Afd. motie 143 144 211.24

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 oktober 2024 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Melanie van de Horst Verkeer en Openbare Ruimte, Bestuurlijke.Zaken.VOR@amsterdam.nl Monitor Verkeersveiligheid 2023 , Monitor Fiets 2023, afhandeling moties en toezeggingen

Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij ontvangt u de Monitor Verkeersveiligheid 2023 en de Monitor Fiets 2023. Met deze monitors wordt u geïnformeerd over de uitgevoerde maatregelen in het laatste jaar van het Meerjarenplan Verkeersveiligheid 2016-2021 en het Meerjarenplan Fiets 2017-2022. Deze meerjarenplannen waren eerder aangescherpt en verlengd tot en met 2023. In 2023 is een integraal Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, 30 km/u, Voetganger en Fiets 2024 (UVP 2024) opgesteld. Dit plan is op 14 maart 2024 in uw commissie MOW besproken. Ik heb u toen een aantal toezeggingen gedaan. Bij de bespreking in de vergadering van uw raad van het UVP 2024 (24 april 2024) en de Voorjaarsnota 2024 (27 juni 2024) zijn drie moties over fietsen en verkeersveiligheid aangenomen. In deze brief zal ik terugkomen op deze toezeggingen en moties. Verkeersveiligheid en 30 km/uur in de stad Uit politiecijfers blijkt dat het aantal ernstig verkeersgewonden ook in 2023 fors was, en weer licht gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. De Ambulancecijfers laten juist een daling zien in 2023 ten opzichte van 2022. Bij deze manier van data verzamelen, zijn we sterk afhankelijk van de wijze van registratie. Het kan zijn dat, ondanks alle zorgvuldigheid en validaties, er onderregistratie was in 2023.

Bijvoorbeeld omdat de omschrijving van de toedracht niet duidelijk genoeg was om te bepalen of het een verkeersongeval betreft. Het gaat dus om een minimumaantal. Helaas zien we een stijging van het aantal slachtoffers van name jonge fietsers, waaronder een toename met e-bikes. We blijven ons onverminderd inzetten om de verkeersveiligheid te verbeteren. De invoering van 30 km/u in de stad op 8 december 2023 op meer dan 80% van de wegen in Amsterdam is daarbij een betekenisvolle stap. Monitor Verkeersveiligheid 2023 In 2023 hebben we op 73 locaties de verkeersveiligheid verbeterd:  22 locaties waar meerdere verkeersongevallen hebben plaats gevonden (blackspotlocaties)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

 

Datum 1 oktober 2024 Pagina 2 van 7

25 locaties waar een ernstig of dodelijk ongevallig is gebeurd (protocollocaties) en 26 locaties die zijn gemeld door bewoners, ondernemers en de stadsdelen.

Schoolomgeving: infrastructuur verbeterd en nieuwe schoolstraten gerealiseerd Voor een verkeersveilige schoolomgeving hebben we in 2023 op 29 plekken de infrastructuur aangepast en zijn 9 schoolstraten gerealiseerd. Met een schoolstraat kunnen kinderen veilig lopen en fietsen naar school, omdat er bij aanvang en sluiting van de school geen gemotoriseerd verkeer is toegestaan. Schuine stoepranden als nieuwe standaard Jaarlijks vinden er (te) veel eenzijdige ongelukken van fietsers plaats, bijvoorbeeld omdat die tegen de stoeprand botsen en daardoor vallen. Daarom is in 2023 onderzocht of bij de aanleg van fietspaden een schuinere stoeprand een veiligere optie is. Op basis van het onderzoek is gekozen om een ‘vergevingsgezinde schuine trottoirband’ nu standaard toe te passen voor alle nieuwe (ook bij groot onderhoud) vrijliggende fietspaden in Amsterdam. Voor de overige programmaresultaten verwijs ik u naar de bijgevoegde Monitor Verkeersveiligheid 2023. Monitor Fiets 2023 Sinds de vaststelling van het Meerjarenplan Fiets eind 2017 zijn er veel fietsmaatregelen uitgevoerd. Ook in 2023 zijn mooie resultaten behaald. Voor fietsers is de oversteekbaarheid van de Stadhouderskade ter hoogte van Nicolaas Berchemstraat verbeterd. Op het kruispunt Amsteldijk – Vrijheidslaan – Berlagebrug is meer opstelruimte voor fietsers gecreëerd.

