Afd. motie 115.23

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 december 2023 Jeugd Wethouder Marjolein Moorman Karin.van.Zanen@amsterdam.nl; bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl) Afdoening motie 115 Niet langer in de wacht, ingediend door de leden van der Veen, Abdi, Wehkamp, Bons, Khan, Broersen, Nanninga, Von Gerhardt, Bloemberg-Issa en Boomsma

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 16 maart 2023 heeft uw raad bij de behandeling van agendapunt 17 over de enkelvoudige specialistische jeugdhulp (ESJH) motie 115 aangenomen. Deze heeft als onderwerp Niet langer in de wacht en is ingediend door de leden van der Veen, Abdi, Wehkamp, Bons, Khan, Broersen, Nanninga, Von Gerhardt, Bloemberg-Issa en Boomsma. In de motie wordt het college verzocht om: 1.

te onderzoeken welke extra inzet en interventies kunnen worden toegevoegd aan de aanpak wachtenden om uiteindelijk zoveel mogelijk te doen om kinderen en gezinnen die te maken hebben met complexe problemen te ondersteunen; 2. daarbij aandacht te besteden aan de communicatie hierover met ouders en/of opvoeders; 3. en de resultaten hiervan te betrekken bij de behandeling van de Voorjaarsnota. De gemeenteraad Amsterdam heeft met de voorjaarsnota (juli 2023) extra middelen ter beschikking gesteld voor de aanpak Wachtenden. Deze aanpak richt zich op jeugdigen en gezinnen die nu aan het wachten zijn op aanvullende jeugdhulp. Het gaat om incidentele middelen: € 4,5 miljoen in 2023 en € 4,5 miljoen in 2024, met een bestedingsperiode tot en met 2025. Graag licht ik hier toe hoe het college uitvoering geeft aan deze motie. Jeugdigen en hun gezinnen komen op een wachtlijst wanneer zij zijn verwezen voor aanvullende jeugdhulp, door het Ouder- en Kindteam, een gecertificeerde instelling, huisarts of een medisch specialist, en er niet direct gestart kan worden met het hulpverleningstraject. In veel gevallen kan er wel al met een deel van de hulp gestart worden en wordt er op een onderdeel nog gewacht. Er zijn verschillende wachttijden in een traject, zo is er het wachten op een intake gesprek, en daarna

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 2 van 6

het wachten op de start van de zorg, zoals bijvoorbeeld ambulante begeleiding, een plek op een orthopedagogisch dagcentrum of een pleeggezin. Het ontgaat niemand dat er wachtlijsten voor aanvullende jeugdhulp zijn, en dat er daardoor gezinnen en jeugdigen niet de hulp krijgen die zij op dat moment nodig hebben. Met name voor kinderen en hun gezinnen met de meest complexe problematiek is de wachttijd soms onwenselijk lang. Dit probleem vraagt om een aanpak waarbij we toewerken naar een eenduidige wachtlijst waarin helder is wie er wachten en waarop en waarbij we inzetten op een andere manier van werken rondom kinderen en hun gezinnen. Het doel van de Aanpak wachtenden is om onnodig wachten te voorkomen én de wachttijd als deze er toch is te benutten ten behoeve van de kinderen en gezinnen. Doordat professionals op een andere manier samen gaan werken voor jeugdigen die op de wachtlijst staan wordt bekeken wat er al wel kan tijdens het wachten. Zij zorgen ervoor dat er met alle jeugdigen die op een wachtlijst staan contact is, zodat zij niet alleen staan. En er wordt gezocht naar oplossingen buiten jeugdhulp wanneer mogelijk en zinvol. Met als doel om de wachtlijst en de wachttijd te verkorten en draaglijker te maken. In het najaar 2022 tot en met het voorjaar 2023 is de werkgroep Wachtenden actief geweest.

In deze werkgroep hebben kernpartners jeugd, gemeenten, gecertificeerde instellingen, kwartiermakers gebiedsgericht werken en het Ouder- en Kindteam samengewerkt aan het inzichtelijk maken en analyseren van wie er op een wachtlijst staat en het ontwikkelen van een aanpak over hoe om te gaan met wachten. Ook het Jeugdplatform is nauw betrokken en heeft een advies uitgebracht over omgaan met wachten en over de inzet van deze middelen. Het Jeugdplatform gaf ons onder andere deze adviezen mee (zie ook bijlage 3 met het volledige advies): - Wachten is vervelend, maar wat vooral belastend is, is niet weten hoe lang je moet wachten. Sta je in de goede wachtrij voor de juiste hulp, wie houdt vinger aan de pols of het erger wordt en hulp direct gestart moet worden? - Hierbij is het belangrijk om voorrang te geven aan de gezinnen met de meest complexe problematiek. - Aandacht voor ouders tijdens het wachten is belangrijk. Door ouders te ondersteunen is het wachten minder zwaar. - De adviesleden van het Jeugdplatform vinden De Amsterdamse maatwerkmethode passend om gehoord, gezien en begrepen te worden. Van belang is dat alle stappen van de methode zorgvuldig genomen worden. De methode helpt om de tijd te nemen om goed te kijken wat er aan de hand is, wat professionals nodig hebben en hoe belemmeringen gesignaleerd en weggenomen kunnen worden.

De extra middelen die beschikbaar zijn gesteld maken het mogelijk om de aanpak wachtenden uit te breiden en te versnellen. Er zijn verschillende onderdelen in een bestedingsplan uitgewerkt die hieraan een bijdrage leveren (zie bijlage 2 Bestedingsplan). Deze worden hieronder toegelicht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 3 van 6

Gebiedsgericht werken Een deel van deze middelen (€ 600.000) wordt ingezet om de aanpak stevig in te bedden in het gebiedsgericht samenwerken, de werkwijze waar we met de jeugdpartners vanaf 2023 mee gestart zijn. We maken het mogelijk dat de aanmeldingen voor aanvullende (jeugd)hulp in de gebieden kunnen worden ontvangen, in plaats van per aanbieder. Dit is belangrijk omdat we in de gebieden de jeugdigen en gezinnen willen ondersteunen in hun dagelijks leven. Dit vraagt zowel organisatorische aanpassingen op het gebied van onder andere administratie en ICT, maar ook verandering in de manier van samenwerken, werkafspraken en processen. De communicatie naar partners, ouders en jeugdigen is hierbij van essentieel belang. Dit is een grote veranderopgave die met deze middelen mogelijk gemaakt wordt. We zoeken naar manieren om het wachten voor jeugdigen en gezinnen draaglijker te maken door veel breder te kijken en alvast dingen mogelijk te maken of te organiseren die bijdragen aan het welzijn van deze gezinnen en jeugdigen. Zo zien we vaak jeugdigen die met een jeugdhulpvraag op een wachtlijst terechtkomen, waar ook allerlei andere vraagstukken spelen, zoals bijvoorbeeld stress bij ouders vanwege schulden. Dit is van invloed op het hele gezin. Door gebiedsgericht te werken kunnen we in de wijk met de verschillende partners bekijken wat het gezin het best zou helpen.

Dat kan ook een interventie buiten de jeugdhulp zijn, denk aan sporten of contact met een buurtwerker. Met het gebiedsgericht samenwerken willen we ervoor zorgen dat een jeugdige en zijn of haar gezin tijdens het wachten terecht kan bij vaste gezichten. Er wordt door de professionals gezocht naar mogelijkheden, samen met de jeugdige en het gezin, om de wachttijd goed door te komen of te benutten. Zij houden contact met alle wachtenden. Het doel is dat onze professionals gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de jeugdigen op de wachtlijst. Het gaat over actief de samenwerking opzoeken mét de jeugdigen en de gezinnen. Daarmee gaat de aanpak dus vooral over houding en gedrag en hoe samenwerking nog meer mogelijk gemaakt kan worden. Voor jeugdigen en gezinnen gaat het erom gezien en gehoord te worden, je verhaal niet elke keer opnieuw te moeten vertellen, weten waar je aan toe bent en in contact zijn en blijven met iemand die echt weet hoe het zit. De casus-voor-casusaanpak Tegelijk met de implementatie van het gebiedsgericht samenwerken wordt voor wachtenden op aanvullende jeugdhulp de casus-voor-casusaanpak ingezet. Binnen deze aanpak leggen we de casuïstiek van deze gezinnen langs de lijn van de Amsterdamse Maatwerkmethode. De Amsterdamse Maatwerkmethode wordt onderdeel van de nieuwe werkwijze van professionals.

De Amsterdamse Maatwerkmethode is een integrale werkwijze waarbij er volgens vaste stappen tot een plan gekomen wordt. Er wordt daardoor aangesloten bij de hulpvraag van de Amsterdammer zelf en breed gezocht naar oplossingen die nu helpend zijn. De methode zorgt voor eenheid in taal, werken vanuit het perspectief van de Amsterdammer, oefenen met een brede blik, en vooral met elkaar leren. Het is leren door te doen. Bij de oplossingen die hieruit voortkomen valt te denken aan maatschappelijk werk, tijdelijke hulp bij het huishouden, schuldhulpverlening en het organiseren van dagbesteding of vrijetijdsbesteding. Voor maatwerkoplossingen die middels de casusvoor-casusaanpak worden ingezet is een bedrag van ruim €2 miljoen beschikbaar.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 4 van 6

De casus-voor-casusaanpak wordt momenteel uitgevoerd door twee procesbegeleiders. Er zijn inmiddels ruim 50 gezinnen via deze aanpak geholpen. Op basis van de casus-voor-casusaanpak leren we wat structureel anders moet. Het gaat dan met name om inzichten in wat helpt tijdens het wachten op een behandeling en wat hiervan wel en niet tot jeugdhulp behoort. Deze inzichten worden op één plek verzameld en er wordt actief gestuurd op het integreren van de geleerde lessen in het te ontwikkelen beleid. De casus-voor-casus aanpak richt zich op alle jeugdigen die wachten op aanvullende hulp. Vanuit de gedachte dat de jeugdigen op de wachtlijst bij de gecertificeerde instellingen het meest dringend hulp nodig hebben, is er een start gemaakt met de jeugdbeschermers. In de zomer van 2023 is de casus-voor-casusaanpak uitgebreid naar de grote groep jonge kinderen die wachten op aanvullende jeugdhulp (tot circa 7 jaar) en met de jeugdigen die niet meer naar school gaan. Hieronder vindt u enkele voorbeelden van oplossingen die middels deze aanpak zijn ingezet: - Bekostigen van kinderopvang om een oma te ontlasten in de zorg voor haar (uithuisgeplaatste) kleindochter; - Behoud van een bijbaan voor een uithuisgeplaatste jongere door het betalen van reiskostenvergoeding.

Voor deze jongere bleek zijn bijbaantje een belangrijke houvast in het kader van herstel; - Ook is er meerdere malen geïnvesteerd in verschillende vormen van sport: een belangrijk en effectief middel om, in de context van het gewone leven, tot herstel te komen; - Ontspannende gezinsactiviteiten die voorzien in een grote behoefte vanuit het gezin maar niet ondernomen kunnen worden vanwege gebrek aan geld hiervoor; - Aanpassingen in woningen zoals geluidsisolatie in een gehorige woning, kasten om spullen op te ruimen of aanschaf van ander meubilair. Dit zijn aanpassingen die tot doel hadden meer rust te creëren voor het gezin. Ook zijn er een paar woningen opgeknapt door een klusjesman waardoor de moeder zicht niet meer schaamde voor haar huis en haar kinderen niet toestond vriendjes uit te nodigen. Dit was een expliciete wens van de kinderen zelf. - Inzet van gezinsondersteunende en huishoudelijke zorg (compenserende zorg) voor een groot gezin met een alleenstaande moeder die door ziekte en andere beperkingen niet alleen voor de kinderen kan zorgen.

Door de inzet van compenserende zorg is een dreigende uithuisplaatsing afgewend; - Het vergoeden van een deel van de kosten voor een specifieke oogoperatie zodat een moeder weer kan werken; - Inzet van een tolk; - Kickboks-lessen en een hulphond voor een meisje met suïcidaal gedrag; - Inzet van een expert op het gebied van ouderverstoting. De bovenstaande maatwerkoplossingen lijken een kleine ingreep in het leven van ouders en jeugdigen, temeer als ze vergeleken worden met de intensieve vormen van aanvullende jeugdhulp waarvoor zij op de wachtlijst staan. Toch bleken de oplossingen steeds weer van toegevoegde waarde voor de jeugdigen en ouders die het betrof. Het brengt rust en ontspanning in hun dagelijks bestaan. Daarnaast brengen deze maatwerkoplossingen vertrouwen terug in de hulpverlening. Het onvoorwaardelijk meewerken aan oplossingen die ouders en kinderen zelf aandragen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 5 van 6

speelt hierin een belangrijke rol. Het vertrouwen dat hiermee terugkomt is van essentieel belang voor het realiseren van een volgende stap richting herstel. Innovatieve gezamenlijke inzet voor doelgroepen Vanuit een analyse van de wachtlijsten en wat er geleerd wordt uit de casus-voor-casusaanpak komt soms naar voren dat een gezamenlijke aanpak voor een specifieke doelgroep gewenst is. Een dergelijke aanpak werkt in plaats van of in aanvulling op de maatwerkaanpak op individueel niveau. Om dit mogelijk te maken is een tijdelijke subsidieregeling opgesteld. Instellingen kunnen voorstellen indienen voor een vernieuwende aanpak voor specifieke groepen wachtenden. Voorbeelden van dergelijke vernieuwende aanpakken zijn initiatieven rond het jonge kind in samenwerking tussen jeugdhulp, kinderopvang en onderwijs. Ook kan gedacht worden aan een gezamenlijke aanpak van jeugdhulp, welzijnsinstellingen en andere relevante organisaties voor kinderen die in de knel komen bij vechtscheidingen. Zo’n gezamenlijke aanpak onderscheidt zich van de casus-voor-casusaanpak in de zin dat het collectieve inzet betreft voor een groep jeugdigen. De middelen worden aan de uitvoerende instellingen verstrekt middels een incidentele subsidie.

Eén van de eisen om in aanmerking te komen voor een subsidie is dan ook dat de aanvrager duidelijk moet maken hoe de aanpak na afloop van de subsidie gecontinueerd kan worden vanuit de reguliere financiering. Voor deze initiatieven is de komende jaren een bedrag van € 5,8 miljoen beschikbaar. Leren en evalueren Een belangrijk aspect van de aanpak wachtenden en de inzet van de beschikbaar gestelde middelen is evaluatie en monitoring van de aanpak. Dit doen we onder andere door de wachtlijsten in beeld te brengen als thermometer van het stelsel. Het geeft inzicht in de effecten van beleid en de ontwikkeling die we inzetten in Amsterdam. De Gemeente Amsterdam ontwikkelt samen met de kernpartners een dashboard. Dit dashboard is van grote meerwaarde bij het gebiedsgericht samenwerken. Naast inzicht in aantallen, wachttijd en zorgvormen, levert dit ook inzicht op in de knelpunten in het proces. Er wordt bijvoorbeeld gemeten hoeveel van de jeugdigen op de wachtlijst worden ondersteund tijdens de wachttijd, waarmee ze worden ondersteund en hoe vaak er hulp vanuit andere domeinen ingezet wordt. De precieze indicatoren waarop we willen en ook kunnen monitoren worden verder uitgewerkt. Naar verwachting is een eerste rapportage beschikbaar in de loop van 2024.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2023 Pagina 6 van 6

Ook wordt, zoals hierboven beschreven, ingezet op scholing en begeleiding van de professionals in de gebiedsteams. Hierbij is de Amsterdamse Maatwerk Methode de basis. De opbrengsten van wat helpt in de ondersteuning van gezinnen zijn veel breder dan de inzet van jeugdhulp. Alles wat hierin geleerd wordt delen we met de partners in de gebieden, nemen we mee in de ontwikkelagenda met de kernpartners jeugd en sturing op het sociaal domein met als doel werkzame oplossingen structureel te maken. Ten behoeve hiervan worden ook enkele kwalitatieve onderzoeken in gezet de komende jaren. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Jeugd Bijlagen 1. Bijlage 1.1 - Motie 115– Niet langer in de wacht 2. Bijlage 1.2 - Bestedingsplan Aanpak Wachtenden aanvullende jeugdhulp 3. Bijlage 1.3 - Advies Jeugdplatform Amsterdam – Aanpak Wachtenden

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl