Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen.pdf

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

Er is een garantie nodig op toegang tot betaalbare noodzakelijke zorg en gezond voedsel. Mondzorg en menstruatieproducten moeten in het basispakket worden opgenomen en de btw op groente en fruit moet worden verlaagd naar 0%.

Fundamentele herziening toeslagenstelsel en fiscale stelsel Het kabinet heeft ruim twee jaar geleden al aan­ge­ kondigd het toeslagenstelsel te willen afschaffen, maar ook aangegeven dat deze stip nog ver op de horizon ligt. In de tussentijd is een aantal scherpe kantjes van het toeslagenstelsel afgevijld, maar met name de voorschotsystematiek zorgt nog steeds voor grote problemen, juist bij mensen in een financieel kwetsbare positie. Het risico van het toeslagenstelsel loopt via hun bankrekening. We roepen het Rijk dan ook op om de herziening van het toeslagenstelsel de urgentie te geven die het verdient en een realistisch, maar ook ambitieus tijdpad te schetsen. Tot de toeslagen zijn afgeschaft of er een nieuw stelsel is, denken we als gemeenten graag mee over oplos­ singen om de risico’s die nu bij individuen terecht­ komen, bij de overheid neer te leggen. Bijvoorbeeld door de toeslagen zoveel mogelijk door te betalen aan zorgverzekeraars, woningcorporaties en kinder­ opvanginstellingen. En door waar het buiten de schuld van de Amsterdammer mis gaat, ruimhartig te zijn bij het terugvorderen.

Fundamentele herziening Participatiewet, Bbz en sociale zekerheidstelsel De sociale zekerheid in het algemeen en de Partici­ patiewet en het Bbz17 in het bijzonder zijn toe aan een fundamentele herziening. Ze sluiten niet meer aan bij de huidige arbeidsmarkt en maatschappij. Zo zijn bij­ voorbeeld de manier waarop inkomsten worden ver­ rekend en het fraudebegrip dringend aan herziening toe. En ook de uitgangspunten: alle wet- en regel­ geving in de sociale zekerheid moet uitgaan van ver­ trouwen en het doenvermogen van mensen. Via het zogeheten spoor 1 wordt nu gewerkt aan een aantal aanpassingen van de Participatiewet per 2025. Dit is een stap in de goede richting en er wordt mee ­tegemoet gekomen aan een aantal wensen van ge­ meenten. Tegelijkertijd is er om écht het verschil te kunnen maken op korte termijn meer nodig dan dit wetsvoorstel: een fundamentele herziening van de Participatiewet én het toeslagenstelsel, in samenhang met het gehele stelsel van sociale zekerheid. Dit sluit aan bij de kern van het tweede rapport van de Commissie sociaal minimum – de overheid moet het stelsel voorspelbaarder en toegankelijker maken, reke­ning houdend met de houdbaarheid en de uitvoer­baarheid. Dat geldt voor afzonderlijke ­regelingen, maar ook voor het stelsel als geheel en de manier waarop regelingen op elkaar inwerken.

Voldoende middelen voor uitvoering Gemeenten spelen een belangrijke rol in het sociaal domein en hebben er de afgelopen tien jaar veel taken bijgekregen. Om die goed te kunnen uitvoeren hebben zij structurele financiering nodig en een bij de opgave passend budget. De afgelopen jaren zijn 17 Besluit bijstandsverlening zelfstandigen

33

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

gemeenten geconfronteerd met een budget dat structureel ontoereikend is en steeds ad hoc wordt aangevuld met tijdelijke budgetten en tijdelijke programma’s. Dat is geen basis om structureel beleid uit te voeren.

Samenhangend beleid Landelijk en lokaal beleid moeten elkaar versterken en niet tegenwerken zoals nu vaak gebeurt. We sluiten ons aan bij het voorstel van de VNG voor omgekeerd medebewind. Een aantal punten die op korte termijn moeten worden geregeld met het oog op bestaans­ zekerheid zijn het verbieden van gokreclames en het stellen van beperkingen aan het kopen op afbetaling en afschaffen van CAK (Centraal Administratie Kantoor)-boetes.

Experimenteerruimte We pleiten voor (meer) laagdrempelige experimen­ teerruimte voor gemeenten om innovatieve manieren voor bestaanszekerheid te verkennen. De wettelijke basis om dit te organiseren moet breder zijn dan het experimenteerartikel van de Participatiewet. Denk ­bijvoorbeeld aan experimenten gericht op een stabiel inkomen samen met de Belastingdienst, of met een laagdrempelige aanvulling op het inkomen voor mensen die net niet het minimum verdienen, om niet-gebruik van bijstand tegen te gaan.

34

Verbinding met aanpalende onderwerpen Bestaanszekerheid is een breed begrip, dat niet alleen gaat over inkomen en financiële zekerheid. Het raakt ook de domeinen Wonen en Zorg en programma’s zoals Iedereen Kans Op Werk, de aanpak Kansengelijkheid en gezondheid. Het ministerie van VWS, gemeenten en GGD-en, ­zorgverzekeraars en verschillende zorgpartijen hebben daarom afspraken gemaakt via het Integraal zorg akkoord (IZA) en het Gezond en actief leven ­akkoord (GALA) over te bereiken gezondheidsdoelen, het terugdringen van gezondheidsverschillen en het toekomstbestendig maken van het stelsel van zorg en welzijn. Zowel aan IZA als aan GALA zijn financiële ­afspraken en middelen gekoppeld en beide ­akkoorden vragen om een integraal preventieplan op het gebied van gezondheid, sport en bewegen en een stevige sociale basis. Er wordt gewerkt aan een ­meerjarig, integraal preventie raamwerk door ­verschillende directies van de gemeente, de sociale basis, de stadsdelen en Amsterdam Vitaal & Gezond. Bestaanszekerheid heeft er een belangrijke relatie mee. Langdurige zorgen en gebrek aan perspectief veroorzaken vaak (chronische) stress, wat grote ­impact heeft op de fysieke en mentale gezondheid.

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

Betrokken partijen In deze agenda ‘Bestaanszekerheid voor Iedereen’ gaan we hoofdzakelijk in op acties ten aanzien van het versterken van de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers. Dit doen we met diverse part­ ners in de stad, waaronder veel partijen waar we de afgelopen jaren een goede samenwerking mee hebben gerealiseerd: stichting Leergeld, stichting SINA, de Voedselbank Amsterdam, PACT, het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam, het Jeugdeducatie fonds en Studiezalen. En uiteraard zijn ook de Buurtteams voor de gemeente een cruciale partner. Zij verzorgen op wijkniveau een brede ­dienstverlening op de gebieden van inkomen en zorg. Daarnaast willen we bij het ontwikkelen van lokaal inkomens­ beleid voortaan ook de Amsterdammer zelf be­ trekken. Dat doen we onder andere door het Amsterdams Netwerkwerk Ervaringsdeskundigen (ANE) te betrekken bij verdere beleidsvorming en de ontwikkeling van maatregelen van deze agenda. Ook de adviezen van de Participatieraad blijven we betrekken.

35

Om te blijven evalueren en bijstellen is het belangrijk bij te dragen aan initiatieven en onderzoek op dit ­terrein. We leveren een bijdrage aan onderzoeks­ programma’s zoals ‘Een (on)zeker bestaan in de stad’ van het Kenniscentrum Ongelijkheid en het Kansfonds met Gezin & Geld. Op het thema gezondheid zijn we betrokken bij een onderzoek naar de verbanden tussen mentale gezondheid en bestaanszekerheid. In samenwerking met de HvA verkennen we in ­hoeverre de armoedeval bij specifieke groepen Amsterdammers op dit moment speelt en wat daar oplossingsmogelijkheden voor zijn. Ook volgen we initiatieven zoals die van Stichting Collectief Kapitaal. Deze stichting heeft de afgelopen twee jaar vijf Amsterdammers voor acht maanden ­ondersteund met 1.000 euro per maand. Daarmee heeft de stichting niet alleen de inkomenspositie van deze vijf mensen versterkt, maar ook een bijdrage ge­ leverd aan de inzichten in de mechanismen die leiden tot ­bestaansonzekerheid en de grote neveneffecten op mensen als zij in bestaansonzekerheid leven. Door dit werk levert de stichting ook nieuwe inzichten over wat de rol van de overheid, de gemeente, daarin zou moeten zijn.

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

Tot slot Deze agenda ‘Bestaanszekerheid voor Iedereen’ laat zien dat we de komende tijd voor forse ­uitdagingen staan om de bestaanszekerheid van alle Amsterdammers te waarborgen. Als college zetten we hier extra op in en vanwege de grote ­urgentie zijn we met een aantal acties uit deze agenda al gestart. We verwachten van het Rijk dat het snel over de brug komt en we blijven de ­urgentie daarvan benadrukken. Al onze inwoners moeten erop kunnen rekenen dat noodzakelijke ­verbeteringen snel aanstaande zijn.

Daarvoor is voorlopig financiële dekking vanuit ­beschikbare middelen binnen de begroting en de aanvullende rijksmiddelen vanuit steunpakketten. Als de komende periode blijkt dat de problematiek rond bestaanszekerheid onvoldoende verbetert en extra ­investeringen nodig zijn voor aanvullende acties, dan leggen we een besluit daarover voor aan de ­gemeenteraad, in eerste instantie bij de Voorjaar­snota 2024.

De acties in deze agenda zijn vooral aanscherpingen en versnellingen vanuit het bestaande beleid. Als nieuwe interventies of aangepaste acties nodig blijken dan stellen we de agenda bij. De gemeente­ raad zullen we daar periodiek over informeren. In de huidige bestuurs­periode rapporteren we in elk geval jaarlijks over de voortgang en speerpunten van deze agenda.

36

Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen

Colofon Uitgave Gemeente Amsterdam, directie Werk, Participatie en Inkomen. Dit document is met zorg samengesteld door de gemeente Amsterdam. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Tekst en redactie: team Beleid, directie Werk, Participatie en Inkomen. Aan deze uitgave werkten mee: Leonie van den Berg, Femke Kloppenburg, Harry Bodaar, Sander Havermans, Antoinette de Ruijter en Nadia el Kebir. Illustraties: Wim Pontier

VRM23_231

Vormgeving: Vorm de Stad