Afd. motie 311 en 344.23

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 31 oktober 2023 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema Openbare Orde en Veiligheid / Actiecentrum Veiligheid en Zorg Voortgangsmonitor 2022 Top600 en Top400, afdoening motie over inzet van ervaringsdeskundigheid en motie over vergroten van ouderbetrokkenheid, en afdoening toezeggingen nieuwe naam Top400 en Commissie van Toezicht Top400 (commissie AZ 15 december 2022 )

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over de voortgangsmonitor integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers jongeren-jongvolwassenen Top600 en Top400 in 2022. Als bijlage treft u de voortgangsmonitor aan, inclusief een onderzoek van DSP-groep naar ervaringen van personen in de Top600 en Top400. In deze brief worden tevens de moties 311.23 en 344.23 over onderzoek naar het versterken van de rol van ouders, het betrekken van het informele netwerk en het meenemen van ervaringsdeskundigheid in de aanpakken Top600 en Top400 afgehandeld. Ten slotte worden in deze brief ook twee toezeggingen afgedaan uit de commissievergadering Algemene Zaken van 15 december 2022. Op een vraag van lid Nadif (GroenLinks) heb ik toegezegd een alternatieve naam voor de Top400 te overwegen in samenspraak met de netwerkpartners. Ook heb ik toegezegd de mogelijkheid te verkennen voor het instellen van een Commissie van Toezicht voor de Aanpak Top400.1 Voortgangsmonitor 2022 De voortgangsmonitor wordt jaarlijks opgesteld door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ), dat de Top600 en Top400 uitvoert. In bijgaande voortgangsmonitor staan de relevante ontwikkelingen en de inzet binnen de aanpakken Top600 en Top400 in 2022. Waar mogelijk en relevant, geeft de monitor ook een beeld van de inzet in 2023. Een samenvatting is te vinden op pagina 3 -7 van de voortgangsmonitor.

1

Deze toezeggingen zijn tevens vermeld in de raadsinformatiebrief ‘Afdoening toezegging uit de commissievergadering van 15 december 2022 om de meningsverschillen en de verschillende reacties op het rapport naar de Top400 (o.a. van Data Justice Project e.a.) in een overzicht te zetten’ d.d. 7 februari 2023 en in de raadsinformatiebrief ‘Meerjarenplan persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen (HIC, drugs- en wapendelicten) 2023-2026’ d.d. 14 februari 2023

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 2 van 7

De belangrijkste thema’s die naar voren komen in de monitor sluiten aan bij de ambities en uitdagingen zoals beschreven in het Meerjarenplan integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen (HIC, drugs- en wapendelicten) 2023-2026. Breder verantwoorden Het is de eerste monitor voor de Top600 en Top400 waarbij gebruik gemaakt is van kwantitatieve (inzet)informatie, verrijkt met kwalitatieve input van netwerkpartners, professionals, regiepersonen en ouders, en met omschrijvingen van projecten en nieuwe samenwerkingsprocessen. Dit brengt de meerwaarde van de gezamenlijke inzet van de netwerkpartners beter in beeld en biedt aanknopingspunten voor de doorlopende verbetering van de aanpakken. Feedback van ouders en onderzoek naar ervaringen van regiepersonen Het meenemen van kwalitatieve informatie over de ervaringen van ouders en personen in de aanpak in de monitor is in februari 2023 toegezegd aan de gemeenteraad2. Vijf ouders zijn bereid gevonden hun ervaringen te delen. Ook is in opdracht van het AcVZ door DSP-groep onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar ervaringen van personen die zelf in de aanpakken zaten of zitten. In totaal zijn 14 personen door DSP-groep geïnterviewd in de periode augustus 2022 – mei 20233 . De complexiteit van de doelgroep maakte dat maar een klein aantal personen wilde meewerken aan het onderzoek.

Ondanks dat het onderzoek niet representatief is voor alle personen in de Top600 en Top400, geven de opgehaalde ervaringen wel nuttige handvatten ter verdere verbetering van de aanpakken. Met de partners en regisseurs zijn gesprekken gaande over hoe concreet invulling kan worden gegeven aan de genoemde aandachtspunten, zoals het voorkomen van stigmatisering, het belang van huisvesting en de gemengde gevoelens van personen bij uitstroom uit de Top600 of Top400. Als duidelijke meerwaarde werd zowel door de personen in de aanpakken als door ouders genoemd het contact met en de rol van een duidelijke en eerlijke regisseur die ‘naast’ de persoon in de aanpak gaat staan. Ook bij volgende monitoren zal input van personen in de aanpakken en hun ouders worden betrokken. Geen recidivecijfers In afwijking van eerdere monitoren (tot en met 2020) bevat de voortgangsmonitor over 2022 geen recidivecijfers. Het AcVZ is zich er altijd van bewust geweest dat het meten van recidive meerdere beperkingen kent4. Eén van die beperkingen is dat het AcVZ de eigen recidivecijfers niet kan vergelijken met een controlegroep. In een lopend onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatiecentrum (WODC) naar de effecten van de Top600 aanpak in termen van recidive wordt wel een vergelijking gemaakt tussen personen in de Top600-aanpak en een controlegroep.

De resultaten van dat onderzoek worden half november 2023 verwacht. In afwachting van dat

2

Zie raadsinformatiebrief ‘Afdoening toezegging uit de commissievergadering van 15 december 2022 om de meningsverschillen en de verschillende reacties op het rapport naar de Top400 (o.a. van Data Justice Project e.a.) in een overzicht te zetten’ d.d. 7 februari 2023 3 Zie bijlage 2 bij deze raadsinformatiebrief 4 Deze beperkingen staan onder meer beschreven in de raadsinformatiebrief ‘Meerjarige resultaten Top600 en Top400’ d.d. 18 november 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 3 van 7

onderzoek heeft het AcVZ geen nieuwe recidivecijfers opgenomen in de voortgangsmonitor. Zodra de bevindingen van het WODC gepubliceerd worden, wordt de raad hierover geïnformeerd. Doorontwikkeling Top600 en Top400 Uit de monitor blijkt dat de integrale samenwerking in de casuïstiek nog steeds als belangrijke toegevoegde waarde wordt ervaren en dat voortdurend gewerkt wordt aan het verder verbeteren van de aanpakken. In het licht van de in de monitor beschreven ontwikkelingen, en met het oog op een aantal subgroepen waarop vooruitgang op de doelstellingen recidivevermindering en perspectiefverbetering moeilijker lijkt te behalen (waaronder personen zonder legale verblijfstatus of langdurig gedetineerden), zijn we met de partners een gesprek over een doorontwikkeling van de Top600 en Top400.

Hoe richten we de aanpakken zo in dat die optimaal aansluiten bij de actuele maatschappelijke ontwikkelingen, recente wetenschappelijke literatuur en de inzichten die we in de afgelopen 12 jaar hebben opgedaan? Afdoening motie 344.23, vergroot ouderbetrokkenheid bij jongvolwassenen binnen de persoonsgerichte aanpakken In de vergadering van de gemeenteraad van 7 juni 2023 heeft uw raad bij de behandeling van het Meerjarenplan integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen (HIC, drugs- en wapendelicten) 2023-2026, de motie 344.23 ‘Vergroot ouderbetrokkenheid bij jongvolwassenen binnen de persoonsgerichte aanpakken’ van raadsleden Abdi (PvdA), Nadif (GroenLinks) en Hofland (D66) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. te onderzoeken hoe de rol van ouders (of voogd) bij jongvolwassenen (18 tot 23 jaar) binnen de persoonsgerichte aanpakken versterkt kan worden; 2. te onderzoeken hoe de JIM (Jouw Ingebrachte Mentor) aanpak toegepast kan worden binnen de persoonsgerichte aanpakken. Versterken rol van ouders bij jongvolwassenen (18 tot 23 jaar) binnen de aanpakken Ouders kennen hun kind het beste en kunnen invloed hebben op het gedrag van hun kind in de keuze om te stoppen met criminaliteit.5 De samenwerking met ouders is dan ook een belangrijk onderdeel van de aanpakken.

Ouders kunnen hun kind ondersteunen bij de uitvoering van de aanpak door met hen in gesprek te gaan, hen richting school of behandeling te begeleiden of ervoor te zorgen dat zij in de avond op tijd thuis zijn. Ook hebben zij een signaalfunctie als er zorgen zijn. Meerdere keren per jaar zijn er informatiebijeenkomsten voor ouders om uitleg te geven over de aanpak, en de rol die ouders daarin kunnen spelen. Dit jaar zijn inmiddels twee extra bijeenkomsten georganiseerd en is er voor het eerst een ‘straatcollege’ voor ouders gegeven waarin wordt verteld over risicofactoren waarmee jongeren op straat geconfronteerd worden. Ook is er een filmpje voor ouders ontwikkeld waarin de aanpak wordt uitgelegd. Indien een jongere in de aanpak minderjarig is, probeert de regisseur een goede samenwerkingsrelatie met de ouders op te bouwen. Vaak lukt dit, maar in veel gevallen ook niet. Niet alle ouders willen betrokken zijn, of ze houden contact met instanties af. En helaas zijn ook niet alle ouders een positieve invloed in het leven van hun kinderen. Als de jongere meerderjarig wordt zal het contact met de ouders zo goed mogelijk worden voortgezet. Het is echter een gegeven dat jongvolwassenen vanaf 18 jaar zelf mogen bepalen welke informatie met hun ouders gedeeld kan 5

Weijers, I. Kansen bieden, Kansen pakken, de aanpak van jonge veelplegers, 2022, p. 91-102

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 4 van 7

worden. Niet alle jongvolwassenen willen dat informatie met hun ouders gedeeld wordt, en in dat geval zijn de mogelijkheden om ouders te betrekken beperkt. De regisseur voert hierover wel altijd het gesprek. Ook als een persoon als meerderjarige in de aanpak komt, zal de regisseur altijd bespreken of ouders een rol kunnen hebben. De samenwerking met ouders is nu een vast onderdeel van de vakopleiding van de regisseurs. In een training worden handvatten geboden om goed contact te leggen met ouders en voor het werken aan een constructieve samenwerkingsrelatie. Afgelopen jaar heeft de positie van ouders ook een meer nadrukkelijke plek gekregen in de monitoring van de Top600 en Top400 aanpak. Zowel in de voortgangsmonitor als het Meerjarenplan staat beschreven hoe de betrokkenheid van de ouders geborgd wordt in de aanpakken en op welke manier wordt gewerkt aan een betere informatievoorziening aan ouders. Het bevragen van ouders wordt vanaf 2024 structureel vormgegeven door het oprichten van een klankbordgroep van ouders. Informeel netwerk (o.a. JIM) betrekken bij aanpakken Naast het betrekken van ouders is ook het betrekken van het sociaal netwerk onderdeel van de aanpak.

Als er een informele steunfiguur in het leven van de jongere is, zoals een familielid, vriend, JIM6 of zo nodig een credible messenger, dan kan deze betrokken worden bij het opstellen en de uitvoering van het plan van aanpak. Dit betekent concreet dat deze steunfiguur een jongere kan begeleiden naar sport, met huiswerk, en een verbindende rol tussen de jongere en de ouder kan hebben. Door de vertrouwensrelatie tussen de jongere en de steunfiguur kan de steunfiguur soms gemakkelijker dan een professional het gesprek aan gaan over persoonlijke of gevoelige onderwerpen en het gedrag van de jongere bespreekbaar maken. Zoals omschreven in de voortgangsmonitor heeft het AcVZ samen met stichting MEE en het Beschermjassenhuis7 een interventie vormgegeven om het informele netwerk nog actiever te betrekken. De regisseur kan de familie van een Top400- of Top600-jongere en andere steunfiguren uitnodigen bij een sessie van het Beschermjassenhuis. In de sessie ligt de focus op het vinden van de verschillende perspectieven die naast elkaar kunnen bestaan zodat de dialoog op gang blijft en naar oplossingen gezocht kan worden. De eerste reacties van deelnemers zijn positief. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld.

Afdoening motie 311.23, ervaringsdeskundigheid binnen de groeps- en persoonsgerichte aanpakken In de vergadering van de gemeenteraad van 7 juni 2023 heeft uw raad bij de behandeling van het Meerjarenplan integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen (HIC, drugs- en wapendelicten) 2023-2026, de motie 311.23 over ervaringsdeskundigheid binnen de

6

JIM staat voor ‘Jouw Ingebrachte Mentor’ en is iemand uit de omgeving van de persoon in de aanpak, die de betreffende persoon zelf kiest om hem/haar te ondersteunen. Zie voor meer informatie www.jimwerkt.nl 7 Het Beschermjassenhuis – Beschermjassen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 5 van 7

groeps- en persoonsgerichte aanpakken van raadsleden Nadif (GroenLinks) c.s.8, aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. te onderzoeken hoe ervaringsdeskundigheid structureel meegenomen kan worden in de groeps- en persoonsgerichte aanpakken en dit ook een centrale plek krijgt in het beleid; 2. hierbij ook te kijken, naast de organisaties die bekend zijn bij de gemeente, naar informele netwerken in de stad. De inzet van ervaringsdeskundigen kan een belangrijk middel zijn om te voorkomen dat jongeren (verder) afglijden in de criminaliteit. Ook in de Top400 en Top600 wordt met ervaringsdeskundigen samengewerkt. De voortgangsmonitor beschrijft bijvoorbeeld de samenwerking met ADAMAS: het Amsterdamse netwerk van credible messengers dat eind 2021 is gestart op initiatief van het AcVZ en stichting Your Lab. Credible messengers kennen de taal en leefwereld van de straat, en hebben soms ook zelf het pad van criminaliteit belopen, waardoor zij weten wat er voor nodig is om uit de criminaliteit te stappen en er duurzaam uit te blijven. Er is het afgelopen jaar ervaring opgedaan met het betrekken van credible messengers bij de casuïstiek van de Top600 en Top400. Op dit moment wordt deze samenwerking structureel vormgegeven.

Ook benutten we de expertise van de credible messengers bij het doorlopend verbeteren van de aanpakken, bijvoorbeeld op de vraag hoe we het wapengebruik onder onze doelgroepen tegen kunnen gaan. Eind 2023 organiseert het AcVZ samen met ADAMAS en andere professionals een bijeenkomst waarbij de ervaringen van de credible messengers met het opbouwen van een goede relatie met een jongere en diens gezin benut kunnen worden. Daarnaast wordt binnen de vakopleiding van de regisseurs regelmatig gewerkt met ervaringsdeskundigen, zoals bijvoorbeeld in de training over middelengebruik. Naast de hierboven genoemde samenwerking met ervaringsdeskundigen, wordt doorlopend met partners en regisseurs onderzocht of er nog meer mogelijkheden zijn om ervaringsdeskundigen op een constructieve manier te betrekken bij de aanpakken. Zoals hierboven beschreven kunnen ook informele netwerken hierbij worden betrokken. Belangrijke voorwaarde daarbij is dat zorgvuldig geborgd wordt dat de ervaringsdeskundige een positieve invloed heeft op het gedrag van de jongere in de aanpak. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Afdoening toezegging naamswijziging Top400 In de commissievergadering van 15 december 2022 werd besproken dat de naam Top400 door sommige ouders als stigmatiserend wordt ervaren.

Daarop heb ik toegezegd een nieuwe naam voor de Top400 te overwegen, in samenspraak met de netwerkpartners. Het zou een naam moeten zijn die zowel opbouwend is, maar tegelijkertijd de ernst van de problematiek weergeeft. Met deze brief doe ik deze toezegging gestand.

8

Motie van de leden Nadif (GroenLinks), Hofland (D66), Abdi (PvdA), Martens (VVD), Kabamba (Lijst Kabamba), Khan (DENK), Boomsma (CDA), Garmy (Volt), Alberts (SP) en Bloemberg-Issa (PvdD) en voormalig raadslid Bons (BIJ1)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 6 van 7

De Stuurgroep Veiligheid en Zorg heeft besloten tot de naam ‘Veilig Alternatief – jeugdaanpak veiligheid en zorg’. Het doorvoeren van deze nieuwe naam vergt aanpassingen in onder meer alle interne en externe communicatiemiddelen over de aanpak en in de digitale systemen van onder meer de gemeente, politie en OM. De verwachting is dat dit proces in het eerste kwartaal van 2024 wordt afgerond. Afdoening toezegging Commissie van Toezicht Top400 In de commissievergadering van 15 december 2022 is besproken dat een Commissie van Toezicht voor de Top400 interessant kan zijn. In de raadsbrieven van 7 en 14 februari 2023 heb ik toegezegd onderzoek te doen naar de mogelijkheid van een onafhankelijk onderzoek naar de rechtswaarborgen bij de aanpak Top400 door een Commissie van Toezicht.9 Met deze brief doe ik deze toezegging gestand. De afgelopen maanden is met de netwerkpartners hierover gesproken. Op dit moment wordt aan een voorstel gewerkt over hoe dit het beste vorm te geven. Een uitgewerkt voorstel wordt eind dit jaar voorgelegd aan de Stuurgroep Veiligheid en Zorg. Streven is dat de Commissie van Toezicht in de eerste helft van 2024 start. In de verwachting u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Bijlagen 1. Voortgangsmonitor integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen Top600 en Top400 in 2022 en vooruitblik 2023

9

Zie de raadsinformatiebrief ‘Afdoening toezegging uit de commissievergadering van 15 december 2022 om de meningsverschillen en de verschillende reacties op het rapport naar de Top400 (o.a. van Data Justice Project e.a.) in een overzicht te zetten’ d.d. 7 februari 2023 en de raadsinformatiebrief ‘Meerjarenplan persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen (HIC, drugs- en wapendelicten) 2023-2026’ d.d. 14 februari 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 31 oktober 2023 Pagina 7 van 7

2. Onderzoeksrapport DSP-groep ‘In gesprek met, een onderzoek naar de ervaringen van personen in de integrale persoonsgerichte aanpakken veelplegers en jongeren/jongvolwassenen’ (2023)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl