Afd. motie 565.23

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 31 oktober 2023 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl) Afdoening motie 565.23 van de leden Bentoumya (GroenLinks) en Namane (PvdA) over wegnemen van financiële onzekerheden voor Amsterdammers in de bijstand

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 12 oktober 2023 heeft uw raad bij de behandeling van Kennisnemen en bespreken van het eindrapport van het Amsterdams experiment met de bijstand (AEB) motie 565 van de raadsleden Bentoumya (GroenLinks) en Namane (PvdA) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om - Te onderzoeken hoe het risico op financiële onzekerheid van bijstandsgerechtigden die (parttime) willen werken, kan worden weggenomen; - Bijvoorbeeld door de bijstandsuitkering bij uitstroom naar werk tijdelijk op €0,01 te laten staan of door de bijstandsuitkering op pauze te zetten. Zo kan de uitkering bij uitval snel en gemakkelijk weer worden uitgekeerd; - Hiertoe een concreet voorstel uit te werken en de raad hierover te informeren. Met deze brief informeert het college u over het volgende. Bestaanszekerheid is een grondrecht voor iedereen, maar staat de afgelopen jaren voor een steeds grotere groep onder druk. Hoewel deze waarborg in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de landelijke overheid is, ontbreekt het al langere tijd aan een langetermijnvisie op het versterken van bestaanszekerheid. Zo laten onder anderen de herziening van de sociale zekerheid in het algemeen en de Participatiewet in het bijzonder lang op zich wachten. De val van het kabinet zorgt op veel fronten voor meer vertraging.

De Commissie Sociaal Minimum heeft in haar eerste rapport normen voor het sociaal minimum vastgesteld en geconstateerd dat mensen met een laag inkomen de komende jaren tot honderden euro’s per maand tekort dreigen te komen. De commissie geeft daarom aan dat het besteedbaar inkomen van lage-inkomensgroepen verhoogd moet worden. Het tweede rapport gaat in op het huidige ontoegankelijke en ingewikkelde stelsel van de sociale zekerheid. De kernboodschap van de commissie is dat het Rijk moet zorgen dat het stelsel voorspelbaar en toegankelijk is. In lijn met de aanbevelingen van de commissie wil het college alvast een aantal concrete maatregelen nemen om onzekerheden weg te nemen. Gemeenten mogen niet aan inkomenspolitiek doen, maar we

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 2 van 5

kunnen wel binnen en ook óp de randen van de Participatiewet experimenteren om burgers die voor hun inkomen afhankelijk zijn van de overheid meer financiële zekerheid te bieden. Amsterdamse interventies Het college wil, waar dat kan, zo veel mogelijk bijdragen aan het wegnemen van (financiële) onzekerheden bij Amsterdammers die rond moeten komen van de bijstand. We kunnen niet alleen maar afwachten tot de landelijke overheid structurele maatregelen neemt om de inkomensonzekerheid bij mensen weg te nemen. Daarom komt het college binnenkort ook met een Agenda Bestaanszekerheid met concrete interventies, om Amsterdammers meer inkomenszekerheid te bieden. Hier wordt u op een later moment meer uitgebreid over geïnformeerd. We zijn ondertussen gestart met de voorbereiding van een aantal acties en daarover willen we u alvast informeren. Deze interventies zijn de Garantieknop uitkering en de pilot ‘Bijstand binnen 1 dag’. Ook wordt met deze brief motie 565 aangaande het ‘Wegnemen financiële onzekerheid bijstandsgerechtigden die willen uitstromen naar betaald werk’ van de leden Bentoumya en Namane afgedaan. Garantieknop uitkering Amsterdammers in de bijstand ervaren vaak een drempel om aan het werk te gaan. Dit heeft te maken met angst en onduidelijkheid over welk effect dit heeft op de hoogte van het inkomen, door bijvoorbeeld het wegvallen van toeslagen.

Maar ook is het spannend om weer deel te nemen aan het werkende leven als mensen een tijd uit het werkproces te zijn geweest. Als mensen onverhoopt weer een beroep moeten doen op een bijstandsuitkering, kan het een tijd duren voordat de uitkering weer is toegekend. Dat is voor mensen extra een drempel om de stap naar werk te zetten: een uitkering aanvragen kost tijd, je moet weer gegevens aanleveren en zit in onzekerheid of je er wel of niet recht op hebt. Of het leidt weer tot nieuwe problemen, zoals het niet (op tijd) kunnen betalen van de vaste lasten. Ook kunnen mensen het opnieuw een beroep moeten doen op de bijstand ervaren als falen en schamen ze zich ervoor. Het is daarnaast niet altijd realistisch om te verwachten dat iemand die tot voor kort een bijstandsuitkering had in korte tijd in staat is geweest om een financiële buffer op te bouwen, om de doorlooptijd van de aanvraag te overbruggen. Om deze drempel weg te nemen, werkt het college aan een zogenoemde ‘Garantieknop voor de bijstandsuitkering’. Het college wil hiermee Amsterdammers die vanuit de bijstand aan het werk gaan, garanderen dat zij snel weer een uitkering zullen ontvangen, als zij onverhoopt weer op bijstand zijn aangewezen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als het contract niet verlengd wordt.

Dan kan de persoon in kwestie aangeven dat hij weer een bijstandsuitkering wil aanvragen en wordt de uitkering snel toegekend, zoals deze de laatste keer was toegekend. Daarbij is onder andere ook gekeken naar de mogelijkheid om de uitkering te pauzeren en deze op 1 eurocent te zetten, zoals voorgesteld in de motie 565.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 3 van 5

Uit de verkenning blijkt dat deze voorgestelde optie enkele nadelen kent en daarom niet de voorkeur geniet. Het blijkt namelijk een complexe en arbeidsintensieve aangelegenheid. Daarnaast zal dit doordat de uitkering geen einddatum heeft, resulteren in onjuiste bijstandscijfers omdat er nog steeds sprake is van een lopende uitkering. Daarom zal de uitkering worden beëindigd en – wanneer nodig – weer snel worden toegekend, als dat nodig blijkt. Het college kiest voor de term garantieknop, omdat de belangrijkste boodschap is dat er een garantie is op terugval op de bijstand, mocht werk niet uitpakken zoals gehoopt. Concreet betekent dit dat als iemand vanuit de bijstand aan het werk gaat, dat de uitkering van die persoon wordt beëindigd. In het beëindigingsbesluit wordt diegene geïnformeerd over de mogelijkheid om terug te vallen op de uitkering, mocht onverhoopt binnen een periode van zes maanden na uitstroom weer een beroep op bijstand nodig zijn. Als deze persoon zich meldt binnen een half jaar na te zijn uitgestroomd naar werk, dan zorgen we dat snel de uitkering wordt toegekend. Daarbij zal een check van bronbestanden, zoals de Basisregistratie Personen nog wel plaats kunnen vinden, maar geen uitgebreide gegevensuitvraag.

De uitkering wordt weer verstrekt, zoals deze uiterlijk zes maanden eerder was beëindigd, als uit de bronbestanden blijkt dat de situatie van de Amsterdammer ongewijzigd is. Het college is op dit moment bezig dit administratief in te regelen. Met deze interventie beogen we niet alleen drempels weg te nemen die mensen ervaren om de stap naar werk te zetten, ook daadwerkelijk inkomensstabiliteit van de Amsterdammer te vergroten. Bij hernieuwde noodzaak voor inkomensondersteuning, wordt deze relatief snel verleend, zodat de Amsterdammer steeds over een maandelijks inkomen beschikt. Deze maatregel is eerder aangekondigd in de brief Iedereen Kans Op Werk en over de voortgang van deze aanpak zal u dan ook via de voortgangsbrief Iedereen Kans Op Werk op de hoogte worden gehouden. Uitgaan van vertrouwen Met deze Garantieknop gaat het college uit van vertrouwen in de Amsterdammer. In de eerste plaats wordt erop vertrouwd dat de persoon die gaat werken het goed gaat doen. Ten tweede vertrouwen we er op dat wanneer het werk onverhoopt niet uitpakt zoals gedacht, de Amsterdammer zelf in staat is om aan te geven dat hij weer een uitkering wil ontvangen. We gaan dit eigen oordeel niet eerst controleren met een uitgebreid rechtmatigheidsonderzoek en een uitgebreide gegevensuitvraag.

Doordat de Amsterdammer zelf kan aangeven wanneer hij weer een uitkering wil gaan ontvangen, betekent dit ook een bepaalde mate van zelfregie voor de Amsterdammer. Om de drempel weg te nemen voor de stap naar werk, kijken we naar een geschikte manier om bijstandsgerechtigden actief over de Garantieknop te informeren. We willen immers zo veel mogelijk mensen stimuleren om als dat kan, aan het werk te gaan. We gaan de Garantieknop inzetten voor die Amsterdammers die korter dan zes maanden geleden van bijstand naar werk zijn uitgestroomd. Als de uitkering door een andere reden eerder is beëindigd, zoals samenwoning of verhuizing, dan geldt het reguliere aanvraagproces. Voor de periode van zes maanden is gekozen, omdat er na een dienstverband van zes maanden aanspraak op WW ontstaat.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 4 van 5

Bijstand binnen één dag Met een experiment wil het college een andere, snellere, werkwijze rondom het aanvraagproces voor bijstand voor daklozen ontwikkelen. Het gaat hierbij om een klein experiment, voor een specifieke groep, met als doel inzicht te krijgen in de effecten van een snellere procedure voor de persoon in kwestie. Daarnaast wordt ook in beeld gebracht welke effecten het heeft op de uitvoerende organisatie en welke eventuele juridische obstakels er zijn. Concreet betekent deze aanpak dat wanneer een dakloze Amsterdammer zich meldt bij het daklozenloket van de gemeente aan de Jan van Galenstraat met een acute vraag om inkomensondersteuning, hij of zij diezelfde dag naar buiten loopt met een beschikking op de bijstandsaanvraag (toekenning dan wel afwijzing) én bij toekenning binnen 24 uur de eerste betaling ontvangt. Doelstelling van de pilot is het inzichtelijk maken of deze werkwijze een meerwaarde biedt voor een specifieke doelgroep en zo ja, hoe deze werkwijze het best vormgegeven kan worden. Wanneer iemand plotseling geconfronteerd wordt met een situatie van dakloosheid in combinatie met het wegvallen van inkomen, is dat een zeer stressvolle situatie. Vanuit gedragswetenschappelijk perspectief verbetert de zekerheid van de Amsterdammer als er sprake is van een korte doorlooptijd van de aanvraagprocedure.

Door direct duidelijkheid te geven en, als er recht bestaat, inkomen te verstrekken, nemen we immers onzekerheid en (gedeeltelijk) stress weg bij de Amsterdammer. De bestaanszekerheid is direct gegarandeerd omdat aan een belangrijke basisbehoefte (inkomen) wordt voldaan. De veronderstelling is dat het wegnemen van een deel van de stressoren direct rust en ruimte biedt om vervolgens actief stappen te kunnen ondernemen om de situatie te verbeteren. Het college wil de pilot vooral inzetten voor díe Amsterdammers waarvoor de nieuwe werkwijze naar verwachting significante voordelen oplevert ten opzichte van het reguliere proces. We hanteren geen limitatieve opsomming van schrijnende omstandigheden, maar hebben wel richtlijnen opgesteld die de beoogde doelgroep als volgt omschrijven: - economisch dak- en thuislozen die geen enkele vorm van hulpverlening zoals vanuit de keten MO/BW (maatschappelijke ondersteuning/ beschermd wonen), Veldwerk, Bureau Straatjurist, of Daklozenvakbond hebben; - adreshoppers zijn, - naar oordeel van de medewerkers van Bijzondere Doelgroepen in schrijnende omstandigheden verkeren; en - waarbij verwijzing naar een buurtteam naar verwachting onvoldoende ondersteunend is in verband met het feit dat er specifieke expertise nodig is en/of de verwachting is dat de dakloze niet aan zal komen bij het buurtteam.

Naar verwachting zullen in totaal tussen de 200 en 300 dakloze Amsterdammers deelnemen aan deze pilot. De pilot start op 1 november 2023 en duurt 6 maanden, tot en met 30 april 2024. De deelnemers aan de pilot zullen vervolgens nog eens 6 maanden gevolgd worden. Ook kan de test met deze werkwijze verbeterpunten opleveren voor het reguliere aanvraagproces van de algemene bijstand.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 5 van 5

Landelijk programma Participatiewet in balans Ook landelijk is er aandacht voor de (inkomens)onzekerheid die mensen in de bijstand kunnen ervaren. De Rijksoverheid heeft geconstateerd dat ondanks het doel van de Participatiewet om mensen inkomensondersteuning te bieden via de bijstand en weer (gedeeltelijk) aan het werk te helpen, dat dit niet altijd goed uitpakt of zo ervaren wordt. De wet draagt niet bij aan de inkomensstabiliteit van hen die een beroep doen op diezelfde Participatiewet. Eén van de voorgestelde maatregelen in het concept wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’ is het in de wet opnemen van een versnelde aanvraagprocedure voor ‘herinstromers’ in de bijstand om hun inkomensonzekerheid te verminderen. Overwegingen daarbij zijn dat het aanvragen van een uitkering voor veel mensen een tijdrovend en ingewikkeld proces is, en de beslistermijn voor gemeenten doorgaans acht weken bedraagt. Dit kan voor de burger vaak leiden tot een lange periode van onzekerheid. Een terugvalmoment voelt vaak heel instabiel, mensen ervaren het als een gevoel van falen, onzekerheid en stress over het inkomen. Dit heeft als risico dat mensen de stap naar werk niet altijd (opnieuw) zullen zetten. Door de val van het kabinet is het wetsvoorstel nog niet naar de Tweede Kamer gezonden en is het ook niet duidelijk op welke termijn deze maatregel zal worden doorgevoerd.

Met de Garantieknop doen we alvast ervaring op met deze aangekondigde wijziging van de wet. Tot slot Met deze interventies hoopt het college zoveel mogelijk de inkomensonzekerheden die Amsterdammers ervaren, weg te nemen of in ieder geval te verminderen. Het college blijft van mening dat een fundamentele herziening van het sociale zekerheidsstelsel nodig blijft om – structureel – de bestaanszekerheid van mensen te garanderen in plaats van de pleisters die we blijven plakken. Pleisters zoals het besluit om de afbouw van de dubbele heffingskorting in de bijstand1 in 2024 te bevriezen om tijdelijk de koopkracht te ondersteunen, in plaats van deze maatregel – die lijnrecht ingaat tegen het landelijke beleid om bestaanszekerheid te borgen en kinderarmoede te halveren – volledig terug te draaien. Het college zal op structurele maatregelen blijven aandringen bij de landelijke overheid en daarvoor ook voorstellen doen. Totdat deze herziening is gerealiseerd, zal het college blijven doen wat binnen zijn bevoegdheden ligt om de inkomensstabiliteit van Amsterdammers te vergroten. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken 1 In de publicatie Kansrijk Armoedebeleid (2020) gaf het CPB aan dat als gevolg van reeds ingezet beleid het aantal personen in

armoede na 2021 met ruim een kwart toe zou nemen (van 5,3% naar 6,8% van de bevolking). En dat een belangrijke verklaring hiervoor de jaarlijkse verlaging van de bijstandsuitkeringen is (via de afbouw van de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon voor de bijstand) die doorloopt tot en met 2035. Hierdoor neemt de kans op armoede onder bijstandsgerechtigden fors toe.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl