Afd. motie 172.23

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 juni 2024 ICT en Digitale Stad Alexander Scholtes Directie Digitale Strategie en Informatie (bestuurszaken.dii@amsterdam.nl) Afdoening motie 172: Stop met Chinese surveillance apparatuur, d.d. 10 mei 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 9 maart 2023 heeft waarnemend wethouder Meliani op verzoek van de commissie toegezegd te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor het uitfaseren van Chinese camera's en te onderzoeken of bij een volgende vergelijkbare aanbesteding meer rekening kan worden gehouden met onder andere mensenrechten (toezegging TA2023000253). In uw vergadering van 10 mei 2023 is de motie 172.23 aangenomen en roept u het college op: 1. Om te onderzoeken op welke wijze surveillance apparatuur van Chinese makelij, waaronder het merk Hikvision en Dahua, niet meer in gebruik wordt genomen; 2. Bij inkoop rekening te houden met de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkelingsrichtlijnen en de richtlijnen van de VN totdat er nieuwe Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen-wetgeving is vastgesteld; 3. De raad te informeren over de mogelijkheden om surveillance apparatuur van Chinese makelij, in gebruik bij de organisatieonderdelen van de gemeente Amsterdam, te vervangen. Chinese camera’s staan vanwege twee aspecten in de belangstelling: 1) Mensenrechten: er zijn zorgen over mogelijke betrokkenheid van fabrikanten van Chinese camera’s bij mensenrechtenschendingen in China, o.a.

gericht tegen Oeigoeren.1 2) Cyberveiligheid: Chinese camera’s kunnen worden gebruikt om camerabeelden door te sluizen naar de betreffende fabrikant en/of de Chinese overheid. Ten aanzien van de veiligheidsrisico's heb ik u eerder bericht dat Amsterdam maatregelen heeft getroffen om dit risico te minimaliseren2. Dit is in lijn met de werkwijze bij de rijksoverheid. De rijksoverheid heeft aangegeven met rijksbrede richtlijnen te komen voor

1

OHCHR Assessment of human rights concerns in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region, People’s Republic of China, p. 45 2 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12400990/1#search=%22chinese%22

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 juni 2024 Pagina 2 van 3

het gebruik van apparatuur uit landen met een offensief cyberprogramma tegen Nederland. Ook wordt gewerkt aan een nieuwe regeling met Algemene Beveiligingseisen voor de Rijksoverheid (ABRO). Amsterdam volgt deze ontwikkelingen op de voet. In deze brief informeer ik u over de mogelijkheden om bij inkoop rekening te houden met mensenrechten en de mogelijkheden om Chinese camera's te vervangen. Daarbij combineer ik punten 1 en 2 uit de motie (inkoop van apparatuur van Chinese makelij) en ga daarna in op punt 3 (tussentijds vervangen van apparatuur). In mijn beantwoording ga ik uit van alle mogelijke merken van camera’s uit China. Inkoop van apparatuur van Chinese makelij Begin 2023 heeft de VNG een “quick scan inkoopvoorwaarden voor het borgen van digitale grondrechten en ethiek” gepubliceerd3. Uit de quick scan blijkt dat het niet mogelijk is om, naast de bestaande wettelijke gronden, aanvullende ethische uitsluitingsgronden te formuleren om vooraf producten uit landen uit te sluiten van inkoop en aanbesteding. Het is wel mogelijk om tijdens het inkoopproces via contractsvoorwaarden en gunningscriteria de aanschaf van Chinese camera's van fabrikanten die (mogelijk) betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen te voorkomen door eisen te stellen aan mensenrechten en de aanbiedingen van inschrijvers hierop te waarderen.

In een voorverkenning van de VNG blijkt dat veel gemeenten worstelen met het vraagstuk Chinese camera's en in vervolg op de quick scan heeft de VNG, in samenwerking met de gemeente Amsterdam en gemeente Den Haag, opdracht gegeven aan Pels Rijcken (landsadvocaat) om een juridische analyse te maken van deze mogelijkheden. Het rapport van Pels Rijcken en de uitwerking in contractsvoorwaarden en gunningscriteria worden door de VNG aan alle gemeenten beschikbaar gesteld. Uit de juridische analyse blijkt dat er in de toepassing van gunningscriteria mogelijkheden zijn om hogere eisen te stellen aan mensenrechten. In het rapport wordt een plan van aanpak gepresenteerd om mensenrechten als sturingsinstrument voor aanbesteding in te zetten. Hiermee kan, naast kwaliteit en prijs, worden gegund op basis van de beheersing van mensenrechtenrisico´s. Op 24 mei 2024 heeft de Raad van Europe de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) vastgesteld. Deze richtlijn legt mensenrechtennormen vast voor grote bedrijven die actief zijn in de Europese Unie vanaf 2026. De gemeente volgt de nadere uitwerking van de richtlijn op de voet, en loopt met de uitvoering van deze motie vooruit op de richtlijn Tussentijds vervangen van apparatuur Amsterdam heeft momenteel ca.

1280 Chinese camera's in gebruik voor de uitvoering van gemeentelijke taken op het gebied van verkeer en vervoer en openbare ruimte. We gebruiken 3

https://vng.nl/sites/default/files/202303/quick_scan_inkoopvoorwaarden_voor_het_borgen_van_digitale_grondrechten_en_ethiek.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 juni 2024 Pagina 3 van 3

verschillende camerasystemen en de kosten van een Automatic Number Plate Recognitioncamerasysteem of bewakingscamerasysteem hangen af van verschillende factoren, zoals het type camera, de kwaliteit van de beelden, de opslagcapaciteit, de software en de installatie. We kopen geen losse camera's die we kunnen vervangen, los van contractuele verplichtingen, maar complete camerasystemen inclusief beheer en onderhoud. Een gemiddeld camerasysteem kost ongeveer 4.000 euro, kosten variëren tussen de 2.000 en 7.000 euro, afhankelijk van de specificaties en de mate van uitbestede werkzaamheden. Het tussentijds vervangen van alle Chinese camera's leidt tot hoge extra kosten voor onder andere het vervroegd afschrijven en projectkosten om lopende contracten aan te passen. Aanpak uitfaseren Chinese camera's Met de set contractsvoorwaarden en gunningscriteria hebben we een juridische basis en toepasbaar sturingsmechanisme om de inkoop van Chinese camerasystemen te voorkomen. Doordat camera’s doorgaans worden aangeschaft via tussen-leveranciers (en niet rechtstreeks bij Chinese fabrikanten) is het mogelijk om de leveranciers te bewegen om alternatieve camera’s aan te bieden. Onlangs hebben we op deze wijze een aantal Chinese camera's vervangen voor niet-Chinese camera’s bij het Facilitair Bureau.

Het college zal op korte termijn besluiten om de nieuwe contractsvoorwaarden en gunningscriteria toe te passen bij de aanschaf van camerasystemen. Dit betekent concreet dat alle organisatieonderdelen binnen de gemeente Amsterdam voor de aanschaf van camerasystemen voortaan gericht op zoek gaan naar alternatieve, niet-Chinese, camerasystemen en per casus toetsen op haalbaarheid en eventuele extra kosten. Het college verwacht met deze aanpak binnen 5 jaar alle huidige Chinese camera's te kunnen vervangen tegen de laagste extra kosten. We geven bovendien een krachtig signaal af aan de markt om alternatieven te vinden voor Chinese camerasystemen. Het college heeft voor de inkoop van Chinese camera’s een besluit genomen om nadere eisen op te nemen over mensenrechten. Het college legt op dit moment geen algemene beperking op voor producten die in China zijn gemaakt. Hiervoor zal per casus een afweging worden gemaakt. Met deze aanpak beschouwt het college deze motie als afgedaan.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder ICT en Digitale Stad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl