ADDENDUM DISCUSSIENOTA.final

ADDENDUM DISCUSSIENOTA INHOUD I. II. III. IV. V.

Inleidende opmerkingen Waarom is Urgenda controversieel? Uitleg artikelen 2 en 8 EVRM deugt niet Géén advies ingewonnen bij EHRM Ambtseed/belofte van leden van gemeenteraad en college van B&W

Inleidende opmerkingen 1. In de Urgenda-zaak gaf de Hoge Raad een bevel aan de Staat het doel van 25% reductie in CO2 uitstoot per ultimo 2020 te realiseren. 2. Dit is een instructie aan de wetgevende macht (parlement en regering) om de daartoe benodigde wetgeving tot stand te brengen. 3. In artikel 81 Grondwet is het maken van wetgeving exclusief toegekend aan parlement en regering. 4. De machtenscheiding is één van de vier kernelementen van de democratische rechtsstaat. Een rechterlijk bevel om wetgeving tot stand te brengen is daarmee onverenigbaar. Het is ongrondwettig1. Waarom is de Urgenda-uitspraak controversieel? 5. Het Urgenda-arrest van de Hoge Raad is ingrijpend en zeer controversieel. Het gaat daarbij om twee elementen. 6. Ten eerste juridisch. Voor het eerst in de Nederlandse constitutionele geschiedenis meet de rechter zich op het terrein van wetgeving een instructiebevoegdheid ten aanzien van de twee andere staatsmachten aan, de Staten-Generaal en de regering – terzake van wetgeving bestaat er echter geen enkele gezagsrelatie tussen de rechterlijke macht en de wetgevende macht. 7. Ten tweede, het reusachtige effect op de overheidsfinanciën. Voor de CO2 reductiedoelen zijn in de huidge kabinetsperiode circa 34 miljard euro gereserveerd. Daardoor is er onontkoombaar een ‘crowding out’ van andere overheidsbestedingen, zoals voor onderwijs, zorg en politie.

Uitleg artikelen 2 (recht op leven) en 8 (recht op gezinsleven) Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) deugt niet. 8. De Hoge Raad was in december 2019 de eerste hoogste rechter in de westerse wereld die ‘klimaatmaatregelen’ tot een mensenrecht bombardeerde. 9. De Hoge Raad heeft nagelaten het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, gezeteld te Straatsburg, om advies te vragen over de juiste uitleg van artikelen 2 en 8 EVRM (dat had de Hoge Raad kunnen doen op basis van het 16 e Protocol bij het EVRM). Die artikelen zien namelijk op een directe en actuele bedreiging van de veiligheid van mensen door gebrekkig 1

P.T.T. Bovend’Eert, Machtenscheiding en rechtsstaat (of rechtersstaat?) na Urgenda, Regelmaat 2021 (37) 3, p. 136.

overheidshandelen (‘overheidsfalen’). Klassieke voorbeelden uit de EVRM-jurisprudentie zijn: stuwdammen die het door achterstallig onderhoud begeven, alsmede ontploffingen in de bebouwde kom veroorzaakt door methaanvorming in de bodem. De Hoge Raad kon en móest advies vragen aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over de uitleg van artikelen 2 en 8 EVRM 10. Krachtens het 16e Protocol bij het EVRM is de Hoge Raad bevoegd advies te vragen aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over de juiste uitleg van bepalingen van het EVRM, in casu de artikelen 2 en 8 daarvan. 11. Gezien de enormde draagwijdte van zijn uitspraak - constitutioneel en financieel – had de Hoge Raad het advies van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens moeten inwinnen. Dat heeft hij echter niet gedaan. Ambtseed gemeentelijke gezagsdragers 12. Bij hun installatie hebben de leden van de gemeenteraad en de leden van het college van B&W een eed/belofte afgelegd hun taken naar eer en geweten én overeenkomstig de Grondwet te zullen verrichten. 13. Rijk en gemeenten zijn zelfstandige mede-overheden. Nu reeds is voorzienbaar dat de ongrondwettige aanslag van de Hoge Raad op de begrotingsmacht van parlement en regering de belangen van de stad Amsterdam ernstig zal kunnen schaden.

Intussen is duidelijk geworden dat de Tweede Kamer (waar de begrotingsmacht ligt) geen actie onderneemt om haar begrotingsmacht terug te krijgen. 14. Naar mijn mening komt het niet uitdrukkelijk stelling nemen tegen de door de Hoge Raad teweeg gebrachte constitutionele ontwrichting voor politieke gedagsdragers in Amsterdam (de leden van de raad en het college) neer op een schending van hun ambtseed/-belofte.