Actieplan Online Leefwereld Jongeren v250617.pdf

4

Inzetten nieuwe technologie en innovatie

NETIQUETTE Samen met groep 8-leerlingen van een Amsterdamse school wordt onderzocht hoe technologie kan helpen om online pesten tegen te gaan. In het Netiquette Lab wordt bekeken hoe technologie kan worden ingezet om online gedrag automatisch te sturen, vergelijkbaar met hoe een flitspaal werkt in het verkeer. Online vinden onder jonge kinderen veel (micro) overtredingen plaats, vaak zonder dat kinderen

37

(of hun opvoeders) zich daarvan bewust zijn, zoals “sticker-wars” of het doorsturen van expliciete content. Platformen hebben weinig prikkels om hier actie op te ondernemen. Daarom nemen volwassenen, zoals leraren in klassen-apps of jongerenwerkers in groepschats, soms de rol van content-moderator op zich, maar zij kunnen niet 24/7 aanwezig zijn.

5 Actielijn 3

Normverschuiving en verantwoord gebruik

Deze actielijn richt zich op het veranderen van normen rondom smartphone- en sociale mediagebruik bij kinderen en jongeren en de rol die technologie in hun leven heeft. Het college informeert opvoeders over de risico’s van de digitale wereld en stimuleren hen om smartphonegebruik en toegang tot sociale media op jonge leeftijd uit te stellen. Hierbij hanteert het college een flexibele aanpak die zoveel mogelijk aansluit bij nieuwe politieke ontwikkelingen en wetenschappelijke inzichten.

5.1 Het belang Het veelvuldig gebruik van smartphones kan een negatieve invloed hebben op de gezondheid en het welzijn van jongeren. Jongeren zijn steeds meer online. De gemiddelde schermtijd van middelbare scholieren is 6,5 uur per dag. Voor een kwart van de jongeren is dit zelfs meer dan 8 uur per dag.29 Kinderen krijgen steeds jonger een telefoon. Het college gaat momenteel uit van een gemiddelde leeftijd van 9/10 jaar. In 2021 had 59% van de 7/8-jarigen een telefoon en 87%

van de 9/10-jarigen.30 Overmatig of problematisch gebruik van digitale media kan leiden tot (mentale) gezondheidsproblemen. Overmatig gebruik leidt tot stress, slaapproblemen en verminderde concentratie en gaat vaak ten koste van beweging en sociale interacties. Sociale media versterken gevoelens van onzekerheid, angst en onveiligheid, met name bij tienermeisjes.31

5.2 Wat willen we bereiken? Het doel is een gezonde digitale samenleving waarin jongeren bewust en gebalanceerd omgaan met technologie. De gemeente wil dat kinderen later en minder vaak smartphones en sociale media gebruiken, zodat er meer ruimte komt voor sociale interactie en andere zaken die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling. De gemeente wil opvoeders en professionals helpen om gezonde normen te stellen. Opvoeders zijn op de hoogte van de risico’s van schermgebruik en sociale media. De gemeente wil opvoeders stimuleren hun kinderen gedurende hun basisschooltijd smartphonevrij te houden en kinderen bij voorkeur geen sociale media te laten gebruiken tot de leeftijd van 15 jaar, zoals de nieuwe landelijke overheidsrichtlijn voorschrijft. Amsterdam realiseert zich echter dat de realiteit weerbarstiger is, elke opvoeder of gezin hierin een eigen afweging maakt en dat normverschuiving tijd kost. Daarom zet Amsterdam in op een brede aanpak, gericht op het vergroten van digitale weerbaarheid en ondersteuning voor jongeren, opvoeders en professionals, ongeacht welke persoonlijke keuzes Amsterdammers maken. 38

5.3 Hoe willen we dat bereiken? Hieronder worden de focuspunten en een aantal concrete activiteiten binnen deze actielijn beschreven:

1

Het ontwikkelen van interventies

om schermgebruik te verminderen en gezonde digitale gewoontes aan te leren. Zo werkt het college middels een creatieve ontwerpende aanpak aan strategieën om jongeren gezonde digitale gewoontes aan te leren. Zoals Digital Detox: Disconnect to Reconnect en het Researchen designprogramma Space Teen.

3

2

Het creëren van bewustwording

die bijdraagt aan het verschuiven van normen, bijvoorbeeld met de tentoonstelling ATTACHED over de relatie van jongeren met hun smartphone en de online platformen. Maar ook door het intensiveren van een bewustwordingscampagne van het rijk.

Ondersteunen van initiatieven

die inzetten op minder schermtijd zoals Smartphonevrij Opgroeien of het experimenteren met schermvrije zones.

Op de foto staan Wethouder Scholtes, Koningin Maxima en een aantal Amsterdam jongeren. Koningin Máxima, erevoorzitter van Stichting MIND Us, was aanwezig bij de conferentie ‘Kliks & Kwesties: Jong en Online’. De bijeenkomst markeerde de start van een brede maatschappelijke dialoog en agenda over een veilige online leefomgeving voor kinderen en jongeren. De conferentie vond plaats op Safer Internet Day en werd georganiseerd door UNICEF Nederland, MIND Us en de gemeente Amsterdam. De jongeren op de foto waren aanwezig op het event om relatietherapie voor je socials aan bezoekers te geven. Zodat ook volwassenen aan het denken werden gezet over de invloed van sociale media op hun leven.

39

5.4 Wat gaan we doen? Hieronder worden de activiteiten uit deze actielijn beschreven. Deze activiteiten kunnen worden aangepast en worden gedurende de looptijd van het programma aangevuld.

1

Ontwikkelen interventies om schermgebruik te verminderen

Subsidieaanvraag Space Teen Reclaim The Teen Age from Addictive Algorithms Amsterdam sluit als partner aan bij de subsidietoekenning van ClickNL voor ‘Space Teen’. Space Teen is een research- en designprogramma (van 2024-2027) opgezet door de UVA en designcollectief Scrollscrollscroll dat jongeren weerbaarder wil maken tegen de verslavende effecten van socialemediaplatformen. Dit doen ze door interventies te ontwerpen, zoals games, apps, campagnes, etc. gebaseerd op wetenschap en geanalyseerd door onderzoekers. Daarnaast wordt de creativiteit van ontwerpers ingezet, die nauw samenwerken met jongeren om tot snelle, pragmatische en innovatieve oplossingen te

40

komen. Het programma omvat drie pilots van elk ongeveer een jaar, waarin interventies worden ontwikkeld om jongeren en hun sociale omgeving te helpen meer tijd en controle te herwinnen. De nadruk ligt op het ontwikkelen van interventies die opgeschaald of verder ontwikkeld kunnen worden bijvoorbeeld met hulp van betrokken partijen als KPN, NEMO, Young.media en Kinderpostzegels. Het is geen strijd tegen de telefoon, maar een gezamenlijke zoektocht met jongeren, verzorgers, jongerenwerkers en leraren naar een toekomst waarin technologie en jeugd in balans samenkomen.

Ontwerpideeën studenten Via het Centre of Expertise Creative Innovation (COECI) doen studenten van de Hogeschool van Amsterdam binnen de Minor Behavior Design onderzoek naar de digitale leefomgeving van hun leeftijdsgenoten. In 2024 bedachten zij creatieve peer-2-peer ontwerpideeën om schermgebruik te kunnen verminderen. Begin 2025 pakten groepjes studenten opnieuw twee vraagstukken op rondom sociale media, dit keer over mentaal welzijn en misinformatie. In het najaar van 2025 gaan de studenten opnieuw met twee vraagstukken aan de slag.

Digital Detox - Disconnect to Reconnect Het ontwerpcollectief Scrollscrollscroll richt zich met het Digital Detox-project op het ontwikkelen van creatieve strategieën om jongeren gezondere digitale gewoontes aan te leren en hen te helpen weer verbinding te maken met de wereld om hen heen. In 2025 worden twee richtingen gevalideerd en bijbehorende prototypes ontwikkeld:

1 It’s Time to Wake Up – Een preventieve

interventie in de vorm van challenges, een wekker en focustimer voor brugklassers om smartphone-afhankelijkheid te verminderen.

2 Check Out, Tune In, Save Up – Een interventie

die gericht is op het veranderen van bestaand gedrag, door check-out punten op semiopenbare plekken te creëren die jongeren helpen hun schermtijd te verminderen en concentratie te verbeteren bijvoorbeeld bij bibliotheken of huiswerkbegeleiding.

