Afd. motie 37.22

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 februari januari 2023 Antidiscriminatie en Inclusie Touria Meliani OJZD bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Afhandeling van motie 37 inzake inzake Inventarisatie progressieve steden actieonderzoek lhbtiq+ gedaan door de afdeling diversiteit (TA2022-000089)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 26 januari 2022 heeft uw raad een motie aangenomen bij de behandeling van motie van het lid Martens inzake Interpellatie inzake het WOB-verzoek over informatie omtrent het actieonderzoek lhbtiq+ gedaan door de afdeling diversiteit. Dit betreft motie 37 van raadslid Martens (VVD), waarin het college verzocht wordt: “om te inventariseren wat progressieve steden in het buitenland zoals Tel Aviv en San Francisco doen op het gebied van het bevorderen van de vrijheid en veiligheid van lhbtiq+’ers en dit te delen met de raad.” In deze brief informeer ik uw raad over de inventarisatie van wat gemeentelijke overheden in Tel Aviv en San Francisco doen op het gebied van vrijheids- en veiligheidsbevordering van lhbtiq+’ers. Tevens is aan deze inventarisatie het beleid van een aantal partnersteden uit het Rainbow Cities Network en ons eigen Amsterdams beleid gericht op deze gemeenschap toegevoegd. Namens het college wil ik allereerst onderstrepen dat, welke seksuele voorkeur of genderidentiteit een Amsterdammer ook heeft, Amsterdammers overal in de stad de vrijheid en veiligheid moeten ervaren om te kunnen zijn wie zij zijn, te houden van wie zij willen. Dit is helaas niet altijd de realiteit.

Dat veroordeel ik scherp en ik wil benadrukken dat het absoluut onaanvaardbaar is dat slachtoffers zich moeten aanpassen in de openbare ruimte of in de privésfeer om mogelijke incidenten te voorkomen. We hebben in Amsterdam een brede aanpak om discriminatie tegen te gaan, waaronder discriminatie van lhbtiq+’ers. Daarnaast bestaat er al achttien jaar specifiek lhbtiq+-beleid in Amsterdam. In 2008 is dit toegespitste beleid gestart en in de afgelopen twee collegeperiodes was er respectievelijk een roze uitvoeringsagenda en een regenboognota om onder andere de vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap te bevorderen. Op uw verzoek is geïnventariseerd wat Tel Aviv en San Francisco zoal doen om de vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap te bevorderen. Deze twee steden staan bekend als twee zeer lhbtiq+-vriendelijke steden en hebben een grote queer-gemeenschap. In dezelfde ademtocht is het van belang te benoemen dat we een vergelijking met deze twee steden in het perspectief

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 februari 2023 Pagina 2 van 6

moeten plaatsen van een culturele, maatschappelijke, politieke en juridische context, die verschilt van de Amsterdamse. Zo is Tel Aviv een liberale oase in een conservatieve omgeving. En is het politieke bestel in San Francisco een verschil van dag en nacht met dat in Amsterdam. Deze verschillen maken het doen van een goede vergelijking of het verbinden van een uitspraak over het beleid ten opzichte van onze eigen inzet ingewikkeld. Dat neemt niet weg dat we met een dergelijke uitwisseling van kennis op het gebied van de bevordering van vrijheid en veiligheid ons voordeel kunnen doen op dit thema. Tel Aviv en San Francisco In 2016 al waren de burgemeester van Tel Aviv, Ron Huldai, en de toenmalige voorzitter van de mensenrechtencommissie in San Francisco, Theresa Sparks, in Amsterdam op werkbezoek en te gast op de Europride 2016 in het kader van de door Amsterdam georganiseerde conferentie voor bestuurders van het Rainbow Cities Network (RCN). Sparks en Huldai hebben daar met andere RCN-bestuurders waaronder wethouder Diversiteit van Amsterdam kennis uitgewisseld over diversiteitsbeleid. Hieronder staat verder puntsgewijs voor u opgesomd welke activiteiten en projecten in deze steden recentelijk zijn uitgevoerd, die de vrijheid en veiligheid van de gemeenschap bevorderen.

Tel Aviv Sinds 2008 is er actief beleid op het thema lhbtiq+ in Tel Aviv en is er een aparte bestuurder met deze portefeuille. De stad voert de volgende activiteiten uit als het gaat om het thema vrijheid en veiligheid. De activiteiten in Tel Aviv blijken vooral gericht te zijn op veiligheid, maar dragen ook bij aan de vrijheidsbeleving van de gemeenschap.  Tel Aviv heeft een speciaal gemeenschapshuis waar de lhbtiq+-gemeenschap terecht kan voor sociaaleconomische, psychologische, fysieke ondersteuning en medische ondersteuning. Er is vanuit dit gemeenschapshuis ook specifieke ondersteuning toegespitst op transpersonen.  Naast deze ondersteuning kunnen kwetsbare leden uit de gemeenschap ook gebruik maken van zelfstandige professionals, die door de gemeente worden betaald. Deze professionals nemen meestal de meest complexe gevallen voor hun rekening.  Er zijn supportgroepen (10-20 personen) voor allerlei verschillende groepen uit de gemeenschap om een sociaal vangnet te creëren. Lhbtiq+‘ers in Tel Aviv migreren vaak vanuit de rest van Israël naar Tel Aviv om zichzelf te kunnen zijn, maar hebben dan nog geen sociaal netwerk en zijn kwetsbaarder.  De gemeente Tel Aviv laat onderzoek doen hoe veilig de lhbtiq+-gemeenschap zich voelt.

 De gemeente draagt actief uit dat Tel Aviv een safe space is voor de lhbtiq+-gemeenschap: het positioneren van de stad als safe space helpt om een veilige omgeving te creëren en schrikt intolerante mensen af. De indruk bij de gemeente Tel Aviv bestaat, dat het aantal anti-lhbtiq+-geweldsincidenten de afgelopen drie jaar in Tel Aviv is afgenomen. Burgemeester Huldai spreekt zich altijd uit tegen deze geweldsincidenten. Het maken van specifiek beleid tegen anti-lhbtiq+-geweld is in Israël wel een complexe aangelegenheid. De politie werkt goed samen met de overheid om hier toch zo goed mogelijk op te anticiperen. Er is echter geen specifiek politiebeleid tegen dergelijk geweld. Wel is er samenwerking tussen de politie en de overheid om de veiligheid in cruising-gebieden, de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 februari 2023 Pagina 3 van 6

uitgaanscene en gaysauna’s te bevorderen, opdat de politie effectief, maar met respect voor de gemeenschap te werk kan gaan. San Francisco  In San Francisco wordt samen met de politie ingezet op vrijheid en veiligheid voor lhbtiq+personen, onder andere door het geven van veiligheidstips voor de bezoekers van Pride (via de website).  De gemeente San Francisco heeft daarnaast ook een speciale mensenrechtencommissie (ondersteund door een lhbtiq+-adviescommissie), die zich bezighoudt met onder andere lhbtiq+-rechten. Deze commissie: 1. Onderzoekt en bemiddelt bij klachten over discriminatie bij huisvesting, op de arbeidsmarkt en de toegankelijkheid van openbare ruimtes. 2. Verzorgt herstelrecht en mediatie, waarbij de focus niet ligt op het straffen van de dader zoals de route via het strafrecht, maar waarbij het slachtoffer van discriminatie centraal staat en naar een oplossing wordt gezocht en gepaste maatregelen in overleg met het slachtoffer worden genomen. 3. Voert andere initiatieven uit van de city board (het college van burgemeester en wethouders).  Er is een campagne ‘Help against hate’ die mensen aanspreekt om iets te doen tegen haat tegen o.a. de lhbtiq+-gemeenschap.  Op de website is een ‘Respect and love’-toolkit beschikbaar.  Het jongerenwerk kan gebruik maken van sensitiviteitstrainingen, die door de stad financieel worden ondersteund.

Wat doen we zelf in Amsterdam In Amsterdam is sinds 2008 beleid specifiek op de lhbtiq+-gemeenschap. Hieronder vindt u een inkijk in de activiteiten die er in Amsterdam zoal zijn om de vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+gemeenschap bevorderen. Deze inzet is zowel preventief van aard vanuit antidiscriminatieperspectief, als repressief vanuit veiligheidsperspectief. Preventief:  Kom op Amsterdam! Van 2019 tot en met 2022 liep de eerste campagne ‘Kom op Amsterdam!’. Deze campagne is gericht op het aanpakken van alle vormen van discriminatie, ook discriminatie van de lhbtiq+-gemeenschap. De campagne focust niet per se op daders en of slachtoffers, maar op de omstanders. Omstanders werden opgeroepen iets te doen in situaties waar discriminatie zich voordoet. Een specifiek voorbeeld van een op lhbtiq+-gerichte ronde van de campagne is de inzet op socials rondom de Pride: Jonge mannen geven het goede voorbeeld door in hun vriendengroep stereotyperende en beledigende opmerkingen over lhbtiq+-personen actief af te keuren (specifiek gericht op jongens en jonge mannen, die vaak dader zijn van anti-lhbtiq+-geweld).  Actieonderzoek lhbtiq+-discriminatie 2021 Een actieonderzoek naar lhbtiq+-discriminatie in Amsterdam is uitgevoerd. In het onderzoek is gekeken naar de aard en frequentie van discriminatie.

Daarnaast biedt het onderzoek handelingsperspectief en aanknopingspunten voor de gemeente.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 februari 2023 Pagina 4 van 6

 Transhuis Amsterdam heeft een trans-huis, een veilige plek voor een kwetsbare groep transpersonen (zoals transpersonen van kleur/trans vluchtelingen en dak en thuislozen).  Regenbooghuis De gemeente werkt samen met de realisatiegroep (vertegenwoordigers uit de lhbtiq+gemeenschap) toe naar safe space, waarbij de focus ligt op de meest kwetsbare groepen binnen de gemeenschap. De benodigde voorzieningen voor de locatie worden in kaart gebracht. Daarnaast wordt er vanuit de realisatiegroep nagedacht over de programmering.  Ondersteuning van lhbtiq+ organisaties vanuit subsidieregeling De gemeente ondersteunt de lhbtiq+ gemeenschap vanuit de subsidieregeling Diversiteit en inclusiviteit voor allianties Amsterdam 2021-2023 ondersteunt de gemeente de lhbtiq+ gemeenschap. De gemeenschap heeft zich op dit thema in twee allianties georganiseerd. Deze allianties organiseren tevens activiteiten op het thema vrijheid en veiligheid met een focus op preventie. Dit betreft de allianties Zichtbaarheid & Pride en Bicultural & Indigenous Persons of Color. De alliantie Zichtbaarheid & Pride (ookwel bekend als Queer Network Amsterdam) organiseert activiteiten die de zichtbaarheid van lhbtiq+, en trans personen en personen van kleur in het bijzonder, vergroot. Deze activiteiten zijn erop gericht de onderlinge solidariteit binnen de lhbtiq+ gemeenschap en daarbuiten te bevorderen.

De alliantie Bicultural & Indigenous Persons of Color organiseert activiteiten die middels empowerment bijdragen aan emancipatie en zelfacceptatie, herkennen en erkenning voor de bi-culturele lhbtiq+-gemeenschap. Repressief:  Voorstel voor eenduidige registratie Het vaststellen van een eenduidige registratie van lhbtiq+-incidenten in de stadsdelen. Zo kan een beter beeld worden verkregen van de locaties, het aantal en soort incidenten. Over de uitwerking van deze maatregel wordt u naar verwachting in Q1 2023 geïnformeerd in een raadsbrief over veiligheid van de lhbtiq+ gemeenschap.  Cameratoezicht Het instellen van cameratoezicht als er sprake is van meerdere incidenten, die zich op dezelfde plek voordoen. Het zal dan niet alleen moeten gaan over verbale uitingen. En preventief kan dit middel niet worden ingezet.  Regenboog Veiligheidsalliantie De RVA is opgericht op 30 juni 2021. Samen met de alliantie werkt de gemeente aan het voorkomen van fysiek en verbaal geweld tegen lhbtiq+’ers in de openbare ruimte van Amsterdam.1

1

In het kader van het vervolg op de afhandeling van de motie inventarisatie progressieve steden informeert het college u graag over de acties en maatregelen, die genomen worden om de veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap te verbeteren in Amsterdam zelf. Hierover wordt u naar verwachting in Q2 2023 geïnformeerd met het actieplan aanpak anti-lhbtiq+-geweld 2023 – 2024 ‘Een veilige stad voor iedereen’.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 februari 2023 Pagina 5 van 6

Daarnaast zijn er in onze stad ook niet door gemeente ondersteunde initiatieven, die vrijheid en veiligheid bevorderen in onze stad zoals:  Roze in blauw Roze in Blauw is een landelijk netwerk van de politie dat ook een actieve Amsterdamse afdeling heeft. Lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgender- en intersekse personen (lhbtiq+), die slachtoffer zijn van discriminatie, bedreiging, mishandeling of andere strafbare zaken gerelateerd aan hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit kunnen daar bij Roze in Blauw melding van doen.  Stichting de Kringen De Kringen is een stichting voor gelijkgestemden lhbtiq+’ers, die hun sociale netwerk willen uitbreiden. Homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transgenders (vanaf 18 jaar) kunnen bij De Kringen zichzelf zijn en genieten van elkaars gezelschap in een veilige omgeving. Een kanttekening bij dit uitgebreide overzicht is dat het lastig is om de effectiviteit van bovenstaande acties kwantitatief te vatten. Het meten van interventies op het gebied van de vrijheidsbeleving en veiligheid is complex. Cijfers over de hoeveelheid geweldsincidenten worden bijgehouden, maar de vraag is of van elk incident melding wordt gemaakt en dus is ‘gemeten’. Daarnaast zegt de hoeveelheid incidenten niet direct iets over de beleving van veiligheid en vrijheid door Amsterdammers.

Daarom is het vooral belangrijk dát we in onze stad blijvend inzetten op de bevordering van de vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap met deze activiteiten. Tegelijkertijd doen cijfers er wel toe. In de vorming van het nieuwe beleidskader Inclusie en Antidiscriminatie 2023-2026 kijken we daarom hoe we de meetbaarheid en de effectiviteit van de maatregelen om de veiligheid en vrijheid van de lhbtiq+-gemeenschap te bevorderen mee kunnen nemen en hoe we de meldingsbereidheid van anti-lhbtiq+geweldsincidenten kunnen verhogen om zodoende beter inzichtelijk te maken of de interventies werken.2 Rainbow Cities Network Ten slotte geven we u een aantal voorbeelden van initiatieven ter bevordering van de vrijheid en veiligheid van onze partnersteden uit het RCN. Om u een kort inzicht te bieden in wat er dichterbij huis plaatsvindt. Amsterdam heeft het RCN in 2012 samen met o.a. Barcelona opgericht. Het is een vruchtbaar platform voor de steden met een actief lhbtiq+-beleid om te discussiëren, uit te wisselen en samen te werken om sociale inclusie en gelijkheid te bevorderen. Inmiddels is het netwerk gegroeid en zijn er eenenveertig leden uit tweeëntwintig landen. Jaarlijks delen de leden zogenaamde one-pagers, waarin zij hun best practices op het gebied van beleid delen met de andere leden.

Deze one-pagers (2021) geven mooie voorbeelden van wat andere steden doen op het gebied van het bevorderen van vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap.  Berlijn: Monitoren van homo- en transfobie: in Berlijn is opdracht gegeven tot landelijke monitor van geweld tegen lhbtiq+-personen.3 2

Met het actieplan aanpak anti-lhbtiq+-geweld 2023 – 2024 ‘Een veilige stad voor iedereen’ informeert de raad nader over de effectiviteitsmeting van interventies en het verhogen van de meldingsbereidheid (Q2 2023). 3 https://www.lsbti-monitoring.berlin/en/monitoring-english

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief







Datum 21 februari 2023 Pagina 6 van 6

Brugge: Training politie in het identificeren en afhandelen van hate crimes: In Brugge is gestart met een training waarbij jaarlijks een andere afdeling van de politie wordt getraind in het herkennen en juist afhandelen van lhbtiq+-gerelateerde haat delicten. Mannheim: Opname lhbtiq+-zaken in de veiligheids-audit van Mannheim: In Mannheim wordt sinds 2020 in de zogenaamde Security Audit (systematisch en periodiek onderzoek op veiligheid onder de bevolking) vraagstukken gerelateerd aan zowel gender als homo- en transfobische discriminatie en geweld in de openbare ruimte meegenomen. Rotterdam: Veiligheidsalliantie: De alliantie ‘Natuurlijk Samen’ werkt aan de veiligheid van lhbtiq+-personen in de woonomgeving, het nachtleven, de straat en het openbaar verover in Rotterdam e.o. Zij werken daarin samen met Roze in Blauw, het antidiscriminatiebureau Radar en lhbtiq+-organisaties. Daarbij ligt de focus op de verhoging van het veiligheidsgevoel en de meldingsbereidheid van lhbtiq+-personen, het delen van kennis en inzichten, die de veiligheidssituatie betreffen en het signaleren van onveiligheid, adviseren en agenderen.

De voorbeelden van onze partners inspireren ons. Tegelijkertijd dient het beleid van Amsterdam (net als dat van Berlijn en Wenen) vaker als voorbeeld voor andere steden uit het netwerk. Daarnaast plaatsen we net als bij Tel Aviv en San Francisco de kanttekening, dat een louter éénop-één-vergelijking lastig is, omdat ook voor onze partnersteden geldt dat de politieke, economische, culturele en maatschappelijke context anders is en dus niet per se leidt tot nieuwe inzichten. Tot slot Met deze brief hoop ik een reëel beeld te hebben geschetst van het lhbtiq+ vrijheid- en veiligheidsbeleid in een aantal progressieve steden. De best practices uit Tel Aviv, San Francisco en de partnersteden van het RCN laten zien dat er een hoop overeenkomsten zijn in onze inzet. Tevens laat de inventarisatie zien dat we in Amsterdam een brede aanpak hebben om discriminatie van lhbtiq+’ers tegen te gaan en hen te ondersteunen in hun emancipatieproces. Het college zal zich blijven inzetten om signalen op te vangen en de vrijheid en veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap in onze stad te waarborgen. Met deze raadsinformatiebrief wordt motie 37 van het lid Martens van de VVD afgedaan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Antidiscriminatie en Inclusie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Femke Halsema Burgemeester