Afd. motie 257accent.23

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 november 2024 Sociale Zaken en Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Wethouder Groot Wassink WPI, programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Asielzoekers en werk (inclusief afdoening motie 257a over het voorbereiden van asielzoekers op werk van raadsleden Van der Veen, Abdi, Aslami, Krom en Kabamba)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college hecht groot belang aan het mogelijk maken en stimuleren van arbeidsparticipatie van asielzoekers en zet hier de komende twee jaar vol op in. Het onderwerp heeft al enige tijd terecht alle aandacht. Veel asielzoekers wachten jarenlang in de opvang op een besluit over hun toekomst en willen graag aan de slag. Meerdere onderzoeken hebben de afgelopen jaren laten zien dat het van grote meerwaarde is wanneer asielzoekers betaald werk verrichten1. Het is goed voor het welzijn en waardigheid van asielzoekers, die in de opvang in afwachting zijn van een beslissing van de IND (Immigratie en Naturalisatiedienst) op hun asielverzoek. Asielzoekers die werken dragen bij aan de Nederlandse samenleving en het draagvlak voor vluchtelingen, het bevordert integratie en het is één van de antwoorden voor de krapte op de arbeidsmarkt. Als gemeente vinden we het belangrijk dat iedereen in de stad kan meedoen en dat mensen zich kunnen ontwikkelen en hun talenten kunnen benutten. Het college wil daarom flink investeren om meer asielzoekers aan een betaalde baan te helpen. Juist nu het kabinet maatregelen heeft aangekondigd waardoor asielzoekers de komende jaren nog langer in het azc moeten verblijven, in nog soberdere omstandigheden en nog langer moeten wachten voordat ze hun toekomst kunnen opbouwen.

De gemeente Amsterdam ziet daarom meer dan ooit de urgentie om niet langer af te wachten en de tijd in de opvang niet verloren te laten gaan. De afgelopen periode heeft de gemeente Amsterdam verkend welke kansen er zijn om asielzoekers te ondersteunen bij het vinden van werk. Die kansen zijn er en Amsterdam wil zich hier maximaal voor inspannen. Met deze brief breng ik u graag op de hoogte van de ontwikkelingen op dit onderwerp en de bijdrage die wij als gemeente Amsterdam gaan leveren door het starten van een pilot. In deze brief doen we ook motie 257a inzake asielzoekers voorbereiden op werk af.

1

Zie SEO Economisch Onderzoek, Ruimere werkmogelijkheden asielzoekers, een maatschappelijke kostenbatenanalyse op hoofdlijnen, maart 2024 en Regioplan, Belemmeringen asielzoekers bij het toetreden tot de arbeidsmarkt, april 2023.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 2 van 7

Kansen asielzoekers aan het werk Asielzoekers verblijven na hun asielaanvraag in een azc, in afwachting van een eventuele verblijfsvergunning. Als asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen en statushouder worden (dit geldt voor het merendeel), koppelt het COA hen aan een gemeente die moet zorgen voor passende huisvesting. Op dit moment zijn er in Amsterdam in totaal ongeveer 3800 opvangplekken beschikbaar voor asielzoekers en statushouders, verdeeld over negen COAlocaties. Inmiddels is ongeveer een kwart van de bewoners op COA-locaties statushouder. Statushouders moeten, zoals bekend, steeds langer wachten op een woning vanwege krapte op de woningmarkt. Het belang van vroege participatie in de samenleving is in meerdere landelijke onderzoeken bevestigd2. Ook de gemeente Amsterdam liet dit jaar een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uitvoeren naar de ‘Vroege start’ als onderdeel van de Aanpak statushouders3. Met de ‘Vroege start’ wil de gemeente Amsterdam statushouders vanuit het azc al laten starten met inburgeren en participeren. Het onderzoek benadrukt de meerwaarde voor de statushouder zelf en voor de maatschappij om al tijdens het verblijf in een azc te investeren in (de begeleiding van) statushouders op het gebied van inburgering en werk/participatie. Voorkomen dat deze groep perspectiefloos in de wachtstand zit, wordt met dit onderzoek nogmaals onderstreept.

Het onderzoek maakt duidelijk dat elke investering die je in een vroeg stadium doet, de maatschappelijke baten doet stijgen. Dit laat zich ook vertalen naar asielzoekers. Hoe eerder asielzoekers mee kunnen doen in Amsterdam, hoe beter voor henzelf, voor hun integratie en voor de stad. Belemmeringen Het college vindt het om bovengenoemde redenen belangrijk dat asielzoekers in de opvang volop de kans krijgen om te werken en zinvol bezig te zijn. Veel asielzoekers zijn gemotiveerd om aan de slag te gaan, maar om praktische en juridische redenen is dit niet eenvoudig. Zo mogen asielzoekers pas werken als hun asielaanvraag zes maanden in behandeling is. Werkgevers moeten een tewerkstellingsvergunning (TWV) aanvragen om een asielzoeker in dienst te kunnen nemen, een procedure bij het UWV die ongeveer vijf weken duurt. Daarbij zijn er lange wachttijden voor asielzoekers voor een BSN en is er onzekerheid rondom de eigen bijdrage aan het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) die asielzoekers dienen te betalen als zij een inkomen hebben. Deze belemmeringen staan nog los van de obstakels die veel andere nieuwkomers ook ervaren, zoals een taalbarrière of onbekendheid met de Nederlandse arbeidsmarkt. Bovenstaande geldt daarom als een winstwaarschuwing.

Ondanks de belemmeringen is er volop reden om asielzoekers die willen werken te ondersteunen, evenals werkgevers die zich hiervoor willen inzetten. Ook gemeente Amsterdam staat als werkgever open voor vluchtelingen. We gaan bekijken wat de praktische en wettelijke mogelijkheden zijn ten aanzien van het bieden van werkplekken aan asielzoekers binnen de gemeentelijke organisatie.

2 Ibid. 3 Significant Public, MKBA Vroege Start gemeente Amsterdam, juli 2024.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 3 van 7

Project BRP inschrijving Wie in Nederland wil werken, heeft een burgerservicenummer (BSN) nodig. Met inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) verkrijgen nieuwkomers hun BSN. Dit is belangrijk voor onder meer het openen van een bankrekening, uitbetalen van salaris, werkgeversverzekeringen en de Belastingdienst. De afgelopen jaren zijn de achterstanden voor de inschrijving van asielzoekers en statushouders landelijk opgelopen tot meer dan 17.000 wachtenden. Om de wachttijd op inschrijving in de BRP te verminderen heeft Amsterdam begin dit jaar een tijdelijk BRPinschrijfpunt ingericht bij wijze van pilot. Inmiddels is besloten dat Amsterdam een belangrijk deel van de landelijke achterstand zal aanpakken. Dit project loopt van 1 november tot 1 juni 2025 en wordt gefinancierd door het Rijk. U bent hierover op 22 oktober jl. geïnformeerd middels de raadsinformatiebrief ‘Amsterdam werkt landelijke achterstand inschrijving asielzoekers weg’. Pilot Asielzoekers aan het werk Amsterdam is groot voorstander van het ondersteunen van asielzoekers naar werk en start daarom in januari 2025 met een pilot van twee jaar. Het doel van de pilot is ten eerste dat door onze inzet de arbeidsparticipatie van asielzoekers wordt vergroot. Het uitgangspunt hierbij is betaald werk, maar onze aandacht gaat ook uit naar andere vormen van participatie, zoals vrijwilligerswerk.

Hiervoor is maatwerk nodig en aandacht voor de belemmeringen die er nu zijn. De pilot heeft daarnaast als doel om meer inzicht te krijgen in de succesfactoren en aandachtspunten als het gaat om het begeleiden van asielzoekers naar werk. We voeren de pilot uit in twee fasen. We willen een gedegen start maken en beginnen de pilot daarom op één opvanglocatie, azc Willinklaan. Deze eerste fase loopt van januari tot juli 2025. In de volgende fase tot eind december 2026 breiden we onze dienstverlening uit naar de andere opvanglocaties voor asielzoekers in Amsterdam op basis van de geleerde lessen van de eerste fase. U wordt hierover geïnformeerd na de zomer van 2025. We schatten de kosten voor de eerste fase op zo’n €750.000 welke worden gedekt vanuit budget van het Programma Migratie Asiel en Ongedocumenteerden (MA&O) en WPI. Er wordt bij de Voorjaarsnota 2025 een voorstel uitgewerkt voor verdere intensivering van de pilot voor het vervolg in 2025 en 2026. Streefcijfer We streven ernaar dat in 2026 de helft van de asielzoekers die kunnen en willen werken aan het werk is of hier concrete stappen toe heeft gezet. Dit is ambitieus, onder meer omdat andere pilotgemeenten, zoals Utrecht, 30% hanteren als streefpercentage. Desalniettemin zet Amsterdam hoog in, waarbij we lessen van andere gemeenten meenemen.

Concreet betekent dit voor de eerste fase op azc Willinklaan dat we zo’n 230 asielzoekers spreken die mogen werken. Dit aantal is een inschatting op basis van het totaal aantal bewoners in deze opvanglocatie, minus kinderen, pensioengerechtigden en personen die zich in de terugkeerfase bevinden. Ook asielzoekers die nog geen zes maanden in procedure zijn of personen die al een verblijfsstatus hebben, zijn van dit aantal afgehaald. Rond de zomer van 2025 streven we ernaar dat de helft van de ongeveer 230 asielzoekers op azc Willinklaan een werk- of participatieplek heeft of daartoe stappen heeft gezet. Voor de vervolgfase van de pilot bepalen we een nieuw streefgetal aan de hand van de actuele cijfers van het aantal asielzoekers in de opvang in Amsterdam en de uitkomsten van de eerste fase van de pilot.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 4 van 7

Opzet pilot In de eerste fase van januari tot juli 2025 starten we op azc Willinklaan. Op deze opvanglocatie heeft COA een Meedoenbalie. Hier is wekelijks een vaste medewerker van VCA (Vrijwilligers Centrale Amsterdam) aanwezig om asielzoekers en statushouders te bemiddelen naar vrijwilligerswerk. Met de pilot Asielzoekers aan het werk sluiten we aan bij deze Meedoenbalie. We breiden de focus uit naar betaald werk en bemensen de balie meerdere dagen in de week, zodat asielzoekers hier terecht kunnen voor vragen over en ondersteuning richting werk en participatie. Aan de kant van de werkgevers beginnen we met het uitbreiden van de werkgeversdienstverlening vanuit het Werkgeversservicepunt (WSP). Het informeren en betrekken van werkgevers over het in dienst nemen van asielzoekers is een cruciaal onderdeel, onder andere vanwege de aanvraag van een tewerkstellingsvergunning (TWV) en relatieve onbekendheid van werkgevers met de doelgroep. Asielzoekers zijn voor het WSP een nieuwe groep, maar met een soortgelijke inspanning voor statushouders hopen we hier snel op in te kunnen spelen. Inmiddels is gestart met deskundigheidsbevordering van de WSP-teams op dit onderwerp. Vervolgens brengen we actief vraag en aanbod bij elkaar, aansluitend op de infrastructuur op het azc.

Dit doen we onder andere door middel van meet & greets, succesvol gebleken bij de Amsterdamse gemeentelijke arbeidsbemiddeling van Oekraïense ontheemden. We zetten hierbij jobhunters in en waar nodig ook jobcoaches voor begeleiding op de werkvloer. Tegelijkertijd zoeken we parallel hieraan de samenwerking op met andere partijen, zoals uitzendbureaus en/of organisaties die ervaring hebben met de arbeidsbemiddeling van vluchtelingen om zo met maximale kracht vooruit te kunnen. Tot slot, benutten we de individuele begeleiding door dedicated klantbegeleiders, zoals we die vanuit de aanpak voor Niet Uitkeringsgerechtigden (NUG) ook bieden aan Oekraïense ontheemden en aan statushouders in het azc in het kader van de Vroege Start en de pilot Startbanen. Aandacht voor taal Veel asielzoekers zullen nog een laag taalniveau Nederlands hebben en niet iedereen beheerst Engels. Van belang is daarom dat mensen op de werkvloer in aanraking komen met het Nederlands. We onderzoeken op welke manier het leren van de Nederlandse taal ingevlochten kan worden in de werkweek. COA speelt hierin een rol vanwege hun bestaande taalaanbod in de opvang. De werkgever kan ruimte bieden (letterlijk op locatie en in tijd) voor taal en we kijken naar het bestaande taalaanbod via de gemeente. De inzet van informeel taalaanbod door maatschappelijke organisaties wordt ook onder de loep genomen.

Aansluiting bestaande infrastructuur We sluiten in de pilot aan op succesvolle elementen uit de huidige dienstverlening richting de arbeidsmarkt voor statushouders en Oekraïense ontheemden. Daarnaast willen we nadrukkelijk ook de samenwerking aangaan met arbeidsbemiddelaars en andere partners. We sluiten aan bij de aanpak Vroege Start (statushouders kunnen al starten met hun inburgering in het azc) om zo een meer doorlopende lijn van opvang naar huisvesting en participatie in de stad te bewerkstelligen. De pilot Asielzoekers aan het werk, de aanpak Vroege Start en de lopende pilot Startbanen (waarbij we kijken naar de combinatie van inburgering en werk voor statushouders in het azc)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 5 van 7

kunnen elkaar versterken en uiteindelijk worden geïntegreerd. We kijken in het verlengde naar de mogelijkheid om via één loket asielzoekers en statushouders in de opvang te bereiken. Samenwerking COA en UWV Het bijeenbrengen van betrokken partijen en onderlinge afstemming is een belangrijk element in onze ambitie. De Amsterdamse inzet voor asielzoekers vergt nauwe samenwerking met het COA. Ook optrekken met het UWV is een voorwaarde. De gemeente Amsterdam heeft daarom het initiatief genomen om voor aanvang van de pilot een bestuursovereenkomst met beide partijen aan te gaan met daarin afspraken over onze gezamenlijke inzet en ambities. Onderwerp van gesprek is de voorlichting door het COA over de Reba en de tijdige inning daarvan. Ook het toegankelijker maken van de aanvraagprocedure van de TWV en het ondersteunen van werkgevers hierbij staan op de agenda. Een bestuursovereenkomst met COA en UWV zien wij als de weg naar een effectieve en gerichte samenwerking. Motie asielzoekers voorbereiden op werk Bij de behandeling van de voorjaarsnota op 19 juli 2023 is de motie 257a van de leden Broersen, Van der Veen, Abdi, Aslami, Krom en Kabamba over het voorbereiden van asielzoekers op werk aangenomen. In het verlengde van de aangekondigde pilot Asielzoekers aan het werk geven we hieronder aan hoe het college uitvoering geeft aan deze motie.

Hiermee wordt ook de toezegging op 14 maart 2024 over de beantwoording van de schriftelijke vragen van de leden Broersen, Aslami en van der Veen inzake uitspraak Raad van State: asielzoeker mag langer dan 24 weken werken (ingediend op 23 november 2023) afgedaan. Evenals de toezegging voor het onderzoeken van de mogelijkheden vrijwilligerswerk voor vluchtelingen (in SED, 19 juli 2023). 1. In kaart te brengen welke organisaties een gecombineerde opleiding of werkervaringstraject met stageplek voor asielzoekers aanbieden, met eventuele mogelijkheid tot doorstromen naar een vaste functie bij het verkrijgen van een status Asielzoekers komen wettelijk niet in aanmerking voor een werkervaringsplek. Hiervoor wordt geen TWV afgegeven. Stages mogen asielzoekers eventueel volgen in het kader van een beroepsopleiding of een hbo-/wo-opleiding. COA heeft geen cijfers van asielzoekers die een opleiding volgen, maar het COA geeft aan dat het om een zeer kleine groep gaat. De groep die in het kader van een beroepsopleiding stage loopt is derhalve nog kleiner. Om toegang te krijgen tot een opleiding moet een asielzoeker kunnen aantonen Nederlands te kunnen lezen, luisteren, schrijven en spreken op B1-niveau (voor mbo-opleidingen) of op B2-niveau (voor hbo-opleidingen en universiteit). Daarbij komt deze groep niet in aanmerking voor studiefinanciering.

Opleidingen en stageplaatsen zijn zodoende slechts voor een zeer beperkte groep asielzoekers toegankelijk. De gemeente Amsterdam is zoals aangegeven voorstander van het zoveel mogelijk stimuleren van asielzoekers om met een opleiding of werk aan de slag te gaan. Binnen de pilot Asielzoekers aan het werk zal de gemeente verkennen hoe we organisaties kunnen betrekken in het voorbereiden van asielzoekers op werk. Ook het COA onderhoudt contact met organisaties die asielzoekers bemiddelen naar leerwerktrajecten, werk en activiteiten. Het betreft onder meer: Refugee Company, UAF, New Dutch Connections,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 6 van 7

NewBees en Refugee Talent Hub, FutureWork, RefugeeWork, Untapped Talents, Banen hier, SamenWerken MVO, Randstad, Boost en de Vrijwilligerscentrale Amsterdam (VCA). 2. In de bedrijvennetwerken waar de gemeente aan deelneemt de mogelijkheden van gecombineerde opleiding of werkervaringstrajecten met stages voor asielzoekers kenbaar te maken en te stimuleren Een werkervaringstraject voor asielzoekers is geen optie en stage is zeldzaam. Vanuit het WSP wordt reeds specifiek aandacht besteed aan statushouders en werk en WSP breidt deze werkgeversdienstverlening uit naar asielzoekers. Het WSP is een samenwerkingsverband tussen UWV, gemeenten, onderwijsinstellingen en diverse kenniscentra. De gemeente houdt via het WSP en jobhunters contact met bedrijven. Voor statushouders zijn er bij de gemeente reeds verschillende trajecten en werkgevers bekend waarbij een combinatie van leren en werken wordt aangeboden om deze doelgroep te ondersteunen bij duurzame uitstroom naar werk. Binnen de pilot Startbanen zijn deze trajecten en werkgevers goed in kaart gebracht. Deze kennis gebruiken we om de mogelijkheden voor asielzoekers verder te onderzoeken. Daarnaast informeren we werkgevers via het WSP over de regels en mogelijkheden voor statushouders en asielzoekers wat betreft werk. Ook binnen de sectorpaden van het Regionaal Werkcentrum (RWC) is steeds meer aandacht voor de doelgroep nieuwkomers.

De gemeente voert het gesprek over het belang van werk voor deze groep aan en zorgt dat het hoog op de agenda blijft staan. Daarmee komen we tegelijkertijd tegemoet aan de grote vraag naar personeel bij veel van de werkgevers die aangesloten zijn bij het RWC. We brainstormen in het kader van de pilot Asielzoekers aan het werk met een aantal werkgevers om zicht te krijgen op de ondersteuning die zij nodig hebben om asielzoekers in dienst te kunnen nemen en onderzoeken hoe de gemeente hierin, samen met andere partners zoals het UWV, kan faciliteren. 3. Bij de stadsdeelnetwerken, bestaande uit maatschappelijke spelers die ook onderling samenwerken en veel vrijwilligers inzetten voor asielzoekers en statushouders, de bovenstaande organisaties onder de aandacht brengen In de stadsdelen zijn verschillende partners actief om bewoners in het stadsdeel toe te leiden naar vrijwilligerswerk, stageplekken en opleidingsmogelijkheden. In stadsdeelnetwerken en – overleggen wordt met regelmaat kennis en ervaringen uitgewisseld over organisaties die zich specifiek richten op het begeleiden van asielzoekers naar (vrijwilligers)werk. Het Netwerk Nieuwkomers Amsterdam (NNA) heeft een sleutelfunctie als het gaat om het bijeenbrengen van maatschappelijke organisaties die zich richten op de doelgroep nieuwkomers. In dit netwerk zijn ook een aantal werkgevers vertegenwoordigd (o.a.

Motopp, United Repair Centre, Refugee Company) en de VCA. Zij hebben goed zicht op organisaties die met de doelgroep nieuwkomers en

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 november 2024 Pagina 7 van 7

specifiek asielzoekers werken. De gemeente is onderdeel van dit netwerk en neemt deel aan de bijeenkomsten die worden georganiseerd. 4. Deze organisaties ook onder de aandacht te brengen bij de vrijwilligers en medewerkers van het COA en VluchtelingenWerk (VWN) om deze gecombineerde opleiding of werkervaringstraject met stageplek te stimuleren bij asielzoekers en statushouders De organisaties die actief zijn op dit gebied zijn op het netvlies bij het COA en VluchtelingenWerk Nederland. De gemeente staat in nauw contact met hen. We versterken het contact tussen COA en de gemeentelijke netwerken zoveel als mogelijk, zodat dit aanbod breed bekend is en houden elkaar scherp als het gaat om ontwikkelingen op dit gebied. Zo kunnen we gezamenlijk asielzoekers en statushouders zo goed mogelijk toeleiden naar aanbod in de stad op het gebied van participatie. 5. Hierover te rapporteren naar de raad. We houden u op de hoogte van de voortgang van de ontwikkeling en uitvoering van de pilot Asielzoekers aan het werk, waarbij volle aandacht is voor de door u genoemde punten. Het college is zeer gemotiveerd om de weg te plaveien voor asielzoekers in onze stad die kunnen en willen participeren. In deze raadsinformatiebrief heb ik u meegenomen in onze stappen. In de eerste helft van volgend jaar brengen we u op de hoogte van de voortgang.

Met deze brief hoop ik u voor nu voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken en Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl