Afdoening toezeggingen inzake overzicht wettelijke taken.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 februari 2022 Onderwijs Marjolein Moorman Onderwijs, bestuurzaken.ojz@amsterdam.nl Afdoening toezeggingen inzake overzicht wettelijke taken en bevoegdheden van de gemeente en schoolbesturen m.b.t. onderwijshuisvesting en overzicht van scholen tegen of onder de opheffingsnorm en overcapaciteit

Geachte leden van de gemeenteraad,

In uw vergadering van de commissie WIO van 2 februari 2022 heb ik toegezegd u nader te informeren over de wettelijke taken en bevoegdheden van de gemeente en schoolbesturen waar het gaat om Onderwijshuisvesting en o.a. het binnenklimaat. Daarnaast heb ik in de vergadering van de commissie WIO van 12 januari op verzoek van de leden Rooderkerk (D66), Boomsma (CDA) en Marttin (VVD) toegezegd een overzicht te sturen van scholen die tegen of onder de opheffingsnorm (aan) zitten en een overzicht van scholen met overcapaciteit (ook wat betreft vierkante meters). Deze toezegging heb ik gedaan bij de behandeling van het agendapunt ‘de aanbiedingsbrief 7 zienswijzen op initiatieven Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen’. Met deze brief kom ik de toezegging om u te informeren over de wettelijke taken en bevoegdheden na en ga ik in op de toezegging aan de leden Rooderkerk, Boomsma en Marttin. Toezegging wettelijke taken Onderwijshuisvesting De basis voor regelgeving over huisvesting van scholen is vastgelegd in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertisecentra (WEC). Deze wetten verplichten de gemeente om te zorgen voor voldoende en adequate huisvesting. Adequate huisvesting betekent passend bij het type onderwijs en voor het aantal leerlingen dat de school telt.

De wetgeving bepaalt ook dat het schoolbestuur verantwoordelijk is voor het onderhoud van de gebouwen. Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van schoolbesturen De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor beheer, onderhoud en exploitatie van het schoolgebouw. Daarvoor ontvangt het schoolbestuur rechtstreeks van het Ministerie van Onderwijs een vergoeding. Onder dit beheer valt ook het binnenklimaat van een schoolgebouw en dus de maatregelen die nodig zijn in het gebouw om de luchtkwaliteit te waarborgen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2022 Pagina 2 van 5

Wijziging van de wet in 2015 Sinds 2015 kunnen schoolbesturen geen aanspraak meer maken op een gemeentelijke vergoeding voor het onderhoud aan hun panden. Sinds deze wetswijziging krijgt het schoolbestuur zelf het volledige budget voor onderhoud in haar lump-sum. Zorgplicht gemeente Volgens de genoemde wetten heeft de gemeente een zorgplicht voor de huisvesting van scholen. In grote lijnen is het de verantwoordelijkheid van de gemeente om te voorzien in:  bekostiging van uitbreiding, inclusief de eventueel benodigde kavel grond;  bekostiging van (vervangende) nieuwbouw, inclusief de eventueel benodigde kavel grond;  bekostiging van eerste inrichting (schoolmeubilair en onderwijsleerpakket);  vergoeden van schade die het gevolg is van bijzondere omstandigheden (zoals brand, inbraak of vandalisme);  bieden van voldoende ruimte voor bewegingsonderwijs. De gemeente heeft dus geen formele verantwoordelijkheid voor het binnenklimaat van schoolgebouwen. Gezonde Scholen Amsterdam en Amsterdamse Impuls Schoolpleinen Als gemeente hebben we de afgelopen jaren echter wel gekozen om extra in te zetten op een aantal onderwerpen die we van groot belang achten. Via Gezonde Scholen Amsterdam is extra ingezet op het binnenklimaat van schoolgebouwen. Voor leerlingen en personeel is een gezond schoolgebouw cruciaal om goed in te kunnen leren en werken.

Zo is ook extra ingezet op bijvoorbeeld groene schoolpleinen omdat we als gemeente meer groene, veilige en uitdagende speelplekken in de stad van belang achten. Deze inzet is daarmee dus bovenwettelijk en van groot belang voor onze stad. Voor Gezonde Scholen Amsterdam heeft de gemeente € 44 miljoen beschikbaar gesteld in de periode 2015-2022. Voor de Amsterdamse Impuls Schoolpleinen bedroeg dit € 10 miljoen. Toezegging vragen scholen onder de opheffingsnorm De leerlingaantallen per school zijn openbaar en worden jaarlijks door de Dienst Uitvoering Onderwijs gepubliceerd.12 Het leerlingaantal is bepalend voor het recht op Rijksbekostiging, het stichten en het in stand houden van po- en vo-scholen. Deze normen voor vo-scholen zijn landelijk vastgelegd, verschillen per schoolsoorten en gelden voor alle bekostigde vo-scholen in Nederland.3 De opheffingsnorm voor po-scholen verschilt per gemeente en wordt per ministeriële regeling vastgesteld voor 5 jaar.4 Basisscholen in Amsterdam

1

https://duo.nl/open_onderwijsdata/primair-onderwijs/aantal-leerlingen/leerlingen-onderwijssoortcluster-leeftijd.jsp 2 https://duo.nl/open_onderwijsdata/voortgezet-onderwijs/aantal-leerlingen/aantal-leerlingen.jsp 3 https://www.voraad.nl/system/downloads/attachments/000/001/079/original/Kennisdocument_stichtingsnormen_oph effingsnormen_VO_def.pdf?1600193847 Voor categorale scholen geldt: vwo (292,5), havo (243,75), mavo (195), VBO 1-2 profielen (195), VBO 3-4 profielen (240), VBO >5 profielen (360), PRO (70). Voor scholengemeenschappen liggen de opheffingsnormen per schoolsoort lager. 4 [CB] Staatscourant 2017, 60549 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2022 Pagina 3 van 5

met een leerlingaantal onder de 195 leerlingen vallen onder de opheffingnorm.5 Alle startende scholen hebben, ook onder de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen, een aantal jaar de tijd om te groeien naar een school van voldoende omvang6. Daarna wordt voor de instandhouding de opheffingnorm gehanteerd. In artikel van de 153 WPO staat dat als een school drie achtereenvolgende schooljaren niet aan de wettelijke opheffingsnorm heeft voldaan, beëindiging van de bekostiging dan wel opheffing alleen kan worden voorkomen, indien één van de drie uitzonderingsbepalingen op de school van toepassing is. Uitzonderingen Alle scholen die langer dan drie achtereenvolgende jaren onder de opheffingsnorm zitten, ontvangen hierover een schriftelijke mededeling van de minister. Een po-school kan een beroep doen op één van de drie wettelijke uitzonderingsbepalingen om beëindiging van bekostiging dan wel sluiting van een school, te voorkomen: 1. de school telt ten minste 50 leerlingen en is binnen een straal van 5 km de laatste school van de (geloofs)richting of openbaar onderwijs (art. 153 vierde lid WPO); 2. er is geen andere openbare school binnen een straal van 10 km terwijl daar wel behoefte aan is (art 153 vijfde lid WPO); 3. de betreffende school wordt door ten minste 23 leerlingen bezocht en de gemiddelde schoolgrootte voldoet aan bepaalde wettelijke vereisten (art. 157 WPO).

Scholen onder de opheffingsnorm kunnen op deze manier op basis van gemiddelde schoolgrootte in stand worden gehouden binnen hetzelfde bestuur of via een samenwerkingsverband met andere schoolbesturen, door te middelen tussen de schoolgroottes van het totale aantal scholen van het bevoegd gezag. Als het schoolbestuur aan één van deze uitzonderingssituaties voldoet, kan zij ervoor kiezen de school in stand te houden.7 Voor het voortgezet onderwijs geldt art. 108 van de WVO en de beleidsregel uitzonderingscholen vo. Een schoolbestuur dient bij de minister aan te tonen dat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden. De gemeente heeft hier geen bevoegdheid in en kan dus ook geen scholen sluiten omdat ze onder de opheffingsnorm zitten. Primair onderwijs Volgens de 1 oktober telling 2021 zitten 43 scholen voor basisonderwijs8 onder de opheffingsnorm. Deze scholen zijn grofweg in 4 categorieën in te delen: 5

Voor Weesp is de opheffingsnorm in 2018 vastgesteld op 125 leerlingen. De nieuwe opheffingsnorm voor Amsterdam (inclusief Weesp) gaat in per 1-1-2023. De minister stel ambtshalve de nieuwe stichtings- en opheffingsnormen vast na de gemeentelijke herindeling. Dit valt buiten de bevoegdheid van de gemeente. 6 Een school van slechte kwaliteit kan onder de nieuwe wetgeving al in het tweede jaar gesloten worden en een slecht groeiende school kan na 3 jaar (vo) en 4 jaar (po) worden gesloten. In totaal heeft een poschool onder de nieuwe wet 8 jaar om te groeien tot de stichtingsnorm. 7 po: Art. 153 en 157 WPO en https://www.duo.nl/zakelijk/primair-onderwijs/stichten-enopheffen/instandhouding-basisonderwijs.jsp en art. 108 van de WVO en beleidsregel uitzonderingsscholen vo via https://wetten.overheid.nl/BWBR0032538/2021-10-01 8 Voor sbo geldt dezelfde opheffingsnorm als voor bo, maar deze scholen worden doorgaans in stand gehouden obv een samenwerkingsovereenkomst of de minister maakt gebruik van zijn discretionaire bevoegdheid. Voor het (v)so gelden de normen die zijn genoemd in de Wet op de Expertise Centra: so (25);vso (29); so en vso (33).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

Datum 15 februari 2022 Pagina 4 van 5

Van deze 43 scholen onder de opheffingnorm zijn 3 scholen recent gestart (die hebben nog de tijd hebben om te groeien); 1 school sluit nog dit jaar; Het gros van deze 43 scholen doet een beroep op de systematiek van de gemiddelde schoolgrootte (zie uitleg onder uitzonderingen); Een klein deel van deze 43 scholen heeft een aanvraag gedaan bij de minister voor een uitzonderingspositie (zie uitleg onder uitzonderingen);

Kleine scholen zijn kwetsbaar omdat ze te weinig bekostiging ontvangen om hun kwaliteit op peil te houden. Bovendien is een klein lerarenteam extra kwetsbaar voor uitval en het personeelstekort in het onderwijs. Om deze reden is het college in gesprek met schoolbesturen over het terugbrengen van het aantal scholen. Afgelopen jaren zijn meerdere kleine scholen gesloten en /of samengevoegd. Het Breed Bestuurlijk Overleg heeft in 2019 gezamenlijk in haar Amsterdamse Onderwijsagenda afgesproken dat ze ernaar streven dat er in 2025 geen scholen meer zijn met minder dan 200 leerlingen, tenzij er een bewuste en goed onderbouwde keuze voor is gemaakt. Ze blijven gezamenlijk kritisch kijken naar de kwaliteit van bestaande scholen binnen één locatie die (snel) blijven doorgroeien. Een maximum van 700 leerlingen is een kritische bovengrens.9 Voortgezet onderwijs Volgens de 1 oktober telling 2021 zitten 2 vo-scholen onder de opheffingsnorm. Dit betreft de Joodse scholen. Schoolbesturen met een leerlingaantal onder de opheffingsnorm kunnen een verzoek indienen bij de minister om een uitzondering te maken10. Overcapaciteit Een logisch reden voor de overcapaciteit in het primair onderwijs is een krimpend leerlingaantal en een groot aantal kleine scholen.

11 Andere logische redenen voor overcapaciteit zijn dat een school nieuw is (recent gestart) en nog de tijd heeft om te groeien of dat een schoolbestuur een beroep doet op één van de genoemde uitzonderingsposities. Van leegstand is in de praktijk zelden sprake. In de overcapaciteit op po- en vo-scholen worden regelmatig andere onderwijs gerelateerde functies gecombineerd. Overcapaciteit wordt o.a. gebruikt voor onderwijsversterkende activiteiten, zorgfuncties en doorlopende leerroutes (vo-mbo). De theoretische overcapaciteit (het verschil tussen het aantal vierkante meter en de normatieve ruimtebehoefte van een school op basis van hun leerlingaantal) kan hierdoor verschillen van de feitelijke overcapaciteit. Om een goed inzicht te geven in de overcapaciteit en leegstand moeten we kijken naar de specifieke situatie in het gebouw en van de school. Belangrijke vragen daarbij zijn of er daadwerkelijk sprake van beschikbare lokalen, of de ruimte bijvoorbeeld wordt ingezet voor onderwijs versterkende activiteiten en wat de verwachte groei / krimp van de school is. Huisvesting startende scholen Startende scholen huisvesten we altijd in medegebruik of wel in een leegstaand schoolgebouw. We kijken hiervoor eerst naar ruimte in bestaande scholen. In de afgelopen jaren zijn meermaals nieuwe scholen in andere scholen gestart. Hier gaan we mee door omdat we zorgvuldig met onze 9

https://bboamsterdam.nl/website/wp-content/uploads/2019/10/Amsterdamse-OnderwijsagendaBBO-2019_DEF.pdf 10 Kennisdocument_stichtingsnormen_opheffingsnormen_VO_def.pdf (vo-raad.nl) 11 https://onderzoek.amsterdam.nl/artikel/leerlingprognose-2020-21-daling-basisonderwijs-stijgingvoortgezet-onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2022 Pagina 5 van 5

onderwijsruimte om moeten gaan. De gemeente heeft voor elke school die bekostiging ontvangt, dus ook voor de initiatieven die een positief besluit ontvangen op hun aanvraag via de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen, een zorgplicht om te voorzien in huisvesting. Strategische voorraad Daarnaast is het voor de gemeente cruciaal om de strategische voorraad op orde te hebben. Gebouwen die leeg komen te staan houden we als strategische voorraad om nieuwe scholen te kunnen huisvesten, voor uitbreiding en om scholen tijdelijk te kunnen huisvesten bij vernieuwbouw, rennovaties of onverwachte gebeurtenissen, zoals brand. Overzicht van scholen met overcapaciteit (ook wat betreft vierkante meters) Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) wordt op dit moment geactualiseerd en zal eind dit jaar aan uw raad worden voorgelegd. Het IHP heeft betrekking op het po en vo. Hierin breng ik onder andere de ontwikkelingen in de stad rond groei en krimp in kaart, zoals dat bij de vorige IHP ook is gedaan.12 Dit geeft u dan op hoofdlijnen een actueel inzicht in de totale capaciteit én bezetting. Hierbij neem ik de ontwikkeling van medegebruik ook mee. Graag wijs ik u er ook op dat het BBO zelf een overzicht van de capaciteit van po-scholen in relatie tot het plaatsingsbeleid op haar website heeft geplaatst.13 Hierin is de actuele stand van zaken terug te vinden.

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

12

Capaciteit van Vo scholen en leerlingenprognose 2014/’15 vergeleken: https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/capaciteit-vo-scholen-en-leerlingenprognose-2014-15vergeleken 13 https://bboamsterdam.nl/recente-resultaten-en-capaciteit-per-school/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl