Actieprogramma AmsterDOEN

AmsterDOEN! Samenwerken aan een sociale en duurzame stad ACTIEPROGRAMMA

2022-2025

Actielijn 1. | 1

Inhoudsopgave Inleiding_________________________________________________________________________________________________________________________________ 4 Actielijn 1. Helpende Juridische en financiële instrumenten__________________________________________ 8 Juridische instrumenten_________________________________________________________________________________________________ 9

1.1 Register AmsterDOENers / ‘Kamer van Commons’__________________________________________ 10

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 10

1.2 De AmsterDOEN helpdesk: een plek voor vragen, advies en innovatie___________ 11

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 11 Financiele instrumenten_______________________________________________________________________________________________ 12

1.3 Capital Map_________________________________________________________________________________________________________ 13

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 13 Actielijn 2. Versterken van het ecosysteem____________________________________________________________________ 14

2.1 het AmsterDOEN ecosysteem: soorten organisaties_________________________________________ 15

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 16

2.2. Een incubator voor publiek-collectieve samenwerkingen_________________________________ 16

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 17

2.3 De AmsterDOEN toolbox___________________________________________________________________________________ 17

Acties_________________________________________________________________________________________________________________________ 17 Actielijn 3. Versterken van het narratief_________________________________________________________________________ 18 Acties_________________________________________________________________________________________________________________________20 Organisatie van het Actieprogramma_____________________________________________________________________________20 Overzicht en begroting_____________________________________________________________________________________________________21

‹

Amsterdam wordt gemaakt door Amsterdammers. En Amsterdammers weten zelf heel goed wat belangrijk is

Inleiding ‹

voor hun straat en de buurt waarin ze wonen. Ze weten

‹

vaak beter dan de gemeente hoe het werkt in de stad en hebben een duidelijke mening over én initiatieven voor een sociale en duurzame stad. Voorbeelden te over: van mensen die ‘iets’ organiseren als een buurtfeest of schoonmaak­ actie, en weer anderen die langduriger buurtinitiatieven, burgerinitiatieven en collectieve acties opzetten. Van initiatieven in voedselsolidariteit en stadslandbouw voor en door de buurt tot computerlessen en kledingruilen, van energie- en wooncoöperaties tot allerlei financiële solidariteitsnetwerken zoals broodfondsen, kasmoni’s en (in)formele zorgnetwerken. Deze maatschappelijke beweging groeit, internationaal, in Nederland en in de stad. Met de verkenning AmsterDOEN, op 14 september 2022 in de raad (besproken), geven we een aantal voorbeelden en thema’s waarin Amsterdammers, of eigenlijk: AmsterDOENers, zichtbaar en actief zijn in de stad: in de opwek van hernieuwbare energie bijvoorbeeld, in (deel-) mobiliteit, en ook in voedsel en stadslandbouw, in vrije ruimte, gezondheid, stadsontwikkeling en divers maatschappelijk initiatief. Met de conclusie ook dat er meer is dan wat in de verkenning genoemd is: ook in afval en circulaire economie, in woningbouw, data, onderwijs, klimaat en opvang van nieuwkomers zijn AmsterDOENers actief.

4 | Actielijn 1.

5

COMMONS, COMMONERS, AMSTERDOENERS? In dit Actieprogramma hebben we ervoor gekozen het woord commons en commoners zoveel mogelijk te vervangen door AmsterDOEN en AmsterDOENers omwille van de lees- en herkenbaarheid. Want alhoewel de commons ook in Nederland een lange geschiedenis kennen, kennen we er geen goed Nederlands woord voor. De beschrijvingen van de eerste ‘meent’ of ‘gemene grond’ gaan terug tot in de 12e Eeuw, maar er werden meer termen gebruikt: een brink, een Marke, en meer. Internationaal hebben wetenschappers het over ‘commons’ en ook wel over ‘instituties voor collectieve actie’. In het Nederlands wordt het soms vertaald als coöperatieven of initiatieven. Niet elke coöperatie of elk initiatief is echter een commons.

‹

Commons zijn een manier van organiseren: een collectief dat samen eigenaar is van én zorgt draagt voor een ‘publieke zaak’ of ‘gemeengoed’ vanuit gedeelde democratische idealen en waarden. Denk aan water, voedsel, energie, data of zorg. Een bekend voorbeeld is Wikipedia: een collectief dat samen zorgt voor wereldwijde kennisdeling. Andere voorbeelden dichterbij huis zijn de vele broodfondsen, de wooncoöperaties (niet te verwarren met wooncorporaties), en de lokale energiecoöperaties. Commons onderscheiden zich door een democratisch organisatiemodel en het doel: lokale meerwaarde en maatschappelijke impact creëren. De mensen die de commons mede vormgeven worden vaak commoners genoemd.

6 | Actielijn 1.

Met de verkenning hebben we gekeken naar wat er al gebeurt in de stad én naar wat deze beweging, voorbij de diverse projecten, nodig heeft en hoe we, als lokale overheid, met deze beweging kunnen optrekken. Kern van dit Actieprogramma is het organiseren van de tools die we hiervoor kunnen inzetten en (door-) ontwikkelen. Zodat AmsterDOENers meer zeggenschap krijgen over hun stad en buurt, en de impact van hun inspanningen groter, sterker en beter wordt. We organiseren deze vanuit drie actielijnen: Rutger Groot Wassink

(1)  helpende juridische en financiële instrumenten (mee-) ontwikkelen én inzetten, (2)  versterken van het ecosysteem van en voor AmsterDOENers, en

‹

(3) versterken van het narratief. Deze actielijnen zijn verder uitgewerkt in 19 te organiseren tools en te nemen acties. Deze hangen met elkaar samen en dragen bij aan resultaat in de overige actielijnen. Bij de bespreking in de raad is de wens uitgesproken zo snel mogelijk te komen met een - integraal - Actieprogramma AmsterDOEN; het is dan ook met veel plezier dat ik bijgaand met u deel. Hopelijk biedt AmsterDOEN u volop inspiratie en handvatten, want vooral samen maken we de stad! Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Rutger Groot Wassink Coördinerend Wethouder Democratisering

7

Juridische instrumenten Een uitstapje naar Arnhem

‹

Actielijn 1. HELPENDE JURIDISCHE EN FINANCIËLE INSTRUMENTEN

8 | Actielijn 1.

Inmiddels draaien de windmolens van Windpark Koningspleij. Na bijna tien jaar aan voorbereidingen wekken inmiddels drie windmolens langs de Pleijroute energie op en kunnen 11.000 huishoudens van groene stroom worden voorzien. ‘Ik ben zo blij dat we na alle inspanningen eindelijk feest kunnen vieren´, zegt Petra Lettink, één van de voortrekkers. ´Ik ben trots dat Arnhem energie krijgt van onze eigen windmolens en dat burgers via de wind­aandelen en het omgevingsfonds delen in de lusten. Maar het was niet altijd feest. Het aantal energiecoöperaties was tien jaar terug op één hand te tellen. We moesten, op een paar voorbeelden na, zelf het wiel uitvinden. Dat betekent bijvoorbeeld dat je in de vergunningverlenings- en aanbestedingsfase veel juridische kennis om je heen nodig hebt: je hebt te maken met verschillende wetten en kaders: heel specialistisch, daar komt veel bij kijken. En bij de ‘financial close’ voelde het een beetje als het inleveren van je verenigingsadressenbestanden aan een wezenlijk andere, financieel gedreven wereld. Dat zie je ook terug in onze vereniging: niet iedereen heeft het 10 jaar lang volgehouden, ik ben een van de laatsten van de eerste enthousiastelingen... En ik ben heel blij met alle kennis en hulp die we onderweg gekregen hebben: van enthousiaste Arnhemmers, en ook vanuit de lokale politiek en overheid: die wilden echt dat het ging lukken!’

Als we (inter)nationaal en lokaal naar geslaagde projecten kijken, zie je, naast uiteraard de lokale coöperatie, ook een rol voor de politiek, diverse kennis- en uitvoerende organisaties en bedrijven, en ook een belangrijke faciliterende rol voor de (lokale) overheid. Deze formuleert immers de uitgangspunten voor het beleid - denk bijvoorbeeld aan het lokaal duurzaamheids- en klimaatbeleid, het mobiliteitsbeleid en participatiebeleid -, deze organiseert de aanbesteding en gunning en heeft ook een rol bij de financiële afronding en bouw. Jan de Pauw, bestuurder van Rescoop Vlaanderen, een samenwerking van Vlaamse burgerenergiecooperaties, analyseert het, tijdens de conferentie cooperatieven maken de stad van 17 januari 2022, als ‘coöperatieven maken de stad, en de stad maakt coöperatieven!’ Dit (mede mogelijk) ‘maken’ van coöperatieven gebeurt nu vaak op projectbasis. Kern van dit Actieprogramma is het (h)erkennen van deze beweging, voorbij de diverse projecten, programma’s en directies, en tools ontwikkelen en inzetten om deze beweging te faciliteren en versterken. Een aparte, herkenbare status voor DOENers is daarbij niet alleen een langgekoesterde wens (zie bijvoorbeeld ook de lobby en beweging richting een BVm), maar ook een belangrijke sleutel. Een Amsterdamse oplossingsrichting is een register, ofwel een ‘Kamer van Commons’ (werktitel).

Actielijn 1. | 9

‹

TINE DE MOOR, hoogleraar sociaal ondernemen en instituties voor collectieve actie1 aan de Rotterdam School of Management, deelde onlangs in het blog Sociale Vraagstukken de volgende analyse2:

“hoe ervoor te zorgen dat [burgeriniatieven] van een ‘nice-to-have’ evolueren naar ‘here-to-stay’? (…) Opvallend is dat veel initiatieven ervoor kiezen om geen overheidsondersteuning te zoeken. (…) Maar zelfs wanneer financiële ondersteuning niet nodig of wenselijk is, blijft het nog steeds een heel gedoe om zo’n organisatie uit de grond te stampen; en dat zorgt er dan weer voor dat het niet voor iedereen weggelegd is. De beleidsregels werken namelijk niet altijd mee. Burgercollectieven vragen niet zozeer om centen als wel om erkenning van hun ondernemingsvorm en een aanpassing van de regels. (…) [en] worden leuk en aardig en innovatief gevonden in hun beginjaren, maar zodra ze de kinderschoenen ontgroeid zijn, verliezen ze de aandacht van overheid en financiers.”

1.1 Register AmsterDOENers / ‘Kamer van Commons’

‹

De wooncoöperatie is erkend in de woningwet, de citizen energy community in de Europese wet en het kabinet wil deze coalitie nog de BVm erkennen, een vorm waarin een sociale onderneming zich kan organiseren. Dit zijn belangrijke tools voor DOENers en belangrijke stappen op weg naar betere publiek-collectieve samenwerkingen. Niet alleen voor de onderlinge herkenbaarheid van de beweging, ook omdat (lokale) overheden zo faciliteiten kunnen organiseren.

Een ‘Amsterdams model’ met een register ‘voor publiek-collectieve samenwerking’, of ‘Kamer van Commons’, kan een belangrijke stap zijn voor geslaagde lokale samenwerkingen met Amsterdamse collectieven. In zo’n - gratis en openbaar - register staat van elk project of initiatief de naam en het doel, het collectief dat het project uitvoert, het toepassingsgebied van het project, begin- en einddatum, en alles uiteraard volgens de wettelijke bescherming van persoonsgegevens (privacy). Zo’n register helpt om meer of betere faciliteiten ter beschikking te stellen. Denk bijvoorbeeld aan ondersteuning en advies maar ook aan subsidies of aanbestedingen. Mét heldere randvoorwaarden voor inschrijving: bijvoorbeeld over het financieel en maatschappelijk winstoogmerk en de uitgangspunten voor participatie, inclusiviteit, democratische organisatievorm en samenwerking.

Instituties voor collectieve actie is een andere benaming voor de commons, als model uitgebreid onderzocht in het nobelprijswinnende onderzoek van Elinor Ostrom en beschreven in haar boek: ‘governing the commons, the evolution of institutions for collective action’.

1

2

10

MENNO HOUTSTRA, KASKANTINE: Als maatschappelijke ondernemingen een aparte (juridische) status zouden kunnen krijgen dan kan commoning een gerechtvaardigde plek krijgen in stedelijke planning. Mijn overtuiging na 10 jaar Kaskantine is dat, in plaats van tegen de druk in te groeien, deze initiatieven hiermee juist enorm zullen opbloeien!

Met het Urbact civic eState project van 2019-2021 hebben we een vergelijkbare aanpak in een aantal Europese steden, waaronder Napels, Bologna, Barcelona en Madrid, samen met AmsterDOENers, verkend. Op basis hiervan is een Amsterdams concept register ontwikkeld, dat we in 2022 verder willen vorm geven en opzetten. Het doel is te komen tot een Amsterdamse, integrale oplossing voor DOENers in de energietransitie, mobiliteit, etc. in 2023.

Acties 1 2 3

Analyse vergelijkbare aanpakken in 3 Europese steden Uitwerken kader en governance Amsterdamse ‘Kamer van Commons’ (werktitel), samen met AmsterDOENers Lanceren Amsterdamse ‘Kamer van Commons’ (werktitel).

1.2 De AmsterDOEN helpdesk: een plek voor vragen, advies en innovatie Kennis – vanuit ervaring, of vanuit juridische, financiële en/of organisatorische expertise - is verdeeld over de organisatie en in de stad. Met AmsterDOEN willen we een plek organiseren om relevante kennis van en voor AmsterDOENers bij elkaar te brengen, zodat er ruimte ontstaat om - vanuit diverse expertisegebieden en ervaringsdeskundigheid - DOENers met adviezen bij te staan en innovaties te onderzoeken en agenderen.

https://www.socialevraagstukken.nl/meer-ruimte-voor-de-commons/

Actielijn 1. | 11

‹

Onderstaande acties hangen nauw samen met de acties genoemd in Actielijn 3. Graag benadrukken we hier de juridische kant, juist omdat we daar als overheid zowel in wetgevende als uitvoerende zin een belangrijke rol hebben en DOENers daar niet altijd de capaciteiten voor in huis hebben, maar er wel altijd mee te maken krijgen.

Acties 4

Bij elkaar brengen AmsterDOEN expertise team en AmsterDOEN netwerk

5

Organiseren 2-maandelijkse kennisbijeenkomsten en spreekuren van en voor DOENers

6

Kennisdeling via onder andere Open Research en WijAmsterdam in samenwerking met lokale kennisinstellingen en netwerken: •  Kennis over experimenteerbepalingen in lokale regelgeving, zoals regelluwe zones, gedoogbeschikkingen en vrijstellingen

gezamenlijk lokale klimaatoplossingen organiseren, en meer naar de financiële waarde, oftewel de ‘businesscase’. Daarbij zijn er in andere landen weliswaar genoeg voorbeelden van geslaagde collectieve warmteprojecten, in heel Nederland zijn die voorlopig nog op éen hand te tellen. Zo wordt het voor een collectief, ook omdat een vaste elektriciteitsprijs ontbreekt, extra lastig om de financiering rond te krijgen3. Een aantal voorbeelden, dichterbij huis; vrouwenorganisatie Samen Sterk in West, NoordOogst, RuParé, Zuiderlicht, Kaskantine, de Nieuwe Meent, Groene Longen; het zijn allemaal -lokale- initiatieven en organisaties die onderdeel uitmaken van dezelfde, wereldwijde, beweging: gezamenlijk creëren zij maatschappelijke en soms ook financiële meerwaarde voor de buurt. In beleid, subsidies en financiering zijn echter veelal individuele, slimme en praktische oplossingen nodig om deze initiatieven mede mogelijk te maken. Daar is aan de kant van de initiatiefnemers vaak een lange adem voor nodig. Onder andere omdat banken en financiers huiverig zijn om iets nieuws en vaak ook relatief kleins te financieren.

•  Kennis over buurtrechten, zoals het uitdaagrecht (right to challenge) en initiatiefrecht (right to bid) en de verdere uitwerking daarvan

‹

•  Kennis over maatschappelijke aanbestedingen

7

Organiseren juridisch kennisvoucher waarmee AmsterDOENers professionele ondersteuning kunnen krijgen bij samenwerkingsvragen

Financiele instrumenten Stel je voor: je bent DOENer en wil, samen met anderen, een middelgrote wooncoöperatie financieren. Je hebt elkaar gevonden, de plannen zijn uitgewerkt, de vergunning is (bijna) rond en dan ga je, met de 20 andere huishoudens van je coöperatie, naar de bank en vraag je om 20 hypotheken voor ieder een woning plus een deel van een gedeelde maatschappelijke ruimte. Weinig hypotheekverstrekkers hebben hier ervaring mee of kennen de wooncoöperatie. Wooncoöperaties hebben dan ook vaak een lastige taak om de financiering rond te krijgen, terwijl de maatschappelijke waarde groot is: buren creëren gezamenlijk betaalbare huisvesting.

RuParé

‹

1.3 Capital Map Als lokale overheid kunnen we een partner in financiering zijn. Op verschillende manieren. Zo staat in Denemarken de overheid ‘warmteschappen’ bij met raad en daad en financiële ondersteuning. In Amsterdam is er een fonds voor wooncoöperaties, en Utrecht heeft een Stadmakersfonds. En er zijn meer mogelijkheden. De komende periode willen we dan ook gebruiken om het financieringslandschap in kaart te brengen met een ‘capital map’. Aan de hand daarvan kunnen we verdere acties ondernemen, zoals wellicht samenwerken met lokale financiers, fondsen en banken aan andere, vernieuwende vormen van financiering.

Acties 8

Financieringslandschap in kaart: een ‘capital map’

9

Subsidielandschap in kaart, evaluatie en aanbevelingen

10 Bevorderen van meer kapitaal voor AmsterDOENers in het algemeen,

Een ander voorbeeld: stel je wil met je buren een warmtevoorziening opzetten. Je bent daarbij aan het pionieren in allerlei opzichten, en ook afhankelijk van de prijs voor elektriciteit: deze is – op de huidige markt en ook voor kleine initiatieven – zeer onzeker. Financiers kijken in zo’n geval minder naar de maatschappelijke waarde, namelijk buren die

bijvoorbeeld door kennis en ervaring van bestaande fondsen (wooncoöperatiefonds, stadmakersfonds) te bundelen en vernieuwende vormen van financiering aan te trekken en organiseren

Zie bijvoorbeeld dit seminar over de energietransitie in Kennemerland: https://rep-kennemerland.nl/2021/06/21/regionale-energie-participatie-collectieve-zonnedaken-obstakels-de-oplossingen-van-cooperaties/

3

12 | Actielijn 1.

Actielijn 1. | 13

Figuur: voorbeeld van een AmsterDOEN ecosysteem analyse

Voorbeeld van een AmsterDOEN ecosysteem analyse

Actielijn 2. ‹ VERSTERKEN VAN HET ECOSYSTEEM

Het woord ‘ecosysteem’ kennen we eigenlijk vooral uit de biologie. Het wordt dan vaak omschreven als een systeem waarin een wisselwerking bestaat tussen verschillende organismen en hun omgeving. Een goed werkend ecosysteem is in evenwicht. Een ‘ecosysteem’ is tegelijkertijd ook een manier van kijken, en zeker vanuit economisch perspectief kan een ecosysteemanalyse waardevolle inzichten bieden op wat er al is, en wat er wellicht nog nodig is om als geheel te ‘groeien en bloeien’. We hebben het dan bijvoorbeeld over een ‘vestigingsklimaat’ of over een ‘ecosysteem voor startups’. In een -eerste, bescheiden- ecosysteem analyse die we maakten in samenwerking met AmsterDOENers, zitten in ieder geval diverse soorten organisaties en zijn diverse tools beschikbaar die de wisselwerking faciliteren en organiseren.

2.1 het AmsterDOEN ecosysteem: soorten organisaties Bij de analyse van het AmsterDOEN ecosysteem valt op dat er veel is, maar ook dat er nog veel niet is. Daarbij weten partijen elkaar nog niet veel te vinden, of missen de capaciteit in menskracht of tijd om uit te wisselen. Als ‘actoren’ in het ecosysteem zijn daar de lokale overheid met onder andere subsidies en social return voorwaarden, diverse fondsen, financiers en sponsoren, de diverse kennisinstellingen en -netwerken in de stad en ook aanbieders van trainingen en cursussen bijvoorbeeld, en verschillende ondersteunende organisaties en bedrijven. Voor elke DOENer is dat ecosysteem overigens weer anders: als

14 | Actielijn 1.

Actielijn 2. | 15

‹

je samen met je buren werkt aan een collectief zonnedak is een netwerk als dat van 02025 bijvoorbeeld relevant, en als je werkt aan vergroening in de buurt, dan is een netwerk als buurtgroen020 interessant. En datzelfde geldt voor de kennisinstellingen, bedrijven en andere ondersteunende organisaties. Voor een buurt die een collectieve warmtevoorziening wil opzetten is een gespecialiseerd ingenieursbureau een speler in het ecosysteem, voor een informeel zorgnetwerk kan dat een landelijke organisatie als LSA zijn of juist het netwerk informele zorg.

Acties 11

In kaart brengen en zichtbaar maken van het Amsterdamse ecosysteem voor DOENers, en dit, waar nodig en/of mogelijk, versterken.

2.2 Een incubator voor publiekcollectieve samenwerkingen

‹

Meerdere steden, wereldwijd, zetten in op het versterken van de ‘gemeenschapseconomie’, of coöperatieve economie. Dat kan in verschillende vormen: in New York zijn diverse incubators actief die het ecosysteem voor ‘non-profits’ versterken, ook is sinds 2018 een succesvolle incubator actief die werknemers helpt een coöperatie op te zetten waaronder een taxi-cooperatie die inmiddels ook de stad zelf tot haar klantenkring kan rekenen. In Barcelona zijn meerdere incubatorprogramma’s actief, sommige meer gericht op het ontwikkelen van (coöperatieve) tech, andere op het geven van cursussen en versterken van de communities. En in Parijs wordt nu een programma opgezet speciaal voor digitale coops. En ook in Berlijn en London wordt, met incubators, geïnvesteerd in de gemeenschapseconomie. De Amsterdamse incubator kan zowel een aanjager, katalysator als kennispartner zijn voor AmsterDOENers. Denk aan langduriger trajecten met AmsterDOENers in wijken of juist thematisch: in voedsel of energie, aan het aantrekken van de juiste kennispartners uit binnen- en buitenland, aan trainingsmodules, en het agenderen van nieuwe ontwikkelingen en tools. In Amsterdam hebben we in 2021 een verkenning laten doen door Commons Network hoe een incubator in Amsterdam er uit zou kunnen zien. Momenteel werken Commons Network en Waag, als vervolg hierop, samen aan een ‘platformcoöp accelerator programma’.

Het doel is een incubator en toolbox voor het digitale domein, ook richting 750 jaar Amsterdam. Daarnaast zijn in de stad een aantal partijen -gezamenlijk- actief om een publiek-collectieve incubator op te zetten. We onderzoeken met hen meerdere vormen van een AmsterDOEN incubator: als losse trainingsmodule, ook in te zetten bij bestaande, (soms landelijke) trainingsprogramma’s bijvoorbeeld bij beroepsverenigingen voor inkopers, en als een gespecialiseerd incubatorprogramma.

16 | Actielijn 2.

Activiteiten Een incubator richt zicht bijvoorbeeld op:

MOBILISATIE: Het werk in buurten en gemeenschappen. Dit zijn langduriger opbouw trajecten.

Acties

ONDERSTEUNINGS­ TRAJECT/ACCELERATOR:

12

Gedurende een periode van een paar maanden wordt een selectie van organisaties in een bepaald domein zoals energie of voedsel of mobiliteit begeleid. In sommige gevallen wordt dit gevolgd door een koppeling aan inkoop of social impact investing.

TRAININGSMODULEN: Dit gaat om lespakketten, voor gemeenschappen en ondernemingen, en ook voor ambtenaren, studenten en geïnteresseerden. Deze zijn eventueel deel van de accelerator-trajecten en gaan over bijvoorbeeld • Community wealth building en het starten van een buurtcoop, • Het opzetten van een platformcoöp, • De struikelblokken voor energiecoöps en hoe ermee om te gaan, • Samenwerken tussen coöps en het delen van software,

13

In samenwerking met AmsterDOEN­ ers werken we aan een incubator en toolbox voor een digitale publieke ruimte In samenwerking met het actie­bereid netwerk in de stad organiseren we een AmsterDOEN incubator voor publiek-collectieve samenwerking

‹

2.3 De AmsterDOEN toolbox De kracht van een ecosysteem wordt mede bepaald door interactie en de daarvoor in te zetten tools. Naast de juridische en financiële instrumenten die hierboven genoemd zijn zoals een register, het (ontsluiten van) diverse fondsen en subsidies en de incubator, zijn bijvoorbeeld buurtrechten, community wealth building, maatschappelijke aanbestedingen, een levendige leeromgeving, en  ook de MAEX, onderdeel van de AmsterDOEN toolbox.

Acties 14

We bouwen een toolbox AmsterDOEN en agenderen deze bij de juiste organisaties en personen

• Een voedselcoöp beginnen, • De regeneratieve economie en de rol van de gemeenschaps- economie.

Actielijn 2. | 17

Actielijn 3. ‹ VERSTERKEN VAN HET NARRATIEF

Skeptics may object: “Can ‘small’ projects truly deliver a significant enough impact? Can they scale?” Dutch designer Thomas Lommée has offered a thoughtful prediction: “The next big thing will be a lot of small things.” Part of our problem has been our over-reliance on centralized, hierarchical institutions that disempower us. But if commoners emulate each other’s work and federate them into larger systems, the overall impact will be enormous, as we have already seen through open source software and local food initiatives. [..] We have much to learn from each other and a new world to build!”

‹

DAVID BOLLIER, inleading bij de Whole Commons Catalog “Heel de stad, Heel de Aarde”, maart 2020.

Amsterdammers die gezamenlijk in actie komen voor sociale, maatschappelijke en andere uitdagingen in de stad: het is zo oud als Amsterdam zelf. Toch brengen AmsterDOENers ons ook een hedendaags perspectief, een perspectief van brede welvaart, van een financiële én maatschappelijke businesscase en van nieuwe samenwerkingen tussen burger, markt en overheid. Van publiek-privaat naar publiek-collectief; van centraal naar decentraal. Met een overheid die naast de burger staat, en die burger zeggenschap geeft in het vormgeven van een eigen relatie met de buurt, de stad en het landschap daaromheen.

18 | Actielijn 1.

Actielijn 3. | 19

Acties 15

16

‹

17

Kennis en innovatie (1) Intensiveren samenwerking en inrichten leeromgeving met ervaringsdeskundigen, lokale kennisinstellingen en diverse (inter)nationale kennisorganisaties (2) Leren en agenderen van voorbeelden elders in Nederland en de wereld, zoals in Barcelona en Seoul en dichter bij huis, de Mienskip (3) Kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar en zichtbaar maken van de impact en draagvlak van AmsterDOENers (4) Jaarlijkse evaluatie en zichtbaarheid AmsterDOENers Evenementen (5) Aantrekken en organiseren van relevante spreekuren, evenementen en partners (6) Organiseren van vervolg op de conferentie Coöperatieven maken de Stad https://dezwijger.nl/programma/cooperatieven-maken-de-stad Communicatie (7) Storytelling: elkaar voorbeelden laten zien, met elkaar delen en aan elkaar vertellen. Waar mogelijk via bestaande nieuwsbrieven, platforms en netwerken, zo nodig ook via eigen middelen en kanalen (8) Uitbreiding verkenning AmsterDOEN ook in andere maatschappelijke sectoren: data, afval, circulaire economie, wonen, meer.

18 Lobby en partnerschappen met rijk en Europa voor (h)erkenning en financiering.

Overzicht en begroting Actielijn 1. Juridische en Financiele instrumenten Juridische instrumenten: Register AmsterDOEN 1. analyse aanpak in 3 Europese steden

Tijdlijn: Q4 2022

T P E ‹ C N O C Hoe/ Partners

Impact / Doel

 In samenwerking met het netwerk van onder andere Urbact Civic eState wordt de aanpak en governance van Barcelona, Bologna en Napels geanalyseerd.

 overzicht van inhoud, governance en aanpak in andere Europese steden.

 juridisch team van 3 experts (gemeente en extern), in samenwerking met DOENers Begroting € ...

Toelichting: eenmalig

2. Kader en governance Amsterdams ‘register’ Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in samenwerking met DOENers, stakeholders en experts volgt een voorstel voor kader en governance van een Amsterdams model

 voorstel voor governance en organisatie Amsterdams model

 3 ronde tafels met lokale, nationale en internationale experts waaronder Commons Network, Waag, HvA, Intituut voor Publieke Waarden, LabGov, Luiss University Begroting € ...

 tijdpad voor aanpak en inrichting Amsterdams model

Toelichting: eenmalig

3. Lancering Amsterdams register, werktitel: de ‘Kamer van Commons’

19

Organisatie van het Actieprogramma

De organisatie van het Actieprogramma wordt als netwerkorganisatie ingericht, vanuit samenwerking en expertise. Acties worden waar mogelijk belegd in het netwerk bij ervaringsdeskundigen en experts. Het stedelijk innovatieteam neemt de regie op de ontwikkeling en coördinatie van het Actieprogramma op zich en voert ook een deel van de acties uit. In 2025 volgt een evaluatie van het Actieprogramma en voorstel voor vervolg.

20 | Actielijn 3. | Organisatie van het actieprogramma

Tijdlijn: Q4 2022 - Q3 2023

Tijdlijn: Q3 2023 -2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 definitieve inrichting en lancering ‘register’ in samenwerking met lokale en nationale stakeholders  agendering en communicatie

 Op basis van een door AmsterDOENers gedragen Amsterdams register organiseren we enerzijds (h)erkenning en anderzijds diverse gemeentelijke voorzieningen/faciliteiten voor DOENers

Begroting € ...

Toelichting: deels eenmalig en jaarlijks

Overzicht en begroting | 21

Juridische instrumenten: de AmsterDOEN helpdesk

Financiele instrumenten

4. bij elkaar brengen AmsterDOEN expertise team en netwerk

8. Financieringslandschap in kaart

Tijdlijn: 2023-2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

expertise van/voor AmsterDOENers vergroten door:  aan te sluiten bij en kennis te delen met de diverse gemeentelijke netwerken rond participatie, integraal maatschappelijk initiatief, samen stad maken, vrije ruimte, energiebesparing, verduurzaming, vergroening, etc;  de diverse lokale netwerken zoals 02025, buurtgroen 020, voedselraad, stadmakers, energiesamen, etc.;  en waar nodig/ mogelijk expertise uit te nodigen/ aan te dragen.  organiseren en ‘formeren’ AmsterDOEN expertise netwerk en team(s)

 bijeenbrengen expertisepool en organiseren expertiseteam met ervaringsdeskundigheid van en voor DOENers

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

Tijdlijn: Start Q1 2023 - Q4 2023

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in samenwerking met diverse fondsen en financiers maken we een capital map voor DOENers in energie, mobiliteit, wonen en voedsel.

 een capital map biedt een overzicht van start tot scale; ook waar nog financiering nodig is en op welke manieren dat zou kunnen. Op basis hiervan worden verdere acties geagendeerd: gesprekken met Europese fondsen, en onderzoek van innovatieve manieren van publiek-civiele samenwerking - ook financieel.

 uitvoering, conclusies en aanbevelingen in samenwerking met fondsen, experts en externen Begroting € ...

Toelichting: eenmalig

T T P P E E ‹ ‹ C C N N O O C C 9. Subsidielandschap in kaart

Co-financiering’ uit overige portefeuilles: in samenwerking met oa het initiatievenbureau en team participatie

5. Organiseren 2-maandelijkse kennisbijeenkomsten en spreekuren

Tijdlijn: Start: Q3 2023 - 2025

Impact / Doel

 in samenwerking met lokale en nationale partners zoals de NCR, EnergieSamen, LSA, Woon!, internationale voorbeelden zoals Febecoop en ervaren DOENers organiseren we kennisdeling en spreekuren.

 bijeenbrengen en agenderen van relevante kennis over bijvoorbeeld lokaal peer-to-peer energiedelen, hoe start ik een cooperatie, ‘exit to community’ mogelijkheden, en meer.

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

6. (Juridische) kennisdeling via onder andere Open Research en WijAmsterdam

 een ‘kaart’ voor zowel fondsen als subsidies, biedt een overzicht van start tot scale; ook waar doorbraken nodig en mogelijk zijn, bijvoorbeeld in verantwoording, in termijnen van subsidieverlening, etc.

 uitvoering, conclusies en aanbevelingen in samenwerking met experts en externen.

10. bevorderen van meer kapitaal voor AmsterDOENers

Impact / Doel

 bijeenbrengen en actualiseren van relevante kennis en netwerken, zichtbaar maken van het ecosysteem.

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

Toelichting: eenmalig

Tijdlijn: 2024 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 deze actie richten we in op basis van de conclusies en aanbevelingen uit actie 8 en 9

 AmsterDOENers lopen tegen vergelijkbare financieringsvraagstukken aan. Door deze in kaart te brengen, kunnen we gerichte acties agenderen, bijvoorbeeld door matching te organiseren, kapitaal aan te trekken, doorbraken te faciliteren.

 met in- en externe expertise

Begroting € ...

 in samenwerking met onder andere de initiatievenpers verzorgen we een actueel kennisdossier op de diverse platformen

Toelichting: jaarlijks

Tijdlijn: Start Q3 2023 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 verkenning mogelijkheden en vorm kennisvouchers (1)  in samenwerking met het juridisch expert team organiseren we inloopspreekuren en in een nader te bepalen vorm - (juridische) kennisvouchers (2)

 AmsterDOENers hebben niet perse juridische kennis in huis. Met een kennisvoucher organiseren we een (juridisch) level playing field voor DOENers waar dat nodig is.

Begroting € ...

Toelichting: eenmalig / jaarlijks

22 | Overzicht en begroting

Impact / Doel

 in samenwerking met de diverse gemeentelijke directies en landelijke subsidieverstrekkers zoals RVO, maken we een subsidie overzicht voor DOENers in energie, mobiliteit, wonen en voedsel.

Tijdlijn: 2024 - 2025

Hoe/ Partners

7. Organiseren juridisch kennisvoucher

Hoe/ Partners

Begroting € ...

Hoe/ Partners

Tijdlijn: Start Q1 2023 - Q4 2023

Overzicht en begroting | 23

Actielijn 2. Versterken van het AmsterDOEN ecosysteem 11. in kaart brengen, zichtbaar maken en versterken ecosysteem AmsterDOEN

Actielijn 3. Versterken van het narratief

Tijdlijn: 2023-2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in een serie van bijeenkomsten gaan we in gesprek over het Amsterdamse ecosysteem van en voor AmsterDOENers en maken een 0-meting. d  aarbij organiseren we een aantal inspiratiesessies over ecosystemen in andere landen en steden o  p basis van de 0-meting versterken we gericht het ecosysteem met evenementen en acquisitie in overleg met andere directies

 er is veel ervaring opgedaan in het versterken van het tech ecosysteem, het startup ecosysteem maar er is nu geen staand ecosysteem voor de cooperatieve sector/ AmsterDOENers. Ook hier is dat nodig, bijvoorbeeld om peerto-peer energieleveranties mogelijk te maken, of slimme laadpalen die ook cooperatief delen mogelijk maken.

Begroting € ...

Toelichting: eenmalig

15. kennis en innovatie

Tijdlijn: 2023-2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in samenwerking met onder andere het kennisplatform collectieve kracht, open research, LabGov, HvA en lokale stakeholders richten we een leeromgeving in.  daarnaast halen we regelmatig voorbeelden uit binnen- en buitenland naar Amsterdam, om het lokale ecosysteem en narratief te versterken.  eerder onderzoek heeft impact en draagvlak in de circulaire economie (voedsel, groen, afval) laten zien, dit onderzoek breiden we uit naar meerdere thema’s en invalshoeken (micro, meso, meta), onder andere in samenwerking met OIS.  jaarlijkse evaluatie en doorontwikelling

 onderzoek naar de ‘sociale economie’ staat in de kinderschoenen. Het platform Collectieve Kracht, gestart in 2021 door de Rotterdam University, bundelt onderzoek en kennis op het gebied van commons en collectieve actie.  door samen te werken, agenderen we onder andere nieuwe manieren van impactmeting met Amsterdamse voorbeelden

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

T T P P E E ‹ ‹ C C N N O O C C Co-financiering’ uit overige portefeuilles: in overleg met oa EZ, Amsterdam & Partners, AMEC.

12. incubator en toolbox voor een digitale publieke ruimte

Tijdlijn: 2022

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in een serie van 4 bijeenkomsten met experts, BIZzen, MKBers, initiatiefnemers, DOENers en fondsen verkennen en ontwerpen we een digitale publieke ruimte en de contouren van een technische ontzorg omgeving voor het AmsterDOEN ecosysteem

 de verkenning levert een toolbox op met verantwoorde technologie voor een digitale publieke ruimte, de incubator krijgt vervolg binnen actie 13

Co-financiering’ uit overige portefeuilles: € ...

13. incubator voor publiek-collectieve samenwerking

Tijdlijn: 2023 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in een jaarlijks terugkerend programma organiseren we een incubator voor de gemeenschapseconomie met daarin telkens een aantal concrete lokale pilots, bijvoorbeeld gericht op deelmobiliteit, verantwoorde tech, of energietransitie. d  it doen we in samenwerking met een inmiddels actieve coalitie in de stad van trekkers: commons network, HvA, Kaskantine, 02025 - Oranje energie, Ru Paré, de Stadmakerscoöperatie en Waag.

 een incubator biedt de kans om structureel en systematisch te investeren in de gemeenschapseconomie door middel van begeleiding, kennis overdracht, financiering en agenderen en aanjagen van cooperatieve oplossingen in het algemeen.

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

14. Bouwen en agenderen toolbox AmsterDOEN

Tijdlijn: 2023- 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

o  p basis van de diverse incubator programma’s ontstaat een toolbox AmsterDOEN. Deze ontsluiten we via Open Research, WijAmsterdam, de initiatievenpers en andere relevante platforms, in samenwerking met partners en DOENers

 onderdeel van een een toolbox kan bijvoorbeeld een partnerschap zijn met het ‘open collective’: een software tool voor startende cooperaties om zo financiering en administratie makkelijker te maken.

24 | Overzicht en begroting

16. evenementen

Tijdlijn: 2023 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 vervolg op cooperatieven maken de stad  daarnaast trekken we waar mogelijk en relevant evenementen aan, en organiseren spreekuren en oploopjes rond AmsterDOEN

 in 2022 organiseerden we de eerste conferentie rond cooperatieven in de stad in samenwerking met Pakhuis de Zwijger. Allianties zijn gesmeed, kennis is gedeeld. In 2023/24 geven we hieraan vervolg.

Begroting € ...

Toelichting: 2-jaarlijks

17. communicatie

Tijdlijn: Q2 2023 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 de verkenning AmsterDOEN breiden we uit naar minimaal 3 andere domeinen, zoals bijvoorbeeld tech, afval en wonen  in samenwerking met onder andere WijAmsterdam en het initiatievenbureau delen we voorbeelden en evenementen. Ook onderzoeken we een dedicated nieuwsbrief en stadsbrede agenda voor DOENers.

 door met elkaar de goede voorbeelden en verhalen te delen en verder te brengen, maken we de beweging zichtbaar en ook het handelingsperspectief van de gemeente en Amsterdammer.

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

18. lobby en partnerschappen met rijk en Europa

Tijdlijn: 2023- 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 in samenwerking met collega’s van ‘internationaal’ ontwikkelen we een lobby agenda ten behoeve van DOENers, waar mogelijk sluiten we aan bij Europese projecten waar de commons, lokale democratie en/of sociale economie wordt onderzocht of versterkt

 Europese wetgeving en ontwikkelingen zijn zeer relevant voor AmsterDOENers: bijvoorbeeld de energiewetgeving. Als stad kunnen we hierin samenwerken met bijvoorbeeld Energy Cities of andere internationale allianties.

Overzicht en begroting | 25

19. Projectorganisatie

Tijdlijn: start Q4 2022 - 2025

Hoe/ Partners

Impact / Doel

 Bemensing van het Actieprogramma met 1 kwartiermaker, 1 mede-organisator, en diverse in- en externe expertise.

 het Actieprogramma wordt gecoordineerd en aangejaagd vanuit het stedelijk innovatieteam. Programmaonderdelen worden in samenwerking met de diverse gemeentelijke directies en stakeholders uitgewerkt en opgepakt. Hun betrokkenheid en inzet is noodzakelijk voor het boeken van resultaat.

Begroting € ...

Toelichting: jaarlijks

T P E ‹ C N O C Co-financiering’ uit overige portefeuilles: Het intern expertteam wordt in overleg met de diverse directies, vanuit eigen taakstelling en financiering vormgegeven. Totalen voor periode 2022-2025: € ...

26 | Overzicht en begroting

Overzicht en begroting | 27