Afd. motie 195 204.23

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 december 2024 Woningbouw en Volkshuisvesting Reinier van Dantzig, Dirk de Jager Grond en Ontwikkeling (m.rouw@amsterdam.nl); Wonen (m.verouden@amsterdam.nl) Gezamenlijke afdoening motie 195.23 “Panel van woningzoekenden voor het woningbouwplan” van de leden Van Renssen c.s. en motie 204.23 “Geef Amsterdamse woningzoekenden een stem en richt een Amsterdamse Woonraad op” van de leden Aslami c.s.

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 10 mei 2023 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt 17: ‘Kennisnemen van het Woningbouwplan 2022-2028; Amsterdamse Aanpak voor de nieuwbouw van woningen’ de volgende twee moties aangenomen: motie 195 van leden Van Renssen (GroenLinks), Minderhoud (PvdA), Aslami (D66), Alberts (SP) en Broersen (Volt) en motie 204 van de leden Aslami (D66), Broersen (Volt), Koyuncu (DENK), Van Renssen (GroenLinks), Minderhoud (PvdA) en Kabamba (Lijst Kabamba). In motie 195 ‘Panel van woningzoekenden voor het woningbouwplan’ wordt het college gevraagd om: • Een panel te vormen van woningzoekenden en bewoners met het verzoek op het woningbouwplan te reflecteren; • Hierbij verschillende bewoners en woningzoekenden uit alle wijken en voor alle typen woningen te betrekken; • Met de reflecties en overwegingen van het panel rekening te houden bij de uitvoering van het woningbouwplan; • Het voorstel voor de samenstelling van het panel uiterlijk juli 2023 aan de raad voor te leggen en over de resultaten uiterlijk juni 2024 aan de raad te rapporteren.

In motie 204 ‘Geef Amsterdamse woningzoekenden een stem en richt een Amsterdamse Woonraad op’ wordt het college gevraagd om: • Het oprichten van een Amsterdamse Woonraad van woningzoekenden en bewoners te onderzoeken; • Hierbij te kijken naar Amsterdammers met een verhuiswens en toekomstige Amsterdammers; • De woonraad de diversiteit van de maatschappij te laten weerspiegelen door bewoners en omwonenden uit verschillende wijken, van verschillende leeftijden en voor alle beoogde typen woningen te betrekken;

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

• • •

Datum 3 december 2024 Pagina 2 van 6

Deze Woonraad bij inspraakmomenten voor woningbouwplannen, waaronder, maar niet exclusief, bij bestemmingsplannen, naar hun wensen, overwegingen en suggesties te vragen; De punten opgehaald bij de Woonraad bij inspraakmomenten mee te laten wegen in de besluitvorming voor woningbouwplannen; Over de oprichting van deze Woonraad terug te koppelen aan de raad.

Voordat het college de nadere uitwerking van beide moties schetst, gaat het college eerst kort in op de samenhang met andere processen en op andere acties die in het kader van participatie in de gebiedsontwikkeling al gaande zijn.

a. Samenhang uitwerking moties met andere processen Motie 195 roept op een woonpanel te betrekken bij het Woningbouwplan en diens uitvoering. Motie 204 geeft meer specifieke instructies om hoe de stem van woningzoekenden kan worden meegewogen bij besluitvorming voor woningbouwplannen. Het doel van deze instrumenten uit de moties is het structureel een stem geven aan bewoners en woningzoekenden bij de uitvoering van het woningbouwbeleid van de gemeente. Het college betreurt dat er vertraging is gekomen in de uitwerking. Dit heeft te maken met samenhangende processen zoals bijvoorbeeld de inwerkingtreding van de nieuwe participatieverordening. Daarnaast zijn er met de vaststelling van de Ontwikkelstrategie 2035 een aantal nieuwe gebiedsontwikkelingsprojecten geagendeerd waarbij er in de verkennende fase relatief meer ruimte is om het perspectief van woningzoekenden aan de voorkant mee te nemen Het is ingewikkeld om een zorgvuldige uitvoering te geven aan de beide moties, en tegelijkertijd te voorkomen dat de instelling van een nieuwe raad en/of panel leidt tot langere processen of vertraging van projecten. De lijn om in principebesluiten van woningbouwplannen vooral de hoofdlijnen te willen vastleggen en niet te veel al details op te nemen, kan ook botsen met de mogelijke verwachting van een woonraad/panel om in deze fase al concrete invullingen op te nemen.

De aspecten scope, representativiteit van de raad en samenhang met bestaande gremia vragen om goede uitwerking waarin ook de wetenschappelijke inzichten en ervaringen elders over het betrekken van woningzoekenden worden meegenomen. Landelijk zijn er verschillende initiatieven en onderzoeken om woningzoekenden te betrekken bij woningbouwplannen. In de Kamerbrief ‘Versnellen procedures en processen woningbouw’ van 1 januari 2023 staat als derde handvat: “Participatie waarbij we woningzoekenden een stem en gezicht geven. In besluitvorming over projecten worden vooral de tegenstanders gehoord. Door ook woningzoekenden hier een rol in te geven komt er meer focus op het snel realiseren van woningen.“ Duidelijk is echter dat nog veel gemeenten zoekende zijn hoe dit op een goede manier te doen, Amsterdam is nu een van de eerste gemeenten die hiermee begint door middel van het uitwerken van beide moties.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 december 2024 Pagina 3 van 6

b. Wat doen we nu al? •

Nieuwe Participatieverordening Met de inwerkingtreding van de Participatieverordening per 15 september 2024 is er meer aandacht voor bewonersparticipatie vanaf het begin van een project of bij de ontwikkeling van nieuw beleid. In de verordening is expliciet aandacht voor het leveren van inspanning om moeilijker bereikbare groepen te bereiken. De groep woningzoekenden zou hiermee ook een grotere stem moeten krijgen.

•

Ontwikkelstrategie en Samen stadmaken De gemeenteraad heeft op 27 juni 2024 de Ontwikkelstrategie ‘Amsterdam: bouwen aan buurten van de toekomst’ 2035 vastgesteld. Samen stadmaken was bij het opstellen hiervan een belangrijk uitgangspunt. Naast breder georiënteerde activiteiten waarbij het perspectief van de woningzoekende werd ingebracht is getracht om door middel van onder andere een jongerengesprek en gesprekken op basisscholen een beter beeld te krijgen bij de wensen van de (toekomstige) woningzoekende. De Ontwikkelstrategie 2035 vraagt daarnaast bij de uitwerking extra aandacht voor het Samen stadmaken in de buurten van de toekomst. Het uitgangspunt is dat gemeente, bewoners en gebruikers zo vroeg mogelijk in het traject zo gelijkwaardig mogelijk samen aan de stad werken. Dat draagt bij aan het in beeld brengen waar het belang van bewoners zit én aan het denk- en ontwikkelproces. Samen stadmaken helpt hiermee de kwaliteit van de planvorming te verbeteren.

•

Praktijk Gebiedsontwikkeling, Wonen en participatie o Alle gebiedsontwikkelingen doorlopen in de stad een participatietraject. Belangrijk is dat er voorafgaand aan een woningbouwproject altijd een afweging wordt gemaakt over de manier waarop bewoners en andere belanghebbenden kunnen participeren. o Bij de sloop (en renovatie) van corporatiewoningen hebben de zittende huurders ook een belangrijke positie bij de besluitvorming. Afspraken daarover zijn vastgelegd in de Amsterdamse Kaderafspraken die gemeente, corporaties en huurderskoepels van corporaties overeen zijn gekomen. o Ook bij de grote beleidsvoornemens van de gemeente worden bewoners en andere belanghebbenden op verschillende manieren gevraagd mee te denken. Zo heeft er bij de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (AAV) een uitgebreid participatietraject plaatsgevonden. o Sommige groepen zijn moeilijk te bereiken, zoals bijvoorbeeld jongeren. Daarom is in juni 2023 een jongerenadviesraad opgericht. Zij geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het college zoals ook heeft plaatsgevonden bij de Ontwikkelstrategie. Voor een deel zijn dit ook woningzoekenden.

Gezamenlijke uitwerking motie 195 en motie 204 Het college neemt de uitwerking van deze moties samen omdat ze hetzelfde doel nastreven, en heeft voor de uitwerking een opdracht uitgezet om de expertise van een externe organisatie te betrekken. Deze organisatie gaat aan de slag met twee onderdelen:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 december 2024 Pagina 4 van 6

a. Ten eerste het begeleiden van twee pilots waarin woningzoekenden een stem krijgen in het participatietraject, door per project een gebiedsspecifieke woonraad/panel in te richten. b. Ten tweede een onderzoek doen en met een advies komen hoe de stem van woningzoekenden in gebiedsontwikkeling definitief vorm te geven. Ad a) Pilots over het geven van een stem aan woningzoekenden (naast bewoners) bij woningbouwprojecten De participatie voor woningbouwplannen richt zich tot dusver heel erg op huidige buurtbewoners. Bewoners zijn altijd al onderdeel van een participatieproces, maar toekomstige bewoners worden vrijwel nooit betrokken. Dat laatste is ook ingewikkeld, want woningzoekenden zijn minder goed in beeld te krijgen en de groep wisselt steeds van samenstelling. Ook is er geen direct belang zoals bij een omwonende of buurtbewoner. De wensen van bewoners en woningzoekenden kunnen uiteenlopen en ook tegenstrijdig aan elkaar zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een sterke verdichting van een bestaande buurt of wijk. Om in de praktijk ervaring op te doen met het betrekken van de stem van woningzoekenden bij de plannen van de gemeente, zoals de motie vraagt, wordt dit concreet in twee pilots getest. In beide pilots zal een gebiedsspecifieke woonraad/panel van bewoners en woningzoekenden worden geformeerd die adviseert over het plan.

Het college laat de inzet van deze gebiedsspecifieke woonraad/woonpanel verkennen op twee verschillende momenten van het planvormingsproces volgens het PLABERUM: 1) In de verkennende fase (voorbereidende fase 1 of 2 van het PLABERUM) voordat er een principebesluit ligt: Met vaststelling van de Ontwikkelstrategie 2035 is een aantal nieuwe gebiedsontwikkelingsprojecten geagendeerd om de komende periode ter voorbereiding van een Principebesluit nader te verkennen en uit te werken. Deze verkennende fase maakt dat er relatief veel ruimte is om het perspectief van woningzoekenden aan de voorkant mee te nemen. Als onderdeel van de pilot wordt de tijdelijke woonraad/panel gevraagd specifiek op een van deze projecten uit de Ontwikkelstrategie 2035 te adviseren. 2) In de uitvoerende fase (fase 3 van het PLABERUM) vlak voor het nemen van het investeringsbesluit: Een andere groep vertegenwoordigers van woningzoekenden en buurtbewoners dan genoemd bij het voorgaande punt wordt als tijdelijke gebiedsspecifieke woonraad/panel om advies gevraagd over een woningbouwplan of investeringsbesluit. De adviezen van deze gebiedsspecifieke Woonraden/panels worden meegegeven bij de besluitvorming van bovenstaande twee pilotprojecten. Daarmee lopen ze parallel mee in het proces en zullen, zo is de insteek, niet tot vertraging van de besluitvorming leiden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 december 2024 Pagina 5 van 6

Ad b) Onderzoek en advies over het geven van een structurele stem aan zowel bewoners als woningzoekenden bij woningbouwprojecten In het externe onderzoek waartoe het college opdracht heeft gegeven wordt gevraagd om op basis van de ervaringen uit de pilots een advies op te stellen voor het opzetten van deze nieuwe werkvorm als woonraad of woonpanel om zowel de stem van bewoners als woningzoekenden te kunnen betrekken bij de planontwikkeling. Ook woningbouwcorporaties zijn zich van deze spanning steeds meer bewust en zoeken ook naar mogelijkheden om de stem van toekomstige huurders ook te horen; ook dit perspectief kan een plek krijgen in het onderzoek. Aandachtspunt hierbij is één van de risico’s bij participatie, namelijk dat perspectieven worden gemist doordat vooral partijen die die toch al in buurt of politiek-maatschappelijk actief zijn input leveren en gehoord worden. Per groep bewoners resp. woningzoekenden is daarom een specifieke aanpak en benadering nodig. Specifieke inspraakinstrumenten (denk o.a. aan online enquêtes, buurtbijeenkomsten, een vaste woonraad) zullen andere stemmen en groepen trekken. Kiezen voor één instrument zoals een woonraad/panel sluit mogelijk bepaalde groepen uit, omdat deze vorm voor hen niet passend is. Een ander risico is dat het proces ingewikkelder wordt en daarmee de voortgang van de projecten vertraagd wordt.

Het mogelijk ondervangen van deze risico’s wordt meegenomen in het onderzoek. Het onderzoek bestaat uit de volgende onderdelen: • Analyse eerdere participatietrajecten waar woningzoekenden een stem hadden. • Analyse eerste twee pilots woonraad/woonpanel (genoemd onder Ad a). • Best practices in beeld brengen, ook als deze van andere gemeenten bekend zijn, en bijvoorbeeld de handreiking die door de Woonbond is gemaakt betrekken. • Verschillende opties in beeld brengen voor de werkwijze van één de woonraad/ het woonpanel met een indicatie van de bijbehorende kosten. Op 27 maart 2024 is het initiatiefvoorstel ‘Samen woningen blijven bouwen, ondanks de crisis' van het voormalig lid Van Renssen en het lid Minderhoud vastgesteld door de raad. Hierin is het college onder andere verzocht om het nog op te richten panel van woningzoekenden en bewoners te laten reflecteren op de eerste resultaten van ‘Gewoon Goed’. Dit wordt meegenomen in het bovengenoemde onderzoek. Vervolgproces pilots en onderzoek De opdracht voor het begeleiden van de pilots en doen van het onderzoek is reeds gegeven en daarvoor is ook dekking gevonden. Er is echter geen financiële dekking voor een structurele woonraad of woonpanel; dit wordt meegenomen bij de voorstellen op basis van het onderzoek. De pilots lopen gedurende een jaar, daarna volgt een evaluatie waarbij de voor- en nadelen in beeld gebracht worden.

De uitkomsten van het onderzoek en advies over de structurele stem van de woningzoekenden en een vervolgwerkwijze inclusief financiering worden Q4 2025 voorgelegd aan het college, waarna vervolgens de raad wordt geïnformeerd. Tussentijds wordt de gemeenteraad kort na het zomerreces 2025 geïnformeerd over de stand van zaken van de pilots en het onderzoek op dat moment.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 december 2024 Pagina 6 van 6

Met deze opdrachten hoopt het college recht te doen aan de wensen van de gemeenteraad op het gebied van representatieve participatie bij de woningbouwplannen van de gemeente. Het college beschouwt de moties 195 en 204 hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Reinier van Dantzig

Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Dirk de Jager

Wethouder Volkshuisvesting

Bijlagen: 1. Motie 195.23 “Panel van woningzoekenden voor het woningbouwplan”. 2. Motie 204.23 “Geef Amsterdamse woningzoekenden een stem en richt een Amsterdamse Woonraad op”.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl