Afd. motie 203 en 334.23

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 november 2023 Onderwijs Sofyan Mbarki OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Techniekmonitor Amsterdam en afhandeling moties ‘Gendersensitiviteit in beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk’ en ’Stimuleren van hybride docentschap’

Geachte leden van de gemeenteraad, De vraag naar technisch personeel is groot in Amsterdam. We hebben technisch geschoold personeel nodig om ambities in de energietransitie, de woningbouw en het verduurzamen van de stad waar te maken. Te weinig jongeren en werkenden kiezen voor een opleiding of baan in de techniek, waardoor er een structurele krapte ontstaat. De jongeren die wel kiezen voor een techniekopleiding worden geconfronteerd met een tekort aan stageplekken, tekort aan begeleidingscapaciteit en onderwijs dat regelmatig onvoldoende aansluit op de vraag van de werkgever. Deze krapte is zorgelijk, maar biedt ook perspectief voor Amsterdamse jongeren en werkzoekenden omdat de baankansen in de technieksector goed zijn. Daarom proberen we samen met het onderwijs en bedrijfsleven meer jongeren en werkzoekenden kennis te laten maken met deze sector en vraag en aanbod beter op elkaar aan te laten sluiten. Zo dragen we bij aan een duurzaam arbeidsperspectief voor alle Amsterdammers. Om een beter beeld te krijgen van de resultaten van onze inzet, heeft het onderzoeksbureau Birch het rapport Techniekmonitor Amsterdam opgesteld. Dit rapport biedt inzicht in wat het gemeentelijk beleid oplevert en waar we moeten bijsturen om meer instroom in het techniekonderwijs en op de arbeidsmarkt in de technieksector te realiseren.

Deze inzichten helpen ons om samen met partners een duurzame bijdrage te leveren aan de cruciale maatschappelijke opgave in de techniek. In deze brief licht ik kort de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen uit dit rapport toe. Daarnaast handel ik met deze brief de moties ‘Gendersensitiviteit in beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk’ en ‘Stimuleren van hybride docentschap’ af. Rapport Techniekmonitor Amsterdam Voor het rapport Techniekmonitor Amsterdam heeft het onderzoeksbureau Birch gesprekken gevoerd met negen Publiek-Private Samenwerkingen (PPSen), Sterk Techniek Onderwijs (STO) Amsterdam en zes gemeentelijke programma’s die - soms indirect - bijdragen aan meer instroom richting de techniek. De PPSen hebben vaak een specifieke branche waar ze zich op richten binnen de technieksector, zoals bijvoorbeeld de bouw, mobiliteit of installatietechniek. Elke PPS heeft haar eigen doelstellingen en focus, maar uit het rapport blijkt dat ze samen een brede doelgroep van grote bedrijven, mkb’ers en opleidingen weten te bereiken. In totaal bereiken de PPSen 5.083

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 2 van 5

leerlingen en studenten, 1.008 organisaties en 576 professionals1. In het onderwijs bereiken de PPSen voornamelijk vo-leerlingen en mbo-studenten. Er is minder focus op leerlingen uit het primair onderwijs (po). In het rapport komt verder naar voren dat de focus van gemeentelijke programma’s divers is. Sommige programma’s weten veel po- en vo-leerlingen te bereiken, zoals het programma Bruggen en Kademuren met onder andere een educatieprogramma rondom het Amsterdam Light Festival (1.200 leerlingen) en het Rijksprogramma STO Amsterdam met de Techcampus Amsterdam (6.500 leerlingen). Terwijl een programma zoals Duurzame Stad, Duurzame Banen zich juist onderscheidt door in te zetten op het bevorderen van de zijinstroom. Verder laat het rapport zien dat het voor bijna alle programma’s lastig is de impact te meten en bij te houden. Het is evident dat meer jongeren en werkenden in aanraking komen met de techniek door deze inzet, maar het is niet altijd duidelijk hoeveel leerlingen hierdoor in de onderwijsloopbaan ook een keuze voor de techniek maken. Wel wordt geconcludeerd dat de instroom richting de techniek verslechterd zou zijn zonder de initiatieven van de PPSen en de gemeentelijke programma’s. Vervolgens zijn de volgende conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan over de gemeentelijke beleidsinzet: 1.

De focus van de gemeente is momenteel sterk op het mbo gericht, terwijl de keuze voor techniek eerder wordt gemaakt. Inzet op basisonderwijs kan bijdragen aan een hogere techniekinstroom. Er wordt daarom aanbevolen om sterker in te zetten op het basisonderwijs. 2. PPS-initiatieven dichtbij het onderwijs slagen er het best in door te groeien, hun netwerk te benutten en daarmee duurzaam te zijn. Aanbevolen wordt daarom om het onderwijs een grote rol te laten spelen bij de (doorontwikkeling van) PPSen. 3. Monitoring gebeurt nu vooral op doelmatigheid, niet op doeltreffendheid. De aanbeveling is daarom om monitoring van onderwijsinitiatieven te verbeteren, omdat dit een sterk sturingsinstrument is. Aanbevelingen Techniekmonitor Amsterdam uitvoeren Hieronder licht ik toe hoe we met deze aanbevelingen omgaan. De aanbevelingen sluiten deels aan op de koers die we hebben ingezet met de MBO-Agenda 2023 - 2027 en het Economische Arbeidsmarktbeleid 2023 - 2026. Hierin nemen we maatregelen om samen met het onderwijs en bedrijfsleven bij te dragen aan het opleiden van voldoende personeel richting de cruciale sectoren. Aanbeveling 1: intensiever in te zetten op techniek loopbaan oriëntatie (LOB) in het po.

In de Onderwijs Ambities Agenda (OAA) hebben we samen met het po, vo en mbo afgesproken dat op alle scholen aandacht is voor LOB en dat we onderwijs richten op de grote uitdagingen van de stad, zoals de woningbouw en de energietransitie. Ik onderschrijf dan ook het belang van goede voorlichting, oriëntatie en beroepskeuze op het vo, mbo én po. De gemeente werkt daarom nauw samen met de Techcampus van STO Amsterdam, waar po-scholieren de wereld van de techniek leren kennen en leerzame LOB-activiteiten ondernemen. In de MBO-Agenda hebben we de ambitie gesteld om in te zetten op meer LOB gericht op de kansrijke sectoren, waarbij er ook aandacht zal zijn voor het po. Het streven is dat dit ertoe leidt dat meer jongeren een beter beeld 1

Organisaties zijn: mkb, grote bedrijven, opleidingen en werkveld partijen. Onder professionals wordt verstaan: lectoren, practors, werknemers, docenten en mensen die (nog) geen betaalde baan hebben.

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 3 van 5

hebben van beroepsgericht onderwijs en kansrijke beroepen. Op dit moment zijn we bezig met het uitwerken van de ambities uit de MBO-Agenda. Ik houd de raad op de hoogte van de uitwerking van deze plannen. Aanbeveling 2: de PPSen dicht bij het onderwijs te organiseren. In een PPS is het nadrukkelijk de bedoeling dat onderwijs en bedrijfsleven samenwerken. De gemeente is onder andere betrokken bij de Green Tech Campus (GTC) MRA, waar met behulp van Nationaal Groeifondsmiddelen een consortium wordt gebouwd, gericht op het vergroten van de economische impact in de klimaattransitie. Succesvolle technische PPSen (VTI, Bouwacademie, NexTechnician, House of Digital) worden verduurzaamd en opgeschaald waarbij er intensief wordt samengewerkt met het mbo en hbo. Zowel mbo als hbo sturen op- en werken mee in de GTC om instroom in het onderwijs en de sector te vergroten en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te versterken. De verschillende PPSen waarin faculteiten techniek van het hbo samenwerkt met bedrijven, de Centres of Expertise, zijn hier ook nadrukkelijk bij betrokken. Aanbeveling 3: monitoring op impact van het gemeentelijk beleid verbeteren. Het rapport erkent dat het lastig is om de impact te meten. Sommige maatregelen (zoals LOB) hebben pas op de lange termijn effect, en behaalde resultaten zijn niet altijd één op één terug te leiden tot een specifieke interventie.

Ondanks dat het daardoor niet altijd mogelijk is om de directe impact van een initiatief te meten, gaan we intensiever inzetten op de monitoring van ons onderwijs en arbeidsmarktbeleid. Er vindt een tweejaarlijkse evaluatie plaats van de nieuwe MBOAgenda en de raad wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van de MBO-Agenda. Daarnaast gaan we intern met de gemeentelijke programma’s uit het rapport bekijken hoe we de monitoring kunnen versterken. Verder wordt in de eerder genoemde GTC de voortgang en de impact, zowel kwantitatief als kwalitatief, gemonitord. Deze monitor wordt op dit moment ontwikkeld. In de rapportages van de MBO-Agenda en het Economisch Arbeidsmarktbeleid nemen we deze punten mee. Afhandeling moties In het vervolg van deze brief handel ik de moties ‘Gendersensitiviteit in beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk’ en ‘Stimuleren van hybride docentschap’ af. Motie Gendersensitiviteit in beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk In de raadsvergadering van 10 mei 2023 is de motie Gendersensitiviteit in beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk van de leden Y.E. Bentoumya (GL), M. Yemane (GL), E.W. Schmit (D66), M. Belkasmi (PvdA), C.K.E. Kabamba (Lijst Kabamba) aangenomen.

De motie roept op te inventariseren welke acties de gemeente onderneemt rondom gendersensitiviteit en het tegengaan van genderstereotyperingen in relatie tot beroepsoriëntatie en toeleiding tot werk, in het bijzonder voor (tekort)sectoren. Ik wil benadrukken dat het tegengaan van genderstereotyperingen en stimuleren van genderdiversiteit een belangrijk thema is. Het mag niet zo zijn dat heersende gendernormen of vooroordelen tot gevolg hebben dat iemand niet voor een bepaalde opleiding of baan kiest. Maatschappelijke zorgen over dit thema bestaan al een lange tijd. Vanuit de Rijksoverheid is er beleid om genderverschillen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt te verminderen. Bijvoorbeeld 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 4 van 5

door hierover het gesprek te voeren met uitgeverijen van lesmateriaal, met maatregelen gericht op het verkleinen van verschillen tussen vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt en door middelen vrij te maken voor het uitvoeren van onderzoeken en het agenderen van dit onderwerp2. Daarnaast zijn er diverse organisaties zoals Divers voor de klas, Techniekpact, Vrouwen in Hoger Technisch Onderwijs (VHTO) en Expertisepunt LOB die met informatieverstrekking, evenementen en andere activiteiten een bijdrage leveren aan het doorbreken van de stereotype genderbeelden. Ook de gemeente maakt zich sterk om genderstereotypering in beroepsoriëntatie tegen te gaan. Dit doen we bijvoorbeeld in communicatie-uitingen voor gemeentelijke campagnes. Zo wordt er in campagnes ‘Liever voor de klas’ en ‘Leraar voor een Dag’ (onderwijs) bewust voor gekozen om ook mannelijke rolmodellen te gebruiken. Bij de campagne ‘Baan met toekomst’ (techniek) wordt er juist gebruikgemaakt van vrouwelijke rolmodellen. Daarnaast ondersteunt de gemeente initiatieven als FEM-Start en Dutch New Narrative Lab die zich inzetten voor een meer diverse en inclusieve Techsector en heeft de gemeente een driejarige subsidie verleend aan Equals Amsterdam dat onder andere het doel heeft om vrouwen te inspireren om te kiezen voor een baan of onderneming in de techsector.

Ook vindt er een pilot plaats met de organisatie VHTO, waarin vrouwelijke scholieren en studenten, in aanraking komen met succesvolle vrouwelijke rolmodellen uit de Techsector. Verder proberen we zicht te houden op ontwikkelingen door onder andere met de recente Techniekmonitor van Onderzoek & Statistiek en de Amsterdamse Lerarenmonitor te monitoren hoeveel mannen en vrouwen voor een opleiding in de techniek of het onderwijs kiezen. De gemeente draagt met haar beleid bij aan het promoten van genderdiversiteit, maar kan dit niet alleen. Onderwijsinstellingen gaan over de invulling van de LOB en de werving van leerlingen en studenten. Daarnaast is het bedrijfsleven verantwoordelijk voor haar eigen personeelsbeleid en voor diversiteit op de werkvloer. We zien dat er veel goeds gebeurt, maar nog niet ieder bedrijf en iedere onderwijsinstelling is even ver. We blijven dit onderwerp daarom agenderen en er samen met het onderwijs en bedrijfsleven aan werken. Motie Stimuleren van hybride docentschap In de raadsvergadering van 7 juni is de motie ’Stimuleren van hybride docentschap’ van de leden Schmit (D66), Belkasmi (PvdA) en Bentoumya (GL) aangenomen. De motie roept op om samen met het Amsterdams bedrijfsleven te zorgen voor meer parttime zijinstromers vanuit het bedrijfsleven naar het mbo. De motie richt zicht op tekortsectoren techniek, zorg en bouw.

We erkennen het belang om meer hybride vakdocenten op te leiden. Techniek en bouw Samen met de PPSen in techniek, technologie en bouw wordt er al enige jaren gewerkt aan meer hybride vakdocenten. De opleidings- en ontwikkelfondsen; Wij techniek, OOM en A+O hebben een programma ontwikkeld om hybride docentschap te stimuleren. Sinds 2018 zijn er 55 hybride techniekdocenten in de provincie Noord-Holland opgeleid en elk jaar start er een nieuwe lichting. Ongeveer vier jaar geleden heeft de PPS Vakschool technische Installaties(VTI) samen met de HvA een onderwijsprogramma ‘leergang hybride vakdocent’ ontwikkeld om technici op te leiden als hybride docent. Deze opleiding richt zich bewust niet op een complete, maar op een gedeeltelijke 2

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-ed5b63373890d6558ea03bd7f50977578a767205/pdf

4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 5 van 5

didactische aantekening. De professional kan met deze opleiding, met gedegen kennis en kunde, maximaal 280 uur per jaar voor de klas staan. Het bedrijfsleven wil met deze leergang graag bijdragen aan het docententekort en aan een betekenisvol onderwijs. Verder wordt in de plannen van de Green Tech Campus MRA de ‘leergang hybride vakdocent’ de komende vier jaar opgeschaald en verduurzaamd. De gemeente werkt als partner mee in deze opschaling. Daarnaast heeft het Aanvalsplan Techniek van de vijf techniekbranches, VNO-NCW en MKB Nederland de ambitie om in 2023 landelijk 100o extra (hybride) techniekdocenten op te leiden. Zorg In principe worden er geen werknemers (structureel) uit het zorgwerkveld ingezet in het onderwijs, omdat iedereen nodig is in de zorg. Tegelijkertijd zijn er (kleinschalige) projecten die de inzet van zorgprofessionals in het onderwijs en van onderwijsprofessionals in de zorg stimuleren. In het Health Experience Centre Slotervaart (het oude Slotervaartziekenhuis) wordt het werkveld gesimuleerd, met inzet van acteurs, zonder dat daar daadwerkelijke begeleiding van professionals uit de zorg voor nodig is. Dit is een alternatief concept waarbij er geen druk op begeleiding vanuit professionals wordt gelegd. Vanuit de MBO-Agenda wordt het traject intensieve stagebegeleiding bekostigd.

Hier worden zorgprofessionals die niet meer inzetbaar zijn in het werkveld, ingezet als ervaringsdeskundige en om studenten in de praktijk te begeleiden. Bij het ROCvA loopt op dit moment de pilot gastdocentschap, waarin een gastdocent uit het werkveld samen met een docent voor de klas staan om gezamenlijk de praktijk en theorie op studenten over te brengen. En het mbo college West van het ROCvA ontwikkelt momenteel beleid om 10% van het onderwijs mede door gastdocenten te laten verzorgen. Tot slot Ik beschouw de twee bovenstaande moties daarmee als afgehandeld. Ik ga er vanuit dat ik u hiermee voldoende heb geïnformeerd. De komende tijd blijf ik mij inzetten om samen met het onderwijs en de werkgevers de kansen van jongeren te bevorderen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder MBO en toeleiding arbeidsmarkt Bijlagen 1. Rapport Techniekmonitor Amsterdam 2. Factsheets Techniekmonitor Amsterdam 3. Externe analyse Techniekmonitor Amsterdam 5