Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024-2025.pdf
Tekst van het document
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024-2025
3
Voorwoord
5
1
Menselijk
7
Digitale Ongelijkheid Programma Online Leefwereld Jongeren Digitale weerbaarheid
7 8 11
2
Betrouwbaar
13
Digitale onafhankelijkheid AI Basis op orde: digitale rechten Nieuwe wetgeving
13 14 15 16
3
Toekomstbestendig
19
Het lectoraat Responsible IT Proactief werken aan bestaanszekerheid: wetsanalyse armoederegelingen Responsible Sensing Lab Veilige en verantwoorde connectiviteit Programma Digitale Voordeur Inzicht in nieuwe technologische ontwikkelingen: Tech Radar
19 19 20 20 21 21
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Inhoud
5
Digitalisering heeft grote invloed op ons dagelijks leven. Op de manier waarop we werken, boodschappen doen, bankzaken regelen of onderwijs volgen. Dit biedt kansen, maar er zijn ook zorgen over bijvoorbeeld privacy en cybercrime. Ook is niet iedereen digivaardig. De gemeente Amsterdam heeft als doel om digitalisering in te zetten waar dat de stad en haar inwoners helpt. En soms om juist voor niet-digitaal te kiezen. Met de Agenda Digitale Stad kijken we hoe technologie kan helpen bij het aanpakken van maatschappelijke opgaven zoals kansenongelijkheid, tekorten op de arbeidsmarkt, mentale gezondheid, veiligheid en afnemend vertrouwen in de politiek. In deze voortgangsrapportage blikken we terug. Hoe hebben we de kansen van digitalisering benut? En hoe zijn we de negatieve impact tegengegaan of hebben we deze verminderd? Dit doen we niet alleen. We werken samen aan deze agenda met een groot netwerk van partners - van ondernemers, kennisinstellingen, de creatieve industrie en andere overheden tot Amsterdammers. In mijn voorwoord van de Agenda Digitale Stad startte ik met de zin dat voor mij de digitale stad een menselijke stad is. Deze uitspraak wil ik nogmaals onderschrijven. Op het moment van schrijven is de behoefte aan het loskomen van grote buitenlandse (niet-Europese) techbedrijven groot.
In sneltreinvaart hebben zij laten zien dat zij onze ethische waarden niet relevant vinden. Het is niet duidelijk wat er met data gebeurt; privacygevoelige gegevens worden ingezet voor winstmaximalisatie; en groepen worden buitengesloten op de platformen of werkvloer van deze bedrijven. Dit staat ver af van waar we met deze agenda voor staan: een menselijke, betrouwbare en toekomst-
bestendige digitale stad. Wij willen als gemeente niet meer afhankelijk zijn van organisaties die niet voldoen aan onze publieke waarden. Daarom zoeken we de samenwerking op met partijen die op een verantwoorde manier omgaan met technologie, op een manier die werkt voor Amsterdammers. Naast digitale onafhankelijkheid, komen de thema’s digitale ongelijkheid, online leefwereld jongeren, digitale weerbaarheid, basis op orde en AI terug in deze rapportage. Wij hebben ons de afgelopen jaren ingezet om digitale ongelijkheid te verkleinen door de toegang tot de digitale wereld en digitale vaardigheden mogelijk te maken. Dit doen we bijvoorbeeld door het initiatief TUMO te steunen, dat onlangs haar deuren in OBA Next Lab opende. TUMO is een plek waar jongeren na school gratis technologische en creatieve vaardigheden kunnen leren. Ook onze langdurige samenwerking met de Cyberbank draagt hieraan bij. De Cyberbank zorgt ervoor dat digitale apparaten en vaardigheden toegankelijk worden gemaakt voor alle Amsterdammers. We zien dat de online leefwereld een grote negatieve impact kan hebben op de veiligheid, gezondheid, schoolprestaties en financiële zekerheid van jongeren. Met, door en voor jongeren is het programma Online Leefwereld Jongeren 2025-2026 ontwikkeld om die uitdagingen te adresseren.
In het programma zetten we maximaal in op een gezonde digitale leefomgeving en beleidsbeïnvloeding zolang de platforms hun verantwoordelijkheid niet nemen. Om goed aan te sluiten bij hun leefwereld worden jonge Amsterdammers via het Connect Lab betrokken bij de oplossingsrichtingen en uitvoering, zodat beleid of interventies goed aansluiten op de realiteit, onderzoek en de leefwereld.
In onze eigen systemen, zoals het algoritmeregister, staan onze ethische waarden voorop. Dit is ook terug te zien in onze digitale rechten aanpak en de Visie op AI. En, zoals eerder genoemd, in onze verkenning en eerste stappen om digitaal onafhankelijk te worden. Tot slot geven we een overzicht van projecten die binnen het Responsible Sensing Lab in samenwerking met AMS Institute zijn uitgevoerd. Ook de activiteiten binnen het lectoraat Responsible IT, wat we samen met de Hogeschool van Amsterdam hebben opgericht, worden besproken. Net als het project 'proactief werken aan bestaanszekerheid' waarin we samen met onderzoekers en andere overheden regelgeving digitaliseren en daarmee toegankelijker maken voor inwoners komt aan bod. We zijn nog niet klaar. Komende jaren zetten wij onverminderd enthousiast de ingezette koers door en blijf ik werken aan een digitale stad die menselijk, betrouwbaar en toekomstbestendig is. Zoals altijd kunnen we dit niet alleen en blijven we hierin actief onze huidige en nieuwe partners uit bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, de creatieve sector en kennisinstellingen betrekken. En we doen dit samen met degenen waarvoor wij dit uiteindelijk allemaal doen: de inwoners van Amsterdam.
Alexander Scholtes Wethouder ICT en Digitale Stad
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Voorwoord
1. Menselijk
7
In Amsterdam kan ongeveer 20% van de inwoners zich digitaal niet redden. Van de Amsterdammers met een lager inkomen heeft 14% thuis geen pc, laptop of tablet en bijna 10%* geeft aan dat er in hun huishouden geen toegang is tot het internet. Digitale ongelijkheid gaat vaak samen met andere maatschappelijke uitdagingen. Denk aan werkloosheid, een laag inkomen, schulden, lage taalvaardigheid, migratieachtergrond of een gebrek aan sociale relaties. Met name kwetsbare Amsterdammers maken, meer dan anderen, gebruik van overheidsdiensten en zijn gebaat bij een goede informatievoorziening. En juist die diensten zijn aan het digitaliseren, waardoor het gebruik ervan voor deze groep minder toegankelijk wordt of te complex.
•
•
•
Doelstellingen 1. Digitale ongelijkheid verkleinen door te zorgen voor de rand voorwaarden om mee te kunnen doen, zoals toegang tot internet en digitale hulp waar nodig. 2. Amsterdammers hebben de kennis en vaardigheden om zich goed en veilig te bewegen in de online wereld en zijn in staat om (nieuwe) technologieën bewust te gebruiken. 3. We investeren in kennis over de oorzaken van digitale ongelijkheid én mogelijke interventies samen met ambtenaren, onderzoekers, professionals, de doelgroepen én andere Europese steden.
Voortgang •
Cybersoek: opschaling van de Cyberbank, waar mensen geholpen worden aan laptops en digitale
•
ondersteuning, met een extra locatie. Er zijn t.o.v. 2023 700 extra laptops uitgegeven aan bewoners met een stadspas. De Waag: onderzoek afgerond naar de oorzaken van de digitale kloof in Amsterdam. Openbare Bibliotheek Amsterdam: pilot afgerond met leenlaptops. Er was veel belangstelling voor de pilot van bezoekers van de OBA maar er zijn laptops uitgeleend. De drempel was te hoog doordat de uitgifte maar op twee locaties was en er was angst om een laptop kapot te maken. Deze uitkomsten nemen we mee in volgende projecten. Alliantie Digitaal Samenleven: samen met maatschappelijke organisaties en bedrijven zijn 100 deelnemers van verschillende gemeenten ondersteund met een laptop, internet tegen een gereduceerd tarief en persoonlijke begeleiding. Deelnemers geven aan meer zelfredzaam te zijn, meer rust en overzicht te ervaren, en makkelijker in contact te blijven met instanties. Dit onderzoek bevestigt dat digitale toegang geen luxe is, maar een basisbehoefte. Deelname in het Europese samen werkingsverband Eurocities gericht op de digitale kloof: dit levert ons subsidiemogelijkheden voor bijv. digitale vaardigheden voor statushouders op. Verder dient het netwerk als alliantie voor het programma Online Leefwereld Jongeren want we delen er best practices.
Vooruitblik •
•
Uitvoering monitor Staat van de Stad door O&S: ‘Hoe digitaal zijn Amsterdammers’. Verdere opschaling van de Cyberbank: naar verwachting zijn er in 2026 acht locaties. We gaan 2.750 laptops uitgeven in 2025 en 5.300 in 2026. In 2026
•
•
•
•
hopen we de 10.000e laptop uit te geven aan een Amsterdammer met een stadspas. Met de afdeling Dienstverlening verkennen we hoe bij het herontwerp van digitale dienstverlening (zoals aanvraagformulieren) digitale inclusie by design kunnen toepassen. Samenwerking met de Waag en de Alliantie Iedereen Verbonden, bestaande uit maatschappelijke initiatieven zoals Cybersoek en De Regenbooggroep, aan het subsidieproject Lokale Verbindingen. Deze subsidie is gehonoreerd door de maatschappelijk coalitie over informatie gesproken! Dit project richt zich op het in kaart brengen van doelgroepen, hun contactvoorkeuren en de discrepanties tussen het huidige hulpaanbod (zowel bij de gemeente als bij de maatschappelijke initiatieven) en de behoeften van burgers. Het resultaat is een praktische gids met concrete stappen om de communicatie en bereikbaarheid van het hulpaanbod te verbeteren, waarmee de gemeente en maatschappelijke partners burgers beter kunnen ondersteunen en ongelijkheid kunnen tegengaan. Opschaling van Public Roam voor veilige publieke wifi. We verkennen een verdere opschaling van de 55 locaties sinds de start van het project. Verkenning digitale inloopspreekuren bij familiescholen.
Met wie, o.a. • • • • • • •
Cybersoek De Regenboog Groep Stichting Samen is niet Alleen De Waag Openbare Bibliotheek Amsterdam Alliantie Digitaal Samenleven Eurocities
* Bron: factsheet ois minima gebruik digitale middelen
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Digitale Ongelijkheid
1
Programma Online Leefwereld Jongeren Veel jongeren ervaren positieve effecten van online zijn. Zoals verbinding, plezier en kennis. Maar de online leefwereld kan ook risico’s met grote impact hebben voor de veiligheid, gezondheid, schoolprestaties en financiële zekerheid van jongeren. Hun welbevinden staat onder druk en daar wil de gemeente Amsterdam iets aan doen.
•
•
•
Doelstellingen eerste jaar 1. Ondersteunen van jongeren, ouders/verzorgers en professionals in het tegengaan van negatieve effecten van de online leefwereld. We onderzoeken wat er in de stad nodig en gewenst is als het gaat om ondersteuning of hulp. En we stimuleren het gewenste aanbod. 2. Beter aansluiten bij de online leefwereld van jongeren met onze activiteiten, diensten en beleid. 3. Vergroten van de digitale weerbaarheid en geletterdheid van kinderen en jongeren. Zodat zij wijzer, creatiever, bewuster en beter in staat zijn om met de uitdagingen van de digitale samenleving om te gaan.
•
Voortgang •
•
Ondersteunen in de ontwikkeling en verspreiding Trendmonitor Jong Inzicht van Samen voor Jongeren Amsterdam (SVJA). Start van Connect: een eigen jongerenontwerplab waar we samen met Amsterdammers (8-23 jaar) en hun omgeving de uitdagingen en vraagstukken van
•
de online leefwereld oppakken. Denk aan uitdagingen rondom de manosphere, het krijgen van je eerste telefoon en veilige online plekken voor LHBTIQA+ jongeren. In het project ATTACHED worden de ervaringen en ideeën van Amsterdamse jongeren over veiligere, prettigere en betere online platformen verzameld en gedeeld. Online Schulden Jongeren: (financiële) bijdrage aan actieen ontwerponderzoek naar het voorkomen van (online) schulden bij jongeren door de stem van jongeren mee te nemen. Naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad zijn we een pilot gestart met het landelijk meldpunt Helpwanted: dataverzameling van meldingen in Amsterdam, een informatiecampagne en extra capaciteit op de hulplijn. Tijdens de pilot (zes maanden) zijn 4.354 meldingen geregistreerd, waarvan 167 uit Amsterdam. De informatiecampagne is door 16% van de ondervraagden in Amsterdam gezien (9% in Nederland) en de naamsbekendheid van Helpwanted is van 1% naar 3% gestegen ten opzichte van 2023. Start samenwerking met TUMO Center for Creative Technologie: een gratis naschools onderwijsprogramma voor design, creativiteit en technologie. TUMO start met 300 deelnemers en groeit uit naar 1.000 per week in het derde jaar. In drie jaar tijd zullen ongeveer 2.000 jongeren essentiële digitale vaardigheden verwerven die hen kwalificeren voor de toekomstige arbeidsmarkt.
Position paper: opgesteld na het rondetafelgesprek over online kinderrechten in de Tweede Kamer in oktober.
Vooruitblik We nemen stappen om jongeren in Amsterdam te beschermen tegen de schadelijke effecten van sociale media en smartphones door: • Reguleren: we zetten maximaal in op beleidsbeïnvloeding op dit thema. • Norm stellen: we zetten in op bewustwording en verschuiven van de norm (leeftijd en gebruik). We moedigen opvoeders aan hun kinderen gedurende hun basisschooltijd zoveel mogelijk smartphonevrij te houden en bij voorkeur niet voor 15 jaar met sociale media te starten. • Preventie en hulp: we pakken de negatieve effecten van smartphones en sociale media proactief aan. Als het misgaat, zorgen we voor passende hulp zoals in de samenwerking met Helpwanted. We vergroten de digitale weerbaarheid van jongeren, zetten in op bewustwording rondom risico's van schermgebruik en sociale media. En stimuleren meer kennis en vaardigheden onder opvoeders en professionals zodat zij kinderen beter kunnen begeleiden. In 2025 en 2026 staan de ontwikkeling en uitvoering van een actieplan centraal. Mede vormgegegeven op basis van het initiatiefvoorstel van raadslid Abdi (PvdA).
Met wie, o.a. • • • • •
Kennisinstituten Overheden (nationaal en internationaal) Jongeren en hun opvoeders Professionals (wetenschappers, docenten, jongerenwerkers etc) Creatieve industrie
Lees meer over online leefwereld jongeren
9
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
11
Amsterdam wil een veilige en leefbare stad zijn voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Als stad lopen we tegen onze grenzen aan als het gaat om de bescherming van onze burgers tegen online criminaliteit, dat vele verschijningsvormen kent en een enorme impact heeft. Bovendien raakt het niet alleen individuele burgers, maar kan het ook onze vitale infrastructuur raken. Daarom helpen we inwoners en organisaties om zich digitaal vaardiger en weerbaarder te maken. Dit doen we onder andere door een publiekprivate samenwerking, binnen het netwerk digitale weerbaarheid, waarin bedrijven, politiek, kennisinstellingen en (regionale) overheden kennis en expertise uitwisselen. Binnen dit netwerk staat het ondersteunen van kleinere partijen en maatschappelijke organisaties, zoals onderwijs, zorg en kunst- en cultuurinstellingen, centraal.
van kennis hierover bij betrokken organisaties. 3. Het versterken van de informatie positie: door een netwerk te bouwen met Chief Information Security Officers (CISO) waar in besloten kring informatie en ervaringen worden uitgewisseld, zodat de betrokken organisaties beter beschermd zijn tegen hybride dreigingen.
Vooruitblik •
Voortgang •
•
Doelstellingen 1. Het versterken van de digitale veerkracht: onder jongeren, ondernemers, senioren en laaggeletterden om de weerstand tegen cybercriminaliteit te vergroten. 2. Het versterken van kennis, talent en expertise: door een actueel beeld te krijgen van het arbeidstekort op het gebied van cybersecurity en dit terug te dringen. En door het vergroten
risico's en hoe hiermee om te gaan. In de afgelopen drie jaar hebben 16.000 kinderen in Amsterdam meegedaan. Hiervan hebben 2.000 zich aangemeld als ‘Cyber Agent’ van de gemeente. De beste Cyber Agents worden gehuldigd op het stadhuis.
•
Deelname aan City Deal met het project ‘The Cyber Journey’ waarin jongeren met affiniteit voor IT hun talent verder kunnen ontwikkelen. Door onder andere Hackshield, politie en stichting Cyberbreinen zijn gastlessen gegeven in de regio Amsterdam-Amstelland over ethisch hacken, grenzen van de wet. En er zijn hackchallenges georganiseerd om jongeren te informeren en inspireren voor cybersecurity. Kennisuitwisseling van best practices met als doel vergroten van het bewustzijn van en bekwaamheid in omgaan met de digitale wereld met andere gemeenten. Een voorbeeld van een project is de ‘Echt of Nep?’film voor senioren die is verspreid in de regiogemeenten en de stadsdelen. Samenwerking met HackShield: naast een game die kinderen tussen de 8 en 12 jaar oud weerbaar maakt tegen cyber criminaliteit, biedt Hackshield gastlessen aan op scholen waar leerlingen meer leren over online
•
Verkenning met sportclubs, bedrijven en verenigingsleven of het Rotterdam Protected-initiatief ook in Amsterdam kan worden opgezet. In dit initiatief komen de fysieke en digitale wereld samen door met name op sportclubs digitale bewustwordingsactiviteiten aan te bieden, zoals digitale vaardigheidstrainingen. Intensivering van de samenwerking met Hackshield om meer kinderen te bereiken en weerbaar te maken tegen cybercriminaliteit.
Met wie, o.a. • • • • • • • • • • • • •
Regiogemeenten Politie HackShield Stichting Cyberbrein.nl DIVD (Academy) Hogeschool en Universiteit van Amsterdam Omgevingsdienst RAI Havenbedrijf Amsterdam Waternet Microsoft KPN Het Platform Veilig Ondernemen
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Digitale weerbaarheid
2. Betrouwbaar
13
Zorgen over digitale afhankelijkheid spelen breed in de samenleving – in publieke sectoren zoals het onderwijs, in de media en journalistiek en in het bankwezen.
Voortgang •
•
Voor de gemeentelijke dienstverlening is digitale autonomie van belang voor vertrouwelijkheid (wie kan er bij welke informatie?), wendbaarheid (ondersteunt IT de politieke en beleidskeuzes, of is de IT bepalend?) en weerbaarheid (is de organisatie in staat zelf IT weer werkend te krijgen na uitval?). Autonomie stelt de overheid in staat om strategische keuzes te maken zonder externe afhankelijkheden die de controle over kritieke systemen en processen beperken. Het betekent dat de overheid een stevige basis nodig heeft om haar taken uit te voeren, zelfs in tijden van geopolitieke of technologische druk. De maatschappelijke aandacht voor digitale autonomie is gegroeid door geopolitieke spanningen en incidenten die de afhankelijkheid van enkele leveranciers laten zien, zoals plotselinge kostenstijgingen.
Doelstelling Amsterdam, Nederland en Europa moeten zoveel mogelijk digitaal autonoom worden. Niet per se omdat we ontevreden zijn over de dienstverlening van onze huidige leveranciers, maar omdat we onze eigen keuzes willen blijven maken.
•
De Amsterdamse gemeenteraad stemde in 2024 unaniem in met het initiatiefvoorstel ‘Amsterdam Digitaal Onafhankelijk’ van het lid lJmker. Dit initiatiefvoorstel verzoekt de gemeente Amsterdam minder afhankelijk te maken van grote techbedrijven voor haar digitale diensten en producten. Wethouder Scholtes heeft in oktober 2024 de gemeenteraad een raadsinformatiebrief met de tussenstand van de verkenning gestuurd, en in maart 2025 de verkenning ‘streven naar digitale autonomie’. In het raadsdebat hierop volgend (maart en mei 2025) zijn zes moties aangenomen die ervoor zorgen dat de doelstellingen en ambities voor het streven naar digitale autonomie nog scherper worden. Belangrijk is dat we digitale autonomie alleen versterken door nationaal samen te werken. Daarom bouwen we mee aan de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en in het verlengde daarvan een vernieuwd Rijkscloudbeleid en afwegingskader op digitale autonomie.
•
•
Vooruitblik •
Versterken van de samenwerking met andere overheden en kennisinstellingen. Daarom is de gemeente Amsterdam, samen met AMS Institute, Digicampus (en daarmee ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten), TU Delft en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gestart met het ‘digitale autonomie competentiecentrum’. Het doel hiervan is om gezamenlijk
te komen tot activiteiten die digitale autonomie bevorderen en dus dubbel onderzoek te voorkomen. In de loop van 2025 is deze samenwerking gelanceerd. Denk hierbij aan samen uitdagingen van de markt aanpakken, samen toetsen van aangepaste inkoopvoorwaarden en experimenten op versterken van regie op technologie (zoals werken aan de Eurostack waarbij gebruik van Europese technologie centraal staat). In 2025 worden de sourcing- en cloudstrategie vernieuwd. De gemeente gaat dit beleid uitwerken in praktische stappen. Dit leidt tot een nieuwe strategie voor het gebruik van de cloud en het inkopen van IT-diensten. De strategie richt zich op twee dingen: 1. Bedrijfscontinuïteit – zorgen dat belangrijke processen altijd door kunnen gaan. 2. Dataclassificatie – bepalen hoe vertrouwelijk gegevens zijn. Voor eind 2025 maken we het meerjarenplan om digitale autonomie concreet te maken. Dit plan zorgt voor een beter beeld bij financiële consequenties en geeft de raad inzicht welke middelen nodig zijn voor dit streven. Het streven is om dit meerjarenplan ook in december aan te bieden.
Met wie, o.a. • • • •
AMS Institute/TU Delft Digicampus Vereniging van Nederlandse Gemeenten Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Digitale onafhankelijkheid
2
AI In november 2024 heeft het college de Amsterdamse visie op AI gepubliceerd. De gemeente heeft samen met bewoners, experts en collega’s de Amsterdamse Visie op AI gemaakt: een visie die ons helpt AI op een verantwoorde, betrouwbare en mensgerichte manier te gebruiken. In de gesprekken stond de volgende vraag centraal: wat betekent AI voor het leven in de stad – en daarbuiten?’ De visie geeft richting aan hoe we AI zowel binnen als buiten de gemeente zien, begrijpen en gebruiken. Dit alles is bovenop wetgeving waar we als gemeente verplicht zijn om aan te voldoen. Met deze visie denken we dus niet alleen na over wat we mogen, maar ook over wat we willen met AI.
Voortgang De visie is besproken in de raadscommissie FKD in januari 2025 en is daarmee afgerond. Er is een AI Lab opgezet voor ambtenaren. Hier kunnen zij terecht wanneer zij willen verkennen wat AI voor een bepaald vraagstuk of werkzaamheden kan betekenen, bijvoorbeeld meldingen in de openbare ruimte transparant maken met behulp van AI.
Vooruitblik •
•
We werken aan een AI Agenda. Deze agenda beschrijft met welke activiteiten we AI op verantwoorde manier in gaan zetten binnen de gemeentelijke organisatie. Daarbij houden we rekening met de principes uit de Amsterdamse
•
•
•
•
Visie op AI en beschrijven we ook hoe we dit organiseren binnen de bestuursopdracht van het I-domein. De AI Agenda geeft richting en voorziet onze organisatie van de juiste kennis en middelen voor verantwoorde inzet van AI. Het ontwikkelen van AI vaardigheden voor zowel de medewerkers als Amsterdammers is een belangrijke pijler. Daarom werken we aan het centraliseren van de expertise in AI in een nog op te richten expertisecentrum, inclusief een AI balie waar alle ambtenaren terecht kunnen voor vragen over AI. We nodigen de gemeenteraad uit om input te geven op de AI Agenda.
Lees hier meer over de Visie op AI
15
Digitale rechten zijn de basis voor verantwoord en inclusief gebruik van data en technologie. We beschermen deze rechten door hier expliciet rekening mee te houden bij ontwerp, ontwikkeling, aanschaf, subsidiëring en gebruik van data, algoritmen, sensoren en applicaties. Digitaliseringsprojecten toetsen we daarom op digitale rechten. Het actieplan ‘Grip op Technologie: een digitale gemeente met menselijke waarden’ is gericht op de bescherming van digitale rechten van Amsterdammers. Het plan heeft drie doelen: 1. Ethische toetsing van data en technologie structureel inbedden in de organisatie. 2. De gemeente transparant maken over digitalisering en ethische toetsing. 3. Inwoners en belanghebbenden denken mee bij digitaliserings trajecten met grote impact.
Voortgang Actieplan Grip op Technologie is gestart, met focus op grip op algoritmen, (generatieve) AI en dataverzameling in de openbare ruimte.
Doel 1. Ethische toetsing van data en technologie structureel inbedden in de organisatie • Digitale Rechten zijn opgenomen in kwaliteitseisen (QAacceptatiecriteria) voor projecten. • In 2024 hebben we voor 17 digitaliseringsprojecten een goede ethische afweging gemaakt met hulp van de Ethische Bijsluiter. • We hebben geleerd hoe we beter de impact op mensenrechten kunnen meten bij hoog risico algoritmes. • Er is een evaluatieprotocol opgesteld voor dataverzameling in de openbare ruimte. • Digitale rechten, zoals privacy, non-discriminatie en transparantie, vormen de basis van het beheerskader algoritmes. • Grip op Technologie en digitale rechten zijn geïntegreerd in de Visie op AI. • We vergroten bewustwording over digitale rechten met kennissessies, directiebijeenkomsten en tijdens de Internationale Dag van de Mensenrechten. Doel 2. De gemeente transparant maken over digitalisering en ethische toetsing. • Publicatie van hoog risico-AI en impactvolle algoritmes in het algoritmeregister. • Publicatie van projecten met dataverzameling in de openbare ruimte. • We vergroten de transparantie over sensoren door verbeteractie sensorenregister uit te voeren. • De rol van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam
(CPA) is uitgebreid met advisering over ethische vraagstukken. Doel 3. Inwoners en belang hebbenden laten meedenken bij digitaliseringstrajecten met grote impact. • Burgers hebben geparticipeerd bij projecten van het Computer Vision Team. • Er is een samenwerking opgezet met de G4 rond digitale rechten. • De Cities Coalition for Digital Rights is geprofessionaliseerd door concrete doelen te definiëren en kennisuitwisseling te intensiveren.
Vooruitblik •
• •
•
•
•
Meer openheid en betere communicatie over digitalisering en hoe burgers hun digitale rechten kunnen uitoefenen. Herijking van de Tada-waarden. Betere naleving van afspraken over ethische toetsing en besluitvorming. Doorontwikkeling van instrumenten, zoals risicoclassificatie voor algoritmes en AI, en integratie van de Ethische Bijsluiter, Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes, en Data Protection Impact Assessment. Bewustwording en expertise over digitale rechten en ethiek binnen de organisatie vergroten. Focus op digitale rechten en ethiek bij de toepassing van algoritmes en AI.
Met wie, o.a. Cities Coalition for Digital Rights
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Basis op orde: digitale rechten
Nieuwe wetgeving In november 2023 verzond wethouder Scholtes een raadsbrief om de raad te informeren over de manier waarop Amsterdam zich voorbereidt op de aankomende nieuwe Europese regelgeving op het gebied van digitalisering en ICT. Sinds mei 2024 is er onder aanvoering van stelselverantwoordelijke Juridische Zaken in het GMT een stedelijk proces vastgesteld genaamd: ‘Signalering, implementatie en monitoring nieuwe wetgeving’. Dit vanwege het Auditrapport ‘Voorbereiden op nieuwe en gewijzigde wetgeving’. Uit dit rapport bleek dat dat de gemeente onvoldoende voldoet aan tijdige nieuwe of gewijzigde wetgeving. De werkwijze gaat over alle Europese en nationale wetgeving met directe impact op de bestuursorganen van Amsterdam, inclusief die wetten die digitalisering en ICT reguleren. Dit gebeurt volgens sturingsafspraken Amsterdam Doelgericht en wordt inhoudelijk gekoppeld aan de effectdoelen uit de P&C-cyclus.
Voortgang Actiedoel 1: impactanalyses Aankomende Europese en nationale wetgeving inclusief wetgeving die de informatiehuishouding en datatechnologie reguleert, houden we actief bij. Impactanalyses worden vanaf mei 2024 opgesteld binnen de stedelijke werkwijze. Deze impactanalyses gebruiken we voor de vorming van de I- en digitale strategie van de gemeente. Actiedoel 2: kennisuitwisseling • Samenwerking met VNG rond Europese wetgeving Digital Decade. VNG zet uitvoeringsanalyses op als één van de instrumenten om de gevolgen van (Europese) regelgeving voor gemeenten inzichtelijk te maken en deze in te brengen in de beleidsontwikkeling van het Rijk. • Op onderwerpen en thema’s wordt in G4/5 verband samengewerkt. Actiedoel 3: proactieve actieplannen • Er is gestart met de NIS2-richtlijn. Voor de implementatie van de aankomende Cyberbeveiligingswet (de nationale uitwerking van de NIS2-richtlijn) is
•
een programmamanager aangesteld binnen de vakgroep Informatiebeveiliging DS&I. Omdat de ontwikkelingen rondom AI snel gaan, is eind 2023 in Amsterdam een gemeentebrede werkgroep ingericht. De werkgroep heeft tijdelijke regels ingesteld voor het gebruik van AI binnen de gemeentelijke organisatie. Een nieuw-aangestelde AI-compliance officer (DS&I) is proactief begonnen met een plan van aanpak AI-verordening. Dit sluit aan op het door de raad geaccordeerde plan van aanpak algoritmen. Hiermee kunnen we straks op een transparante en verantwoorde manier AI-systemen inzetten.
Vooruitblik De actieplannen over NIS2 en de AI-verordening combineren we met de stedelijke werkwijze van DJZ en de sturingsafspraken van Amsterdam Doelgericht.
Met wie, o.a. • •
Directie Juridische Zaken Directie Middelen en Control
17 Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
3. Toekomstbestendig
19
Het lectoraat Responsible IT is een samenwerking van de gemeente Amsterdam met de faculteit Digitale Media en Creatieve Industrie van de Hogeschool van Amsterdam. Het lectoraat onderzoekt hoe digitale technologie, en in het bijzonder AI, kunnen worden vormgegeven en gebruikt vanuit maatschappelijke waarden, zoals autonomie, inclusie, diversiteit en menselijke waardigheid. Ook ontwerpt en ontwikkelt het lectoraat algoritmes, prototypes en ontwikkelmethodologieën om de individuele, ethische en sociale impact van technologie te begrijpen. Het lectoraat voert onderzoek uit langs drie lijnen: •
• •
Demystificatie en duiding van digitale technologie en de impact van technologie. Ontwikkelen van verantwoorde digitale technologie. Ontwikkelen van methodologie en processen voor het ontwerpen, ontwikkelen en inzetten van verantwoorde, betrouwbare digitale technologie.
Proactief werken aan bestaanszekerheid: wetsanalyse armoederegelingen Amsterdam wil de kansen benutten van technologie om de kwaliteit van het leven van Amsterdammers te verbeteren. Met het project ‘proactief werken aan bestaanszekerheid’ vertalen we aan de hand van een specifieke methodiek (genaamd wetsanalyse) wet- en regelgeving naar de (digitale) uitvoeringspraktijk. Er zijn circa 20 armoederegelingen geanalyseerd, zoals Individuele Inkomenstoeslag, Stadspas, kindregelingen en bijzondere bijstand. Met als doel: 1.
2. De samenwerking loopt van 2024 tot 2027. Lees hier meer over het lectoraat Responsible IT
Onderzoeken hoe voorlichting aan burgers over verschillende regelingen vereenvoudigd kan worden. Ervaring opdoen met het analyseren van weten regelgeving in de gemeentepraktijk met de wetsanalyse methodiek.
3. Toetsen of toepassing van deze methodiek kan bijdragen aan kwaliteit van gemeentelijke wet- en regelgeving door inconsistenties en omissies bloot te leggen. 4. Toetsen of toepassing van de methodiek bijdraagt aan uitvoerbaarheid en facilitatie van de uitvoering. 5. Onderzoeken of, en, zo ja, hoe de resultaten gebruikt kunnen worden bij het voorbereiden van de toepassing van AI-technologieën. Op basis van de analyse maken we een visueel ondersteund kennismodel van de regelingen dat gebruikt kan worden om oriëntatie op en verbetering van de regelgeving te innoveren.
Met wie, o.a. Hogeschool van Amsterdam, Werk, Participatie en Inkomen, Gemeente Amersfoort & Utrecht, het Juridisch Buro, PNA, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Het lectoraat Responsible IT
3
Responsible Sensing Lab Het Responsible Sensing Lab is een initiatief van AMS Institute en gemeente Amsterdam. Het is een laboratorium waar transparant en repliceerbaar onderzoek wordt uitgevoerd naar hoe slimme technologieën in de openbare ruimte zo ontworpen kunnen worden dat ze bijdragen aan een verantwoorde digitale stad en digitale autonomie. Een project van dit lab is het consortium ‘Slimme Deurbellen’. Het consortium zet zich in voor verantwoord gebruik van slimme deurbellen en onderzoekt behoeften en zorgen van burgers. Er is gestart met een nationaal onderzoek naar de perceptie over slimme deurbellen en de verkenning naar ontwerpoplossingen om privacy- en veiligheidsrisico’s aan te pakken. Het consortium was aanjager van de Amsterdamse informatiecampagne slimme deurbellen. Met deze campagne zijn o.a. 14.000 flyers verspreid, 100.000 mensen bereikt met social media-advertenties, 95.000 kijkers met de AT5 Amsterdam Informeert uitzending, 290.000 adressen bereikt met de campagneadvertentie en circa. 3.000 bezoekers kwamen op de landingspagina. Lees hier meer over het Responsible Sensing Lab
Veilige en verantwoorde connectiviteit De vraag naar snelle, betrouwbare en massale connectiviteit neemt toe. Die vraag breidt zich uit met nieuwe toepassingen zoals AI. Glasvezel maakt bijvoorbeeld snelle data uitwisseling mogelijk en is bovendien duurzamer dan het bestaande netwerk. Over vier jaar moeten vrijwel alle adressen in de stad zijn voorzien van een glasvezelaansluiting voor internet, tv, telefonie en data. Het mobiele netwerk van de gemeente maakt deel uit van het landelijke netwerk van KPN, Odido en VodafoneZiggo. De Rijksoverheid reguleert dit en bepaalt de kaders voor de inrichting van het netwerk in Amsterdam. Zoals de verplichtingen van mobiele providers over dekkingspercentage en datasnelheden en de maximale straling van zendmasten om de volksgezondheid te beschermen. Naast de landelijke wetgeving is er specifiek beleid nodig voor de plaatsing van zendmasten in Amsterdam.
Glasvezel Het convenant ‘Fiber to the home’ is getekend tussen de gemeente Amsterdam, KPN en Open Fiber. Hierin zijn afspraken gemaakt waardoor Amsterdammers weten wanneer hun huis aan de beurt is om aangesloten te
worden en welke maatregelen worden genomen. Momenteel is er een dekking van 66% (totaal aantal adressen: 563.120 waarvan 20-30% geactiveerd).
Antennebeleid De samenwerking tussen gemeente en mobiele providers wordt vastgelegd in het gemeentelijk antennebeleid. Dit dynamisch beleid vereist constante aanpassing door snelle technische ontwikkelingen zoals satelliet 5G-telefonie, de komst van 6G en de Europese GIA-verordening. Voor de uitwerking van de GIA, een Europese verordening ter bevordering van snel internet, is een werkgroep opgericht met verschillende directies. Samen met het ministerie van Economische Zaken en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten werken we de gevolgen uit in een advies.
21
De juiste hulp vinden is voor veel mensen een uitdaging. Amsterdammers voelen zich van het kastje naar de muur gestuurd wanneer zij keer op keer hun verhaal moeten vertellen. Professionals hebben hier ook dagelijks last van, terwijl zij gewoon betere hulp willen geven aan de Amsterdammer. Ondertussen staan toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg onder druk. En dit probleem groeit. Dit moet anders. Digitale Voordeur wordt één gezondheidsapp, waar je snel de juiste hulp vindt die bij jou past. 24/7. Al je gegevens reizen met je mee en jij bepaalt met wie je jouw gegevens deelt. Simpel, veilig, en voor iedereen. Zoals hulp hoort te zijn. Per 1 april 2024 is de samenwerking rond de Digitale Voordeur van start gegaan. Met de ondertekening van het transformatieplan geven Amsterdamse organisaties het startsein voor de bouw van een onafhankelijk, digitaal platform. Het platform wordt getest en doorontwikkeld in de praktijk. Dit gebeurt met twee living labs:
1. Huisartsen, welzijnsaanbieders en Arkin 2. Gezinnen in de jeugd GGZ De living labs vormen een essentieel onderdeel van de ontwikkeling van de Digitale Voordeur. In deze kleinschalige testomgevingen werken Amsterdammers en zorgen welzijnsprofessionals samen om nieuwe digitale diensten te ontwikkelen en te testen. Hierdoor kunnen we direct inspelen op de behoeften van gebruikers en de toegevoegde waarde meten.
Met wie, o.a. Dock, De Sociale Maatschap, Dynamo, Arkin, Levvel, gemeente Amsterdam, Amsterdam UMC, MedMij, het Amsterdam Health & Technology Institute (Ahti) en Zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Lees hier meer over Digitale Voordeur Amsterdam
Inzicht in nieuwe technologische ontwikkelingen: Tech Radar Amsterdam wil de kansen benutten van de technologie om de kwaliteit van het leven van Amsterdammers te verbeteren. We willen vooraan staan om te begrijpen wat de impact van technologie op Amsterdammers is. Daarom anticiperen we op nieuwe ontwikkelingen zoals generatieve AI, hyperautomatisering en quantumcomputing. En onderzoeken we hoe nieuwe technologie invloed heeft op de stad. Dit wordt jaarlijks gepubliceerd in de Tech Radar. We doen dit door onderzoek en door te experimenteren met nieuwe technologie in een beheersbare omgeving door bijvoorbeeld prototypes te bouwen. In de jaarlijkse Tech Radar werden de laatste technologische trends gedeeld: hoe werkt de technologie, wat is de impact op Amsterdam en de stad en welke Amsterdamse waarden worden geraakt. Lees hier meer over de Tech Radar
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024 2025
Programma Digitale Voordeur
Agenda Digitale Stad Voortgangsrapportage 2024-2025 Gemeente Amsterdam
Colofon Concept Ontwerpwerk Vormgeving Public Cinema Fotografie Fotobank gemeente Amsterdam Beeld bij Programma Online Leefwereld Jongeren: Maria Bodil Beeld bij digitale weerbaarheid: TUMO
oktober 2025
Contact Directie Digitalisering en Innovatie Afdeling Innovatie Nanette Schippers Programmamanager Agenda Digitale Stad innovatie@amsterdam.nl