Foto: Ontwerpcollectief ScrollScrollScroll

41

De eerste pilots met Check-out bij OVER Huiswerkbegeleiding en OBA Oosterdok zijn inmiddels achter de rug. De pilot met de wekkers loopt nog. Afhankelijk van de resultaten worden in het najaar van 2025 de prototypen verder ontwikkeld en worden de pilots waar mogelijk opgeschaald.

2

Bewustwording creëren die bijdraagt aan het verschuiven van normen

Door middel van communicatie en initiatieven wil het college bewustwording creëren over de positieve en negatieve effecten van smartphone gebruik voor jongeren.

Tentoonstelling ATTACHED ATTACHED, een project vanuit het ontwerplab Connect, belicht de relatie van zes Amsterdamse jongeren met hun telefoons en sociale media. De fotoserie maakt de (vaak) complexe, onzichtbare en persoonlijke relatie met hun telefoon zichtbaar. Deze fotoserie wordt in 2025 en/of 2026 tentoongesteld op een aantal locaties in de stad, waar eventueel ook co-designsessies georganiseerd bij worden. Ook wordt er een lesbrief voor jongeren ontwikkeld. Hiermee worden inzichten en oplossingen verzameld

voor een veilige digitale wereld, die vervolgens toegevoegd kunnen worden aan het manifest ATTACHED: een manifest voor een gezondere digitale jeugd. Dit manifest biedt concrete aanbevelingen voor een digitale omgeving waarin gezondheid en welzijn bevorderd worden. Het tentoonstellen van ATTACHED vergroot bewustwording door de complexe relatie van jongeren met technologie zichtbaar te maken, opent het gesprek en stimuleert normverschuiving.

Foto’s: Maria Bodil

Intensiveren communicatiecampagne vanuit het Rijk Opvoeders spelen een belangrijke rol in het begeleiden van jongeren in de online wereld. Het college wil opvoeders hiervan bewust maken en motiveren tot gedragsverandering. Het Rijk ontwikkelt momenteel een bewustwordingscampagne voor opvoeders. Vanuit Amsterdam wordt bekeken met welke insteek een intensivering van deze campagne van meerwaarde en wenselijk is; denk aan andere doelgroepen en kanalen. Op het moment van schrijven is nog niet precies duidelijk is wat de boodschap van de campagne gaat zijn, de precieze invulling van de activiteiten op dit gebied zijn dan ook nog niet concreet.

42

Foto: Maria Bodil

43

ESDIT (Ethics of Socially Disruptive Technologies) Er is een groeiende trend van individuele isolatie in openbare ruimtes, deels veroorzaakt door audiodevices zoals koptelefoons en noise-cancelling oordoppen. Dit leidt tot minder spontane sociale interactie en een verminderde betrokkenheid bij de directe omgeving. Amsterdam werkt samen met onder andere de TU Delft en TU Eindhoven in het onderzoekstraject ESDIT. Binnen ESDIT wordt onderzocht hoe (digitale) interventies ontwikkeld kunnen worden om meer sociale interactie te bevorderen in openbare ruimten zoals parken, pleinen en het openbaar vervoer.

3

Ondersteunen van initiatieven

Het college wil maatschappelijke initiatieven en bottom-up initiatieven en ondersteunen die bijdragen aan de gewenste normverschuiving. Hiermee wordt er beter aangesloten bij de behoefte en wordt het reeds bestaande draagvlak in de stad vergroot. Voorbeelden hiervan zijn:

Smartphonevrij Opgroeien Smartphonevrij Opgroeien is een ouderbeweging geïnspireerd door de Smartphone Free Childhood beweging die in het Verenigd Koninkrijk in 2024 is gestart. Sinds de lancering in juli 2024 zijn opvoeders op meer dan 166 Amsterdamse basisscholen al een Smartphonevrij Opgroeien-appgroep gestart. Met de bijdrage vanuit de gemeente Amsterdam organiseert Smartphonevrij Opgroeien een reeks van 30 ouderbijeenkomsten op basisscholen in

44

Amsterdam. Met als doel: opvoeders verbinden en bewustzijn creëren rondom de steeds jonger wordende norm van eigen smartphonebezit onder kinderen. De beweging verbindt opvoeders die een smartphone voor hun kind willen uitstellen en verstrekt informatie over de mogelijke impact van het gebruik van een smartphone op kinderen. Hierdoor weten opvoeders dat zij er niet alleen voor staan en dat verandering van de huidige norm haalbaar is.

Offline alternatieven stimuleren Er wordt onderzocht hoe er gezorgd kan worden voor meer offline-initiatieven voor jongeren als alternatief voor de tijd die ze doorbrengen op een scherm en hoe deze offline-initiatieven beter onder de aandacht gebracht kunnen worden van Amsterdamse jongeren.

45

6 Actielijn 4 Vergroten van digitale weerbaarheid

Binnen deze actielijn staat het versterken van digitale weerbaarheid en veerkracht van jongeren centraal. Dit stelt hen in staat bewuster, creatiever en vaardiger om te gaan met de kansen en risico’s van de digitale samenleving. Daarnaast gaat deze actielijn over de rol van opvoeders en professionals. Het doel is dat zij over de juiste kennis en tools beschikken om jongeren hierbij te ondersteunen.

“Digitale weerbaarheid en veerkracht is een unieke combinatie van kennis, vaardigheden en attitudes, weerspiegeld in zichtbaar gedrag. Deze stelt kinderen en jongeren in staat om met succes de kansen van de online wereld te benutten en tegelijkertijd effectief om te gaan met de risico’s ervan. Bij digitale veerkracht gaat het om het effectief gebruik van strategieën die helpen terug te veren bij vervelende online-ervaringen en digitale stress” Esther Rozendaal, hoogleraar Digitale weerbaarheid en veerkracht

6.1 Het belang Het vergroten van digitale weerbaarheid is essentieel om de negatieve effecten van de digitale leefwereld te beperken. Jongeren worden online geconfronteerd met uitdagingen zoals desinformatie, cyberpesten, scherm-, gok- en gameverslaving, schadelijke content en verlies van privacy. Zonder de juiste ondersteuning kunnen deze risico’s leiden tot mentale gezondheidsproblemen, sociale isolatie en verminderde zelfredzaamheid. Daarnaast hebben professionals en opvoeders een belangrijke rol in het begeleiden en beschermen van jongeren in de digitale wereld, maar ook

46

zij hebben vaak behoefte aan meer kennis en handelingsperspectief. Het jongerenwerk speelt, naast het tegengaan van negatieve effecten en vergroten van de online weerbaarheid, ook een belangrijke rol in het aansluiten bij de (online) leefwereld van jongeren. Vanuit de ‘raadsbrief vakkundig jongerenwerk’ is het de doelstelling om digitaal jongerenwerk en de daarbij horende doorontwikkelingen onderdeel te maken van het reguliere jongerenwerk. Ook is het thema onderdeel van het curriculum van de Amsterdamse Jongerenwerk Academie.

6.2 Wat willen we bereiken? Amsterdamse jongeren kunnen op een bewuste, zelfverzekerde en veilige manier gebruik van hun online omgeving en de mogelijkheden ervan benutten. Ook als kinderen en jongeren nog geen toegang hebben tot smartphones of sociale media, is het van groot belang om hen op andere manieren mediawijs te maken en afspraken te maken over het gebruik in de toekomst.32 Opvoeders en professionals beschikken over de juiste kennis en tools om jonge Amsterdammers te ondersteunen. Ze zijn op de hoogte van de risico’s van schermgebruik en sociale media.

6.3 Hoe willen we dat bereiken? Hieronder worden de focuspunten en een aantal concrete activiteiten binnen deze actielijn beschreven:

1

Digitale weerbaarheid van jongeren vergroten

Om negatieve effecten van de online leefwereld tegen te gaan en kansen te benutten. Dit doet het college door het ondersteunen van initiatieven, het starten van projecten en middels preventie-activiteiten. Denk aan het opschalen van de preventieactiviteiten van de GGD en OKT (Ouder- en Kindteam) voor kinderen van 0-18 jaar en hun opvoeders m.b.t. beeldschermgebruik.

47

2

Kennis, vaardigheden en tools voor professionals en opvoeders om jongeren online beter te kunnen begeleiden en beschermen.

Dit doet het college onder andere door het versterken van professionals in het jongerenwerk en op scholen. Bijvoorbeeld door deskundigheidsbevordering vanuit de GGD over digitale weerbaarheid en problematisch gebruik van digitale middelen.

6.4 Wat gaan we doen? Hieronder worden de activiteiten uit deze actielijn beschreven. Deze activiteiten kunnen worden aangepast en worden gedurende de looptijd van het programma aangevuld.

1

Digitale weerbaarheid van jongeren vergroten Project ontwerplab Connect: Spacebeest – Growing up digital Spacebeest is een innovatieve installatie in de bibliotheek die kinderen (4-10 jaar) uitnodigt om de digitale wereld op een speelse manier te ontdekken. Door hun eigen tekeningen te digitaliseren en tot leven te wekken op de muren van de bibliotheek, ontwikkelen ze niet alleen digitale vaardigheden, maar leren ze ook hoe ze zelf vorm kunnen geven aan de digitale wereld om hen heen. Door gebruik te maken van de expertise van partners op het gebied van digitale kunst en educatie, worden kinderen nog meer geïnspireerd en uitgedaagd om hun creativiteit en technologische vaardigheden te ontplooien.

Foto: Mafecha

ChatLicense voor kinderen De app ChatLicense laat kinderen (en opvoeders) leren over digitaal gezond en veilig gedrag. Via een wetenschappelijk onderbouwde game leren kinderen over belangrijke thema’s als online pesten, schermtijd en sociale media. In 2024 is een eerste pilot met Chatlicense gestart en zijn er vouchers beschikbaar gesteld voor Amsterdamse gezinnen. Het project wordt momenteel geëvalueerd en er wordt bekeken of en hoe een vervolg gegeven kan worden aan het project. participatie vergroot in de digitale samenleving. Jongeren leren wat data is, wat de kansen en risico’s ervan zijn en welke mogelijkheden er zijn om meer grip te krijgen op hun eigen data.

48

Project Online Schulden Jongeren Dit project betreft een promotieonderzoek naar het voorkomen van (online) schulden bij jongeren door de stem van jongeren mee te nemen bij het ontwikkelen van twee aanpakken gericht op het voorkomen van schulden bij jongeren. Er wordt onderzocht hoe jongeren (16-27 jaar) en professionals (beleidsmakers, sociaal werkers, onderzoekers, docenten) in co-creatie een aanpak kunnen (door) ontwikkelen voor de preventie van schulden die aansluit bij de leefwereld van jongeren. Ook wordt onderzocht of er andere initiatieven ondersteund kunnen worden die jongeren weerbaar maken tegen online gokken, achteraf betalen of andere activiteiten die negatieve gevolgen hebben op hun financieel welzijn.

GGD EN OKT: gezond schermgebruik en online weerbaarheid De GGD (Thrive, Gezonde School en Jeugdgezondheidszorg) en Stichting OKT zetten zich in om kinderen gezond en veilig te laten opgroeien door onder andere gezond gedrag te bevorderen, de gezondheid te beschermen door middel van een systematische aanpak van achterliggende oorzaken van gezondheidsproblemen en door het bieden van preventieve ondersteuning en jeugdhulp aan kinderen van 0-18 jaar (en hun opvoeders). De GGD gaat in nauwe samenwerking met het OKT de collectieve preventie-activiteiten op scholen en in de wijk opschalen. Denk

Datawijze Studiezalen Stichting Studiezalen zet zich in om kansen en welzijn van kinderen, studenten en gezinnen te vergroten door schoolwerkondersteuning, lifecoaching, talentontwikkeling en armoedebestrijding te bieden in een integrale aanpak. Studiezalen wil digitaal bewustzijn bij hun deelnemers en hun ouders/ verzorgers introduceren. Door hen samen datawijs te maken, kunnen zij profiteren van de voordelen van digitalisering en weerbaar zijn tegen de risico’s ervan. Zo wordt geprobeerd te voorkomen dat digitalisering kansenongelijkheid versterkt en wordt participatie vergroot in de digitale samenleving. Jongeren leren wat data is, wat de kansen en risico’s ervan zijn en welke mogelijkheden er zijn om meer grip te krijgen op hun eigen data.

49

hierbij aan themabijeenkomsten voor jongeren en opvoeders over gezond opvoeden en opgroeien met onderwerpen als voorlichtingen over de impact van sociale media op de mentale gezondheid, online weerbaarheid, beeldschermgebruik en digitale balans. Hiervoor worden voorlichtingen en oudermaterialen ontwikkeld waarin de richtlijnen voor schermgebruik en smartphone gebruik worden opgenomen. Dit doen GGD en OKT niet alleen maar met partners zoals Smartphonevrij Opgroeien, Bureau Jeugd en Media en MIND US.

TUMO TUMO is een gratis internationaal naschools programma. Tieners kunnen er vaardigheden leren op het snijvlak van design en technologie. Zo stappen zij bijvoorbeeld in de wereld van game design, muziek, robotica of programmeren. Een gratis programma zoals TUMO dat gericht is op creativiteit, techniek en digitale kennis zorgt ervoor dat alle jongeren dezelfde kansen krijgen, ongeacht hun opleiding of achtergrond en dat ze zich beter leren verhouden tot technologie. Het eerste TUMO programma (driejarige pilot) in Nederland wordt onderdeel van OBA Next, het innovatieprogramma van de OBA, en opent in september 2025 in Amsterdam Zuidoost.

50

OBA Maakplaatsen In de OBA Maakplaatsen leren kinderen (8-12) om technologische en creatieve vaardigheden te integreren zoals Visual Storytelling, Mode & Design, 3D Ontwerp en Kunst & Technologie. Ze worden hierbij ondersteund door professionals en Maakplaatscoaches. De kinderen leren om de aanwezige apparatuur en software effectief in te zetten bij het ontwikkelen van innovatieve oplossingen en producten. Door deze vaardigheden te leren kunnen kinderen zich ook beter verhouden tot technologie en draagt dit bij aan hun digitale weerbaarheid.

2

Kennis, vaardigheden en tools voor professionals en opvoeders om jongeren online beter te begeleiden en beschermen.

Versterken jongerenwerk Er wordt onderzocht hoe projecten en initiatieven beter kunnen aansluiten bij de leefwereld van jongeren. Met dit plan wil het college het (online) jongerenwerk versterken. Bijvoorbeeld door een lesmodule te ontwikkelen.

Lesmodule trends voor docenten Er wordt in 2026 - zodra de huidige trendmonitors via het jongerenwerk in de wijk op een aantal locaties zijn opgestart en goed lopen - een lesmodule ontwikkeld, in samenwerking met Samen voor Jongeren Amsterdam. Het doel is het bewust maken van docenten van de online leefwereld van jongeren en hen inzicht geven in welke online jongerentrends er spelen. Door

51

middel van de lesmodule krijgen docenten handvatten over hoe zij het gesprek kunnen aangaan met jongeren over hun online leefwereld. De gesprekken tussen docenten en jongeren dragen bij aan het versterken van wederzijds begrip, de sociale cohesie binnen de klas en de online weerbaarheid van jongeren.

GGD: extra inzetten op deskundigheidsbevordering van professionals en vrijwilligers Samen met kennisinstituten als het Trimbos Instituut, Stichting Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) en het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) wil de GGD bijdragen aan kennis en inzicht over effectieve maatregelen om de gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren te beschermen en gezond digitaal gedrag te bevorderen. De GGD zal extra inzetten op deskundigheidsbevordering van professionals en vrijwilligers die werken met de doelgroep over de impact van overmatig en problematisch gebruik van digitale middelen op onder andere de mentale gezondheid en slaapproblematiek. Er is input geleverd voor de landelijke richtlijnen voor opvoeders rondom schermgebruik en

smartphone gebruik. Zodra dit kan worden deze richtlijnen verspreid in Amsterdam. Wanneer deze definitief zijn dan worden deze verspreid in Amsterdam. Voor scholen (po, vo en mbo) is er advies en ondersteuning mogelijk via de Gezonde School-aanpak. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen bij het opstellen en implementeren van schoolbeleid en maatregelen om leerlingen en studenten te beschermen tegen de negatieve impact van de online leefwereld. Ook kunnen scholen advies en ondersteuning krijgen bij mediawijsheid onderdeel maken van het curriculum en bij het organiseren van ouderbijeenkomsten of scholingsbijeenkomsten voor het schoolteam.

Amsterdamse leerlingen en onderwijsinstellingen mediawijs Het college wil Amsterdamse leerlingen en onderwijsinstellingen stimuleren zich te gaan onderscheiden als de meest mediawijze van Nederland. Er wordt samen met onderwijsinstellingen (primair onderwijs, voortgezet onderwijs, mbo, hbo en wo) verkend of er een gezamenlijke set aan maatregelen, acties en gezamenlijke waarden rondom digitale gezondheid en veiligheid kan worden opgesteld. Denk bijvoorbeeld aan: Het verminderen van het gebruik van smartphones op scholen, wat verder reikt dan het bestaande landelijke smartphonebeleid; denk aan uniforme afspraken rondom het smartphonebeleid en schermvrije zones rondom scholen. Binnen het primaire onderwijs: gezamenlijke inzet om gedurende de basisschooltijd de kinderen smartphonevrij te houden en dit ook uit te dragen naar opvoeders. Onderzoeken wat er op mbo’s, hbo’s en universiteiten mogelijk en wenselijk is m.b.t. smartphone- en socialemediagebruik. Het organiseren van ouderbijeenkomsten in samenwerking met het onderwijs om bewustwording te creëren en handvatten te bieden aan opvoeders. Deelname aan de Week van de Mediawijsheid. Een uniforme aanpak als het gaat om ernstig online grensoverschrijdend gedrag (bv. bangalijsten).

