hbo het beste. Voor ons gaat het niet om je niveau maar om je motivatie.”

Doet uw bedrijf ook mee? Scan de QR-code. 46

Amsterdam City Index 2025

schaffen.” Uiteraard bieden deze omstandigheden ook kansen: krachten en vrachten bundelen, vervoer over water en meer gebruikmaken van beschikbare hubs bijvoorbeeld. “Vanuit onder meer BIZ’en Damrak-Beursplein, Dam en Rokin wordt er gestart met een collectieve aanpak van bevoorrading en retourstromen”, vertelt een respondent. “Op deze manier zijn er minder verkeersbewegingen nodig en zal er minder overlast ervaren worden door bewoners, bezoekers en ondernemers. Op de lange termijn, als meer bedrijven participeren, moet dit ook voor lagere kosten zorgen.” Niet alle alternatieven zijn direct succesvol: “Wij maken gebruik van fietskoeriers, maar daar zitten ook haken en ogen aan. Deze hebben een maximum aan laadvermogen, en elektrische fietsen hebben een brommerplaatje, dus hebben geen fietsvoordelen meer.”

Reizigersritten Naast de auto of (bestel)bus zijn er natuurlijk meer opties om in of naar de stad te reizen. Als we naar de cijfers van het GVB kijken, daalde het aantal reizigersritten per bus licht van 44,4 miljoen in 2023 naar 43,7 miljoen in 2024. In 2019 lag dit cijfer nog op 51,5 miljoen. Het aantal metroritten steeg flink van 100,1 miljoen vorig jaar naar 116,4 miljoen. Het aantal tramritten steeg ten opzichte van vorig jaar met bijna een miljoen naar 95,5 miljoen. Tot

slot hebben nog nooit zoveel mensen gebruik gemaakt van de veerponten. 28 miljoen ritten ten opzichte van 25 miljoen in 2023. Met de aangekondigde bezuinigingen van het kabinet op het openbaar vervoer liggen forse prijsstijgingen in het verschiet, een ongunstige factor voor de bereikbaarheid van Amsterdam. Vanuit ondernemers is er veel behoefte aan OV in de nacht om bezoekers vanuit de uitgaansgebieden en natuurlijk hun eigen medewerkers op een veilige manier thuis te brengen. Een van de wensen van de respondenten is: “24/7 vervoer met de metro, tram en/of bus naar alle stadsdelen en de regio. Personeel is veelal woonachtig in omliggende steden en dorpen en door het ontbreken ervan ga ik momenteel eerder dicht en later open.” Amsterdam staat voor complexe mobiliteitsvraagstukken, waarbij ondernemers worstelen met beperkte bereikbaarheid, strengere regelgeving en een gebrek aan volwaardige alternatieven. Veel mensen staan positief tegenover een autoluwe binnenstad, maar door het ontbreken van doordachte oplossingen dreigt de stad steeds minder toegankelijk te worden voor zowel ondernemers, bewoners als bezoekers.

Amsterdam City Index 2025

47

Mobiliteit

BIZ Rozengracht Dennis Wulf, BIZ voorzitter en eigenaar meubelzaak Wulf Moheb Alecozy, Straatmanager BIZ Tim Blank, Gebiedsmakelaar Gemeente Totaal aantal aangesloten ondernemers: 114

Dennis, Moheb en Tim zijn het unaniem eens: het stukje Rozengracht, in het hart van de Jordaan is nog écht Amsterdam. Zodra je de bruggen oversteekt richting het centrum, ben je verloren, grappen ze. Daar heerst het rijk van de toeristen, waar Engels de voertaal is. Op de Rozengracht is de sfeer anders. De straat heeft een duidelijke buurtfunctie, met gespecialiseerde zaken van hoge kwaliteit en geen grote ketens. Toch hangt er al jaren een zwaard van Damocles boven hun hoofd: het Oranje Loper-project. Openbrekingen De Oranje Loper is het belangrijkste gespreksonderwerp binnen de BIZ Rozengracht. Het oorspronkelijke plan was om in tweeënhalf jaar tijd alle negen bruggen op de route tussen de Raadhuisstraat en het Mercatorplein te vervangen en de straten van gevel tot gevel te vernieuwen. Gaandeweg werden de plannen ingeperkt: slechts één brug wordt volledig vervangen, terwijl de andere zeven alleen gerepareerd worden. Ook het ‘gevel-tot-gevel’-concept werd teruggebracht tot een herinrichting met nieuwe parkeervakken, zonder laadpalen voor de Rozengracht. En hoewel de plannen kleiner werden, steeg de uitvoeringstijd naar maar liefst vier jaar, een doorn in het oog van de ondernemers.

Moheb verwoordt hun zorgen: “We verwachten grote problemen met zichtbaarheid, bereikbaarheid en omzetverlies.” Beter op de hoogte De ondernemers zijn blij dat er een BIZ bestaat, die communicatie vergemakkelijkt en hen onderling beter

48

op de hoogte houdt. Dennis herinnert zich hoe ze in 2012 met een groepje van vijf tot zes man vol aan de bak gingen om stemmen te winnen om de allereerste BIZ van Amsterdam te worden. Met succes: inmiddels telt de BIZ 120 ondernemers. Tim benadrukt dat ook de gemeente blij is: “Het verbetert de samenwerking. Zonder BIZ is dat veel lastiger.” Naast noodzakelijke uitgaven – zo hebben ze een contract met een bedrijf dat het hele jaar door alle graffiti verwijdert – organiseren zo ook evementen voor de zichtbaarheid van de straat. Dit jaar hielden ze voor het eerst een braderie op de Rozengracht. Belangen meegenomen Een van de grootste successen van de BIZ is het versterken van hun positie bij het Oranje Loper-project. Moheb noemt voorbeelden van aannemers die geen rekening hielden met ondernemers. Zo moest een horecaondernemer zijn zaak sluiten omdat er maandenlang voor zijn deur gewerkt zou worden. “Hij moest zelfs personeel ontslaan,” weet Dennis. “Uiteindelijk duurde het werk voor zijn deur maar drie weken. Alles voor niets.” Inmiddels treedt de gemeente steviger op richting de projectleiders en zitten ze met grotere groepen aan tafel bij besprekingen. “Nu maken ze betere afspraken met aannemers, waarbij ook de belangen van ondernemers en bewoners worden meegenomen,” zegt Moheb.

jungle van verkeersborden, die zelfs in de landelijke media op de hak werd genomen: “Ze zetten overal borden met ‘Rozengracht afgesloten’, maar vertellen niet hoe je er wél kunt komen.” Dit gaat nu beter, wederom dankzij gezamenlijke inspanningen. Tim vult aan: “Naast de afsluitingen op de Rozengracht zelf, zijn er ook werkzaamheden aan de binnenring. Twee grote projecten tegelijk hebben enorme impact op de bereikbaarheid. Hoe goed je het ook probeert te managen, het ontmoedigt bezoekers.” Welbespraakt De ondernemers vrezen een daling in bezoekersaantallen en zien daarin een verantwoordelijkheid voor de gemeente. Moheb legt uit: “De gemeente heeft een zorgplicht voor haar ondernemers. Zij betalen belasting en maken deze straat levendig.” Er is een compensatieregeling, maar die is niet eenvoudig te krijgen. “Daarnaast moet je ook voorkomen bij de commissie”, vertelt Dennis. “Daarvoor moet je welbespraakt zijn en goed uit je woorden komen. En tegenover zo’n commissie uitleggen waarom het zo erg is. Waarom je zoveel schade hebt geleden? Het is niet heel makkelijk.” De blik op de toekomst blijft onzeker. Dennis besluit nuchter: “We hopen maar dat het werk eind 2029 klaar is, zonder verdere vertraging.”

Jungle aan verkeersborden De straat kampt al vijf jaar met beperkte bereikbaarheid vanwege voorbereidende werkzaamheden. Dennis ergert zich vooral aan de Amsterdam City Index 2025

49

5. Veiligheid

50

Amsterdam City Index 2025

Amsterdam City Index 2025

51

Veiligheid

Hoewel het recht om te demonstreren niet ter discussie staat, zorgt de explosieve toename van het aantal protesten voor grote frustratie onder ondernemers.

Maatschappelijke onrust, een toename van criminaliteit en demonstraties; cijfers en ervaringen rond veiligheid liegen er niet om.

De helft (48%) van onze respondenten is tevreden over de veiligheid in onze binnenstad. “Ik vind dit een van de meest veilige steden die ik ken in Europa.”

In de strijd om de leefbaarheid in de binnenstad te vergroten wil burgemeester Halsema onder meer onderzoeken of het ingezetenencriterium politiek draagvlak heeft. 52% van de respondenten geeft aan hiertegen te zijn.

T

wee derde van onze respondenten ervaart ongewenst gedrag van bezoekers in hun bedrijf. “Zwervers en daklozen worden steeds brutaler. Ze stelen zelfs eten van de borden van gasten”, schetst een respondent. Ondanks de beperkte capaciteit en de vele werkzaamheden die van de politie gevaagd worden, waarderen ondernemers de samenwerking met de politie zeer. Toch is de aangiftebereidheid bij alle soorten incidenten sterk afgenomen. De veiligheidsindex daalde de afgelopen twee jaar met 10 punten naar 90.

Onze respondenten zien graag dat Gemeente Amsterdam meer handhaaft op zwervers en

Veiligheid - Indexcijfer 90 180

180

180

180

180

160

160

160

160

160

140

140

140

140

140

120

120

120

120

120

2019

100

100

100

100

100

corona jaren

80

80

80

80

80

60

60

60

60

60

40

40

40

40

40

Aangiftes diefstal

Aangiftes geweld

Aangiftes overlast

Aangiftes Straatroof

Demonstraties

Roep om handhaving Twee derde van onze respondenten heeft in 2024 minstens één keer te maken gehad met diefstal. In 2024 zijn er ruim 16.000 meldingen gedaan van diefstal in centrum XL, dat zijn er circa 2.000 minder dan het jaar ervoor. Van geweld is 2.200 maal melding gemaakt, wat gelijk is aan voorgaande jaren. 7.000 keer is er aangifte gedaan van overlast (indexcijfer 112). Daarnaast kregen geënquêteerde ondernemers vaak te maken met vernieling het afgelopen jaar; 57% van de ondernemers minstens één keer. Een respondent schrijft: “Helaas heeft aangifte doen als er wat gebeurt niet of nauwelijks zin.”

52

Amsterdam City Index 2025

bedelaars (65%), overlast door criminaliteit (52%), ongewenst gedrag van bezoekers aan de binnenstad (50%) en zorgt voor een veilig verloop van demonstraties (42%). Het is voor het eerst dat ondernemers de roep om handhaving op zwervers en bedelaars zo massaal agenderen. Een respondent vertelt: “Zelfs mijn kinderen die zijn opgegroeid in het centrum geven aan dat ze niet meer

2022 (basisjaar) 2023 2024

Amsterdam City Index 2025

53

Veiligheid

“Ik voel me veilig, maar veel van mijn bezoekers zijn dat niet. Te veel incidenten, te weinig handhaving.” dat vrije onbezorgde gevoel hebben. Ik kijk zelf ook vaak om wie er achter mij loopt. Ik constateer erom veel zakkenrollers. ’s Avonds voelen sommige delen aan als no go areas.”

Demonstraties Hoewel het recht om te demonstreren niet ter discussie staat, zorgt de explosieve toename van het aantal protesten voor grote frustratie onder ondernemers. Het schaadt volgens hen het bezoekersklimaat en het imago van de stad. In 2024 zijn 2.925 kennisgevingen voor demonstraties geteld. In 2022 waren dat er 1.510, dus dat is in 2024 bijna een verdubbeling. Meer dan de helft (1.523) vond plaats op De Dam. In 2022 waren dat er 759.

Naast de enorme druk die demonstraties op de politiecapaciteit leggen ervaren ondernemers rondom de Dam en het CS dagelijks overlast van geluid en door maatschappelijke spanningen. Potentiële bezoekers zijn tevens angstiger en mijden het centrum, met inkomstenderving tot gevolg. Ondernemers geven aan veel behoefte te hebben aan ondersteuning van de politie. “Ik zie nauwelijks politie”, zegt een respondent. “Ze zijn letterlijk niet aanwezig in de openbare ruimte. Er is naar mijn mening geen blauw op straat en dat komt omdat de politie alleen de straat op gaat als ergens op gereageerd moet worden. Het ontbreekt aan preventieve aanwezigheid en daardoor ontbreekt het aan een gevoel van veiligheid.” Een andere respondent zegt: “Ik voel me veilig, maar veel van mijn bezoekers zijn dat niet. Te veel incidenten, te weinig handhaving.” Overigens ervaart de helft van de respondenten een onveilig verloop van demonstraties rondom hun bedrijf.

Publiek-private samenwerkingen

De menselijke maat

in omgevingsbewuste beveiliging

54

Ook ondernemers in het Wallengebied zien hun buurt achteruitgaan. “Meer daklozen, drugsdealers en gebruikers. Het lijkt wel weer de jaren ’80.” Met cameratoezicht, undercoveragenten, extra verlichting en fysieke barrières tegen dealers, probeert het stadsbestuur de

Amsterdam City Index 2025

veiligheid te laten terugkeren. Helaas treffen sommige maatregelen ondernemers, waarbij zij twijfelen aan de effectiviteit. Bijvoorbeeld omdat horecazaken hun terras en zaak eerder moeten sluiten. “Dat raakt ons. Terwijl het volgens ons de veiligheid van bewoners inperkt en de daadwerkelijke problemen, zoals straatdealers, zakkenrollers en illegalen criminelen, niet aanpakt”, aldus een respondent. Ondertussen zetten veel BIZ’en zich in voor extra veiligheid. Gemeente Amsterdam omarmt initiatieven en financiert mee. Zo zijn er in meerdere uitgaansgebieden hosts aanwezig die op drukke avonden toezicht houden. Gebiedsprofiel Hartje Centrum is afgelopen jaar gestart met de inzet van particuliere beveiligers, de zogenaamde looppost. Winkeliers hebben behoefte aan zichtbare handhaving. Het aantal winkeldiefstallen dat gepaard gaat met verbale en fysieke agressie en het aantal personen met onbegrepen gedrag is enorm. Tot steekincidenten aan toe. “Omdat we geen blik politie kunnen opentrekken, huren wij nu beveiligers in die vijf dagen per week door het gebied lopen,” legt een ondernemer uit. “We betalen dit collectief via de BIZ’en, en de gemeente draagt bij. Als er iets in een van de winkels gebeurt, bellen we een speciaal nummer en binnen vijf minuten staat er gastvrije en professionele hulp in de winkel.” Amsterdam City Index 2025

55

Veiligheid

BIZ LeidseKoning Frans Bosch, BIZ-voorzitter pandeigenaren Peter Koopman, BIZ voorzitter ondernemers en eigenaar Beauty-X Antoinette Poortvliet, Straatmanager BIZ Kiki Lauterslager, Gebiedsmakelaar Gemeente Totaal aantal aangesloten ondernemers en pandeigenaren: 230

Als ze echt mogen dromen over de toekomst, dan zien ze een nieuwe Leidsestraat voor zich zonder tram. Een straat waar ondernemers elkaar makkelijk weten te vinden. Hoewel de BIZ nog relatief jong is – opgericht in 2020 – is de samenhang al merkbaar toegenomen. Zo is er een groepsapp waar onder meer winkeldiefstal gemeld wordt. Maar als het aan Peter ligt, groeit de onderlinge samenwerking verder, zodat de 118 ondernemers straks ook eenvoudig bij elkaar terechtkunnen voor iets simpels als een kopietje maken. Reageren of bijsturen Kiki speelde een cruciale rol in de oprichting van de BIZ. In 2020 kaartte ze bij de gemeente aan dat het essentieel was dat ook de Leidsestraat een BIZ zou krijgen. Geïnspireerd door andere gebieden waar de BIZ de straat zichtbaar sterker maakte, vond ze het vreemd dat deze prominente winkelstraat er nog geen had. Haar inspanningen leidden tot succes. Nu houdt ze de ondernemers op de hoogte van gemeentelijke plannen voor de straat. Peter legt uit: “Een openbreking van de straat heeft bijvoorbeeld veel impact. Dankzij Kiki weten we het nu tijdig en kunnen we reageren of bijsturen. Vroeger kreeg je gewoon een brief met ‘dit gaat er gebeuren’, en dan moest je het maar ondergaan.” Inkoopkracht Frans, voorzitter van de BIZ voor pandeigenaren, schuift ook aan voor het gesprek. Er is een nauwe samen56

Amsterdam City Index 2025

werking tussen de twee BIZ’en, met Antoinette als verbindende schakel. “Dat werkt meestal soepel,” vertelt ze. “We willen allemaal hetzelfde: een schone, veilige en aantrekkelijke straat.” Toen de vacature voor straatmanager vrijkwam, solliciteerde Antoinette direct. De Kalverstraat en Heiligeweg vallen ook onder haar hoede en ze zag het als de kans om deze twee gebieden met elkaar te laten optrekken. “Zo creëer je meer inkoopkracht en hoef je het wiel maar één keer uit te vinden.” Tramloze Leidsestraat De Leidsestraat, gelegen tussen het vernieuwde Koningsplein en het Leidseplein, oogt wat verouderd, al komt er binnenkort meer groen op de gevels. Peter zou graag een volledige vernieuwing zien, ondanks de tijdelijke overlast. “Wie mooi wil zijn, moet door de zure appel heen bijten,” zegt hij met een glimlach. Een belangrijk speerpunt van de BIZ is een tramloze Leidsestraat. Kiki herinnert zich geamuseerd hoe de ondernemers aanvankelijk sceptisch waren toen de tram enkele jaren geleden vanwege werkzaamheden verdween. Tot hun verrassing bleven de bezoekersaantallen gelijk en waren de hinderlijke belletjes verdwenen. Sindsdien is hun mening 180 graden gedraaid.

groep op voor bewoners en winkeliers, waar meldingen met foto’s werden gedeeld. Kiki schakelde snel met handhavers, die overtreders beboetten. Dit leidde tot een flinke vermindering van het probleem. Omdat het Koningsplein precies op de grens ligt van verschillende afvalophaaldiensten, was er veel verwarring onder bewoners over de inzameldagen. Antoinette en Kiki zetten dit op de kaart en naar aanleiding daarvan ontwikkelde de gemeente een flyer met duidelijke informatie over de juiste dagen en tijden. Straat met karakter Ondanks een afwachtende consument zijn ze tevreden over het ondernemersklimaat. De bezoekersaantallen zijn weer hoog. Frans merkt op dat, waar de Leidsestraat bijna op hetzelfde niveau zit als voor corona, de Kalverstraat nog 20% minder bezoekers trekt. “Waar dat aan ligt, is moeilijk te zeggen. Ik denk toch het karakter van de straat”, zegt Frans. Antoinette benadrukt de kwaliteitsverbetering in het winkelaanbod: “We hebben nu bijvoorbeeld NIO House en Lululemon. En het Koningsplein is er enorm op vooruitgegaan.” Richting Leidseplein is iets meer monocultuur, maar al met al blijft de Leidsestraat een aantrekkelijk winkelgebied waar mensen graag komen.

Vermindering afvalprobleem Een recent succes van gezamenlijke actie is de aanpak van de afvalproblematiek op het Koningsplein. Kiki en Antoinette richtten een WhatsAppAmsterdam City Index 2025

57

Verantwoording ECONOMIE Omzet detailhandel Gemiddelde omzetontwikkeling bij alle in centrum XL gevestigde retailbedrijven. Bron: CBS, in opdracht van Vereniging Amsterdam City Omzet horeca Gemiddelde omzetontwikkeling bij alle in centrum XL gevestigde horecabedrijven, m.u.v. hotels. Bron: CBS, in opdracht van Vereniging Amsterdam City

Werkloosheid De werkloze beroepsbevolking in Amsterdam als percentage van de (werkzame en werkloze) beroepsbevolking. De index werkt omgekeerd; hoe hoger het percentage, hoe lager de index. Bron: OIS, Gemeente Amsterdam

Omzet hotels in 3-, 4- en 5-sterren­ segment Gemiddelde omzet per beschikbare kamer per nacht (RevPar) bij 181 hotels (ca. 34.000 bedden) met 3, 4, en 5 sterren in Amsterdam XL. Bron: KHN Amsterdam

Faillissementen bedrijven en instellingen Het aantal uitgesproken faillissementen van bedrijven, instellingen en eenmanszaken in Regio Groot-Amsterdam. November en december 2024 zijn schattingen. De index werkt omgekeerd; hoe hoger het percentage, hoe lager de index. Bron: CBS

Bezetting hotels in 0-, 1- en 2-sterren-segment Bezettingspercentage hotels 0-, 1- en 2-sterrensegment in Amsterdam. Bron: KHN Amsterdam

Passagiers Schiphol Het gemiddeld aantal passagiers dat via Schiphol reist per maand ieder jaar. Rolling window t/m november 2024. Bron: CBS

Geregistreerde overnachtingen Absoluut aantal geregistreerde overnachtingen in hotels, motels, pensions, appartementen met hoteldienstverlening, jeugdaccommodaties en Bed & Breakfasts met ten minste vijf slaapplaatsen in Gemeente Amsterdam. Bron: CBS

Omzet tax free shopping Gemiddelde omzetontwikkeling tax free shopping in Amsterdam Centrum. Bron: Global Blue

Bruto regionaal product De totale geldwaarde van alle goederen en diensten die door Metropool Regio Amsterdam in een jaar worden geproduceerd. 2024 is een prognose op basis van CPB (macro-economisch) van februari 2024 en ING-voorspellingen (sectoraal) van april 2024. Bron: Economische Verkenningen Regio Amsterdam (EVMRA) Bedrijfsvertrouwen onderzoek Een weerspiegeling van de mate van optimisme onder managers werkzaam in het Nederlandse bedrijfsleven. Indicatoren die zijn meegenomen zijn onder meer de toekomst van het bedrijf, ontwikkelingen in productie, orders, voorraden en de algemene gezondheid van het bedrijf. Rolling window t/m november 2024. Bron: The Global Economy 58

Concurrentiekracht De plaats die Nederland inneemt in de World Competitiveness Ranking ten opzichte van andere Europese lidstaten. Bron: IMD (imd.org)

ONDERNEMERSKLIMAAT Zakelijk klimaat (GPCI) De plek van Amsterdam op de Global Power Cities Index (GPCI). De GPCI vergelijkt de competitie tussen alle steden ter wereld op zes functies: economie, research and development, culturele interactie, leefbaarheid, milieu en bereikbaarheid. Bron: Institute for Urban Strategies Ondernemersvertrouwen Stemmingsindicator voor het bedrijfsleven, die de richting aangeeft waarin het BBP zich naar verwachting zal ontwikkelen. Het gaat om het totaal (exclusief financieel of nutsbedrijven). Gebied provincie Noord-Holland. Bron: CBS Consumentenvertrouwen Saldo positieve en negatieve verwachtingen van Nederlandse consumenten over economische ontwikkelingen en financiële situatie in de komende 12 maanden. Bron: CBS Amsterdam City Index 2025

Indicatoren, definities en bronnen Koopkracht CPB raamt de koopkrachtverandering: hoeveel kunnen huishoudens volgend jaar meer of minder kopen dan dit jaar? Bron: Macro Economische Verkenning 2024 van het CPB Koopbereidheid De koopbereidheid is een indicator die informatie geeft over de opvattingen van consumenten ten aanzien van hun eigen financiële situatie. Bron: CBS Producentenvertrouwen Het producentenvertrouwen geeft de stemming aan onder de ondernemers in de Nederlandse industrie.Bron: CBS Bijstandsuitkeringen Het aantal personen met een bijstandsuitkering in Amsterdam (totaal van aantal personen tot de AOW-leeftijd en personen vanaf de AOW-leeftijd). De index werkt omgekeerd; hoe hoger het aantal uitkeringen, hoe lager de index. Rolling window t/m juli 2024. Bron: CBS Inwonersaantal Personen die op 1 januari 2025 zijn opgenomen in het bevolkingsregister van de gemeente Amsterdam (inclusief briefadreshoudenden) en woonachtig zijn in stadsdeel centrum. Bron: OIS, Gemeente Amsterdam Passanten Kalverstraat Totaal aantal passanten dat jaarlijks door de Kalverstraat loopt. Bron: OIS, Gemeente Amsterdam Bezoekers musea, attracties & theaters Aantal bezoekers aan musea, attracties en theaters in geheel Amsterdam. Het totaal aantal bezoekers is gedeeld door de gemiddelde hoeveelheid invoerders per maand.

Bron: Amsterdam & Partners GVB Het aantal reizigersritten in tram, metro en bus (excl. veren) Bron: GVB Aantal passagiers zee- en riviercruises Totaal aantal passagiers zee- en riviercruises per jaar (transit- en turnaround-passagiers) Cruise Port Amsterdam Bron: Cruise Port Amsterdam

Huurprijzen winkels De gemiddelde huurprijs in het centrum. Bron: Cushman & Wakefield Ingevulde verkooppunten en vloeroppervlaktes Gemiddelde van het aantal verkooppunten én vloeroppervlakte in m2 in de branches Dagelijks, Mode & Luxe, Vrije Tijd, In/Om Huis, Detailhandel overig, Transport & Brandstoffen, Cultuur & Ontspanning, Horeca en Diensten in centrum XL. Bron: Locatus Leegstand Gemiddelde leegstand in aantal verkooppunten én vloeroppervlakte in m2 in de branches Dagelijks, Mode & Luxe, Vrije Tijd, In/Om Huis, Detailhandel overig, Transport & Brandstoffen, Cultuur & Ontspanning, Horeca en Diensten in centrum XL. De index werkt omgekeerd; hoe meer leegstand, hoe lager de index. Bron: Locatus Aantal bedrijven segment zzp Het totaal aantal bedrijven segment zzp (parttime of fulltime) in de gemeente Amsterdam, zoals ingeschreven in het handelsregister van de KvK. Bron: Kamer van Koophandel Aantal bedrijven segment Overig Het totaal aantal bedrijven segment Overig in de gemeente Amsterdam zoals ingeschreven in het handels­register van de KvK. Bron: Kamer van Koophandel Aantal BIZ’en Totaal aantal BIZ’en in Amsterdam, stadsdeel Centrum. Bron: Gemeente Amsterdam (Semi) publieke e-laadpunten Combinatie van (semi)publieke reguliere en snellaadpunten voor elektrische auto’s in Amsterdam.

Bron: Klimaatmonitor Rijkswaterstaat Parkeerplaatsen Aantal parkeerplaatsen in deelgebied centrum voor auto’s in de openbare ruimte. Deze cijfers zijn exclusief plekken in parkeergarages en op privéterreinen. Bron: OIS, Gemeente Amsterdam

KWALITEIT OPENBARE RUIMTE

VEILIGHEID

Luchtkwaliteit Jaargemiddelden van de 24-uurgemiddelden voor fijnstof (PM10), roetdeeltjes en stikstofdioxide (NO2) in de buitenlucht op de meetstations Vondelpark en Stadhouderskade/van Woustraat. De index werkt omgekeerd; hoe lager de gemeten waardes, hoe hoger de index. Bron: GGD Amsterdam

Aangiftes diefstal Het aantal kennisnames van diefstal (in centrum XL) uit en van voertuigen, vaartuigen, winkels en bedrijven, plus zakkenrollerij, voor ieder jaar van 1 oktober t/m 30 september het jaar erop. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal kennisnames, hoe hoger de index. Bron: Politie Eenheid Amsterdam

Oppervlakte groen Aantal hectare levend groen in de publieke ruimte (inclusief agrarisch en natuurlijk groen) in stadsdeel centrum. De minimale oppervlakte van meegeteld groen is 1 m2. Bomen in een stenige omgeving hebben op straatniveau een te kleine oppervlakte en zijn niet meegenomen in de cijfers. Bron: Gemeente Amsterdam

Aangiftes geweld Het aantal kennisnames (in centrum XL) van geweld, uitgezonderd huiselijk geweld, voor ieder jaar van 1 oktober t/m 30 september het jaar erop. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal kennisnames, hoe hoger de index. Bron: Politie Eenheid Amsterdam

SIA-meldingen (afval Aantal gedane meldingen in stadsdeel centrum per onderwerp. Geselecteerd a.d.v. mogelijkheden Signalen Informatievoorziening Amsterdam (SIA). Hoofdrubriek Afval. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal meldingen, hoe hoger de index. Bron: Gemeente Amsterdam SIA-meldingen (schoon) Aantal gedane meldingen in stadsdeel centrum per onderwerp. Geselecteerd a.d.v. mogelijkheden Signalen Informatievoorziening Amsterdam (SIA). Hoofdrubriek Schoon. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal meldingen, hoe hoger de index. Bron: Gemeente Amsterdam Zwerfvuil grof Het aandeel plekken waar op basis van tellingen minstens de score B is gegeven voor de aanwezigheid van grof zwerfvuil. Het gebied is stadsdeel centrum. Bron: OIS, Gemeente Amsterdam

Aangiftes overlast Het aantal kennisnames (in centrum XL) van overlast op straat, voor ieder jaar van 1 oktober t/m 30 september het jaar erop. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal kennisnames, hoe hoger de index. Bron: Politie Eenheid Amsterdam Aangiftes straatroof Het met geweld of bedreiging met geweld wegnemen of afpersen van enig goed, gepleegd tegen personen die zich niet in een afgeschermde ruimte bevinden, of de pogingen daartoe in centrum XL. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal kennisnames, hoe hoger de index. Bron: Politie Eenheid Amsterdam Demonstraties Totaal aantal aangemelde demonstraties in Amsterdam, waaronder op de Dam. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal kennisnames, hoe hoger de index. Bron: Gemeente Amsterdam

Meldingen ongedierte Alle meldingen (in SIG) van overlast van dieren in het stadsdeel centrum. De index werkt omgekeerd; hoe lager het aantal meldingen, hoe hoger de index. Bron: GGD Amsterdam Amsterdam City Index 2025

59

De Amsterdam City Index is een initiatief en uitgave van Vereniging Amsterdam City. 17e editie van de Amsterdam City Index, maart 2025.

Colofon Vereniging Amsterdam City - opdrachtgever buro boumeester Marilijn Boumeester - projectmanagement / hoofdredactie Stephanie Kuijpers-Laumans - tekst Laura Ponchel - fotografie Stan Meyberg - data analyse colorscan bv - ontwerp / art-direction & vormgeving Gerard Hertsenberg - ontwerp / art-direction Jeannette Hensing - vormgeving / projectmanager Drukkerij Wilco - drukwerk

Sponsoren

Partners