In de stad zijn in de openbare ruimte circa 2.700 fietsparkeerplekken gerealiseerd. In 2023 zijn twee fietsenstallingen bij station Amsterdam Centraal geopend: fietsenstalling IJboulevard met circa 4.000 fietsparkeerplekken en fietsenstalling Stationsplein met ruimte voor ongeveer 6.300 fietsen en 700 OV-fietsen. Gelijktijdig met de opening van deze twee fietsenstallingen zijn de fietsenrekken op het maaiveld rond het station verwijderd en is de Fietsflat met een capaciteit van ongeveer 2.500 plekken gesloten. In 2023 zijn diverse acties uitgevoerd in het kader van fietsstimulering, waaronder de HiBike-game op twee scholen, KNVB GO bij voetbalclubs, Heel de school fietst en Stalen Ros. Ook zijn er diverse fietslessen gegeven. Voor de overige programmaresultaten verwijs ik u naar de bijgevoegde Monitor Fiets 2023. Afhandeling moties 143.24 Motie van het lid Havelaar (CDA) c.s. inzake opnemen onderscheid e-bikes in monitor fiets In de vergadering van de gemeenteraad van 24 april 2024 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt Kennisnemen van de Monitor Fiets 2022 (VN2024-004282) motie 143.24 inzake opnemen onderscheid e-bikes in monitor fiets van het lid Havelaar (CDA) c.s. aangenomen.

Daarin wordt het college gevraagd in de monitor fiets het onderscheid op te nemen tussen de OEK (fietsen Op Eigen Kracht/niet-elektrische fiets) en de LEV (licht elektrisch voertuig/e-bike), voor zover gebruikte databronnen hier onderscheid in maken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 oktober 2024 Pagina 3 van 7

Het college heeft als volgt uitvoering gegeven aan de motie. De databronnen die gebruikt worden voor de monitor fiets maken over het algemeen geen onderscheid tussen de OEK(fietsen Op Eigen Kracht/niet-elektrische fiets) en de LEV (licht elektrisch voertuig/e-bike). Dit onderscheid is alleen beschikbaar voor zover de informatie afkomstig is uit de Monitor Fietstevredenheid 2023 (gemeente Amsterdam/O+S, december 2023). Over het algemeen is geen groot verschil te zien in de resultaten over de fietstevredenheid tussen fietsers met een niet-elektrische fiets en fietsers met een e-bike. Er is ook gekeken naar andere onderzoeken waar het onderscheid tussen de niet-elektrische fiets en de e-bike is gemaakt. In dit kader zijn relevant: Ambulancedata Amsterdam-Amstelland (Veiligheid.nl, MOVE-dashboard, 2023) In de ambulancedata 2023 is bekeken wat het verschil is tussen de selectie verkeersslachtoffers met een niet-elektrische fiets en de selectie verkeersslachtoffers met een e-bike. De aantallen zijn niet volledig, omdat niet bij alle ongevallen om een ambulance wordt gevraagd en omdat in de ambulance niet altijd de betrokken voertuigen worden geregistreerd. Uit de ambulancedata blijkt onder meer: Aard van de verkeersongevallen:  Fietsers met een e-bike hebben relatief vaker een botsing met een obstakel dan fietsers met een niet-elektrische fiets (respectievelijk 11% en 6%).

 Niet-elektrische fietsen zijn vaker betrokken bij een eenzijdig ongeval dan elektrische fietsen (54% en 48%). Vervoerwijze tegenpartij:  De vervoerwijze van de tegenpartij is het vaakst een auto, zowel voor de selectie van de verkeersslachtoffers met een e-bike (53%) als voor de selectie van de verkeersslachtoffers met een niet-elektrische fiets (47%).  De e-bike als tegenpartij is bij de selectie van de verkeersslachtoffers met een fiets 2% en met een e-bike 6%. Tellingen en snelheidsmetingen fietspaden Amsterdam (Dufec, maart 2023), Fietstellingen Amsterdam (het Verkeershuis, november 2023) Tellingen: In juni 2023 zijn op twee dagen op drie locaties fietstellingen uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het aantal elektrische fietsen in 2023 20% tot 30% van het totaal aantal fietsen bedraagt:  locatie Ooster Ringdijk: tweederde tot (ruim) driekwart van de getelde fietsen wordt door spierkracht aangedreven. De gemiddelde snelheid ligt tussen de 18 km/ uur en 21 km/uur.  locatie Linnaeusstraat: 80% tot 90% van de getelde fietsen wordt met spierkracht voortbewogen. De gemiddelde snelheid ligt op circa 16 km/uur.  locatie Ceintuurbaan: aandeel fietsen dat door spierkracht wordt aangedreven bedraagt 70% tot 80%. Snelheidsmetingen: Van de fietsen waarvan zeker vastgesteld kon worden dat het om een e-bike ging, fietste de grootste groep 24 km/uur en fietste 41% meer dan 25 km/uur.

Uit onderzoek, uitgevoerd in opdracht van Rijkswaterstaat (2022), bleek dat de gemiddelde kruissnelheid van e-bikes in de vier grote gemeenten op 24,2 km/uur lag, circa 3 km/uur hoger dan die van gewone fietsen (21,1 km/uur). 35% van de e-bikes in de vier grote gemeenten reed in deze metingen harder dan 25 km/uur. Uit meetonderzoek van de Fietsersbond (2022) kwamen vergelijkbare gemiddelde snelheden voor e-bikes naar voren (26 km/ uur).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 oktober 2024 Pagina 4 van 7

De hierboven genoemde onderzoeken heeft u eerder als bijlagen bij de raadsinformatiebrief over Afgeronde onderzoeken verkeersveiligheid en fiets d.d. 16 januari 2024 ontvangen. De voor deze motie relevante onderdelen uit deze onderzoeken zijn opgenomen in bijlage 1 van de bijgevoegde Monitor Fiets 2023. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. 144.24 Motie van het lid Havelaar (CDA) c.s. inzake opnemen cijfers niet-fietsers In de vergadering van de gemeenteraad van 24 april 2024 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt Kennisnemen van de monitor fiets 2022 (VN2024-004282) motie 144.24 inzake opnemen cijfers niet-fietsers van het lid Havelaar (CDA) c.s. aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd in de monitor fiets zoveel mogelijk reeds beschikbare cijfers op te nemen van welke doelgroepen bekend is dat ze minder op de fiets stappen vanwege verkeersveiligheid. Het college heeft als volgt uitvoering gegeven aan de motie: Er is geen specifiek onderzoek gedaan naar vermijdingsgedrag door fietsers in Amsterdam.

Wel zijn er verschillende bestaande onderzoeken die raakvlakken met dit onderwerp hebben:  Rapportage Mobiliteitspanel (Gemeente Amsterdam, 2016):  Drukte op fietspaden: hoe pak je dat aan (CROW, 2019)1  Utrechtse fietser kiest vaker voor spitsmijden – (CROW, 2020)2  Monitor Ervaren Verkeersveiligheid (Gemeente Amsterdam, 2019) Een beknopte samenvatting van deze vier onderzoeken en de relevante passages hebben we op een rij gezet en zijn te lezen in bijlage 2 van de bijgevoegde Monitor Fiets 2023. Belangrijk punt is dat er verschillende gradaties van vermijdingsgedrag zijn: er zijn mensen die vanwege de verkeersveiligheid helemaal niet meer fietsen, maar er zijn ook mensen die bijvoorbeeld een gevaarlijk kruispunt vermijden door een andere route te kiezen of drukte vermijden door een ander tijdstip te kiezen. Uit onderzoek dat databureau Cyclomedia jaarlijks uitvoert, blijkt dat in 2024 45% van de Amsterdamse fietsers een gevoel van onveiligheid ervaart in het verkeer. Het jaar daarvoor was dat nog 41% en in 2022 28%. Dit zou vooral komen door de opkomst van de e-bike/fatbike (Verkeerskunde, 2024)3. In algemene zin weten we dat verkeersveiligheid voor de Amsterdammer een belangrijk thema is. Daarom vindt het college het van groot belang om verkeerssituaties voor alle fietsers én potentiële fietsers veiliger te maken.

In onze aanpak is ook participatie, dus input van bewoners en lokale stakeholders, van belang om te achterhalen waar verkeersveiligheidsknelpunten zijn. De toegevoegde waarde om nog meer informatie over het thema vermijdingsgedrag te onderzoeken acht het college echter beperkt. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. 1

CROW (2020) Drukte op fietspaden: hoe pak je dat aan? - Fietsberaad CROW (2020) Utrechtse fietser kiest vaker voor spitsmijden - Fietsberaad 3 https://www.verkeerskunde.nl/artikel/gevoel-van-onveiligheid-in-amsterdams-verkeer-verdergestegen 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 oktober 2024 Pagina 5 van 7

211.24 Motie IJmker (GroenLinks) c.s. inzake geen snelle e-bikes in parken (TA2024-000719) In de vergadering van de gemeenteraad van 27 juni 2024 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt Voorjaarsnota 2024 (VN2024-VN2024-006647) motie 211.24 inzake geen snelle ebikes in parken van het lid IJmker (GroenLinks) c.s. aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd:  Maatregelen te nemen om de overlast van en toegenomen onveiligheid door opgevoerde e-bikes in parken tegen te gaan.  Hierbij o.a. te kijken naar een verbod in parken, maximumsnelheid in parken, en de mogelijkheden die de APV hiervoor biedt. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: Momenteel is er geen juridische mogelijkheid om alleen elektrische fietsen te weren in parken. De elektrische fiets valt in de voertuigcategorie ‘fiets’ waardoor alleen een totaalverbod op fietsen in parken mogelijk is. De Algemene Plaatselijke Verordening mag niet strijdig zijn met hogere wetgeving. Het Rijk werkt aan nieuwe regelgeving voor licht elektrische voertuigen: het LEV-Kader. Naast voertuigeisen en eisen ten aanzien van de bestuurder is ook plaats op de weg onderdeel van dit kader.

In de Tweede Kamer is in 2023 een motie aangenomen waarin het kabinet verzocht wordt om te onderzoeken hoe in dit LEV-kader gemeenten toe te staan om lokaal maatwerk en een lokaal verbod voor lichte elektrische voertuigen, waaronder e-steps, in te voeren. Het college maakt zich ook grote zorgen om de vele ongevallen met e-bikes, waaronder fatbikes. Met de G4 (vier grote gemeenten), de F10 (‘Fietssteden’) en het Rijk zijn we in gesprek over mogelijke pilots waarbij ook nieuwe of experimentele regelgeving kan worden toegepast. Voor de lijst met mogelijke pilots in dit kader hebben we onder meer ingebracht de mogelijkheid tot een verbod van elektrische fietsen in parken en de mogelijkheid tot invoering van een maximumsnelheid in parken. Het college bekijkt de mogelijkheden die binnen de bestaande wet- en regelgeving gedaan kunnen worden. Hierbij wordt gedacht aan de tijdelijke invoering van een adviessnelheid en het op specifieke locaties via bebording, markering of symbolen aangeven dat de snelheid aangepast moet worden aan (de hoeveelheid) andere weggebruikers. In het aanstaande Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, voetganger, fiets 2025 beschrijven we, indien effectief en haalbaar geacht, nieuwe pilots in Amsterdam die uit dit gezamenlijke project volgen. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld.

Toezeggingen in vergadering van de commissie MOW van 14 maart 2024 In uw vergadering van 14 maart 2024 heb ik bij de bespreking van het UVP 2024 en de Monitor Fiets 2022 diverse toezeggingen gedaan. Hieronder leest u de stand van zaken van de nog openstaande toezeggingen. Toezegging over het aantal politiecontroles e-bikes, waarschuwingen, boetes, inbeslagnames Ik heb toegezegd deze informatie bij de politie op te vragen. De politie heeft aangegeven dat in de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 oktober 2024 Pagina 6 van 7

systemen niet wordt bijgehouden of een bekeuring, waarschuwing, staande houding, etc. is gedaan bij een reguliere controle op een rollerbank, of onder een andere omstandigheid. Wel is bekend hoeveel boetes er zijn geschreven voor e-bikes/fatbikes en hoeveel voertuigen in beslag zijn genomen. Deze zijn weergegeven in onderstaande tabel:

- K024: aantal uitgeschreven boetes voor e-bikes/fatbikes in Amsterdam, 2024 - K024B: aantal inbeslaggenomen e-bikes/fatbikes in Amsterdam, 2024 Bron: Politie eenheid Amsterdam, september 2024 In september 2024 is de landelijke campagne tegen het opvoeren van e-bikes/fatbikes geweest. Het Rijk heeft aangekondigd dat de aanwezigheid van opvoersetjes (hardware/software) op ebikes op de openbare weg verboden zal worden. Maar hiermee is het probleem van opgevoerde ebikes nog niet opgelost. Er is meer nodig. Daarom worden discussies op landelijk niveau gevoerd over verdere maatregelen, waaronder een minimumleeftijd voor het rijden op een e-bike.

In de Tweede Kamer zijn op 24 september 2024 vier relevante moties aangenomen waarmee de regering/het kabinet wordt verzocht:  Alleen voor de fatbikes een minimumleeftijd van 14 jaar en een helmplicht in te voeren, en de Kamer hierover te informeren voor het kerstreces  De mogelijkheden te onderzoeken van een vorm van typegoedkeuring voor alle elektrische fietsen met trapondersteuning, bijvoorbeeld een keurmerk;  Het voor de politie mogelijk te maken om in alle gevallen van controle van de fatbike in het menu te kijken, zodat de overtreding kan worden geconstateerd en direct tot sanctionering kan worden overgegaan  Om te onderzoeken of en hoe geofencing in Nederland ingezet zou kunnen worden om de verkeersveiligheid in de openbare ruimte te bevorderen. De minister heeft aangegeven hier voor het einde van het jaar op terug te komen. Ik beschouw hiermee deze toezegging als afgedaan. Toezegging: Aanbevelingen onderzoek direct vision voor veilig vrachtverkeer Met de raadsinformatiebrief van 16 januari 2024 over de afgeronde onderzoeken verkeersveiligheid en fiets heeft u het rapport Dode hoek maatregelen Amsterdam voor veilig vrachtverkeer (RHDHV, dec. 2022) ontvangen. Deze verkenning brengt verschillende opties in kaart om het wagenpark veiliger te maken in de stad.

Voor bepaalde oplossingen geldt dat ze nog verder uitgezocht moeten worden, vooral op praktische en juridische haalbaarheid. In het nog vast te stellen Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, voetganger, fiets 2025 nemen we onderzoeken en zo nodig maatregelen op ten aanzien van eisen voor veilig vrachtverkeer in de stad, waarbij we ook direct vision betrekken. Op naar het Uitvoeringsplan Verkeersveiligheid, voetganger, fiets 2025 De voormalige Meerjarenprogramma’s Verkeerveiligheid en Fiets en het project 30 km/uur in de stad zijn samengevoegd in het UVP 2024. Fietsen en lopen spelen een grote rol in een

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 oktober 2024 Pagina 7 van 7

toekomstbestendige stad. Tegelijkertijd wordt de stad steeds drukker. Het aantal fietsers, voetgangers en de diversiteit van voertuigen op het fietspad en de weg neemt toe. Ook zijn de financiële middelen van de gemeente beperkt waardoor altijd gekozen zal moeten worden welke maatregelen wanneer kunnen worden uitgevoerd. Daarbij is een belangrijk uitgangspunt dat de technische noodzaak voor onderhoud aan en vervanging van assets leidend is bij het programmeren van werkzaamheden in de openbare ruimte. Dit is duurzamer en efficiënter. We geven dan ook prioriteit aan achterstallig onderhoud bij voetpaden, zodat we lopen nog meer stimuleren. Verkeersveiligheidsmaatregelen blijven we inzetten na een ernstig of dodelijk ongeval of bij blackspots, ook als er nog geen technische noodzaak is om de weg aan te pakken. Voor 2025 bereiden we een nieuw uitvoeringsplan voor. Daarbij zetten we in op verdere samenwerking en efficiency van maatregelen op straat. Bij verschillende stakeholders en de stadsdelen is daartoe input opgehaald. Snelle e-bikes, verkeershandhaving maar ook voetgangersveiligheid en data over voetgangers zullen een (nog) prominentere plek krijgen. Om een beter beeld van de opgave voor de voetganger te krijgen en onze verkeersmodellen te kunnen ijken, zullen we op 15 plekken in de stad middels cameraonderzoek tellingen houden op straat om de voetgangersdrukte te meten.

Voor de dekking van maatregelen uit het UVP kijken we naar kansen vanuit de Vervoerregio Amsterdam en het Rijk die extra cofinanciering voor voetganger, fiets- en verkeersveiligheidsmaatregelen beschikbaar stellen. We willen een stad zijn waarin kinderen zelfstandig en veilig naar school kunnen fietsen of lopen, waar ouderen met plezier de fiets pakken en waar iedereen ontspannen van A naar B kan. Om het aantal verkeerslachtoffers te verlagen is samenwerking cruciaal. Ik verwacht dat het college het Uitvoeringsplan 2025 eind 2024 vaststelt en dat dit vervolgens aan u wordt aangeboden. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Bijlagen 1. Monitor Verkeersveiligheid 2023 2. Monitor Fiets 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl