Afd. moties 182.21 191.21 en 218.21

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 juni 2021 Openbare Orde en Veiligheid, Zorg, Jeugd en Sport Burgemeester Halsema, Wethouder Kukenheim Marijke Bleeker, Lieke Brouwer & Tess de Bree (AcVZ) Afdoening moties bij de voortgangsrapportage Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld 2020:  Motie (218.21) van de leden Poot, De Fockert, Boomsma, Flentge en La Rose inzake de Verlaag drempel hulpverlening.  Motie (191.21) van de leden De Fockert, Kılıç, Veldhuyzen, La Rose, Poot en Bosman inzake stop shaming  Motie (181.21) van de leden Khan en De Fockert inzake onderzoek verbeteren voorlichting online exposing.

Geachte leden, In de vergadering van de gemeenteraad van 31 maart 2021 heeft uw raad bij de behandeling van de voortgangsrapportage 2020 van het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld een drietal moties aangenomen. In deze brief wordt ingegaan op de uitvoering van de verschillende moties. Het college vindt het belangrijk om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers effectiever te helpen en Amsterdammers er meer bewust van te maken dat in ons aller omgeving meiden en vrouwen zijn die onvoldoende vrij zijn. Iedereen moet zich veilig kunnen voelen in onze stad. Motie 218 In motie (218.21) van de leden Poot (VVD), De Fockert (GroenLinks), Boomsma (CDA), Flentge (SP) en La Rose (PvdA) wordt het college gevraagd om: 1. De mogelijkheden voor slachtoffers om zich te melden voor hulp in kaart te brengen als ook of hier door professionals of slachtoffers knelpunten in worden ervaren; 2. Hierbij bijvoorbeeld ook te kijken naar de rol van huisartsen, politie, vertrouwenspersonen op scholen en jongerenwerk; 3. Op basis hiervan de raad een voorstel te doen voor het verder verlagen van de drempel voor slachtoffers om melding te doen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie of seksueel geweld.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 juni 2021 Pagina 2 van 7

Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: 1. Elk slachtoffer moet passende hulp kunnen krijgen. Het is daarom goed dat er verschillende organisaties zijn waar slachtoffers van seksueel geweld terecht kunnen. Enkele belangrijke organisaties hierin zijn de volgende:  Centrum Seksueel Geweld (CSG) Amsterdam-Amstelland: voor alle slachtoffers van seksuele grensoverschrijding en geweld.  Expertisecentrum Qpido (onderdeel van Levvel): voor jongeren (12-23 jaar) die seksueel risicogedrag vertonen en/of te maken hebben (gehad) met seksuele grensoverschrijding of seksueel misbruik.  Veilig Thuis (VT): voor slachtoffers van (seksueel) geweld binnen (familie)relaties.  Helpwanted.nl: voor slachtoffers van online seksuele grensoverschrijding. Ondanks de brede beschikbaarheid en specialistische expertise van hulporganisaties, ervaren slachtoffers toch knelpunten in de weg naar hulp. Hierin speelt mee dat het complexe problematiek betreft met verschillende bemoeilijkende factoren, zoals vermenging van slachtofferschap en daderschap, sterk uiteenlopende doelgroepen, schaamte en angst voor victim blaming. Recentelijk heeft bureau de DSP-groep in opdracht van de gemeente Amsterdam onderzoek gedaan naar het perspectief en de behoeften van meiden en jonge vrouwen bij seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Hieruit komt naar voren dat hen vaak niet bekend is of zij (kosteloos) hulp kunnen krijgen, waar zij daarvoor terecht kunnen, en of dit anoniem kan. Volgens hen kan de signalering en doorverwijzing beter en is deskundigheids-bevordering van docenten en professionals belangrijk. Verder geven zowel meiden als professionals aan dat het gesprek over wensen en grenzen op het gebied van seksualiteit beter kan. Hierin zou onder andere bij voorbaat al (meer) aandacht kunnen gaan naar waar je terecht kunt voor hulp en advies. Uit verschillende onderzoeken12 en mediaberichten34 blijkt daarnaast dat slachtoffers van seksueel geweld negatieve ervaringen hebben met het doen van aangifte en/of vanuit de omgeving meekrijgen dat aangifte doen geen zin heeft. Het belang van het wegnemen van deze drempels heeft de aandacht van zowel gemeente als politie. 2. Naast de eerdergenoemde organisaties hebben huisartsen, politie, vertrouwenspersonen, jongerenwerkers en andere professionals een belangrijk aandeel in het signaleren van slachtofferschap, het verwijzen naar hulpverleningsorganisaties, of het bieden van steun aan

1

Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld Tegen Kinderen (2020). Vertrouwen in Veerkracht. 2 Inspectie Justitie en Veiligheid (2020). Verschillende perspectieven. 3 Parool (21-03-2021). “Verkracht? Wacht nog even met aangifte, zegt de politie nog steeds”. 4 Parool (12-03-2021). “Altijd op jacht: modeman Martijn N. beschuldigd van seksueel geweld”.

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 juni 2021 Pagina 3 van 7

slachtoffers van seksueel geweld. Hieronder wordt ingegaan op hoe deze professionals en organisaties hierin door de gemeente ondersteund worden. Als onderdeel van het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) bestaat er vanuit de zogenaamde ‘netwerkaanpak meiden’ in de stadsdelen West en NieuwWest een nauwe samenwerking tussen stadsdelen, politie en verschillende zorgpartijen. Met deze samenwerking wordt beoogd meiden en jonge vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel geweld vroegtijdig in beeld te krijgen en gepaste hulp te bieden. In West en Nieuw-West zijn er een aantal politieagenten benoemd tot ambassadeurs op dit thema. Zij dragen binnen de politie bij aan meer bewustwording voor mogelijk slachtofferschap van seksueel geweld en onderhouden het contact met de hulpinstanties. Er zijn 40 jongerenwerkers getraind in het herkennen en passend benaderen van meiden die met seksueel geweld te maken hebben (gehad), met als doel hen vroegtijdig met hulpverlening in contact te brengen. Vanwege de positieve ervaringen in West en Nieuw-West wordt de netwerkaanpak ook in andere stadsdelen opgezet en wordt deze training ook daar aan jongerenwerkers aangeboden. Ook vanuit het programma Positief Perspectief en de Amsterdamse aanpak Schoolveiligheid wordt geïnvesteerd in bekendheid van jongerenwerkers met (onder andere) het thema seksueel geweld.

Het jongerenwerk innoveert in het kader van Positief Perspectief op vier thema’s: Jongerenwerk en scholen, jeugd en veiligheid, meidenwerk, en online jongerenwerk. Hierin komt (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag uitgebreid aan bod. Ten slotte traint het CSG Amsterdam-Amstelland huisartsen in opleiding op hun signalerende functie. Daarnaast kunnen organisaties zich melden voor training en advies door het Adviesteam Seksueel Misbruik (nu nog bekend als het ‘Twee of Meersporenteam’) van het Steunpunt Seksueel Geweld Amsterdam (SSGA). 3. Het college onderschrijft het belang van het verlagen van de drempel om melding te doen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel geweld. Daarbij is het college van mening dat elk slachtoffer de mogelijkheid moet krijgen om op passende wijze geholpen te worden. Daarvoor gebeurt al veel in Amsterdam. Maar het kan nog beter. Daarom zet het college extra in op de volgende acties: 



De campagne #jijstaatnietalleen is herstart als bredere bewustwordingscampagne. Slachtoffers die een seksueel grensoverschrijdende ervaring hebben meegemaakt worden aangemoedigd om (telefonisch) contact met het CSG Amsterdam-Amstelland op te nemen. In de week van 21 juni tot en met 25 juni is de regionale themaweek ‘Seksueel geweld raakt ons allemaal’ georganiseerd. Het doel hiervan was het bevorderen van bewustwording en kennis(uitwisseling). Daarnaast was het communiceren over het handelingsperspectief om je te melden bij het CSG een belangrijke doelstelling. Deze themaweek richtte zich zowel op inwoners als op professionals en werd georganiseerd door het CSG Amsterdam-Amstelland, de GGD, de gemeente Amsterdam en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg.

3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief









Datum 30 juni 2021 Pagina 4 van 7

Het CSG Amsterdam-Amstelland breidt de komende tijd de deskundigheid op online slachtofferschap verder uit in samenwerking met andere organisaties. Slachtoffers kunnen zo op één plek terecht met vragen op forensisch, medisch, psychisch, juridisch en technisch gebied. Op deze manier biedt Amsterdam een duidelijk herkenbare plek voor slachtoffers van alle vormen van seksueel geweld, online en offline. Het college zet extra in op schoolveiligheid. Uitgangspunt daarbij is de verbinding van scholen aan de juiste jeugd- en veiligheidspartners. Ook investeren we in de deskundigheid en handelingsbekwaamheid van scholen bij schoolveiligheidsvraagstukken, waaronder problematiek rondom seksuele intimidatie en seksueel geweld. Scholen met een specifieke hulpvraag op seksuele grensoverschrijding krijgen ondersteuning. We zetten in op het vergroten van kennis en bieden handvatten door inzet van de ROSA-regisseur en ervaringsdeskundigen bij incidenten en crisis rondom seksuele intimidatie en seksueel geweld. Middels een kleinschalig scholenprogramma wordt ingezet op het bespreekbaar maken van (online) seksueel geweld en het uitreiken naar meiden die behoefte hebben aan laagdrempelige steun of advies. Zij kunnen terecht bij ELANCE Academy voor een ‘vriendin’ of coach.

In samenwerking met de ervaringsdeskundigen de Phoenix Sisters wordt er een interactieve film ontwikkeld voor slachtoffers van seksueel geweld. ‘De weg naar verwerking’ biedt inzicht in het proces naar verwerking van het trauma van seksueel geweld. De kijker wordt meegenomen in de verschillende keuzemogelijkheden rondom hulpverlening en het doen van aangifte. Door de film interactief te maken kan de kijker keuzes maken die bij hem of haar passen. Momenteel zijn we in gesprek met verschillende partijen om te kijken hoe de film aan te bieden aan (potentiële) slachtoffers en hun omgeving.

Motie 191 In motie (191.21) van de leden De Fockert (GroenLinks), Kiliç (DENK), Veldhuyzen (BIJ1), La Rose (PvdA), Poot (VVD) en Bosman (D66) wordt het college gevraagd om: 1. Binnen de aanpak online seksueel geweld een specifieke aanpak te ontwikkelen voor het tegengaan en bestrijden van online exposen en shamen en deze met de gemeenteraad te bespreken; 2. Daarin specifieke aandacht te hebben voor de aard en de impact van exposen en shamen van jonge vrouwen en LHBTI+ -personen uit gemeenschappen waarin seksualiteit een taboe is; 3. Voor deze specifieke aanpak gebruik te maken van actueel onderzoek. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: De impact van online exposing en shaming op slachtoffers is groot. Het college erkent dat dit het geval is bij zowel het ongewenst delen van content dat oorspronkelijk seksueel van aard is, als bij niet seksuele content waaraan door derden een seksuele lading wordt toegekend of toegevoegd. Er wordt gestreefd naar een aanpak van online seksueel geweld waar alle verschijningsvormen aandacht krijgen. 1. Het tegengaan en bestrijden van online exposen en shamen wordt opgepakt en geïntensiveerd door het Programma SISG, Positief Perspectief, en de jeugdhulp. 4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 juni 2021 Pagina 5 van 7

Het programma Positief Perspectief is ingezet met als doel onder meer het de versteviging van de netwerken rondom risicojeugd, ook waar het de online leefwereld van jongeren betreft. Het programma SISG voegt hier de specifieke expertise over het tegengaan van seksuele online intimidatie en geweld aan toe. In het Amsterdamse voorlichtingsaanbod aan jongeren wordt aandacht besteed aan verschillende vormen van online seksueel geweld, waaronder exposen en shamen. Verschillende voorlichtingsprogramma’s worden gezien de urgentie tijdelijk extra uitgebreid en onder de aandacht gebracht. Het doel van de voorlichting is het vergroten van kennis over en bewustzijn van de risico’s van sociale media. De gemeente werkt samen met uitvoeringsorganisaties om preventieve jeugdhulp in te zetten ter voorkoming van slachtofferschap van online seksueel grensoverschrijdend gedrag onder jongeren en kinderen. Qpido, het seksespecifiek expertisecentrum van Levvel is hierin gespecialiseerd en biedt voorlichting aan kinderen van de basisschool en de middelbare school en hun ouders. Zij breiden in opdracht van de gemeente de voorlichtingsactiviteiten uit. Daarbij wordt voor de zomer vooral ingezet op groep 8 leerlingen, omdat juist de overgang van PO naar VO voor veel kinderen kwetsbaar is. Het doel van de voorlichting is het vergroten van kennis over en bewustzijn van de risico’s van sociale media.

Binnen het programma Positief Perspectief wordt ook volop ingezet op het vergroten van de online weerbaarheid van jongeren. Er is een Amsterdams kader ontwikkeld voor jongerenwerkers voor het werken in de online leefwereld. Op basis hiervan krijgen jongerenwerkers training in het begeleiden van jongeren in de online leefwereld, het herkennen van risico’s en het verbinden met hulpverlening wanneer die nodig is. Ook sluit het jongerenwerk aan bij allerlei online en offline activiteiten op het gebied van online weerbaarheid, zoals bijvoorbeeld de week tegen seksueel geweld. Het programma SISG is mede gericht op het tegengaan van (de verschillende verschijningsvormen van) online seksueel geweld. Op dit moment worden extra inspanningen gedaan om online seksueel geweld te bestrijden en slachtoffers zo goed mogelijk te ondersteunen en helpen. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor alle vormen van online seksueel geweld. Zo is er door middel van de doorstart van de bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen aandacht voor de verschillende vormen van (online) seksueel geweld, waaronder exposen en shamen. Daarnaast wordt later dit jaar een campagne ingezet om ouders te ondersteunen in het voeren van gesprekken over seksualiteit en online risico’s. Dit is een herhaling van de campagne ‘Het Gesprek’, die in 2017 succesvol is uitgezet onder de doelgroep ouders.

Er is een website aan verbonden met voor ouders relevante handvatten om het gesprek aan te gaan met hun kinderen, zoals per leeftijdscategorie de meest gebruikte online applicaties en wat je met je kind zou moeten bespreken. Bovendien wordt de deskundigheid van het CSG Amsterdam-Amstelland en Veilig Thuis op online slachtofferschap verder uitgebreid. Alle slachtoffers van seksuele grensoverschrijding, ongeacht de verschijningsvorm, kunnen bij deze organisaties terecht. Ten slotte beoogt de gemeente om in samenwerking met politie, OM en andere partners de mogelijkheden van 5

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 juni 2021 Pagina 6 van 7

samenwerking met en aanpak van online platforms nader te verkennen. Hierbij wordt aangesloten bij landelijke ontwikkelingen. 2. De aard en impact van seksuele grensoverschrijding, zoals exposen en shamen, bij jonge vrouwen en LHBTI+-personen uit gemeenschappen waarin seksualiteit een taboe is, is een belangrijk punt van aandacht in de aanpak van (online) seksueel geweld). De gemeente zet expliciet in op het bereiken van deze doelgroepen in haar preventieve activiteiten. In de voorlichting en andere activiteiten is er bijzondere aandacht voor personen uit gemeenschappen waarbinnen seksualiteit een taboe is. Er worden stappen genomen om lokaal voorlichtingen voor gemeenschappen en ouders te organiseren, door verbinding te leggen via lokale initiatieven en religieuze instellingen. Door het gesprek op gang te brengen dicht bij Amsterdammers zelf, via vertrouwde organisaties, wordt de drempel verlaagd om seksualiteit meer bespreekbaar te maken. Ook is er in de (verspreiding van) de campagnes #jijstaatnietalleen en ‘Het Gesprek’ specifiek aandacht voor (representatie van) deze doelgroepen. Het CSG Amsterdam-Amstelland is betrokken bij het project Vrouw en Gezondheid. Dit door de Vrije Universiteit geïnitieerde project richt zich op vrouwelijke statushouders die seksueel of gender gerelateerd geweld hebben meegemaakt.

Daarnaast vindt er coördinatie en assistentie plaats met lokale initiatieven die de hulpverlening richting LHBT-mannen willen verbeteren. 3. Voor deze aanpak wordt doorlopend gebruik gemaakt van actueel onderzoek en het advies van deskundigen en partnerorganisaties. Motie 182 In motie (182.21) van de leden Khan (DENK) en De Fockert (GroenLinks) wordt het college gevraagd om: 1. In gesprek te gaan met deskundigen zoals kenniscentrum Rutgers, te onderzoeken hoe de voorlichting met betrekking tot online exposing verbeterd kan worden en indien nodig dit te integreren in het Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: Het college onderschrijft dat het weerbaar maken van jongeren tegen online seksuele intimidatie en seksueel geweld door middel van voorlichting heel belangrijk is. 1. Vanuit het programma SISG is er voortdurend contact met deskundigen, alsook samenwerking met verschillende partners die vanuit hun expertise meekijken op de verschillende maatregelen binnen het programma. Onderdeel hiervan is de maatregel gericht op het tegengaan van online seksueel geweld, waaronder exposen.

6

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 juni 2021 Pagina 7 van 7

Zoals hierboven beschreven werkt de gemeente samen met uitvoeringsorganisaties zoals het gespecialiseerde expertisecentrum Qpido. Qpido actualiseert de voorlichtingen voortdurend geactualiseerd op basis van nieuwe inzichten en expertise, ook omdat deze thematiek onderhevig is aan snelle ontwikkelingen. Eveneens wordt de eerder aangestipte campagne ‘Het Gesprek’ geactualiseerd en verbeterd met behulp van deskundigen alvorens deze hernieuwd wordt gelanceerd. Met de bovenstaande moties hebben de leden aandacht besteed aan de preventie van (online) seksueel geweld en het verlagen van drempels voor hulp die slachtoffers ervaren. Het college deelt het belang hiervan. Via bovengenoemde aanpakken en activiteiten zet de gemeente erop in slachtofferhulp en preventie verder te versterken. Het college beschouwt de moties hiermee als afgehandeld. Wij danken de leden voor hun inbreng. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Simone Kukenheim Wethouder Zorg

7