Afd. motie 300.22

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 november 2022 Onderwijs en Jeugd Marjolein Moorman Directie OJZD bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl Staat van het Amsterdamse v(s)o en de monitor schoolloopbanen vo 2022 Afdoening motie 300 d.d. 14 september 2022 van de leden Rooderkerk e.a. inzake de uitslag van de centrale loting en matching 2022

Beste raadsleden, Elke leerling in de stad moet de kans krijgen om zich optimaal te ontwikkelen met de ondersteuning die daar bij past. Om dat te bereiken, is het belangrijk om goed zicht te houden op het onderwijsaanbod en te weten hoe het gaat met de Amsterdamse leerlingen. Het OSVO, de vereniging van schoolbesturen in het Amsterdamse voortgezet onderwijs heeft aan Onderzoek & Statistiek (O&S) gevraagd om de staat van het Amsterdamse v(s)o in kaart te brengen.1 Ik waardeer deze inspanning. De benoemde thema’s en uitkomsten zijn voor de gemeente Amsterdam belangrijke agendapunten die aansluiten bij de inzet en prioriteiten voor de komende vier jaar2. De staat van het Amsterdamse v(s)o De staat van het Amsterdamse v(s)o is op 4 november jl. gepubliceerd. Het rapport laat zien hoe het nu gaat met de Amsterdamse v(s)o-leerlingen en haar docenten. Het biedt inzichten en handvatten voor de toekomst van het Amsterdamse vo. Met het onderwijsveld ga ik in gesprek over de uitkomsten en deze inzichten nemen we mee in de verdere uitwerking van het gemeentelijke onderwijsbeleid. De focus in de staat ligt op de volgende thema’s:  leerlingenpopulatie en het onderwijslandschap;  onderwijsresultaten;  welzijn leerlingen;  de tekorten, opleiding en het werkplezier van docenten;

De staat van het Amsterdamse v(s)o bestaat uit een aantal (nieuwe) dataverzamelingen en analyses, eerder eigen onderzoek van O&S en externe bronnen zoals de Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 GGD, DUO verzuimonderzoek personeel po en vo en Zicht op Zorgen. 2 In de rapporten die worden beschreven in deze brief, worden de termen opstroom, doorstroom en afstroom gebruikt. Hoewel ik erken dat een passend alternatief voor deze woorden nog niet gevonden is, wil ik benadrukken dat ze een onwenselijke hiërarchie aanbrengen in de niveaus, die geen recht doet aan de leerlingen en hun prestaties Ik vind het belangrijk dat elk kind op (uiteindelijk) de voor hem of haar beste plek komt. 1

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2022 Pagina 2 van 5

Welzijn leerlingen De uitkomsten van het rapport met betrekking tot het welzijn van leerlingen, en meisjes in het bijzonder, zijn alarmerend. De helft van de leerlingen ervaart stress. Amsterdamse leerlingen geven aan dat ze veel stress ervaren door school/huiswerk en ‘alles wat je moet doen’. Zij hebben hier vaker last van dan gemiddeld in Nederland. Een derde heeft psychische klachten en een vijfde heeft serieus nagedacht over suïcide. Vooral meisjes op havo/vwo-niveau ervaren stress en kampen met psychische klachten. Vanuit de gemeente lopen er al verschillende programma’s die zich richten op het welzijn van jongeren en die ondersteuning bieden bij de persoonlijke en sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit ook om te zorgen dat de effecten van onder andere corona zo klein mogelijk zijn. Het jongerenwerk in Amsterdamse buurten organiseert activiteiten en begeleiding die speciaal gericht zijn op meiden en de thema’s die bij hen spelen. Via de NPO (Nationaal Programma Onderwijs) middelen vanuit het Rijk zetten we extra in op jongerenwerk op scholen.3 In de meeste stadsdelen zijn ook mentor- en coachingsprojecten voor meiden, zoals Elance of Girls Connect. UpTalk biedt jongeren een plek waar zij via chat, een telefoongesprek of op locatie terecht kunnen om gratis en laagdrempelig te praten over waar ze mentaal mee worstelen. Het Ouder en Kindteam biedt hulp op scholen.

Daarnaast is er aanvullend preventief aanbod op thema’s als identiteit, weerbaarheid en psychische klachten. Naast de verschillende programma’s voor het welzijn van scholieren, is het ook belangrijk om te kijken naar wat er in de klas kan gebeuren. Amsterdamse leerlingen geven aan veel stress te ervaren door ‘alles wat je moet doen’. De prestatiedruk die leerlingen op jonge leeftijd ervaren is een signaal dat we serieus moeten nemen. Een vwo-diploma is niet het hoogst haalbare, het gaat om het volgen van het niveau dat bij een leerling past. Daarom vind ik het belangrijk om ook een kanttekening te plaatsen bij overadvisering. Het kan een leerling de kans kan bieden om tot bloei te komen, maar niet in de plaats komen van een goed onderwijsfundament. Als een leerling dat fundament niet meekrijgt, dan wordt de collectieve verantwoordelijkheid van goed onderwijs verlegt naar een individuele druk op de leerling wat kan leiden tot een gevoel van falen en uiteindelijk psychische nood. Segregatie, onderwijsresultaten en het lerarentekort De afgelopen jaren zien we een stijging van de segregatie in het Amsterdamse vo. Het aandeel leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders is steeds meer gaan clusteren op een deel van de Amsterdamse scholen.

De segregatie hangt samen met woonsegregatie, het opleidingsniveau van ouders, het basisschooladvies en tenslotte de motivaties van leerlingen bij het kiezen van een middelbare school. Segregatie in het onderwijs vind ik zorgelijk, omdat als het gepaard gaat met de toenemende ongelijkheid, verschillen in toekomstperspectief en minder onderlinge ontmoeting tussen jonge Amsterdammers. Tevens zien we dat het niveau van taal- en rekenvaardigheid daalt bij instromende vo-leerlingen. We zien dat deze daling vooral zichtbaar is bij leerlingen met een risico op een onderwijsachterstand. Dit is niet alleen aan de Covid-19-pandemie toe te schrijven, al hoewel de schoolsluitingen waarschijnlijk wel van invloed zijn geweest.

3 Zie ook de raadsinformatiebrief van 12 oktober 2021 ‘Inzet Nationaal Programma Onderwijs’.

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2022 Pagina 3 van 5

De helft van de Amsterdamse docenten ervaart daarnaast te weinig ruimte en tijd om leerlingen te begeleiden en te ondersteunen. En het docententekort loopt verder op. De staat laat zien dat docenten in het vso meer voldoening en werkplezier ervaren dan de docenten in het reguliere onderwijs. Monitor schoolloopbanen voortgezet onderwijs 2022 In opdracht van de gemeente Amsterdam monitort O&S sinds 2012 de schoolloopbanen van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Amsterdam, vanaf het moment dat ze een basisschooladvies ontvangen en de overstap maken naar de middelbare school tot aan het behalen van een diploma. De monitor biedt daarmee inzicht in onder- en overadvisering, niveauwisselingen en schoolwisselingen. De monitor laat onder andere zien dat leerlingen het vaakst opstromen op scholen met een brede brugklas. Leerlingen die onderwijs volgen op een school met maar één niveau wisselen sneller van school. Deze schoolwisseling komt vaak doordat de leerling van niveau wisselt. 4 Het wisselen van school kan voor leerlingen een vervelende ervaring zijn, het kan invloed hebben op hun eigenwaarde en zelfvertrouwen. Natuurlijk moeten leerlingen het onderwijs kunnen volgen dat bij hen past, maar voor veel leerlingen komt het bepalen van het juiste niveau te vroeg. Een brede onderbouw biedt dan kansen en ruimte om binnen een school erachter te komen welk niveau dit is.

Het neemt hiermee druk en stress weg bij een leerling. Onwenselijke gevoelens van sociaal emotioneel welzijn die duidelijk uit de Staat van het Amsterdamse vo naar vormen komen. Daarnaast wordt in een brede onderbouw ruimte gecreëerd voor ontmoeting tussen leerlingen van verschillende niveaus. Uit de monitor komen onder andere de volgende bevindingen naar voren: Basisschooladvies & behaalde diploma’s  Bijna de helft van de Amsterdamse kinderen scoort lager op de eindtoets dan het schooladvies (overadvisering), bij leerlingen met ouders die maximaal een mbo-1 opleiding hebben afgerond is dit echter andersom (onderadvisering).  Jongens scoren vaker dan meisjes lager op hun eindtoets dan het schooladvies dat ze gekregen hebben.5 Net als vorig schooljaar halen de meeste leerlingen een diploma dat overeenkomt met het niveau van het basisschooladvies. Van de leerlingen zonder bijgesteld advies, heeft een kwart alsnog een diploma behaald op het niveau dat de eindtoets aangaf, maar driekwart blijft dus op het geadviseerde niveau in plaats van het getoetste niveau. Hierbij is het risico dat leerlingen zich voegen naar hun advies in plaats van hun potentie.

4 Hiermee kom ik terug op twee toezeggingen die zijn gedaan, naar aanleiding van een verzoek van het lid Rooderkerk tijdens de

TAR van 30 juni (TA2022-000573) en van Von Gerhardt tijdens de CIE OZA van 7 september (TA2022-000737). Beide verzoeken betreffen het in kaart brengen van de schoolwisselingen na het eerste leerjaar. 5 In de raadsbrief van 31 maart 2022 heb ik laten weten dat ik op verzoek van Heinhuis (PvdA) en De Fockert (GroenLinks) met O&S heb besproken meer in te zoomen op het aspect gender naar aanleiding van motie 139 d.d. 17-02-2022 (TA2022-000275).

3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2022 Pagina 4 van 5

Niveauwisselingen  Wanneer we rekening houden met de eindtoetsscore van leerlingen, het geslacht en hun sociaaleconomische achtergrond (gemeten door het opleidingsniveau van hun ouders), dan zien we dat het schooltype6 onderdeel is van een groep factoren die gezamenlijk bepalend zijn voor de kans om te wisselen van niveau. Schoolwisselaars  Het aandeel jongens en meisjes dat van school wisselt, verschilt aanzienlijk van elkaar en hangt samen met het niveau van het basisschooladvies. Gemiddeld zit de helft van de leerlingen die van school wisselen na vier jaar op een ander niveau dan het basisschooladvies. Jongens die van school wisselen zijn na vier jaar vaker een lager niveau gaan volgen, voor meisjes geldt dat zij juist vaker een hoger niveau zijn gaan volgen. Motie 300 d.d. 14 september 2022 van de leden Rooderkerk e.a. inzake de uitslag van de centrale loting en matching 2022 De inzichten uit de monitor schoolloopbanen vo 2022 over schoolwisselaars biedt inzicht in de mate van schoolwisselingen en op welke niveaus de wisselingen plaatsvinden. Op 14 september is in uw raad motie 300 van de leden Rooderkerk e.a.

inzake de uitslag van de centrale loting en matching 2022 aangenomen (TA2022-000782), waarin staat opgenomen dat de resultaten van dit onderzoek besproken worden met de schoolbesturen en dat er samen met hen wordt gekeken naar hoe de samenwerking rondom het proces van schoolwisselaars kan worden verbeterd.7 Ik ga dan ook in overleg met het OSVO over de resultaten en kijk dan samen met hen naar wat nodig is om tot de nodige verbeteringen te komen. Hiermee beschouw ik de motie als afgehandeld. Naast het publiceren van de monitor schoolloopbanen vo wordt het online dashboard schoolloopbanen van O&S jaarlijks aangevuld met de meest recente cijfers.8 De monitor schoolloopbanen zal in het voorjaar aangevuld worden met een derde factsheet over het stapelen van diploma’s. Betekenis van deze uitkomsten voor het Amsterdamse beleid De uitkomsten uit beide rapporten laten zien hoe het er nu voor staat in het Amsterdamse v(s)o. We hebben inzicht in de gevolgen van onder andere corona voor de cognitieve en emotionele ontwikkeling van leerlingen. De zorgen om het welzijn van leerlingen in het vo zijn groot. Als gemeente zetten we al via verschillende programma’s in op preventie en ondersteuning.

Het is echter belangrijk dat we nog meer investeren in een verbeterde samenwerking tussen onderwijs en jeugd(zorg) en gezamenlijk goed in beeld krijgen wat de leerling nodig heeft en hoe beschikbare hulp vooral beschikbaar is voor leerlingen die dit het hardst nodig hebben. Het feit dat onder de instromende vo leerlingen de taal- en rekenvaardigheid daalt, laat zien dat we werk moeten blijven maken van de kwaliteit van het onderwijs. Ook als antwoord op de 6 In de raadsbrief van 31 maart 2022 heb ik u laten weten dat ik bij O&S het verzoek heb gedaan om in dit onderzoek bij het thema

niveauwisselingen, extra aandacht te besteden aan brede brugklassen, op verzoek van de leden Marttin (VVD) en Boomsma. (CDA) volgens motie 170 d.d. 16-02-2022 (TA2022-000233). 7 Motie 300 Centrale loting en matching 2022 d.d. 14 september 2022 – samenwerkingen tussen scholen voor soepele overgangen (TA2022-000782), van de leden Rooderkerk, von Gerhardt, Runderkamp, Yemane, Broersen en Boomsma. 8 Zie: https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-schoolloopbanen.

4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 november 2022 Pagina 5 van 5

groeiende segregatie. Zowel in het basis als in het voortgezet onderwijs werken we aan de doorontwikkeling van bestaande instrumenten zoals de kansenaanpak po en vo en de brede brugklas bonus. We werken samen met het onderwijs aan een nieuwe lerarenagenda. Het is belangrijk om de personeelstekorten in het vo goed in beeld te krijgen zodat de nodige maatregelen voor het vo onderdeel worden van deze nieuwe lerarenagenda. Met het onderwijsveld voer ik gesprekken over de uitkomsten, de visie op het voortgezet onderwijs voor de komende jaren en de nodige stappen die gezet moeten worden zodat ieder kind in onze stad zich optimaal kan ontwikkelen en zich fijn voelt. Daarom werk ik samen met het onderwijsveld toe naar de opzet van een Onderwijs Agenda Amsterdam. Ik verwacht de raad hierover in het voorjaar van 2023 te informeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs Bijlagen 1.

Staat van het Amsterdamse voortgezet (speciaal) onderwijs 2022

2.

Staat van het Amsterdamse voortgezet (speciaal) onderwijs 2022 - Poster

3.

Monitor schoolloopbanen voortgezet onderwijs 2022 a)

factsheet schooladviezen, met onder- en overadvisering

b)

factsheet niveauoverstap en schoolwisselingen

5