Afd. motie 611.21 en svz moties 790.21, 791.21 en 792.21

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 oktober 2022 Monumenten en Duurzaamheid Van Dantzig, Pels Bestuurszaken Monumenten en Archeologie, bestuurszaken.mea@amsterdam.nl Erfgoed en Duurzaamheid: afdoening motie 611 en voortgang moties 790,791 en 792

Geachte leden van de gemeenteraad, Als grootste monumentenstad van Nederland heeft Amsterdam een eer hoog te houden. We gaan zorgvuldig om met ons (wereld-)erfgoed. In de afgelopen jaren zijn er veel goede resultaten behaald op het gebied van verduurzamen van erfgoed. Het grootste zonnedak van de stad ligt straks op een rijksmonument; de Centrale Markthal. Bij restauraties of transformaties van erfgoed speelt verduurzaming altijd een rol. Niet alleen omdat behoud van bestaande gebouwen a priori past in een circulair bouwproces maar ook omdat er met maatwerk veel mogelijk is. Voor het college staat de balans tussen verduurzaming en het behoud van erfgoedwaarden voorop. Tijdens de behandeling van de Omgevingsvisie en de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, zijn diverse moties ingediend die betrekking hebben op het verduurzamen van erfgoed:  Motie 611 van de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL), Boutkan (PvdA), Bakker (SP) en de Jager (D66), ingediend bij de behandeling Omgevingsvisie, vraagt het college om te onderzoeken welke (belemmerende) regels worden gesteld voor het verduurzamen van de bestaande voorraad als het gaat om erfgoed.

 Motie 790 van raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, waar het college wordt gevraagd om bij bouwplannen voor erfgoed, de verduurzaming een prominente rol te laten spelen en te onderzoeken welke maatregelen voor verduurzaming van erfgoed vergunningvrij gemaakt kunnen worden.  Motie 791 van de raadsleden Van Renssen (GL) en Nadif (GL), ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, vraagt om onderzoek te doen naar mogelijkheden voor VvE’s om collectief in te kopen en gezamenlijk vergunningen aan te vragen voor de verduurzaming en vergroening van panden die onder dit beleid vallen en de bevindingen te rapporteren aan de raad.  Motie 792 door de leden Van Renssen (GL), Nadif (GL) en Boomsma (CDA) ingediend bij de behandeling van de Bestuursopdracht Erfgoed in een dynamische stad, vraagt om over de lessen geleerd uit het lopende project Duurzaam Erfgoed/ het loket Duurzaam Erfgoed

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 5 van 5

te rapporteren aan de raad en naar aanleiding daarvan te komen met aanbevelingen voor het verduurzamen van erfgoed en te onderzoeken welke duurzaamheidsmaatregelen generiek toegepast kunnen worden. Hieronder wordt ingegaan op welke wijze motie 611 wordt afgedaan en wat de tussenstand is van de moties 790, 791 en 792. Belemmerende regels en mogelijkheden, afdoening motie 611 Bij de verduurzaming van erfgoed staat het behoud van de erfgoedwaarden voorop. De ervaringen hebben geleerd dat duurzaamheid, circulariteit en erfgoed, goed samen gaan. Met maatwerk zijn bijvoorbeeld grote CO2-reducties te behalen zónder dat de gebouwen hun cultuurhistorische waarde verliezen. Door de maatwerk-aanpak wordt bovendien veel ruimte gegeven voor innovatieve en creatieve oplossingen die een gelijkwaardig resultaat (‘energielabel’) leveren. Maatwerk vraagt echter ook om een extra inspanning wat betreft ontwerp, uitvoering en kosten. Zo is het plaatsen van monumentenglas in monumenten altijd mogelijk maar wel duurder. En zo zal buitengevelisolatie (het aanbrengen van een isolatielaag en afwerking met steenstrips) voor niet alle monumenten wenselijk zijn, ondanks dat ook daar goede voorbeelden van zijn. Het spanningsveld tussen duurzaamheid en monumenten komt meestal voort uit maatregelen die impact hebben op het uiterlijk van een gebouw.

Bijvoorbeeld zonnepanelen op dakvlakken die zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte. Dit heeft vaak invloed op het monument en het straatbeeld. Voor monumenten en in rijksbeschermde gezichten geldt daarom de (rijks-)regel dat zonnepanelen niet zichtbaar mogen zijn. Om meer mogelijkheden te creëren voor panelen op voordakvlakken, worden momenteel pilots uitgevoerd. Dit ‘experiment’ wordt bij succes, doorvertaald naar pilots in verschillende stadsdelen, en verder uitgerold. Op verzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft Ecorys de belemmeringen bij het verduurzamen van erfgoed in kaart gebracht1. Conclusie van dit onderzoek is dat er ook voor monumenten veel mogelijkheden zijn om bij te dragen aan de verduurzamingsslag maar dat het idee dat aanpak van monumenten veelal maatwerk is, soms de inspiratie om te verduurzamen remt. De rapportage biedt een overzicht van knelpunten en geeft daarbij voorstellen voor verbeteringen bij het faciliteren van vooral particuliere monumenteneigenaren. De gemeente Amsterdam erkent deze knelpunten en heeft ze als volgt heeft opgepakt:  Problemen bij de vindbaarheid van de verduurzamingsmogelijkheden.

Hiervoor is het Loket Duurzaam Erfgoed ingericht (zie ook hieronder); een centraal punt waar informatie wordt gegeven over regelgeving, hulp gegeven kan worden in het vergunningtraject en technische kennis aanwezig is voor het verduurzamen van erfgoed. Via de website van het loket2 is alle informatie bijeengebracht.  Nut en noodzaak van vooroverleg Iedereen met een voornemen voor het verduurzamen van een monument kan bij het 1

https://www.duurzaamerfgoed.nl/sites/default/files/202008/Belemmering%20bij%20het%20verduurzamen.pdf 2 https://www.amsterdam.nl/duurzaamerfgoed

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 4 oktober 2022 Pagina 5 van 5

spreekuur van Monumenten en Archeologie terecht. Deskundigen geven dan advies over wat wel en niet kan. Het komt voor dat eigenaren niet op de hoogte zijn van de meest effectieve maatregelen. Tijdens het vooroverleg wordt gereageerd op een plan en worden de mogelijkheden en alternatieven besproken. Via het Loket Duurzaam Erfgoed worden eigenaren gestimuleerd om gebruik te maken van dit vooroverleg. Aantrekkelijke financiering Vanuit de provincie en het Rijk zijn diverse subsidiemogelijkheden specifiek voor monumenteneigenaren. Verder betalen monumenteneigenaren in Amsterdam geen leges (voor een vergunning) voor duurzaamheidsingrepen voor monumenten. Stimuleren van innovatie en het vergroten van de kennis over de effectiviteit van maatregelen De productontwikkelingen voor verduurzaming in algemene zin gaan erg snel. Daarbij worden voor monumenten steeds meer specifieke oplossingen ontwikkeld om te verduurzamen. Op Rijksniveau zijn hiervoor ontwikkelsubsidies beschikbaar gesteld.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. (Loket) Duurzaam Erfgoed, tussenstand motie 791 en 792 In maart 2021 startte het project Duurzaam Erfgoed als onderdeel van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Binnen dit project werken diverse expertises vanuit Monumenten en Archeologie, de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Duurzaamheid, Vergunningen en Toezicht en Handhaving samen om het verduurzamen van erfgoed te faciliteren. Het speciaal opgerichte Loket Duurzaam Erfgoed moet op een laagdrempelige manier bewoners en ondernemers helpen bij het verduurzamen van hun erfgoed. Ook kunnen deze worden bijgestaan in het vergunningsproces. Duurzaam Erfgoed werkt namens de gemeente Amsterdam samen met de Groene Grachten en stimuleert het gebruik van de Groene Menukaart, een tool waarmee bewoners en ondernemers geholpen worden en waarmee inzichtelijk is wat de voor- en nadelen zijn van de verschillende duurzaamheidsmaatregelen. Voorbeelden van initiatieven die door het project Duurzaam Erfgoed, verder zijn gebracht, zijn bijvoorbeeld de begeleiding van woningcorporaties bij het opwekken van zonne-energie en de verduurzaming van de panden met erfgoedwaarden van het gemeentelijk vastgoed.

Een greep uit wat Duurzaam Erfgoed verder heeft gedaan:  Meer dan 300 (particuliere) initiatieven verder geholpen in een vergunningaanvraag  Website gemaakt met alle relevante informatie op één plek  Ondersteuning initiatieven van VvE’s (bijvoorbeeld via een VVE Coach)  Handreiking zonne-energie en erfgoed opgesteld  Zon in Centrum: stimuleren zonnepanelen in postcodegebied 1012, 1015 en 1016 (samenwerking Green Light District/ TU Delft)  Verduurzamen historisch pand Oudezijds Voorburgwal 136 i.s.m. NV Zeedijk, Monumenten en Archeologie en Green Light District/ Groene Grachten.  Zonnekaart voor Weesp  Pilot collectieve inkoop van zonnepanelen voor panden zonder monumentenstatus in een beschermd stadsgezicht

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 5 van 5

Het project Duurzaam Erfgoed moet bovendien leiden tot meer inzicht in mogelijke beleidswijzigingen die het verduurzamen van erfgoed vergemakkelijken. Eind 2022 wordt een rapportage opgeleverd waarin duidelijk wordt gemaakt welke lessen zijn geleerd gedurende het project, met advies ten aanzien van beleidsaanpassingen, procedures, communicatie en dienstverlening. De collectieve inkoop en nieuwe mogelijkheden ten aanzien van vergunningen, hoort daar ook bij. Dit in lijn met motie 791 van de raadsleden Van Renssen en Nadif. De uitkomsten van het onderzoek zullen in het najaar met uw raad worden gedeeld. Aanpassen beleid, tussenstand motie 790 In het kader van Duurzaam Erfgoed wordt onderzocht waar de werkwijze verbeterd kan worden en waar het beleid knelt. In ieder geval wordt het Beleidskader Monumenten uitgebreid met een aantal specifieke duurzaamheidsmaatregelen zoals zonne-energie, isolatieglas in monumenten en ‘groene daken’. Op deze manier wordt duidelijker wat er mag in plaats van wat er niet kan. Zoals hierboven aangegeven werd, wordt door het uitvoeren van pilots gezocht naar ruimere mogelijkheden voor het plaatsen van zonnepanelen zonder erfgoedwaarden aan te tasten. De eerste voorbeelden hiervan zijn in het Rijksbeschermde stadsgezicht3 in Amsterdam Noord.

Waar eerst alleen zonnepanelen op de achterdakvlakken (dus niet zichtbaar vanuit de openbare ruimte), mogelijk waren, wordt er nu ook ruimte geboden voor (rode) zonnepanelen op voordakvlakken. Door goede regels en (technische) uitgangspunten, kunnen de erfgoedwaarden in stand gehouden worden. Over de pilots in Noord vindt uitwisseling plaats met de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed (RCE) zodat ook landelijke kennisdeling kan plaatsvinden. Overigens is het beleid voor het verduurzamen van rijksmonumenten en rijksbeschermde stadsen dorpsgezichten voor het hele land gelijk. Amsterdam voert geen strenger beleid dan elders in het land; in andere steden worden geen significant andere regels dan in Amsterdam gehanteerd als het gaat om maatwerk, vergunningen voor sommige duurzaamheidsmaatregelen et cetera. De duurzaamheidsstappen die nu gezet worden en (gebiedsspecifieke) maatregelen die mogelijk zijn of worden gemaakt, landen uiteindelijk in het omgevingsplan. Daarnaast worden, in het verlengde van de omgevingsvisie en als uitwerking van de Bestuursopdracht Erfgoed, gebiedsuitwerkingen opgesteld waarin de bestaande waarden in verband worden gebracht met de verduurzamings- en verdichtingsopgave.

3

In gemeentelijk beschermde gezichten gelden voor het plaatsen van zonnepalen de regels voor vergunningvrije ingrepen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 oktober 2022 Pagina 5 van 5

Zoals hierboven gemeld zal de raad op de hoogte worden gesteld van de rapportage na afronding van het project Duurzaam Erfgoed. Hierin zullen ook aanbeveling over mogelijk aan te passen (vergunningvrij-) beleid naar aanleiding van motie 790 van de raadsleden Van Renssen en Nadif, worden opgenomen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Reinier van Dantzig Wethouder Monumenten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid