Advies rechtspersoon Programmateam.pdf

1

Advies rechtspersoon - 9 september 2023 Aanleiding In de AB-vergadering van dinsdag 4 juli jl. is aan de programmadirecteur en zijn team gevraagd een advies voor te bereiden aangaande de vraag of het wenselijk is de programma-organisatie dan wel de alliantie / het alliantiebestuur onder te brengen in een formele rechtspersoonlijkheid. Belangrijkste verzoek was om te onderzoeken hoe in den lande met deze kwestie is / wordt omgegaan. Wij hebben, samen met Henkjan Bierling van het ministerie BZK, een klein onderzoek gedaan. Daaruit volgt het volgende beeld: •

De oriëntatie op en eventuele keuze voor een bepaalde zelfstandige juridische entiteit of rechtsvorm, is een lokale afweging. Vanuit de prestatieafspraken die gemeenten en Rijk in het kader van het NPLV hebben gemaakt, is hierover niets opgenomen.

•

Met betrekking tot regelingen en middelen die vanuit het Rijk beschikbaar komen in het kader van het NPLV, is een zelfstandige rechtsvorm van lokale allianties en programmaorganisaties niet noodzakelijk.

•

Binnen de 20 stedelijke focusgebieden is er op dit moment geen enkel gebied dat de keuze heeft gemaakt voor een zelfstandige rechtsvorm van alliantie en/of programmaorganisatie.

•

Enkele gebieden hebben, na overweging (vooralsnog) afgezien van een zelfstandige rechtsvorm. Overwegingen die daarbij worden genoemd, zijn eensluidend; het heeft (in elk geval in dit stadium) geen enkele meerwaarde en dus geen prioriteit. Veel Alliantiepartners zijn zelf een rechtspersoon en kunnen -onder de juiste onderlinge afspraken- alle handelingen die een dergelijke status vereisen, prima voor, ten bate van of namens de alliantie verrichten. Deze partijen, bijvoorbeeld gemeente, corporaties en onderwijsinstellingen, hebben m.b.t. relevante regelingen, meer dan voldoende expertise en ervaring in huis m.b.t. aanvraag, monitoring en verantwoording. Het is niet nodig en ook niet wenselijk om dit over te nemen.

•

Alleen het nationaal programma Heerlen-Noord (NPHN) heeft een aantal opties uitgewerkt maar, voor zover bekend, geen beslissing genomen om daar op dit moment verder gestalte aan te geven.

•

Het nationaal programma Rotterdam-Zuid (NPRZ) heeft eerder een governance-code laten opstellen, maar niet gekozen voor een zelfstandige rechtsvorm.

•

Tijdens de Programmamanagersdag van 25 mei jl. heeft het nationaal programma Arnhem-Oost (NPAO) dit thema eveneens benoemd. Afgesproken is hierover in een later stadium, wanneer de programma’s wat verder gevorderd zijn, met vier of vijf gebieden door te praten. De programmadirecteur van Samen Nieuw-West zal bij deze gesprekken aansluiten.

Advies Naast dit veldonderzoek, hebben wij tevens zelf gereflecteerd op de vraag en komen, alles overwegende, tot het advies om -in elk geval voorlopig- geen verdere actie te ondernemen op het onderzoeken, laat staan initiëren van het formaliseren van de alliantie dan wel de programma-organisatie in een autonome rechtspersoon. Onderbouwing Aangaande de alliantie In zowel het convenant Wij Zijn Samen Nieuw-West als het concept-uitvoeringsprogramma (m.n. de inleiding en vuistregels) staat verwoord wat de alliantie Samen Nieuw-West definieert. Het is een samenwerking op basis van een filosofie, gestoeld op waarden en vastgelegd in een convenant dat fungeert als moreel contract. Een koers waar we ons aan verbinden en waarvan wij hopen en nastreven dat zijn kielzog gedurende de

2 looptijd van twintig jaar steeds sterker wordt. Een koers waaraan hopelijk steeds meer partijen in en rond Nieuw-West willen meedoen en bijdragen. Het is geen autonome organisatie of instituut. Dat laatste is onzes inziens belangrijk in het licht van het eerste: de alliantie moet een verbindingspunt tussen bewoners en partijen zijn, zonder dat het op enigerlei wijze een autonome, mogelijk zelfs concurrerende entiteit is met autonome belangen die los van zijn deelnemers (kunnen) bestaan. Zodra je een zelfstandige rechtspersoon creëert, ligt dat wel op de loer, terwijl er -zoals in het veldonderzoek ook naar voren komt- geen enkele noodzaak toe bestaat. Zolang partijen duidelijke afspraken maken over (financiële) governance en daar ook naar handelen, kunnen reeds bestaande rechtspersonen prima worden benut. Die afspraken staan onzes inziens in de basis helder verwoord in het convenant en kunnen / zullen de komende tijd verder gestalte krijgen. Met die afspraken en een model zonder autonome rechtspersoon, behoudt je optimale aanspreekbaarheid en verantwoordelijkheid van de deelnemers zelf. Je creëert immers geen externe entiteit waarop dit kan worden ‘afgeschoven’. Wij zijn ervan overtuigd dat dit, zeker in dit stadium van het wordingsproces, van wezenlijk belang is.

Naarmate de tijd vordert en de omvang van wat zich allemaal ontwikkelt onder de vlag van de alliantie Samen Nieuw-West groeit, kan wellicht de situatie ontstaan dat het creëren van een zelfstandig instituut wel interessant wordt. Wij adviseren die vraag minimaal eens per uitvoeringsperiode (rond de vier jaar) opnieuw te onderzoeken, dan wel tussentijds wanneer zich daar een logische aanleiding toe aandient. Het ontwikkelen van een eigen governance-code zoals in het geval van het NPRZ, zou onzes inziens wel van meerwaarde kunnen zijn (meesturen met AB stukken). Wij leggen dit graag als bespreekpunt terug bij het AB. Aangaande de programmaorganisatie De programmadirecteur en zijn / haar kleine programmaorganisatie ondersteunen de alliantie. Zij faciliteren, organiseren, spiegelen en houden betrokkenen bij de les. De programmaorganisatie bestaat uitsluitend ter ondersteuning en dus bij de gratie van de alliantie. Zij heeft dan ook per definitie geen eigenstandige positie. De programmaorganisatie moet in dat licht van iedereen en dus van niemand zijn om optimaal te kunnen functioneren. Deze onafhankelijheid is essentieel. Zodra de organisatie een zelfstandige rechtspersoonlijkheid krijgt, verandert haar verhouding tot deelnemers significant.

Daarnaast ontstaat er een veel grotere bureaucratische last dan nu het geval is en krijgt het programmateam een zelfstandige ‘accountability’ die los staat van die alliantie. Dat is naar ons inzicht moreel, democratisch noch juridisch legitimeerbaar en bovendien vrijwel niet uitvoerbaar. Wij adviseren deze vorm dan ook niet verder te overwegen tenzij relevante wet- en regelgeving in de toekomst verandert.

Was getekend, Samir Bashara Directeur NPSNW