Ambtelijke verkenning Wrijving en glans in de stad

Te nemen stappen • Transparantie over mate van invloed burgers op besluitvorming. Informeer beter over de gemaakte afwegingen. Geef uitleg over moeilijke keuzes en dilemma’s. Zorg dat procedures eerlijk en eenvoudig zijn. • Vergroot inclusiviteit democratische participatie, o.a. door groepen die uit zichzelf minder deelnemen actief op te zoeken en te helpen om hun stem te laten horen / hun initiatieven te ondersteunen • Accepteer en draag uit dat verzet erbij hoort. Onvrede en andere emoties geven aan dat mensen zich om de publieke zaak bekommeren. • Geef ruimte om op een geweldloze wijze uiting te geven aan gevoelens van verontwaardiging en zorg ervoor dat betrokkenen zich voldoende veilig kunnen voelen. Blijf zichtbaar als bestuurders en organisatie bij ongenoegen, maar creëer geen onrealistische verwachtingen. • Achterhaal de bron van ongenoegen. Zie het als belangrijk signaal uit samenleving, ook wanneer uiting ervan zelf niet acceptabel is. • Stel communicatiestrategie en aanpak af op soort ongenoegen (incidenteel bezorgde burgers vs. structureel boze burgers). • Stel duidelijke grenzen: accepteer nooit gewelddadig of grensoverschrijdend gedrag.

1. Aanleiding

2. Wat is polarisatie

3. Polarisatie in Amsterdam

4. Hoe gaan we om met polarisatie

5. Handelingsperspectief

Aanbeveling 2: Blijf investeren in wegnemen voedingsbodem horizontale polarisatie; monitor polarisatieprocessen op meer structurele wijze Incidenten en sentimenten van onverdraagzaamheid brengen vrijheden en veiligheid van andere Amsterdammers in he geding. Hoewel horizontale polarisatieprocessen niet lijken toe te nemen is het belangrijk om vinger aan de pols te houden, op meer structurele wijze. Daarnaast is het essentieel te blijven investeren in het wegnemen van ongelijke kansen, als misschien wel de belangrijkste voedingsbodem voor destructieve polarisatie tussen groepen: . A. Blijf investeren in het tegengaan van ongelijke kansen, als misschien wel de belangrijkste voedingsbodem voor spanningen tussen groepen

B. Monitor horizontale polarisatieprocessen op structurele wijze, benut hiervoor o.a. soft signals uit de stadsdelen

Onderbouwing Veel spanningen en ongenoegen tussen groepen zijn terug te voeren zijn op ongelijke kansen, achterstelling en discriminatie. Daarom is het ook om deze reden belangrijk deze voedingsbodem te verminderen, in plaats van alleen op de symptomen te reageren.

Onderbouwing Sentimenten en incidenten van onverdraagzaamheid brengen de vrijheden en veiligheid van andere Amsterdamse burgers in het geding brengen. Zo is het feit dat je mag geloven én niet-geloven wat je wil, en dat je een vrij en volwaardig burger bent ongeacht (o.a.) seksuele geaardheid, kleur en herkomst nog niet voor iedereen een vanzelfsprekendheid. Tegelijk lijken dergelijke incidenten niet toe te nemen. Wel is het belangrijk om vinger aan de pols te houden.

Te nemen stappen • Blijf de opgave in het sociaal domein zien vanuit het vergoten van gelijke kansen op gebied van gezondheid, onderwijs, wonen, werk en inkomen en bestrijden discriminatie. • Blijf investeren in het tegengaan van segregatie op gebied van wonen en onderwijs. • Naast de Masterplannen Zuidoost en Nieuw-West gaat dit om kwetsbare gebieden in de stad waar sociale problematiek stapelt. Erken de samenhang tussen maatschappelijke spanningen en sociaaleconomische problematiek.

Te nemen stappen • Herintroduceer de spanningsindex om horizontale spanningen jaarlijks te monitoren. • Benut ‘soft signals’ uit stadsdelen beter om vinger aan pols te houden rond horizontale polarisatieprocessen. (Zie ook uitwerking aanbeveling 3 en 4). • Gebruik voor de monitoring het fase-model en de concepten horizontale / verticale polarisatie zoals geïntroduceerd in deze verkenning.

1. Aanleiding

2. Wat is polarisatie

3. Polarisatie in Amsterdam

4. Hoe gaan we om met polarisatie

5. Handelingsperspectief

Aanbeveling 3: Vergroot bewustzijn rol gemeente als actieve actor in dempen of mitigeren van polarisatieprocessen De gemeente kan zich bewuster zijn van de processen die zich voordoen en de rol die het zelf hierin speelt in en als actieve actor in het dempen of mitigeren van polarisatie. Nadrukkelijk stellingnemen of afzijdig blijven is een keuze met maatschappelijke gevolgen. A. Handel bewust in de omgang met maatschappelijke spanningen aan de hand van 5 B’s Vreedzaam conflict hoort bij een open, democratische samenleving. Polarisatie wordt destructief als het vrijheden van anderen beperkt en democratie en rechtstaat ondermijnt door grensoverschrijdend gedrag. Te nemen stappen 5 principes voor een constructieve omgang met maatschappelijke spanningen, altijd vanuit een onpartijdige houding van de gemeente: • Bevragen, om zicht te krijgen op zorgen van inwoners en spanningen. • Beschermen van vrijheid en veiligheid van burgers tegen strafbare uitingen als haat zaaien, bedreigingen, discriminatie en geweld. Dit vraagt actief samenwerken en consequent handelen bij signalen van (dreigend) strafbaar grensoverschrijdend gedrag tegen burgers, politici, ambtenaren, hulpverleners, journalisten. • Binden, door ruimte te bieden voor lokale identiteiten, door actief het brede midden zichtbaar te maken (i.p.v. alleen de polen). Kies voor inclusieve taal.

Draag een Amsterdams stadsburgerschap uit waar in principe alle Amsterdammers zich mee verbonden kunnen voelen. • Bekrachtigen van waarden waar Amsterdam voor staat: vrijheid jezelf te zijn en je te uiten, vreedzaam met elkaar van mening mogen verschillen als gelijken, gelijkwaardigheid ongeacht kleur, geaardheid, herkomst of leefstijl, eerlijke en rechtvaardige behandeling door de overheid. • Begrenzen van intolerant en gewelddadig gedrag: intimidatie, uitsluiting, geweld, vernedering nooit accepteren, duidelijk handhaven bij grensoverschrijdend gedrag, aangifte bij bedreigingen stimuleren.

B. Kies altijd voor een inclusieve benadering van groepen rond polarisatieprocessen Uitgaande van de waarde van open,

C. Werk aan een gedeeld perspectief op polarisatie en handel hiernaar

democratisch debat en constructieve polarisatie kunnen bestuurders een actieve rol spelen en normstellend zijn in het dempen van ongewenste polarisatie. Zij kunnen zich (anders dan ambtenaren) duidelijk uitspreken over kwesties in de media, in de raad of bij bijeenkomsten. Een inclusieve of neutrale benadering is hierin belangrijk, omdat het risico bestaat dat andere groepen zich niet erkend voelen in hun ideeën of identiteit. Dit kan uitsluitend en escalerend werken. Te nemen stappen • Het is belangrijk dat alle Amsterdammers en gemeenschappen in beginsel mogen rekenen op een inclusieve of neutrale benadering vanuit de overheid. • Het helpt als bestuurders contact hebben met een grote variatie aan bewoners met uiteenlopende wereldbeelden, die zich allen onderdeel moeten kunnen voelen van de Amsterdamse identiteit. De afbeeldi ng k an niet worden weergeg ev en.

Er is geen gemeenschappelijke visie onder ambtenaren op wat polarisatie is, hoe hier op in te spelen in verschillende fasen en hoe beleid en taal polariserend kunnen werken. Te nemen stappen • Werk toe naar een gedeeld perspectief op polarisatie binnen onder bestuurders/directeuren. Benut hiervoor de inzichten uit deze verkenning over polarisatie als proces, met horizontale of verticale richting en met constructieve en destructieve gevolgen . • Vergroot het bewustzijn onder collega’s van de eigen rol als gemeente in polarisatieprocessen in alle domeinen, o.a. door gemeentebrede workshops. • Gebruik het fasenmodel en concepten uit deze verkenning als gesprekstool om een gedeeld begrip te ontwikkelen wat er speelt aan polarisatieprocessen, in welke richting het zich ontwikkelt en wat er nodig is.

1. Aanleiding

2. Wat is polarisatie

3. Polarisatie in Amsterdam

4. Hoe gaan we om met polarisatie

5. Handelingsperspectief

Aanbeveling 4: Versterk samenwerking intern en met partners (netwerken, politie) voor effectiever inspelen op polarisatieprocessen Om tijdig en effectief in te spelen op horizontale en verticale polarisatieprocessen is het nodig om de interne samenwerking en de samenwerking met politie en netwerken te versterken, met wederkerigheid in de relatie met netwerken in de stad. Benut de evaluatie van Draaiboek Vrede om deze aanbevelingen te verankeren. A. Kies een passende oplossing voor beleggen van verantwoordelijkheden rond onderwerpen in ‘grijs gebied’

B. Verbeter de relatie, communicatie en structurele kennisdeling binnen gemeente, en tussen gemeente en politie

C. Investeer - ook in ‘vredestijd’ - in informele en formele netwerken, zorg voor wederkerigheid

D. Versterk online signalering polarisatieprocessen

Diversiteit houdt zich vooral bezig met het stimuleren van verbondenheid in de rustfase, OOV met incidenten in de latere fasen van destructieve polarisatie. Daar tussen is een grijs gebied.

De samenwerking en communicatie tussen OOV en stadsdelen is wisselend. OOV geeft aan geen overzicht te hebben van vroegstadium polarisatieprocessen in de stadsdelen: zij worden pas bij incidenten betrokken. Veel netwerken van stadsdelen zijn persoonsgebonden, kennis wordt niet vastgelegd. De politie deelt informatie met gemeente pas bij manifeste incidenten. Te nemen stappen • Creëer een structuur of platform waarin projectleiders sociale veiligheid signalen over spanningen en kennis vanuit netwerken kunnen delen met elkaar en OOV. • Zorg hierbij ook voor adequate terugkoppeling door OOV naar stadsdelen over wat met deze informatie wordt gedaan. • Maak afspraken met politie over contact met netwerken, waar samen op te trekken en uit te wisselen. Geldt in vredestijd en in crisissituatie met Draaiboek Vrede.

Netwerken zijn cruciaal voor de gemeente om signalen van spanningen op te pikken. Om goed te functioneren zijn voldoende contacturen en wederkerigheid noodzakelijk. Hiervoor is niet altijd ruimte. Sommige netwerken zijn op stadsdeelniveau (lokale organisaties en personen), anderen op stedelijk niveau; er is niet altijd een duidelijk contactpersoon namens de gemeente. Te nemen stappen • Zorg dat netwerken ook issues ter tafel kunnen brengen en zoek contact buiten incidenten. Erken hierin het belang van persoonlijke relaties en zorg voor voldoende capaciteit (tijd en geld). • Kijk hoe primaire procescontacten lopen en of deze beter in te zetten, bijv. bij crisis. Maak afspraken over wie de primaire contactpersoon is richting netwerken. • Overweeg om in het netwerkteam (zie 4.A) een accounthouder te maken van een netwerk, om ontwikkelingen te monitoren en als eerste aanspreekpunt.

De gemeente heeft nog een te zwakke informatiepositie in de online wereld, waar juist veel spanningen ontstaan en geuit worden. Te nemen stappen • Versterk het beleid op signalering van online polarisatieprocessen met een destructief karakter en op het omgaan met desinformatie. Hiervoor is samenwerking met maatschappelijke partners en politie essentieel.

Te nemen stappen • Bepaal met relevante organisatieonderdelen de gewenste gezamenlijke werkwijze om op (constructieve en destructieve) vormen van polarisatie te reageren. • Zet de nieuwe structuur neer met duidelijke eigenaren, verantwoordelijkheden, afspraken (bijv. wie handelt er bij incidenten) en randvoorwaarden. • Zorg voor een structurele samenwerking tussen de betreffende afdelingen (bijv. een klein stedelijk netwerkteam maatschappelijke spanningen).

Bijlage: stadsdeelprofielen

resultaten van focusgroepen, interviews en OIS data

28

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel Oost zijn verticale en horizontale polarisatieprocessen gematigd aanwezig Signalen die duiden op verticale polarisatie Hoewel aandeel met weinig vertrouwen in de politiek klein is, zijn er een aantal groepen in Oost die minder vertrouwen hebben in de overheid. Het gaat om jeugdgroepen die slechte ervaringen hebben met de politie, maar ook om mensen met schulden die wantrouwend zijn naar hulpverleningsinstanties. Verschillende stadsdeelcollega’s merken tijdens de focusgroep het belang op van op maat gemaakte communicatie voor verschillende doelgroepen om deze kloof te verkleinen. Er zijn signalen dat op scholen complottheorieën worden gedeeld onder jongeren. Het is lastig in te schatten in hoeverre dit zorgelijk is en anders t.o.v. wat scholieren met elkaar delen in andere stadsdelen. Coronacrisis. In januari 2021 zijn er rellen in de Molukkenstraat geweest. Collega’s uit het stadsdeel hebben de indruk dat het merendeel van de bewoners deze rellen afkeurt, maar wel begrip heeft voor de frustratie van jongeren. Veel bewoners, waaronder een groep moeders in de Indische buurt, zelf hebben succesvol hand uit gereikt om er iets aan te doen. Factoren van invloed op polarisatieprocessen*:

Signalen die duiden op horizontale polarisatie

• Sociale cohesie hoog.

Op bepaalde plekken in Oost zijn er spanningen tussen bewoners. De Transvaalbuurt en Betondorp zijn hier voorbeelden van.

• Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen klein. • Aandeel met weinig vertrouwen in de politiek klein. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten klein. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn afgezet t.o.v. het stedelijk gemiddelde.

Etnisch culturele scheidslijnen. In Betondorp zijn er spanningen tussen islamitische Amsterdammers en veelal witte buurtbewoners. Deze laatste groep doet racistische uitspraken maakt en veel meldingen van overlast over hun islamitische stadsgenoten. Op IJburg zijn er soms ook spanningen tussen witte veelal welvarende bewoners die klagen over overlast van groepen met een lagere SES die de afgelopen jaren zijn verhuisd uit West en Zuidoost. Recentelijk zijn in Oud-Oost de Black Archives beklad en zijn er in de Indische Buurt incidenten geweest tegen LHBTQI bewoners. De politie onderzoekt nu in hoeverre anti-LHBTQI sentimenten breder spelen in Oost. Gentrificatie. In de Indische buurt zijn er met name toenemende verschillen tussen rijk en arm door gentrificatie en veryupping. In de focusgroep gaven stadsdeelmedewerkers aan gentrificatie bron voor spanningen te zien; toch heeft gentrificatie nog niet geleid tot concrete spanningen of uitingen daarvan.

Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel Zuidoost is verticale polarisatie een punt van zorg, evenals verwachtte gentrificatie Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen in de overheid. Het vertrouwen in de overheid is laag in Zuidoost. Veel mensen zijn vertrouwen kwijtgeraakt in overheid, niet alleen door toeslagenaffaire, maar ook gemeentelijk beleid (afvalproblematiek niet oppakken of programma’s die ineens worden stopgezet). De specifieke context in Zuidoost maakt vertrouwensband extra kwetsbaar: mensen zijn minder in staat om voor zichzelf op te komen. Er bestaat onder de bewoners ook scepsis over de door gemeente geïnitieerde participatieprojecten. Dit leidde in 2018 tot een “participatiestaking”, in de K-Buurt. Stadsdeelcollega’s hebben de indruk dat er erg weinig geïnvesteerd is de afgelopen jaren in Zuidoost. Stedelijke programma’s hebben een one-size fits all benadering die niet goed werkt in Zuidoost. Tegelijkertijd wordt er geconstateerd dat bewoners soms te hoge verwachtingen hebben van de gemeente. In het verleden hadden veel etnische groepen een vertegenwoordiger in het dagelijks bestuur. Dit systeem is “ontzuild” de afgelopen jaren, waardoor toegang tot de gemeente nu uniformer is, maar daardoor soms moeilijker t.o.v. het verleden.

Factoren van invloed op polarisatieprocessen*: • Sociale cohesie laag. • Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen klein. • Aandeel met weinig vertrouwen in politiek groot. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten gemiddeld. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn afgezet t.o.v. het stedelijk gemiddelde.

Complotdenken, ook rond Corona is aanwezig in Zuidoost. Toch houdt men zich over het algemeen goed aan de maatregelen. Bewoners verifiëren niet altijd onjuiste berichten of bronnen. Veel bewoners van Zuidoost worden hard geraakt de coronacrisis door het soort werk dat zij doen (thuiswerken kan vaak niet) en de slechtere volksgezondheid. Volgens stadsdeelcollega’s frameden media de hoge besmettingen in het begin van de crisis onterecht als een etnisch-cultureel probleem. Signalen die duiden op horizontale polarisatie In het stadsdeel zijn er vrij sterke etnisch-culturele scheidslijnen. Witte gemeenschappen leven gesegregeerd van de rest van Zuidoost. Spanningen over zwarte piet leefden een paar jaar geleden, maar inmiddels niet meer. Er zijn soms spanningen tussen bijv. de creoolse en hindoestaanse gemeenschap door de politieke situatie in Suriname. Gentrificatie versterkt etnisch culturele scheidslijnen. De nieuwe wijk rondom Amstel III trekt vooral voor rijke witte mensen. Dit kan in de toekomst voor een scherp contrast zorgen met rest van Zuidoost, die zich vaak achtergesteld voelt. Als mensen daar ook echt gaan wonen zullen spanningen waarschijnlijk merkbaarder worden. Stadsdeel Zuidoost heeft relatief veel demonstraties gericht op de gemeente. Ook gaan veel demonstraties gaan over discriminatie en over de multiculturele samenleving.

Kenmerkend is dat het uitsluitend gaat om demonstraties die diversiteit en inclusie aanmoedigen, en een positief beeld van de wijk proberen weer te geven, door bijv. tentoonstellingen en steunbetuigingen.

Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel West is gentrificatie de voornaamste bron van spanningen Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen: Het vertrouwen in instituties is in West relatief hoog. Toch wordt er een “gezond wantrouwen” tegen de overheid geconstateerd. Volgens professionals uit de wijk is dit te verklaren doordat veel bewoners te maken hebben met ondoordringbare bureaucratie. Ook heeft de toeslagenaffaire impact op dit wantrouwen, met name het institutioneel racisme dat naar voren is gekomen door de toeslagenaffaire heeft mensen geraakt. Ook zijn er soms enige spanningen tussen de politie en jeugd en soms ook tussen ondernemers en de politie. Complotdenken en corona. Complotdenken is volgens professionals door corona toegenomen, maar er is geen actiebereidheid geconstateerd. Ook zijn er geen aanwijzingen dat dit sterker is toegenomen dan in andere stadsdelen. Veel mensen uit het stadsdeel houden zich aan de coronamaatregelen. Wel zijn er zorgen over Qanon theorieën, die beter voet aan de grond krijgen door armoede en isolement in het stadsdeel.

Factoren van invloed op polarisatieprocessen*: • Sociale cohesie gemiddeld. • Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen gemiddeld. • Aandeel met weinig vertrouwen in politiek gemiddeld. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten gemiddeld.

Jongerenwerkers en collega’s uit het stadsdeel geven aan zich zorgen te maken over een mogelijke toename van extreemrechts. Hier is geen kwantitatieve data beschikbaar over, waardoor er vanuit het stadsdeel geen goed zicht is op de daadwerkelijke aanwezigheid en schaal hiervan. Signalen die duiden op horizontale polarisatie Gentrificatie is in West de voornaamste reden van horizontale polarisatie. Professionals benadrukken dat het hierbij niet gaat om etnische spanningen, maar om veranderingen in en druk op de publieke ruimte, woonvoorzieningen, en verschillen in sociaaleconomische positie. Oude bewoners en huurders hebben vaker het gevoel benadeeld of overgeslagen te worden vergeleken met nieuwe buurtbewoners of kopers die zich in het stadsdeel vestigen. Deze spanningen hebben geleid tot een aantal incidenten. Zo is er op het Van Beuningenplein een vuurwerkbom geplaatst op het raam van een “nieuwe” die zich uitgesproken had over “oude bewoners”. Toen de Hallen net werd geopend, huurprijzen stegen en nieuwe ondernemers en bewoners kamen, namen de spanningen ook toe. Bewoners scholden elkaar uit via de mail en huizen werden met graffiti bespoten.

Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn t.o.v. het stedelijk gemiddelde. Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In Nieuw-West zijn gevoelens van achterstelling prominent aanwezig die zich vertalen naar verticale en horizontale polarisatie Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen in de overheid. In vergelijking met andere stadsdelen is er in Nieuw-West weinig vertrouwen in overheidsinstanties en in de media. Het wantrouwen in de politie is met name een aandachtspunt. Momenteel doen mensen vaak geen melding bij de politie, omdat zij het gevoel hebben dat er niets met de melding zal worden gedaan. Er zijn in het stadsdeel veel gevoelens van achterstelling. Bewoners hebben het gevoel dat er de afgelopen jaren weinig of ongelijk in het stadsdeel is geïnvesteerd. Dit levert ook spanningen op tussen bewoners. Zo hebben veel bewoners in de Aker het gevoel dat bewoners van Sloten (veelal hoger opgeleid) betere lijntjes hebben met de overheid. Ook was er onrust in de Lodewijk van Deysselbuurt, door het achterstallig onderhoud in sociale huurwoningen verslechterde het vertrouwen in de overheid. Complottheorieën over corona zijn wijdverspreid en er is ‘corona-moeheid’. Ontevredenheid over maatregelen en de regering is een uiting van de frustraties die al bestonden: armoede, te kleine verwaarloosde woningen, onzeker toekomstperspectief voor jongeren (geen stages). Factoren van invloed op polarisatieprocessen*:

Signalen die duiden op horizontale polarisatie

• Sociale cohesie laag.

Horizontale polarisatie aanwezig. In Nieuw-West is er sprake van segregatie en verschillende sociaaleconomische groepen leven langs elkaar heen. Ouders van kinderen zouden bezwaar hebben dat hun kinderen spelen in speeltuinen waar veel kinderen van andere sociaaleconomische klassen komen. Stadsdeelmedewerkers constateren dat veel groepen praten vanuit hun eigen belang, en etnische identiteiten overlappen vaak met een bepaalde sociaaleconomische positie waardoor gevoelens van structurele ongelijkheid gelinkt worden aan andere kenmerken zoals afkomst. Nieuwe bewoners brengen hun kinderen naar scholen een eind verderop waar er meer kinderen van witte hoogopgeleide ouders zijn. Het is voor stadsdeelmedewerkers lastig om brede programma’s in het stadsdeel op te zetten die de verschillende groepen aanspreken. Momenteel worden veel buurt-initiatieven voor één bepaalde doelgroep georganiseerd.

• Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen groot. • Aandeel met weinig vertrouwen in de politiek groot. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten groot. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn afgezet t.o.v. het stedelijk gemiddelde.

Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel Centrum is de situatie relatief rustig, gentrificatie bijna overal “gepasseerd station” Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen in overheid vooral issue geweest op de Oostelijke Eilanden, maar daar is de afgelopen twee jaar na veel inzet van de Gemeente wel verandering in gekomen door o.a. community building. Complotdenken rond corona is geen grote zorg bij stadsdeelmedewerkers en professionals. Het bestaat wel, maar mensen geven er geen gevolg aan. Wel is het centrum een podium voor anderen om te demonstreren en complot theorieën te uiten, waardoor dit relatief zichtbaar is. Signalen die duiden op horizontale polarisatie Horizontale polarisatie op etnisch-cultureel vlak is in Centrum West geen issue door de vrij homogene bevolkingssamenstelling. Op Oostelijke eilanden zijn deze scheidslijnen wel actueel. De Oostelijke eilanden zijn bovendien een plek met veel koloniale historie, waardoor er ook veel discussie ontstaat over het koloniale verleden. Etnisch culturele scheidslijnen zijn minder aanwezig bij jongerengroepen die veelal gemêleerd zijn. Factoren van invloed op polarisatieprocessen*: • Sociale cohesie gemiddeld. • Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen klein. • Aandeel met weinig vertrouwen in de politiek klein.

Gentrificatie kan op de Oostelijke eilanden in de toekomst een probleem vormen, waarschuwen stadsdeelmedewerkers. Op steenworp afstand van sociale woningbouw komen er de komende jaren veel nieuwe woningen met prijzen van meer dan een miljoen euro. Op Oostenburg zullen er 4000 mensen bij komen op een gebied van momenteel 10 duizend bewoners. Wat dat met het gebied en de dynamiek tussen bewoners zal doen is afwachten. In de rest van Centrum wordt gentrificatie overwegend als een “gepasseerd station” gezien.

• Aandeel met weinig vertrouwen in kranten klein. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn t.o.v. het stedelijk gemiddelde. Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel Noord is met name wantrouwen jegens overheid reden tot zorg Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen in overheid is een groot probleem in Noord. Bewoners zijn wantrouwend tegen alle “instituties”. Er wordt hierbij geen onderscheid of het gaat om schuldhulporganisaties, de nationale overheid of de gemeente. Ook onder jongeren veel negatieve ervaringen met de “gevestigde orde”. Dit kan echter worden doorbroken door goede ervaringen met ambtenaren. Stadsdeelmedewerkers horen dan: ‘maar jij bent anders’. Sommige bewoners durven niet om toeslagen te vragen omdat ze bang zijn verkeerde informatie op te sturen of zeggen ‘dan weten ze me te vinden’. Mensen zijn minder snel bereid naar de gemeente te stappen en hulp te zoeken. Dit is wel verbeterd de afgelopen jaren door het gebiedsgerichte werken. Echter, nog steeds heerst het idee dat de gemeente een schaduwagenda heeft. Ook is er een stijging van wantrouwen in politie door verminderde zichtbaarheid op straat. Wantrouwen in overheid is in Noord sterk gelinkt aan structurele ongelijkheid. Bewoners hebben het gevoel van achtergesteld te zijn bijvoorbeeld door de verwaarlozing van sociale huurwoningen.

• Sociale cohesie gemiddeld.

Complotdenken en coronacrisis. Complotdenken is aanwezig in Noord, maar er is weinig actiebereidheid. Jongeren uit het stadsdeel betwijfelen de ernst van het coronavirus (“het is maar een griepje”), maar houden zich overwegend wel aan de maatregelen. Als mensen complottheorieën over de overheid uiten zeggen ze vaak: “ze willen ons kapotmaken”. Stadsdeelmedewerkers geven aan dat bewoners vooral bedoelen duidelijk te maken dat ze geen inkomen hebben en bang zijn de huur niet te kunnen betalen. Daaruit ontstaat boosheid en frustratie.

• Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen groot.

Signalen die duiden op horizontale polarisatie

Factoren van invloed op polarisatieprocessen*:

• Aandeel met weinig vertrouwen in de politiek groot. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten groot. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn afgezet t.o.v. het stedelijk gemiddelde.

Horizontale polarisatie op etnisch-culturele scheidslijnen zorgt niet voor grote problemen, wel zijn er soms uitingen van spanningen op basis van kleur of herkomst. Jongeren gaan echter veelal gemêleerd met elkaar om. In gebieden als Vogelbuurt/IJplein zijn mensen gewend met verschillende culturen te leven. Gentrificatie is wel een issue, waar men zich zorgen om maakt. Spanningen kunnen ontstaan omdat er culturele verschillen ontstaan tussen bewoners (andere manieren van aanspreken, sneller klagen over overlast bij de politie i.p.v. het gesprek aan te gaan met een ander). Dit hangt ook samen met vertrouwen in overheid. Bewoners uit IJplein/Vogelbuurt hebben het gevoel jarenlang te zijn verwaarloosd terwijl er in het Hamerkwartier momenteel dure woningen komen. Veel Noordelingen kennen mensen die door stijgende huizenprijzen vanuit Noord naar omliggende gemeentes zijn verhuisd.

Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data

Bijlage – stadsdeelprofielen

In stadsdeel Zuid weinig zorgen over polarisatieprocessen; in de Diamantbuurt zijn wel spanningen aanwezig Signalen die duiden op verticale polarisatie Wantrouwen. Het vertrouwen van bewoners van stadsdeel Zuid in Nederlandse instituties is over het algemeen relatief hoog, zo blijkt uit gegevens van OIS. Als het gaat om vertrouwen in de media is Zuid ongeveer gemiddeld voor Amsterdam. Echter, in de Diamantbuurt ligt het vertrouwen in de gemeente en politie relatief lager. Complotdenken is in Zuid niet echt een probleem, ook niet n.a.v. corona. Echter, in Buitenveldert gingen wel onjuiste verhalen rond n.a.v. komst van een opvang voor ongedocumenteerden. Signalen die duiden op horizontale polarisatie Horizontale polarisatie is in de Diamantbuurt aanwezig. Er waren daar vooral spanningen tussen oude bewoners zonder migratieachtergrond en (jonge) mannen met migratieachtergrond. Dit leidde tot scheldpartijen en pesterijen over en weer. Factoren van invloed op polarisatieprocessen*: • Gemiddelde sociale cohesie. • Aandeel met weinig vertrouwen in andere culturen klein.

In Buitenveldert liepen de spanningen op toen de komst van een opvanglocatie voor ongedocumenteerden werd aangekondigd. Vooral toen een vrouw uit Buitenveldert werd verkracht door een asielzoeker en overleed aan haar verwondingen liepen spanningen verder op. De opvanglocatie is inmiddels geopend, maar de spanningen zijn niet verder geëscaleerd. Verder wonen er wel veel mensen in Buitenveldert die geen positieve beelden hebben bij andere bevolkingsgroepen en er zelfs bang voor zijn, maar dit leidt niet tot directe spanningen.

• Aandeel met weinig vertrouwen in de politiek klein. • Aandeel met weinig vertrouwen in kranten klein. Bron: OIS Burgermonitor 2020. *Alle indicatoren zijn afgezet t.o.v. het stedelijk gemiddelde. Bronnen: focusgroep, individuele interviews met stadsdeelmedewerkers en professionals uit het stadsdeel en OIS data