Afdoening toezegging verkennen mogelijkheden toepassen hoger minimumloon bij de inkoop.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 janauri 2024 Coördinatie Inkoop Hester van Buren bestuurszaken.inkoop@amsterdam.nl Afdoening toezegging verkennen mogelijkheden toepassen hoger minimumloon bij de inkoop (TA2023-000850) uit de commissievergadering FKD van 13 juli 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw raadscommissievergadering FKD van 13 juli 2023 heb ik op een vraag van raadslid Namane (PvdA) toegezegd in het eerste kwartaal van 2024 terug te komen op de mogelijkheden om bij gemeentelijke aanbestedingen rekening te houden met het minimumloon, zoals in Den Haag en Utrecht ook is onderzocht. Allereerst wil ik raadslid Namane bedanken voor haar inzet een hoger minimum loon te realiseren voor alle mensen die werken en de verschillende mogelijkheden te laten verkennen. Zeker in de huidige tijd waar gemiddeld een kleine 20% van de Amsterdamse huishoudens tot de minima behoren. Waar (juridisch) mogelijk past Amsterdam al een hoger minimum loon toe. Zo is in de Personeelsregelingen Gemeente Amsterdam (PGA) het loon verankerd voor haar ambtenaren. Ook wordt dit loon toegepast bij opdrachten voor externe inhuur. Zo wordt in Amsterdam al zo’n 15 jaar de PGA toegepast op de salarissen van uitzendkrachten. Ondanks de sympathie die ik heb voor de vraag van raadslid Namane voor een hoger minimum loon voor iedereen, heb ik me te houden aan wet en regelgeving en rekening te houden met praktische uitvoerbaarheid. Wet en regelgeving en de uitvoering kunnen knellen met een doel dat je wil bereiken.

Zie hiertoe bijlage 1 van deze brief Juridische, uitvoerings- en financiële risico´s en wat kan wel? Hieruit blijkt dat er geen directe mogelijkheden zijn een hoger minimumloon te realiseren via het inkoopinstrument. Zoals gevraagd door raadslid Namane is contact opgenomen met Den Haag en Utrecht om samen met deze partners de mogelijkheden te verkennen voor het toepassen van een hoger minimum loon bij de inkoop. Ook Rotterdam als G4 partner is benaderd.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief







Datum 22 januari 2024 Pagina 2 van 5

Rotterdam heeft in november 2022 negatief geadviseerd over een motie over een hoger minimumloon o Rotterdam is vanuit het proportionaliteitsbeginsel terughoudend met het stellen van eisen aan de interne bedrijfsvoering aan leveranciers. Zeker als die eisen strenger zijn dan wettelijke normen (zoals in dit geval een hoger minimumloon). Daarnaast geeft Rotterdam aan dat het handhaven/controleren van een dergelijke eis bijzonder arbeidsintensief, zo niet ondoenlijk is. Waar de inzet van mensen op uurbasis wordt betaald, wordt de eis al wel gesteld. Een in november 2022 ingediende motie is op basis van voorgaande argumenten niet aangenomen; Den Haag heeft op 6 september 2023 schriftelijke vragen1 over dit vraagstuk beantwoord o Den Haag staat op het standpunt dat een hoger minimumloon in de meeste gevallen afdoende is geborgd. Bij externe inhuur is dit gerealiseerd, omdat externen het beloningsstelsel van de gemeente Den Haag volgen. Voor het overige volgt de gemeente landelijke ontwikkelingen, zoals wetgeving en cao's. Dit geldt ook als gewerkt wordt met onderaannemers; Utrecht heeft op 6 juli 2023 een raadsbrief2 gestuurd over dit onderwerp o

In Utrecht is allereerst gedefinieerd waar een hoger minimumloon betrekking op heeft. Dit geldt voor personeel van de leveranciers waarmee gemeente Utrecht een overeenkomst sluit. Het is niet van toepassing op onderaannemers, toeleveranciers, door de leverancier ingehuurd personeel, stagiaires of anders. Vervolgens is een aantal inkoop categorieën vastgesteld die mogelijk geschikt zijn en wat daar de stand van zaken van is. Verder is opgenomen dat in de loop van 2023 gestart wordt met een onderzoek om zodoende meer duidelijkheid te krijgen over de financiële impact en overige risico´s. Dat onderzoek loopt nog.

Resume Waar in Utrecht is toegezegd om bij geschikte aanbestedingen die binnen een gedefinieerde scope vallen te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn binnen de kaders van de Aanbestedingswet 2012, zien de andere G4 gemeenten onvoldoende perspectief. Op 10 juli 2023 heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in antwoord3 op de motie Kathmann (PvdA) dat ook aangegeven. Redenen hiervoor zijn juridische risico’s en het feit dat het vanuit de proportionaliteit geredeneerd een ingrijpende interventie op de bedrijfsvoering van een contractant is, die onvoldoende gerelateerd is aan de aard van de opdracht. Ook vanuit Amsterdam zie ik op dit moment, naast wat al wordt gedaan bij externe inhuur, geen extra mogelijkheden een hoger minimumloon te realiseren via het inkoopinstrument. Vooral het feit dat het toepassen veel invloed heeft op de bedrijfsvoering van contractanten, geeft hierbij de doorslag. In de Aanbestedingswet 2012 wordt administratieve lastenverlichting voorgeschreven. Met het verschillend salariëren van medewerkers die wel of niet voor Amsterdamse opdrachten worden ingezet worden administratie en rapportages van contractanten juist verzwaard. Daarnaast worden medewerkers voor hetzelfde werk ongelijk betaald, afhankelijk voor welke opdrachtgever ze worden ingezet. Dit geeft mijn inziens een ongewenst effect op de werkvloer. 1

Den Haag september 2023 Beantwoording schriftelijke vragen toepassen Eur 14 bij aanbestedingen Raadsbrief Utrecht juli 2023 Onderzoek toepassen van Eur 14 minimumloon bij aanbestedingen. 3 Kamerbrief 10 juli 2023 beloning 14 Euro bij uitbesteding gemeenten | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 januari 2024 Pagina 3 van 5

Vanzelfsprekend volgen de andere G4 gemeenten de ontwikkelingen van Utrecht op de voet. Mocht zich qua planning een mogelijkheid voordoen om als Amsterdam samen op te trekken met een Utrechts inkooptraject op dit vlak, dan wordt dit aan u voorgelegd. Zodat u als raad met een toegevoegd kansen en risico dossier een weloverwogen keuze kunt maken. Wat gaat Amsterdam doen voor een hoger minimum loon voor werkende mensen? Waar Amsterdam invloed heeft mensen een hoger minimumloon te laten betalen, pakt zij de handschoen op:  Uitbesteden of inbesteden: o Voor start aanbesteding wordt onderzocht of het wenselijk is uit te besteden of in te besteden. Als besloten wordt tot inbesteden is een hoger minimumloon gewaarborgd omdat dit onderdeel is van de gemeentelijke cao. Dit biedt meer zekerheid dan bij het meenemen in een aanbesteding, omdat de uitkomst gegarandeerd is;  Zo zijn recent schoonmakers en receptionisten in gemeentelijke dienst gekomen.  Stimuleren bewustwording van de markt: o Ook Amsterdam stelt zich, net zoals Den Haag, Utrecht en Rotterdam, op het standpunt dat een hoger minimumloon bij aanbestedingen, anders dan bij externe inhuur, via algemeen verbindende cao’s geregeld moet worden.

Dit omdat deze cao’s een heldere grondslag hebben, controleerbaar en handhaafbaar zijn en administratief gewaarborgd zijn in financiële systemen van de contractanten; o Amsterdam zorgt binnen haar mogelijkheden voor actieve communicatie richting de markt over een hoger minimumloon en dat het belangrijk is dit op te nemen in de arbeidsvoorwaarden. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en beschouw mijn toezegging als afgehandeld. Met vriendelijke groet,

Hester van Buren Wethouder Coördinatie Inkoop en P&O

Bijlage 1 Juridische, uitvoerings- en financiële risico´s en wat kan wel?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 januari 2024 Pagina 4 van 5

Bijlage 1: Juridische, uitvoerings- en financiële risico´s en wat kan wel? Juridische risico’s Vanuit de wet- en regelgeving zijn er zeer beperkt mogelijkheden om een hoger minimumloon als uitgangspunt mee te nemen bij nieuwe aanbestedingen of lopende opdrachten. Waar mogelijkheden zijn, bij externe inzet, wordt in de gemeente Amsterdam al een hoger minimum loon toegepast. De redenen waarom de mogelijkheden beperkt zijn, komt door:  Aanbestedingsrechtelijke beginselen (non-discriminatie, gelijkheid, transparantie en proportionaliteit). o Gelijkheidsbeginsel: het doorvoeren van een hoger minimumloon heeft mogelijk een negatieve impact als niet alle bedrijven die kans maken op een opdracht hetzelfde behandeld worden; o Proportionaliteitsbeginsel: eisen die in een aanbesteding gesteld worden moeten verband te houden met de opdracht, de opdracht niet onevenredig te verzwaren en de markt niet onevenredig te belasten. In de Gids Proportionaliteit is dit belangrijke beginsel uitgewerkt;  Algemene beginselen van behoorlijk bestuur (o.a. vertrouwensbeginsel) o Vertrouwensbeginsel: als wij als gemeente afspraken maken in contracten moeten wij deze ook nakomen. Het tussentijds vanuit de gemeente aanpassen of opzeggen van overeenkomsten is in strijd met dit beginsel.

Uitvoeringsrisico’s  Het toepassen van een hoger minimumloon bij de inkoop heeft grote invloed op de bedrijfsvoering van leveranciers en kan leiden tot mogelijke klachten en bezwaren  Het is onduidelijk op welke wijze de markt gaat reageren op een hoger minimumloon bij aanbestedingen boven en onder de drempel. Door een hoger minimumloon van toepassing te verklaren voor medewerkers die een opdracht uitvoeren voor de gemeente Amsterdam kan ongelijkheid ontstaan tussen medewerkers binnen één onderneming ondanks dat deze binnen dezelfde cao vallen. Want: medewerkers die voor gemeente Amsterdam werken krijgen een ander uurloon dan de medewerkers voor wie dat niet geldt. Dit heeft effect op medewerkers die al enkele jaren ervaring hebben. Dit alles kan onrust veroorzaken onder medewerkers die werkzaam zijn bij dezelfde onderneming. Het risico is dat leveranciers gedurende de aanbesteding klachten kunnen indienen of wellicht helemaal niet inschrijven;  Waar de gemeente Utrecht mogelijkheden gaat onderzoeken voor het toepassen van een hoger minimumloon zien de andere G4 gemeenten onvoldoende grondslag. Op 10 juli 2023 heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in antwoord op de motie Kathmann (PvdA) dat ook aangegeven.

Reden hiervoor zijn de juridische risico’s en het feit dat het vanuit de proportionaliteit geredeneerd een ingrijpende interventie op de bedrijfsvoering van onderneming is, die onvoldoende gerelateerd is aan de aard van de opdracht. Daarnaast wil Amsterdam niet bijdragen aan ongelijkheid, dat dezelfde werkzaamheden, afhankelijk bij welke opdrachtgever het personeel wordt ingezet, verschillend beloond wordt. De visie van de G4 gemeenten is dat een hoger minimumloon geregeld moet worden in cao’s en niet via het inkoopinstrument.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 januari 2024 Pagina 5 van 5

Financiële risico’s Het doorvoeren van een hoger minimumloon heeft grote financiële impact. Naar inschatting betreft het een verhoging van 5% tot 20% van de opdrachtwaarde. De hoogte is per aanbesteding anders en afhankelijk van de marksituatie, het gebruikelijke loon en de geldende cao. Hiervoor moet ruimte in de begroting opgenomen worden om de financiële dekking te waarborgen.  Bij start aanbesteding moet duidelijkheid zijn over de financiële dekking. o De financiële impact van een hoger minimumloon kan fors zijn. Als een hoger minimumloon wordt meegenomen in een aanbesteding, wordt ook een verwachting gegeven naar de markt. Deze verwachting moet financieel ook waargemaakt kunnen worden;  Controle op de uitvoering binnen het contractmanagement is praktisch en juridisch uitdagend. o Dit heeft directe gevolgen voor de capaciteit bij contractmanagement. Ook werkt dit voor de leveranciers kostenverhogend omdat er jaarlijks een accountantsverklaring aangeleverd moet worden. Kosten voor de accountantsverklaring worden opgenomen in de overeenkomst. En als niet wordt voldaan aan het betalen van een hoger minimumloon moeten juridische stappen worden gezet om nakoming af te dwingen. Wat kan wel? Op basis van bovenstaande informatie kan (in die gevallen waar het minimumloon nog niet goed geregeld is) op twee manieren uitvoering gegeven worden aan een hoger minimumloon.

 Uitbesteden of inbesteden: o Voorafgaand aan opdrachten binnen de geschikte inkooppakketten wordt onderzocht of het wenselijk is om over te gaan tot uitbesteden of inbesteden. Als besloten wordt tot inbesteden is een hoger minimumloon geborgd omdat dit onderdeel is van de gemeentelijke cao. Dit biedt meer zekerheid dan bij het meenemen in een aanbesteding, omdat de uitkomst gegarandeerd is;  Stimuleren bewustwording van de markt: o De gemeente Amsterdam zorgt binnen al haar mogelijkheden voor actieve communicatie richting de markt over een hoger minimumloon en het belang dit op te nemen in de arbeidsvoorwaarden en wordt als onderwerp meegenomen in periodieke marktontmoetingen. Hiermee vergroot de gemeente de bewustwording bij marktpartijen en stimuleert hen een hoger minimumloon als norm te stellen en op te nemen in de arbeidsvoorwaarden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl