AI Agenda 2025-2026
Tekst van het document
Amsterdamse AI Agenda 2025 - 2026
2
Inhoudsopgave Voorwoord3 1. Inleiding
4
2. Focus op waardevolle toepassingen
5
2.1 Interactie met de Amsterdammer 2.2 AI en de openbare ruimte 2.3 Efficiënter werken
5 8 9
3. De samenleving betrokken
11
3.1 AI-geletterde samenleving 3.2 Gemeenschapsbetrokkenheid 3.3 Partners
11 12 12
4. Een toekomstbestendige organisatie
14
4.1 Expertiseteam AI 4.2 Datafundament en AI-platform 4.3 AI-geletterde medewerkers 4.4 Toekomst van werk
14 15 15 16
5. Grip op AI door kaders en beleid
17
5.1 Bestaande kaders en instrumenten 5.2 Voldoen aan de AI-verordening 5.3 Specifieke aandachtsgebieden 5.4 Inzicht in gemeentelijk gebruik AI
6. Leeraanpak en Vervolg
17 17 17 19
20
6.1 Toekomstverkenning 6.2 Scenario’s en investeringsvoorstellen 6.3 Vervolg
20 20 21
Bijlage: Overzicht activiteiten AI Agenda
22
2025 Amsterdamse AI Agenda
Voorwoord
3
van de wethouder Amsterdammers hebben in toenemende mate te maken met AI. Tijdens het online winkelen, navigatiesystemen of op online platformen bijvoorbeeld. Door de komst van generatieve AI is het gebruik alleen maar toegenomen. Mede door deze technologie hebben we in steeds meer situaties te maken met computers die zich voordoen als een mens of met gegenereerde AI-content. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op en de komende tijd komen er nieuwe toepassingen die impact hebben op het leven in de stad. Dit vraagt om een aanpak in Amsterdam. Voor u ligt de AI Agenda voor de periode van 2025 tot en met 2026. Een uitdagend korte periode waarin we op het gebied van AI niet alle kansen kunnen grijpen, en ook niet alle risico’s kunnen mitigeren. De korte tijdshorizon van de agenda is een bewuste keuze. De technologie is in ontwikkeling en er is tijd nodig om grip te krijgen op welke toepassingen kansen bieden en welke toepassingen van AI onze waarden negatief beïnvloeden. We richten onze activiteiten op waardevolle inzet van AI, die we bewust, beheerst en verantwoord gaan inzetten. We streven naar een hoge AI-geletterdheid onder de collega’s en helpen de Amsterdammer weerbaar te maken door betere kennis en kunde rond AI. In 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam.
Wij willen met deze agenda het nieuwe bestuur de handvatten geven om geïnformeerd eigen keuzes te maken op dit onderwerp.
De wereldwijde ontwikkelingen op dit thema, ervaringen die we opdoen en de koers van het nieuwe bestuur na de verkiezingen van 2026, vragen om een regelmatige reflectie en aanpassingen op de activiteiten die we ondernemen rond AI. Ik kijk er naar uit om dat het komende jaar samen met u te doen.
— Alexander Scholtes, wethouder ICT & Digitale Stad
2025 Amsterdamse AI Agenda
De Amsterdamse Visie op AI is eind 2024 gepresenteerd. De visie is richtinggevend voor keuzes die we met betrekking tot dit onderwerp maken in de gemeentelijke organisatie. Het is leidend bij gesprekken met partners in de samenleving over de impact van AI op Amsterdam. Deze AI Agenda bevat de concrete activiteiten waar we als gemeente –met partners- op inzetten om invulling te geven onze visie.
Het college ziet kansen voor AI bij het verbeteren van onze dienstverlening, bij de aanpak van maatschappelijke opgaven - zoals stedelijke ontwikkeling en beheer en bij het efficiënter werken, zoals het gemakkelijker doorzoekbaar maken van een groot aantal documenten om mensen sneller van informatie te voorzien. Het college vindt het daarbij belangrijk dat de gemeente menselijk blijft en dat burgers erop moeten kunnen vertrouwen dat hun grondrechten beschermd worden. Door vanuit leidende principes op een aantal focusgebieden uit te zoeken hoe we AI verantwoord in kunnen zetten, leren we ons beter te verhouden tot de technologie.
1. Inleiding
4
De EU wil dat Europa een van de meest vooraanstaande spelers is op het vlak van kunstmatige intelligentie. “Dat houdt in dat we een manier van leven moeten omarmen waarin je kunstmatige intelligentie overal terugvindt,” stelt commissievoorzitter Von der Leyen. Met de Amsterdamse Visie op AI zijn we gekomen tot leidende principes die ondersteunen in het inzetten van mensgerichte, betrouwbare AI die toekomstbestendig is en bijdraagt aan het welzijn van de stad en de Amsterdammer. Dat betekent ook dat we AI juist niet inzetten waar we die waarden niet kunnen garanderen. Amsterdammers mogen erop vertrouwen dat we die waarden in acht nemen. De technologie zit momenteel echter in een ontwikkelfase waarin AI op de meeste gebieden nog te onderontwikkeld is om écht op te vertrouwen, maar te goed en te beschikbaar om te negeren. Daarbij zit de gemeente midden in een digitale transformatie, zijn de middelen beperkt en zijn er in 2026 nieuwe verkiezingen waarin we opnieuw prioriteiten stellen binnen de gemeente Amsterdam. Deze agenda beschrijft daarom de acties die bij beperkte middelen mogelijk zijn. Bij een succesvolle uitvoering van deze AI Agenda hebben we waardevolle kennis opgedaan over de geschiktheid van het gebruik van AI voor diverse maatschappelijke opgaven, wat dit vraagt van de organisatie en waar mogelijkheden liggen om waardevolle toepassingen vast in gebruik te nemen.
burgers over wanneer AI wel en niet in te zetten en wat de consequenties hiervan zijn. Binnen de gemeente bestaat inmiddels inzicht in welke randvoorwaarden nodig zijn voor verantwoord gebruik van AI en welke organisatieverandering hier al dan niet voor nodig is. We leren door te doen en zetten stappen om de basis op orde te brengen. Kortom, de strategische keuzes zijn inzichtelijk en onderbouwd door de praktijkervaring die we met deze agenda opdoen. We vertalen de keuzeopties in een aantal scenario’s met business cases voor de gemeente Amsterdam. Een bespreking van deze scenario’s kan worden gebruikt als basis voor een AI Agenda voor de nieuwe bestuursperiode. De economische kansen en effecten van AI komen niet verder aan bod in deze agenda, hiervoor verwijzen we naar economisch beleid. Andere gerelateerde richtinggevende documenten waar we naar verwijzen zijn onder andere Agenda Digitale Stad, Plan van Aanpak Algoritmes, de AI-verordening en de verkenning Amsterdam Digitaal Onafhankelijk.
Dankzij de acties in deze agenda begrijpen we de behoeftes van inwoners en ondernemers met betrekking tot inzet van AI in verschillende situaties beter. De trends en impact van AI in maatschappelijke domeinen zijn onderwerp van democratisch gesprek in de raad. Er is groeiende bewustwording bij medewerkers en 2025 Amsterdamse AI Agenda
2. Focus op waardevolle toepassingen Voor de looptijd van de AI Agenda verkennen we kansen en business cases om de uitvoering van overheidstaken te ondersteunen met AI. Dit doen we aan de hand van een aantal focusgebieden. Deze zijn: • • •
Interactie met de Amsterdammer AI en de Openbare Ruimte Efficiënter werken
We hebben voor deze focusgebieden gekozen omdat wij denken dat hier veel potentie zit en ze de waarden uit de Amsterdamse Visie op AI versterken. Hier kunnen we leren wat het vraagt aan mensen en middelen om AI verantwoord te gebruiken in de uitvoering.
2.1 Interactie met de Amsterdammer Amsterdammers hebben op verschillende manieren contact met de gemeente Amsterdam. Denk bijvoorbeeld aan het aanvragen van een paspoort of vergunning, het melden van problemen in de buurt, in contact met consulenten uit het sociaal domein, bij het maken van bezwaar, het meedenken over beleid of het tegenkomen van gemeentemedewerkers in de openbare ruimte, zoals een gebiedsmanager of afvalophaaldiensten.
5
Model voor bewuste toepassing van AI Of de inzet van AI zinvol is, hangt af van de specifieke context en vraag. Daarin zijn goede interacties (in de eerste plaats tussen Amsterdammer en gemeente) het uitgangspunt, dit is zo uitgewerkt in de Amsterdamse Visie op AI. We willen leren wat AI doet voor en met onze contacten met Amsterdammers. Onderstaand model helpt bij de reflectie op hoe AI daarin een rol kan spelen: verschillende vormen van interacties zijn mogelijk. Wat voor soort interacties willen we organiseren? Door per situatie vooraf te analyseren wat het vertrouwen in de geschiktheid van AI is in deze situatie en welk type interactie gewenst is, kan de gemeente bewuste en verantwoorde keuzes maken over de inzet van AI. Ook worden spanningsvelden zichtbaar waar de behoeften van Amsterdammers niet aansluiten op het aanbod van de gemeente.
Zowel inwoners als de gemeente kunnen hierbij gebruikmaken van kunstmatige intelligentie. Amsterdammers kunnen bijvoorbeeld automatisch door AI opgestelde bezwaarschriften indienen of AIassistenten inschakelen bij aanvragen.
2025 Amsterdamse AI Agenda
Eenvoudige, persoonlijke en toegankelijke dienstverlening zijn waarden voor de interactie tussen gemeente Amsterdam en de Amsterdammer. Een chatbot kan soms prettiger zijn dan het doorzoeken van een gemeentewebsite. Voor Amsterdammers in armoede kan het een groot verschil maken als zij met hulp van AI gemakkelijker inzicht krijgen in beschikbare hulpverlening en hoe deze aan te vragen.
6
Laag vertrouwen in geschiktheid AI Behoefte aan gestandaardiseerde interactie zonder hulp van AI
Gewenste
Vertrouwen in technologie (AI)
Mens tot systeem
Behoefte aan menselijke interactie zonder hulp van AI
Mens tot mens
interactie
Behoefte aan door AI weggeautomatiseerde interactie
Behoefte aan door AI bemiddelde menselijke interactie Hoog vertrouwen in geschiktheid AI
Een voorbeeld kan het model verhelderen. Stel, je bent ziek en je hebt behoefte aan medische ondersteuning, dan zijn verschillende interacties mogelijk:
De gemeente Amsterdam verkent diverse AItoepassingen met als doel de interactie met inwoners te verbeteren, zoals: •
•
•
Door met AI bestaande informatie eenvoudiger beschikbaar te stellen. Door met AI simpele vragen te beantwoorden, om meer ruimte te creëren voor persoonlijke en complexe vragen door de medewerker.
Een aantal voorbeelden van toepassingen die worden verkend: Taal voor allemaal AI kan ambtenaren helpen bij het vereenvoudigen van het taalniveau (naar A2) in communicatie. Nu gebeurt dat door redacteuren in een tijdrovend proces. Er is een prototype getest van een toepassing die de redacteuren helpt om de content en andere onmisbare informatie in eenvoudige taal te schrijven. De redacteur blijft daarbij als expert in-the-loop door te beslissen of de suggestie een verbetering is en blijft verantwoordelijk voor het eindresultaat.
2025 Amsterdamse AI Agenda
Linksboven in het model kun je denken aan een interactie met de apotheker: gestandaardiseerd op waar je recht op hebt met welke verwijzing. De interactie is aan de balie of geoptimaliseerd in een patiëntenportaal waar je medicijnen bij een automaat kan halen. • Rechtsboven in het model heb je persoonlijk contact met een hulpverlener • Rechtsonder in het model heb je een eerste consult via een Digitale Voordeur: een app van huisartsen die eerste vragen kunnen afvangen en je kunnen doorverwijzen naar dan wel de huisarts, dan wel een andere geschiktere professional als fysiotherapeut of GZ-ondersteuner. • Linksonder in het model is een AI-consult de enige interactie waar je klachten worden behandeld en een advies wordt gegeven, al dan niet op basis van door je Smart Watch gemeten medische gegevens. De leidende principes van de Amsterdamse Visie op AI stellen dat we de waarden ‘mens centraal’, ‘betrouwbaar’ en ‘toekomstbestendig’ nastreven bij het maken van de keuze welke interacties we mogelijk willen maken.
7 Zie een snapshot uit het prototype hieronder:
Inzet: een schermafbeelding van het prototype. De gebruiker krijgt automatisch een vereenvoudigd tekstvoorstel en ziet de wijzigingsvoorstellen.
Toegankelijk doorzoekbaar stadsarchief Door verbetering van Handgeschreven Tekstherkenning of Handwritten Text Recognition (HTR) is het mogelijk om met hulp van AI gemakkelijker door de inhoud van gedigitaliseerde archiefstukken te zoeken. De kwaliteit en mogelijkheid van grootschalig historisch data-onderzoek neemt hiermee toe, voor welk vraagstuk dan ook. Het doen van eigen familiegeschiedenisonderzoek wordt daarmee bijvoorbeeld een stuk toegankelijker.
Automatisch afhandelen eenvoudige meldingen openbare ruimte De stad ontvangt ruim 450.000 meldingen per jaar over allerlei zaken in de openbare ruimte. Ruim 100.000 van deze meldingen vragen niet om een nieuwe actie van de gemeente en kunnen direct beantwoord worden. Met een prototype verkennen we of de gemeente in deze situaties met AI de melder direct van een antwoord kan voorzien. Dat geeft de melder sneller antwoord en vergroot de tijd van medewerkers om met meer complexe meldingen aan de slag te zijn.
AI-ondersteuning bij afhandelen vergunningen Verkend wordt of AI ingezet kan worden ter ondersteuning van de Amsterdammer en medewerker voor de afhandeling van vergunningsaanvragen.
Zie een snapshot uit het prototype hieronder:
2025 Amsterdamse AI Agenda
Inzet: screenshots van het geteste prototype. Gebruikers krijgen uitleg over hoe met hulp van AI een eerste antwoord gegeven wordt. Vervolgens maken ze hun melding en krijgen ze antwoord.
8 •
Ondersteunen uitvoering consulenten sociaal domein Binnen Amsterdam zijn zo’n 2500 consulenten in dienst die doorlopend consulten uitvoeren met Amsterdammers. We verkennen hoe consulttranscriptie en de verwerking hiervan door AI kan werken en kan bijdragen aan de doelstelling om zowel dichter bij de Amsterdammer te staan als de administratieve last voor de professional te verlichten.
In de bijlage ‘overzicht activiteiten AI Agenda’ staan de toepassingen die we verkennen en gebruiken in dit focusgebied en de vragen waarmee we reflecteren op hun effect.
2.2 AI en de openbare ruimte
Een aantal voorbeelden van toepassingen die worden verkend: Beeldherkenning openbare ruimte Met geautomatiseerde beeldherkenning kan de gemeente objecten (vuilniszakken, bomen, straatlantaarns) in de openbare ruimte herkennen. Hiermee verbetert de dienstverlening naar de Amsterdammers. Denk hierbij aan vroegtijdiger detecteren of er een actie nodig is. De technologie is nu in operatie voor het herkennen van containers, steigers en DIXI-toiletten. We verkennen welke nieuwe objectdetectie waardevol kan zijn. Zoals het herkennen van schade aan bomen, afval dat moet worden opgehaald, of het herkennen van een kapotte lantaarnpaal die moet worden gerepareerd.
Het behouden, onderhouden en ontwikkelen van de openbare ruimte is een grote uitdaging, zeker in een eeuwenoude stad die de komende jaren naar verwachting groeit in aantallen bewoners, ondernemers en bezoekers. Daarom is het belangrijk de gemeentelijke inzet te richten op de plekken waar deze het hardst nodig is en om meer mensen te betrekken bij het ontwerpen en onderhouden van hun leefomgeving.
Blurring as a Service
Doordat er relatief weinig met persoonsgegevens wordt gewerkt in dit domein is het veiliger om te experimenteren. Al blijven we ook hier alert op dat we AI verantwoord inzetten.
We passen de BaaS-technologie zelf al toe en verkennen hoe we deze technologie kunnen delen met andere overheden. De geblurde beelden zien er als volgt uit:
Met ‘Blurring as a Service (BaaS)’, kunnen beelden en video’s van de stad worden geanonimiseerd. Deze beel den worden bijvoorbeeld gemaakt door scanauto’s of komen van ingezonden meldingen van Amsterdammers. De uitgangspunten van het intern ontwikkelde algoritme zijn dat het ethisch verantwoord, privacyvriendelijk en veilig is.
De gemeente Amsterdam verkent AI-toepassingen bij het ontwerpen, onderhouden en gebruik van de openbare ruimte zoals: • • •
De inzet van AI-visualisaties bij stedelijke ontwikkeling AI-assistentie bij het samenwerken met bewoners in het ontwerpen en onderhouden van de leefomgeving De inzet van AI om de gemeentelijke diensten in de openbare ruimte te verbeteren.
Inzet: een voorbeeld hoe de geblurde beelden eruitzien. Mensen op fietsen en scooter op de Dam zijn automatisch onherkenbaar gemaakt.
2025 Amsterdamse AI Agenda
9
Omgevingsplan Met behulp van AI ontwikkelde gemeente een prototype om planjuristen te ondersteunen in het omzetten van 500 bestemmingsplannen naar 1 omgevingsplan. Het prototype bevat een omzettabel van een bestemmingsplan naar keuze, met onder in het omgevingsplan, het bestemmingsplan en de kennisbank. Het AI-model heeft de bestemmingsplangegevens in de tabel ingevuld. Dit prototype is nog niet in gebruik genomen. In de bijlage ‘overzicht activiteiten AI Agenda’ staan de toepassingen die we verkennen en gebruiken in dit focusgebied en de vragen waarmee we reflecteren op hun effect.
Een aantal voorbeelden van toepassingen die worden verkend: ChatAmsterdam ChatAmsterdam is een AI-chatbot die vergelijkbaar is met ChatGPT, maar speciaal is ontwikkeld voor intern gebruik bij de gemeente Amsterdam. De data gaan niet naar het bedrijf dat het taalmodel levert, maar blijven binnen de gemeente Amsterdam. Het doel van de applicatie is om generatieve AI op een veilige en verantwoorde manier in te zetten om de werkzaamheden te ondersteunen en de volledige potentie van AI binnen de stad te benutten. ChatAmsterdam is een ondersteunende tool bij het schrijven van teksten, het maken van notulen of bij brainstormen over hoe een taak aan te vliegen of bij een eerste verdieping van een onderwerp.
2.3 Efficiënter werken Een deel van het werk van ambtenaren richt zich op informatieverwerking: administratie, gekozen beleid uitschrijven, notulen van vergaderingen maken, contracten opstellen of beoordelen, enzovoorts. Voor dit soort taken biedt AI veel kansen voor ondersteuning. AI kan daarnaast ook een rol spelen in onze opgave rond de arbeidsmarkt(krapte). Door arbeidsbesparende maatregelen als het inzetten van AI bij repetitieve taken en procesoptimalisatie in de bedrijfsvoering wil de gemeente Amsterdam tijd en middelen vrijmaken. Medewerkers kunnen zich dan meer richten op taken die menselijke expertise en menselijke maat vereisen, zoals complexe dossiers en directe interactie met burgers.
Inzet: startscherm van ChatAmsterdam, dat medewerkers als veilige Chatbot gebruiken.
De gemeente Amsterdam verkent een aantal AItoepassingen voor intern gebruik in de gemeente: • • •
Assistentie bij uitwerkingen, zoals notulering Assistentie bij deskresearch Met AI automatiseren van administratieve processen
2025 Amsterdamse AI Agenda
10
Gerichtere bronverkenning door inzet gemeente specifieke RAG Retrieval Augmented Generation (RAG) verbetert taalmodellen door ze toegang te geven tot externe informatiebronnen. Wanneer een vraag wordt gesteld, doorzoekt RAG de relevante bronnen en gebruikt de opgehaalde informatie om samen met het taalmodel een nauwkeurig antwoord te genereren. Denk bijvoorbeeld aan een ClimateGPT, waar de klimaatrapporten van het IPCC worden gebruikt voor de beantwoording, in plaats van alles wat over klimaatverandering op het internet geschreven staat. Gemeente Amsterdam verkent deze techniek en kijkt hoe deze ingezet kan worden om betere en relevantere informatie uit taalmodellen te kunnen halen op specifieke beleidsonderwerpen. In de bijlage ‘overzicht activiteiten AI Agenda’ staan de toepassingen die we verkennen en gebruiken in dit focusgebied en de vragen waarmee we reflecteren op hun effect.
2025 Amsterdamse AI Agenda
3. De samenleving betrokken We zien nu al de impact die AI heeft op maatschappelijke domeinen als zorg, onderwijs, arbeidsmarkt, online leefomgeving, mobiliteit en democratie. We willen begrijpen wat de ontwikkelingen betekenen voor Amsterdam, de Amsterdammer en onze invloedssfeer als gemeente. We sluiten hiervoor aan bij de kennis, onderzoeken en symposia van onder andere onze regionale partners.
3.1 AI-geletterde samenleving
Beschikbaar maken en verwijzen naar online cursussen Online zijn vele open cursussen te vinden voor verschillende doelgroepen, bijvoorbeeld: •
• •
De impact van AI en het gebruik van AI door Amsterdammers zal naar verwachting alleen maar toenemen de komende jaren. Experts zien nu al dat het gebruik van technologie en dat van AI in het bijzonder voor een kloof kan zorgen tussen groepen in de samenleving. Onder andere doordat het gebruik van AI belangrijker wordt op de arbeidsmarkt. Een randvoorwaarde bij een goede integratie van AI in het dagelijks leven is dat de samenleving bekend raakt met de AI-systemen die rondom hen worden gebruikt en die zij zelf gebruiken. Het is van groot belang dat Amsterdammers kritische gebruikers van AI zijn met inzicht in hun rechten en belangen. Daarbij is het ook belangrijk dat zij weten hoe deze technologie werkt en wat het wel en niet kan. Hoe beter dit gaat, hoe groter de AI-geletterdheid van Amsterdammers.
Gemeente Amsterdam onderneemt een aantal activiteiten om Amsterdammers AI geletterder te maken:
De Nationale AI en Ethiek Cursus. Deze online cursus biedt medewerkers een basis om mee te praten over verantwoord omgaan met AI. De Nationale AI-cursus. Hierin wordt AI op een begrijpelijke manier uitgelegd. Het RADIO Leerplatform. Dit overheidsleerplatform biedt, in opdracht van CIO Rijk, overheidsmedewerkers verschillende modules aan, bijvoorbeeld deze e-Learning over non-discriminatie.
Voor medewerkers van de gemeente Amsterdam is een starters e-learning ontwikkeld, waar de Amsterdamse Visie op AI ook een plek heeft. Relevante delen van die cursus maken we openbaar voor iedereen. Dit aanbod wordt beschikbaar op onze (open) digitale kanalen, zoals Open Research en Amsterdam.nl
Samenwerken met lokale partners voor leeraanbod We werken verder op de activiteiten en samenwerkingen die we hebben opgezet voor het verkleinen van de digitale kloof en het vergroten van kansengelijkheid vanuit Agenda Digitale Stad. De AI Agenda geeft hier invulling aan door met partners zoals Cybersoek de impact op kansengelijkheid voor verschillende doelgroepen te verdiepen en maatregelen te verkennen om de ongelijkheid tegen te gaan. Eerste onderzoeken laten zien dat de doelgroepen niet volledig hetzelfde zijn als bij algemene digitale geletterdheid. De generatie 30- en 40-jarigen is bijvoorbeeld niet opgegroeid met AI en participeert nog decennia op de arbeidsmarkt. Hier ontstaat mogelijk een kloof tussen mensen die de technologie wel in hun werk gebruiken en mensen die dat niet doen.
2025 Amsterdamse AI Agenda
Er zijn meerdere acties mogelijk om kansengelijkheid te vergroten. Angst werkt bij sommigen in de samenleving tot een blokkade om vertrouwd om te gaan met AI. Toegang tot betrouwbare kennis over AI bevordert bewustwording en vertrouwen, wat essentieel is in een tijdperk waarin desinformatie en overdreven toekomstbeelden over AI de ronde doen. Ook heeft niet iedereen dezelfde middelen om met AI te werken.
11
12 Voor doelgroepen met een taalachterstand kan AI juist uitkomst bieden, met snelle vertaling, toelichting op correspondentie en verbetering van hun eigen schriftelijke teksten. Doordat de middelen beperkt zijn moeten we één doelgroep kiezen om ons op te focussen voor de looptijd van deze agenda. Op deze manier leren we wel waar de vraag zit voor AI geletterdheid en kunnen we alvast een doelgroep ondersteunen. Met partners maken we een voorstel voor hoe we kansengelijkheid kunnen vergroten in een meerjarige aanpak.
3.2 Gemeenschapsbetrokkenheid Het afgelopen jaar probeerden we verschillende manieren uit om Amsterdammers te betrekken bij het maken en gebruiken van AI. Denk hierbij aan dialogen en burgerpanels. In gesprekken met onder andere inwoners voor het maken van de Amsterdamse Visie op AI, deelden zij zorgen en hoopvolle verwachtingen over hoe AI onze stad mogelijk zal veranderen. Deze inzichten zijn een belangrijk onderdeel geweest bij de totstandkoming van de Visie. Er is behoefte voort te bouwen op de contacten en lessen die hierbij zijn opgedaan. De middelen voor deze AI Agenda bieden beperkt ruimte voor het organiseren van gemeenschapsbetrokkenheid bij de activiteiten uit de agenda. Wel werken we samen binnen Amsterdam AI aan ‘de AI samenleving’. Hier organiseren onderzoekers uit diverse kennisinstellingen een gelijkwaardige dialoog tussen wetenschap en samenleving over de betekenis van AI op het leven in de stad. Zie ook: amsterdamai.com/ ai-samenleving . De uitkomsten van deze dialogen zijn onderdeel van de leeraanpak.
3.3 Partners Amsterdam heeft een krachtig en breed AI- en Techecosysteem dat zowel economisch als maatschappelijk van strategisch belang is. De stad investeert in digitale autonomie, AI-infrastructuur, talentontwikkeling en verantwoorde technologie, met initiatieven als Amsterdam AI, Lab42, ICAI Labs en AMDEX. Voor de gemeente zijn samenwerkingen en partnerschappen op AI essentieel om: • Expertise en middelen te bundelen voor betere innovatie en effectievere lobby. • Te begrijpen wat er speelt in verschillende maatschappelijke domeinen als zorg, onderwijs, arbeidsmarkt, mobiliteit en democratie en wat deze ontwikkelingen betekenen voor Amsterdam en de rol van de gemeente. • Onze waarden vanuit de Amsterdamse Visie op AI te borgen via samenwerking met commerciële en maatschappelijke partijen. • Onze vraagstukken te delen met kennispartners voor onderzoek en experiment. • Te leren en op te schalen, zodat succesvolle toepassingen breder ingezet kunnen worden. Komend jaar herijken we de partnerstrategie vanuit de waarden uit de Amsterdamse Visie op AI en richten we onze rol in de samenwerkingsverbanden van daaruit bewust opnieuw in. Daarbij sluiten we aan bij de strategische doelen van de Nederlandse Digitalisering Strategie waaronder schaalvoordelen door middel van samenwerking en de focus op verantwoorde en transparante AI.
De partnerstrategie beantwoordt onder andere de volgende vragen: • Wat vraagt de gemeente de markt en wat doen we zelf? • Waar werken we samen aan opschaling landelijk of op Europees niveau? • Wat is de rol van partners bij het opschalen van succesvolle proof of concepts naar productie? • Wat is de rol van partners bij het opschalen van succesvolle implementaties naar andere organisaties die hier interesse in hebben?
2025 Amsterdamse AI Agenda
13
Een aantal samenwerkingen waarin we de afgelopen jaren al actief waren, zijn: Andere overheden landelijk en Europees We volgen de Rijksbrede Visie op Generatieve AI. De richtlijnen vanuit de rijksoverheid kondigden in april 2025 een verruiming van de AI-mogelijkheden aan. Vanuit het Rijk wordt regulier overleg gevoerd met de Europese Unie. Binnen de VNG en de G4 spelen we een rol als gemeente Amsterdam in het delen van onze instrumenten en verkenningen. Onder leiding van het ministerie van BZK bespreken we hoe we samen kunnen investeren in de opschaling van waardevolle AIinitiatieven voor overheden. De stip op de horizon: een centraal, overheidsbreed en Rijksgedragen AI-ecosysteem (kennis, technogie & compliancy) beschikbaar voor de gehele publieke sector. Een mogelijk onderdeel van de partnerstrategie is dat we als gemeente het kennisecosysteem rond verantwoorde ontwikkeling en inzet van (generatieve) AI versterken. Een goed voorbeeld hiervan is dat we onze kennis rondom ChatAmsterdam deelbaar maken met andere gemeenten.
Civic AI Lab Civic AI Lab onderzoekt civiel en maatschappelijk georiënteerde AI, van ontwerp tot ontwikkeling en toepassing. Studenten doen onderzoek naar AIgerelateerde kwesties in educatie, welzijn, milieu, mobiliteit en gezondheidszorg. Het doel is om mensen bewust te maken van de kansen en risico’s van toegepaste AI.
HvA Responsible IT Binnen het lectoraat Responsible IT richt het Responsible AI Lab zich specifiek op het vormgeven en gebruiken van verantwoorde AI binnen de creatieve sector en ICT. Het Responsible AI lab is een van deze zeven AI-labs van de HvA verenigd binnen het Centre of Expertise Applied AI.
AMS-Institute AMS-Institute heeft een onderzoeksportfolio rond ‘Responsible Urban Digitalization’, waarin het onderzoekt hoe technologie als AI kan helpen bij het oplossen van stedelijke vraagstukken vanuit publieke en democratische waarden.
Qua middelen verkennen we Europese financieringsmogelijkheden, zoals de ‘Digital Europe Program fund.’
Amsterdam AI In de regio is de gemeente onderdeel van Amsterdam AI. Amsterdam AI is een samenwerkingsverband met als doel Amsterdam te positioneren als internationale hotspot voor verantwoorde en mensgerichte AI. Amsterdam AI wil een levendig AI-ecosysteem creëren met samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties.
2025 Amsterdamse AI Agenda
4. Een toekomst bestendige organisatie Met de snelheid waarmee toepassingen op de markt komen en de toegankelijkheid van het gebruik van AI bestaat het risico op ondoordacht implementeren. Dan blijven we doen wat we nu doen en missen we de echte toegevoegde waarde die het momentum in de digitale transformatie kan bieden. Bewuste inzet van AI, waar de Visie toe oproept, betekent vaak niet hetzelfde doen als wat we al deden. De gemeente werkt aan een digitale transformatie, waar vanuit de bestuursopdracht I-domein invulling aan wordt gegeven. AI wordt een normaal onderdeel van de structurele organisatie van het gemeentelijk I-domein. Denk aan afspraken over governance, financiering en aanbod digitale voorzieningen. De bestuursopdracht I-domein is echter pas halverwege en de specifieke wettelijke verplichtingen en de groeiende vraag naar AI kennis- en expertise in de gemeentelijke organisatie vraagt tijdelijk om extra specifieke aandacht voor AI. Dit hoofdstuk beschrijft welke activiteiten we ondernemen voor verantwoord gebruik AI binnen de digitale transformatie.
4.1 Expertiseteam AI
verkent en analyseert AI dat potentieel grote waarde kan bieden voor de stad en de gemeentelijke overheid. De experts ondersteunen collega’s in verschillende opgaven, om vragen en behoeftes te vertalen in technologie, te begeleiden in de governance, ethische afwegingen te maken, bij het maken van business cases en het vormgeven van eventuele organisatieverandering. Zowel op het niveau van digitaliseringsstrategie als op het niveau van opgaven en projecten in de focusgebieden. Waar potentie ligt worden prototypes ontwikkeld om ervaringen met specifieke AI-toepassingen op te doen. Een realiteitscheck op de beschikbare data, systemen en vaardigheden binnen de opgave, geeft inzicht in de haalbaarheid en realiseerbaarheid van een bepaalde behoefte. Bij toepassingen die voor goed en verantwoord gebruik een fundamentele transformatie van werkprocessen vraagt, biedt het team ondersteuning bij de verandering. Medewerkers worden geholpen om hun vragen te verduidelijken met behulp van beschikbare kennis en ideeën. Dit biedt inzicht in de behoeften binnen de gemeente op het gebied van AI en welke oplossingen passen binnen de leidende principes vanuit de Visie. Voor veelbelovende toepassingen komt er een overzicht van de kansen en worden business cases uitgewerkt. Dit helpt het nieuwe bestuur om hun ambitieniveau naar 2030 te bepalen.
2025 Amsterdamse AI Agenda
De gemeente brengt bestaande kennis en kunde tijdelijk samen in een Expertiseteam AI. Dit team voert deze AI Agenda uit. In dit team organiseren experts vanuit verschillende directies met kennis over compliance, AI-toepassingen en platformen activiteiten rondom AI. Het team heeft als doel kennis over AI in de organisatie te vergroten en initiatieven samen te brengen en te coördineren gedurende de looptijd van deze agenda. Het
14
15
4.2 Datafundament en AI-platform
•
Experimenten met AI-systemen doen we in een gecontroleerde, centrale, niet-productieomgeving. Dit noemen we het Amsterdams AI-platform. Op het platform zijn randvoorwaarden als privacy en security gewaarborgd. Voorwaardelijk voor pilots blijft dat er geen gevoelige of vertrouwelijke data ingezet worden en er een gedegen risicoanalyse is uitgevoerd.
•
AI-modellen worden gemaakt met data. Vaak enorme hoeveelheden data. Voor waardevolle toepassingen is de beschikbaarheid van schone, gestructureerde en relevante data essentieel. Een gebrek aan goede data betekent problematische AI-uitkomsten bijvoorbeeld in verkeerde besluitvorming of aanwezige bias. Een robuust Datafundament is voor datagedreven werken nodig, ongeacht de introductie van AI. Dit is complexer dan het klinkt. Data staat vaak versnipperd over verschillende systemen, gegevens zijn verouderd, er zijn meerdere versies van gegevens die soms net niet overeenkomen, er zijn geen standaarden hoe data in te voeren of er zijn fouten gemaakt in de invoer van data. Met deze AI Agenda zetten we hier niet extra op in. De Datastrategie beschrijft hoe de gemeente een goed datafundament gaat bereiken. De gemeentelijke Directie Data voorziet hierin.
Instrueren over verbod op risicovolle AI-systemen: medewerkers die met AI werken moeten weten welke AI-systemen onaanvaardbare risico’s opleveren, zoals gezichtsherkenning in de publieke ruimte. Expertiseteam/platform voor dialoog: medewerkers moeten in staat worden gesteld om vragen te stellen, kennis en ervaringen te delen over AI, om het lerend vermogen te vergroten.
En vanaf augustus 2026 werken we aan: • Inventarisatie van AI-systemen: Door het in kaart brengen van de AI-systemen die binnen/ buiten de organisatie worden gebruikt, weten we welke medewerkers getraind moeten worden en op welk niveau. • AI-geletterdheid afstemmen op de rol van menselijk toezicht: het kennisniveau moet passen bij de taken van de medewerker. Denk hierbij aan diepere technische kennis voor ontwikkelaars en breed begrip van impact en risico’s voor beleidsmakers. Specifieke modules in L&O omgeving en leerlijnen bieden hier mogelijkheden. • Integratie in beleid: AI-geletterdheid moet structureel onderdeel zijn van het gemeentelijk beleid en de dagelijkse praktijk. Denk hierbij aan een check op bestaande kaders en beleid binnen de PGA 8.9, het functiehuis en de MAG. Deze moeten elkaar niet tegenwerken.
4.3 AI-geletterde medewerkers
Plan van aanpak AI-Geletterdheid organisatie
AI-geletterdheid gaat over technische kennis en over de ethische, juridische en maatschappelijke inzichten die vereist zijn voor verantwoord gebruik van AI. Dat betekent dat medewerkers begrijpen wat AI is, wat de mogelijkheden en risico’s zijn en hoe zij AI verantwoord kunnen gebruiken in hun werk.
Uiteraard wil Amsterdam ook als werkgever de medewerkers uitrusten met de juiste kennis en ervaring om AI verantwoord toe te passen. Dat betekent dat medewerkers begrijpen wat AI is, wat de mogelijkheden en risico’s zijn en hoe zij AI verantwoord kunnen gebruiken in hun werk. Hiervoor zetten we komend jaar in op bredere bewustwording over verantwoord gebruik AI.
De AI-verordening stelt kennis over AI onder medewerkers verplicht aan organisaties die met AI werken. Deze wet schrijft voor dat werkgevers ervoor zorgen dat medewerkers AI-vaardig zijn en dat beslissingen met juridische gevolgen altijd door een mens worden beoordeeld (“human in the loop”).
Met een “Plan van Aanpak AI Geletterdheid” voor medewerkers geeft de organisatie hier invulling aan. Op hoofdlijnen bestaat het plan uit:
We willen de vereisten per februari 2025 op de volgende manieren vertalen naar concrete acties in de organisatie: •
2025 Amsterdamse AI Agenda
Bewustwording en training: alle medewerkers die met AI werken, moeten getraind worden in de grondbeginselen van AI. Dit geldt voor zowel technisch personeel als beleidsmakers. Denk hierbij aan het passend inrichten van de L&O omgeving, workshops, handleidingen etc.
16 Generiek leeraanbod basiskennis AI Komend jaar breiden we het generiek leeraanbod over basiskennis AI uit. De huidige e-learnings worden aangevuld met laagdrempelige, interactieve leeractiviteiten om zowel medewerkers als het management inzicht te geven in welke kansen de beschikbare technologie biedt. Het leeraanbod ondersteunt bij het bewust omgaan met de risico’s van het werken met nieuwe AI-systemen. Wanneer medewerkers voor het eerst met AI-tools als ChatAmsterdam werken, komen ze in aanraking met dit leeraanbod. Ook is het te vinden in de L&O omgeving en wordt het actief onder de aandacht gebracht binnen de organisatie. Voor medewerkers die straks de rol van menselijk toezicht houder gaan vervullen is een ander kennisniveau nodig. Om ze toe te rusten deze rol te vervullen gaan we langs deze rollen en functies bekijken welk kennisniveau nodig is. We meten, rapporteren en leren We bepalen welke niveaus op kennis en vaardigheid in de toekomst nodig zijn en hoe we die het beste kunnen organiseren. We starten met een nulmeting over het huidige kennis- en vaardigheidsniveau en brengen de leerbehoefte voor de komende jaren in kaart. We meten en evalueren de leeractiviteiten die we aanbieden om een beeld te krijgen wat er nodig is om een goed bereik te realiseren.
We zoeken aansluiting bij verschillende gebruikersgroepen en bepalen wat zij nodig hebben in het leren en ontwikkelen van AI-geletterdheid en AIvaardigheid. We doen dit met aandacht voor het welzijn in het werk. In algemene en specifieke leerbijeenkomsten doen medewerkers kennis op en inventariseren we welke leerbehoefte er is. Soms is deze algemeen, soms specifiek voor een bepaalde opgave of tool. Wij maken in het trainingsaanbod ruimte voor alle emoties die komen kijken bij de implementatie en adoptie van AI toepassingen. Er wordt aandacht besteed aan het feit dat werk verschuift en er ook nieuw werk bij komt.
4.4 Toekomst van werk De toenemende impact van AI op werk vraagt om een nieuwe visie op kwaliteit van ons werk en een hernieuwde focus op welzijn van onze medewerkers. Ook de nieuwe verantwoordelijkheid met betrekking tot het menselijke toezicht vereist meer dan alleen het borgen van basiskennis van AI. Om context-specifieke verantwoordelijkheid te borgen, zijn beleidsaanpassingen nodig die rekening houden met adoptievraagstukken, integratie in functies en functiewaardering, en een passende inrichting van werk en werkprocessen. Met een impactanalyse op competenties en werk brengen we de invloed van AI breed in kaart. Het gaat om functies, maar ook om vaardigheden en werkplezier. Vragen als; welke taken kunnen en willen we automatiseren? Welk werk blijft altijd menselijk? Welke eisen aan de competenties van medewerkers veranderen wanneer AI een middel wordt in hun werk? Ook verkennen we in deze analyse wat er nodig is om productiviteitsgroei mogelijk te maken. AI kan een rol spelen in onze opgave rond de arbeidsmarkt(krapte). Door arbeidsbesparende maatregelen als het inzetten van AI bij repetitieve taken en procesoptimalisatie wil de gemeente Amsterdam tijd en middelen vrijmaken. Medewerkers kunnen zich dan meer richten op taken die menselijke expertise en een menselijke maat vereisen, zoals complexe dossiers en directe interactie met burgers.
Daarbij kijken we naar (wetenschappelijke) onderzoeken wereldwijd en reflecteren we binnen de focusgebieden hoe dat kan uitpakken in onze organisatie. Bij elke voorgenomen toepassing van AI, is een ethische afweging verplicht. Gevraagd wordt daarbij ook de impact op medewerkers en de kwaliteit van het werk te beschouwen.
We volgen de AI-geletterdheid van medewerkers nauwkeurig om kansen te benutten en problemen tijdig te signaleren. Zo voorkomen we dat technologie onbenut blijft of ongewenste effecten veroorzaakt, en kunnen we waar nodig bijsturen. In de methoden en onderzoeken werken we samen binnen ons kennisnetwerk van andere overheden en kennisinstellingen.
2025 Amsterdamse AI Agenda
In deze reflectie bepalen we ook welke vraagstukken een meerjarige aanpak vragen, zoals te weinig menselijk toezicht op AI-uitkomsten of een gebrek aan bewustzijn bij bepaalde doelgroepen over de mogelijkheden en beperkingen van AI. Met een meerjarige maatwerkaanpak willen we bovendien ruimte scheppen voor een duidelijke visie op hoe de organisatie kan uitgroeien tot een volwassen, AI-geletterde organisatie.
5. Grip op AI door kaders en beleid In onze kaders en beleid volgen we de waarden, zoals vastgesteld in de Amsterdamse Visie op AI: de mens centraal, betrouwbaar en toekomstbestendig. Met deze richtlijnen bieden we een houvast voor de dagelijkse grote en kleine beslissingen die we als organisatie maken. Dit hoofdstuk beschrijft de instrumenten die we inzetten voor grip op AI en welke specifieke aandachtspunten we aandacht geven.
5.1 Bestaande kaders en instrumenten De bestaande beheersmaatregelen voor digitalisering gelden ook voor de inzet van AI. Aanvullende maatregelen worden genomen om de principes uit de AI-visie toe te passen, te voldoen aan de AIverordening en specifieke risico’s rond AI te beheersen. Om de principes uit de AI-visie daadwerkelijk toe te kunnen passen worden deze praktisch hanteerbaar gemaakt in de Quality Assurance Acceptatiecriteria en bijbehorende instrumenten zoals de Ethische Bijsluiter en het Beheerskader voor Algoritmes. Ook leren we van initiatieven die compliance-processen minder arbeidsintensief maken. Het maken van deze afwegingen vindt op verschillende niveaus plaats. Globaal bij strategische verkenningen van AI-mogelijkheden, en specifieker bij de start van AIprojecten.
5.2 Voldoen aan de AI-verordening
Beheerskader voor Algoritmes en de Quality Assurance Acceptatiecriteria. Voor een AI-toepassing is het cruciaal vroegtijdig vast te stellen in welke risicoklasse van de AI-verordening deze valt. De gemeente ontwikkelde hiervoor de risicoclassificatietool, die ook de impact van algoritmes meet. Voorgenomen inzet van AI-systemen met hoog risico legt de gemeente voor aan het College van B&W. Uiteraard dienen alle AI-toepassingen ook te voldoen aan langer bestaande wet- en regelgeving zoals de AVG op het gebied van privacy. Deze worden geborgd door de Quality Assurance processen te doorlopen.
5.3 Specifieke aandachtsgebieden Het toepassen van bestaande kaders voor digitalisering en de AI-verordening geeft nog onvoldoende antwoord op specifieke aandachtspunten. In de Amsterdamse Visie op AI zijn deze vraagstukken uitgebreider uitgewerkt. Deze paragraaf beschrijft wat we hierover willen leren in de uitvoering van de AI Agenda.
5.3.1 Duurzaamheid Het is duidelijk dat de ontwikkeling en het gebruik van AI wereldwijd intensief gebruik van grondstoffen en energie vergt. De uitstoot van een Big Tech partij als Google is de afgelopen jaren zelfs met 50% gestegen door de groei van het aantal datacenters. AI biedt ook belofte voor efficiënter gebruik van energie en mogelijk creatieve klimaatoplossingen, maar dat moet zich in de praktijk nog bewijzen. Het Rijk heeft diverse onderzoeken en adviezen gepubliceerd over dit onderwerp. Recent: Eindrapport Generatieve AI en duurzaamheid en De impact van AI op duurzaamheid en het monitoren daarvan | Rapport | Rijksoverheid.nl
2025 Amsterdamse AI Agenda
De Europese AI-verordening brengt AI in lijn met Europese waarden en hanteert een risicogebaseerde aanpak. Zo krijgen AI-systemen met een hoger risico strengere regels dan systemen met een laag risico. In het Plan van Aanpak AI-verordening staat wat de gemeente gaat doen om aan de regels te voldoen. Het Plan van Aanpak AI-verordening en het Plan van Aanpak Algoritmes liggen in elkaars verlengde en worden daarom integraal aangestuurd. De maatregelen vanuit de AI-verordening worden geïntegreerd in het bestaande
17
18 Maatregelen die worden voorgesteld voor overheden zijn: • Inzichtelijk maken duurzaamheidsimpact en bewustwording bij gebruikers • Bijdragen aan (Europese) regelgeving • Sturen op efficiënt energieverbruik in inkoop, modelontwikkeling en gebruik • Digital sobriety: bewuste afweging maken of en hoe energie-intensieve applicaties te gebruiken In de uitvoering van de AI Agenda pakken we als gemeente een rol binnen al deze voorgestelde maatregelen om verder te verdiepen welk instrumentarium wenselijk is voor het maken van een goede afweging over welke duurzaamheidskosten de gemeente wil accepteren: •
•
• •
•
Kennis op deze afweging wordt ondergebracht in het Expertiseteam.
De bekendste aanbieders van generatieve AI en AIassistenten zijn veelal onderdeel van de Big Tech. De gemeente heeft zich uitgesproken om meer digitale autonomie na te streven. De verkenning hiervan en eerste resultaten zijn al besproken in de raad naar aanleiding van het rapport: Verkenning Amsterdam Digitaal Onafhankelijk. Dit onderwerp heeft de aandacht en vergt verder onderzoek en in sommige gevallen andere keuzes om afhankelijkheid te bewerkstelligen en te behouden. Dit wordt onderdeel van de scenario’s. Praktisch verkennen we de mogelijkheden van offline AI-modellen. Deze zijn in beginsel niet met het Internet verbonden. Hierdoor blijft de generatieve AI-inzet binnen de organisatie en wordt data via het gebruik van een lokale server verwerkt.
5.3.3. Grip op AI in bestaande applicaties De gemeente gebruikt applicaties van verschillende leveranciers. In nieuwe releases van deze applicatie bouwen leveranciers steeds vaker AI-modules in. Soms kunnen deze aan- of uitgezet worden, soms kan dat niet en is de AI-module direct actief. In de meeste gevallen gaat het daarbij om laag risico AI in de zin van de AIverordening. Gemeentelijk beheerders van betreffende applicaties moeten bewust zijn van de AI die expliciet of impliciet in gebruik genomen wordt en maatregelen nemen die onder andere volgen uit het QA-proces. Het Expertiseteam kan hierbij ondersteunen. Als het gebruik van (generatieve) AI onvermijdelijk is omdat deze in applicaties is ingebouwd en niet uit te schakelen valt, wordt van de medewerkers van de gemeente Amsterdam verwacht dat zij hier gewetensvol mee omgaan. Dit is onderdeel van de inspanningen rond de AI-geletterdheid van gemeentepersoneel.
5.3.4. Kaders voor inkoop In steeds meer IT-componenten in de markt zit een vorm van AI. Het is verplicht bij inkoop rekening te houden met de principes, inkoopvoorwaarden en de ethische toetsing . Ook als AI geen hoofdonderdeel is van de toepassing maar slechts een aanwezige optie. Voor inkoop en updates van software met AI wordt, net als met andere digitaliseringsprojecten, van de organisatie verwacht dat ze het kwaliteitseisenproces (Quality Assurance) doorlopen. Hieronder valt onder andere toetsing op ethiek, privacy en informatiebeveiliging. Dit geldt ook voor toepassingen waaraan met een update generatieve AI-functionaliteit worden toegevoegd. Vanuit het Expertiseteam verkennen we hoe we omgaan met AI in het inkoopproces. Daarnaast zijn er gesprekken gaande met onze leveranciers om onze voorkeur voor groene, transparante en verantwoord getrainde AImodellen kenbaar te maken.
2025 Amsterdamse AI Agenda
We hebben een overzicht ontwikkeld om de prestaties van verschillende taalmodellen inzichtelijker te maken. Daarbij brengen we de milieu-impact van elk model zo goed mogelijk in kaart met de tool CodeCarbon. De uitkomsten geven geen exact antwoord, maar schetsen een globaal beeld. Dat komt doordat bedrijven die taalmodellen ontwikkelen cijfers niet altijd openbaar maken. Daarnaast geven de beschikbare gegevens meestal alleen inzicht in het energieverbruik tijdens het gebruik van een model en niet in de volledige levenscyclus, zoals het trainen van het model. Bij taalmodellen is dit extra ingewikkeld, omdat het energieverbruik ook afhankelijk is van hoe mensen het gebruiken en welke vragen ze daarbij stellen. Zo kost het stellen van een lange vraag met voorbeelden meer dan het stellen van een korte vraag. Het overzicht laat zien wat het verbruik van een model ongeveer is op het moment dat het antwoorden genereert. Waar bedrijven niet genoeg gegevens beschikbaar stellen, vermelden we dat ook. We benoemen het duurzaamheidsvraagstuk in onze Amsterdam Visie op AI en onderzoeken de mogelijkheid om in samenwerking met TNO landelijke standaarden voor duurzame AI te ontwikkelen. Er lopen diverse gesprekken met onze leveranciers over het inzichtelijk maken van hun energieverbruik.
We onderzoeken hoe we duurzaamheid als thema integreren in het Quality Assurance-proces, zodat duurzaamheid onderdeel is van de goede afweging. Breder dan enkel het gebruik van AI verkent de gemeente Amsterdam hoe het kan sturen op haar totale voetafdruk. En waar de gemeente keuzes kan maken bepaalde zaken niet of anders te doen. Vanuit de AI Agenda delen we specifieke AI-inzichten met GreenOffice.
5.3.2. Digitale autonomie en AI
19
5.3.5 Grip op large Language Models Aan de basis van generatieve AI liggen grote taalmodellen (LLM) die zijn getraind op enorme hoeveelheden data. In samenwerking met andere overheden ontwikkelen we standaard evaluatiemethodes om de risico’s van LLM’s, toegespitst op de Nederlandse overheidscontext, met elkaar te kunnen vergelijken. Deze inzichten bieden de mogelijkheid om een passend taalmodel in te zetten voor verschillende processen. Ook risico’s per taalmodel, zoals verspreiding van misinformatie, uitsluiting van bepaalde groepen, vooringenomenheid (bias), het ontbreken van specifieke Amsterdamse data en een grote carbon footprint kunnen zo zichtbaar worden gemaakt. Per vakgebied zoeken we bij het beoordelen en aanpassen van modellen aan te raden samenwerking met overheidsorganisaties en andere partijen die op hetzelfde terrein actief zijn. Dit draagt bij aan betere traceerbaarheid, consistentie, efficiëntie en betrouwbaarheid van de technologie.
5.4 Inzicht in gemeentelijk gebruik AI Er zijn verschillende overzichten waar de gemeenteraad inzicht krijgt waar welke AI-initiatieven zijn en welke lessen zijn geleerd van prototypes en verkenningen: • In het AI Agenda portfolio wordt de voortgang op de activiteiten in de AI Agenda inzichtelijk gemaakt. In de bijlage van de agenda zit het overzicht van augustus 2025. Het AI expertiseteam houdt dit overzicht actueel. • Een overzicht van verkenningen en prototypes is te vinden op Open Research: AI Lab - openresearch. amsterdam. • De gemeentelijke toepassingen van hoog-risico AIsystemen en impactvolle algoritmes en AI-systemen worden doorlopend gepubliceerd in het landelijke Algoritmeregister. In het Plan van Aanpak Algoritmes staat beschreven hoe we dat doen. De inventarisatie en publicatie van algoritmes is eind 2026 voltooid. Hierover wordt de raad apart geïnformeerd. Bij het beheer van het gemeentelijk applicatielandschap registreren we welke applicaties AI functionaliteiten hebben. Afhankelijk van de classificatie worden deze opgenomen in het landelijk Algoritmeregister.
2025 Amsterdamse AI Agenda
6. Leeraanpak en Vervolg Met de activiteiten in deze AI Agenda komen we tot beter onderbouwde keuzes en investeringsvoorstellen voor de nieuwe bestuursperiode. Dit hoofdstuk verdiept op hoe we de reflecties organiseren.
6.2 Scenario’s en investeringsvoorstellen
6.1 Toekomstverkenning
1.
De gemeente Amsterdam monitort de stand van AItechnologie, signaleert hoe inwoners en bedrijven deze technologie willen gebruiken, en analyseert de kansen en risico’s voor de stad. Dit doen we met partners, gezaghebbende bronnen en door het bezoeken van conferenties. Zo blijven we alert en kunnen we inspelen op de veranderende digitale wereld. Het is vaak onduidelijk hoe nieuwe technologische ontwikkelingen precies gaan uitpakken. Denk aan zelfrijdende auto’s: worden die ooit echt zelfstandig, of blijft menselijk toezicht nodig? Daarnaast volgen de ontwikkelingen rondom AI elkaar snel op waardoor het telkens nieuwe inzichten, kansen en risico’s met zich meebrengt. In een maandelijkse sessie worden trends gedeeld en we publiceren geregeld een update van ontwikkelingen die specifiek betrekking hebben op AI gerelateerde onderwerpen. Deze inzichten zijn onder andere te vinden op open research.
20
Doel van de leeraanpak is antwoorden op de volgende vragen scherp te krijgen voor de nieuwe bestuursperiode.
2. 3. • • • 4.
Wat betekent AI voor het leven in de stad Amsterdam en de gemeentelijke aanpak van maatschappelijke domeinen? Wat zijn de strategische keuzes voor de inzet en gebruik van AI voor de gemeente Amsterdam? En wat betekenen de keuze-opties? Technisch Juridisch Organisatorisch (governance, structurele samenwerking, mensen en middelen) Wat zijn ontwerpprincipes voor de inzet van AI door de gemeente?
We leggen vast wat we hebben geleerd en welke vragen nog openstaan. De openstaande vragen verwerken we in scenario’s met investeringsvoorstellen voor de gemeente Amsterdam. Een bespreking van deze scenario’s kan worden gebruikt als basis voor keuzes in de nieuwe bestuursperiode.
2025 Amsterdamse AI Agenda
21
Hoe komen we tot inzicht in de keuze-opties voor goede scenario’s?
6.3 Vervolg
De resultaten van de activiteiten uit de agenda zijn de grondstoffen voor de scenario’s en investeringsvoorstellen. We leren door te doen en door strategische verkenningen en gesprekken: • Leren door te doen: In de focusgebieden werken medewerkers van het I-domein en de inhoudelijke directies tactisch en operationeel samen. Hier leren we van de praktische knelpunten en opschalingsvragen wanneer AI onderdeel wordt van werkprocessen.
Met deze AI Agenda deelt de gemeente Amsterdam haar ambities voor een verantwoorde inzet van AI. We richten ons op toepassingen die waarde toevoegen in de interactie met Amsterdammers, in het beheer en de ontwikkeling van de openbare ruimte en in het efficiënter organiseren van ons werk. Tegelijk investeren we in een AI-geletterde samenleving en organisatie, versterken we samenwerking met partners en werken we aan kaders en beleid om grip te houden op de technologie. Door deze activiteiten leren we wat AI kan betekenen voor de stad, welke randvoorwaarden nodig zijn, en welke keuzes voor de toekomst voorliggen. Zo ontstaat een stevig fundament waarmee het volgende bestuur onderbouwde beslissingen kan nemen, en waarmee we samen met Amsterdammers en partners zorgen dat AI bijdraagt aan een mensgerichte, betrouwbare en toekomstbestendige stad.
We werken in de focusgebieden van verkenningen, via prototypes naar implementatie. Met name het implementeren van toepassingen die middels een prototype van waarde zijn gebleken, is momenteel een uitdaging. We maken business cases en verkennen hoe en met welke partners we tot opschaling kunnen komen. •
Strategische verkenningen en gesprekken: We organiseren reflectiesessies met inwoners, partners en collega’s over de impact van AI op een specifiek maatschappelijk domein. Binnen de organisatie onderzoekt I-domein met de clusters de impact van AI op hun werk. We doen trendverkenningen en volgen de verkenningen naar de toekomst van werk. Inzichten vormen onderdelen van de verschillende scenario’s.
Stap voor stap bouwen we zo aan een stad die grip houdt op technologie en waarin AI ten dienste staat van mens en samenleving.
Van inzichten tot scenario’s In de teams houden we intervisiesessies over wat we in de praktijk leren. Op basis daarvan maken we een advies met strategische keuzes en business cases als onderdeel van de scenario’s voor gebruik AI in de gemeentelijke organisatie naar 2030.
2025 Amsterdamse AI Agenda
22
Bijlage: Overzicht activiteiten AI Agenda Focus op waardevolle toepassingen: Interactie met de Amsterdammer Doel: leren over welke toepassingen voor interactie met de Amsterdammer waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling. Deliverable: Prototypes uitgewerkt en getest voor toepassingen om: • Bestaande informatie eenvoudiger beschikbaar te stellen. • Simpele vragen met AI beantwoorden, om meer ruimte te creëren voor persoonlijke vragen door de medewerker Tijdlijn: Q3 2025 – Q2 2026: leeraanpak focusgebieden Q2 2026: opschalingsvoorstellen als onderdeel van de scenario’s Portfolio initiatieven
Status
Eigenaar
Afgerond prototype
Dienstverlening
Meerdere pilots
Stadsarchief
Voicebot 14020
In operatie
Dienstverlening
AI-ondersteuning Vergunningen
Verkenning
Dienstverlening
Prototype afgerond
Dienstverlening
Idee
WPI
In operatie
I-domein en Dienstverlening
Taal voor allemaal Toegankelijk doorzoekbaar stadsarchief
Meldingen openbare ruimte AI-ondersteuning consulenten sociaal domein Activiteiten Reflectie op welke toepassingen voor interactie met de Amsterdammer waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling. Focus op waardevolle toepassingen: AI en de openbare ruimte
Doel: leren over welke toepassingen voor AI en de Openbare Ruimte waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling. Deliverable: Prototypes uitgewerkt en getest voor toepassingen om: • Visualisaties te maken binnen stedelijke ontwikkeling. • Te ondersteunen bij samenwerking met bewoners in het ontwerpen en onderhouden van de leefomgeving • Gemeentelijke diensten in de openbare ruimte te verbeteren Tijdlijn: Q3 2025 – Q2 2026: leeraanpak focusgebieden Q2 2026: opschalingsvoorstellen als onderdeel van de scenario’s Status
Eigenaar
Verkennen waarde van AI in bestaande ontwerpprogramma’s als Photoshop
Verkenning
R&D
Opleiding voor stedelijke ontwikkelaars bij UrbanAI
In operatie
R&D
2025 Amsterdamse AI Agenda
Portfolio initiatieven
23 Portfolio initiatieven
Status
Eigenaar
Verkenning afgerond
R&D
Beeldherkenning openbare ruimte
In operatie voor containers, steigers en dixies. Verkennen van nieuwe objecten.
I-domein, V&OR, Parkeren, THOR
Blurring as a Service (BaaS)
In operatie: verkennen hoe te delen met andere overheden
I-domein
In operatie
V&OR
Verkenning afgerond
D&I, R&D
Verkenning
V&OR, I-domein
Verkenning participatiemogelijkheden AI met AMS-Institute
AI in mobiliteitsmanagement Omgevingsplan: prototype voor met AI ondersteunen van planjuristen bij het omzetten van 500 bestemmingsplannen naar 1 omgevingsplan Voorspellen wanneer onderhoud gewenst is: “predictive maintenance” Activiteiten Reflectie op welke toepassingen voor AI en de openbare ruimte waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling.
In operatie I-domein, V&OR en R&D
Focus op waardevolle toepassingen: efficiënter werken Doel: leren over welke toepassingen voor AI voor efficiënter werken waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling. Deliverable: prototypes uitgewerkt en getest voor toepassingen voor: • Assistentie bij uitwerkingen • Assistentie bij desk research • Automatiseren van administratieve processen Tijdlijn: Q3 2025 – Q2 2026: leeraanpak focusgebieden Q2 2026: opschalingsvoorstellen als onderdeel van de scenario’s Portfolio initiatieven
Eigenaar
ChatAmsterdam
In operatie
Digitale Voorzieningen
Github: ondersteuning bij ontwikkelen van applicaties.
In operatie
I-domein
Gerichtere bronverkenning door inzet gemeente specifieke RAG
Verkenning afgerond
Afdeling Innovatie
Generieke AI-Assistent voor alle RAG-verzoeken
Idee
Digitale Voorzieningen
Gemakkelijker te voldoen aan WOO verzoeken
Verkenning afgerond
Dictu (Rijksoverheid)
Ondersteunen specificeerwerkzaamheden
Verkenning
IB
Explainable AI: inspiratie bieden welke explainable AI-technologieën gebruikt kan worden in onze organisatie
Verkenning afgerond
D&I
In operatie
I-domein
Activiteiten Reflectie op welke toepassingen voor efficiënter werken waardevol zijn, met uitwerking van business cases voor opschaling.
2025 Amsterdamse AI Agenda
Status
24 De samenleving betrokken Doelstelling: breder bewustzijn bij Amsterdammers over de effecten, kansen, risico’s en kosten van gebruik AI in hun leven. In samenwerking met partners voortzetten van maatschappelijk dialoog over de impact van AI op het leven in de stad. Samenwerking met andere overheden vormgeven op keuzes en investeringen. Deliverable: • Een partnerstrategie op hoe samen te werken op keuzes en investeringen • Maatschappelijk dialoog over impact van AI op maatschappelijke domeinen in samenwerking met Amsterdam AI • Plan voor inzet op kansengelijkheid • AI geletterdheid aanbod voor specifieke doelgroep • Advies over welke interventies wenselijk zijn met betrekking tot kansen en risico’s in maatschappelijke domeinen als onderdeel van de scenario´s. Activiteiten
Status
Eigenaar
Beschikbaar maken en verwijzen naar online cursussen
Idee
D&I
Gesprekken met partners en coalities over de impact van AI op maatschappelijke domeinen
In operatie
D&I
Voortzetten dialogen in de samenleving in samenwerking met partners binnen Amsterdam AI: https://www.amsterdamai. com/ai-samenleving
In operatie
Amsterdam AI
Aanbod AI geletterdheid voor specifieke doelgroep
Verkenning
D&I
Partnerstrategie
Verkenning
D&I
Idee
D&I
Opstellen advies en scenario’s in samenwerking met partners over welke interventies wenselijk zijn met betrekking tot kansen en risico’s in maatschappelijke domeinen. Toekomstbestendige organisatie: AI-geletterde organisatie
Doelen: • Verbreden bewustzijn in de organisatie over de effecten, kansen en risico’s van gebruik AI binnen hun werk. • Verkennen wanneer we volgens de wet en de visie AI Geletterd zijn en wat hiervoor nodig is in de organisatie Deliverables: • E-learnings en leeraanbod voor de gemeentelijke organisatie. • Verkenningen van impact AI bij diverse directies. • Impactanalyse van effecten AI op competenties en toekomst van werk. • Scenario’s en advies benodigde investering in AI-geletterdheid in nieuwe bestuursperiode Activiteiten