52

Afspraken over de instellingen in leerlingvolgsystemen zoals Magister (geen cijfers publiceren buiten schooltijd). Het aansluiten bij relevante netwerken en bestaande convenanten. Het vergroten van Mediawijsheid van alle Amsterdamse leraren.

Op de foto zitten kinderen op een schoolplein, elk in hun eigen wereld. Steeds vaker spreken zij daar bijvoorbeeld af om te gamen voor school. Het college verkent voor het onderwijsmanifest of daar ook andere oplossingen voor bedacht kunnen worden en kinderen weer verleid worden om weer te spelen met elkaar. De foto met de tegel is een conceptbeeld ter illustratie.

GGD en OKT: beeldschermgebruik en online weerbaarheid De GGD (Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg) en Stichting OKT zetten zich in om kinderen gezond en veilig te laten opgroeien door onder andere gezond gedrag te bevorderen en de gezondheid te beschermen door middel van een systematische aanpak van achterliggende oorzaken van gezondheidsproblemen en door het bieden van preventieve ondersteuning en jeugdhulp aan opvoeders (en kinderen). Denk hierbij aan het informeren over gezond opgroeien in een digitale wereld en gezond schermgebruik. Dit wordt onder andere gedaan op consultatiebureaus zodat ook opvoeders

53

van jonge kinderen al heel vroeg en op tijd de juiste begeleiding krijgen. Maar dit doet het college ook met themabijeenkomsten voor ouders over gezond opvoeden en opgroeien met onderwerpen als voorlichtingen over de impact van sociale media op de mentale gezondheid, online weerbaarheid, beeldschermgebruik en digitale balans. In de loop van 2025 wordt gekeken of de huidige werkwijze en informatiematerialen voldoende aansluiten bij de behoefte van opvoeders en wat hierin nodig is voor contactmomenten, informatiebijeenkomsten, groepsactiviteiten en communicatiematerialen.

7 Gemeentelijke

organisatie en de online leefwereld van jongeren: hoe verder? De scheidslijn tussen online en offline vervaagt voor een steeds grotere groep Amsterdammers. De veiligheid, gezondheid en rechten van jongeren staan door de rol van technologie in toenemende mate onder druk. Daarnaast heeft het ook veel impact op de stad, gezinnen, professionals, en ook op de ambities en taken van de gemeentelijke organisatie. Het college ziet dit programma als een noodzakelijke en gerichte impuls voor een probleem dat nu speelt maar ook een permanente uitdaging blijft. Voor de komende collegeperiode 2027–2031 geeft het college een aantal zaken ter overweging mee. Het college vindt het zinvol om het programma rondom de online leefwereld van jongeren voort te zetten. Het programma vervult een aanjagende en versterkende rol binnen dit thema en bekijkt het vraagstuk vanuit verschillende invalshoeken. Het fungeert als verbindende schakel tussen verschillende beleidsdirecties, organisaties in de stad en stelt de gemeente in staat om efficiënter en gerichter in te spelen op voortdurend veranderende vraagstukken binnen de digitale leefomgeving van jongeren. Tevens draagt het ook bij aan een betere verankering van het onderwerp binnen de beleidsdirecties, hetgeen essentieel is voor duurzame impact en kennisoverdracht.

Ter illustratie: in het tegengaan van discriminatie zou ook online discriminatie onderdeel moeten zijn van de huidige activiteiten van de gemeente, net zoals een integrale aanpak van de online leefwereld op het gebied van burgerschap, onderwijs en veiligheid essentieel is en veel impact kan maken. Het is inmiddels niet meer los te zien van elkaar. Dit dient gemeentebreed gedragen te worden.

54

Een structurele aanpak en betere verankering van het thema in het reguliere werk van beleidsdirecties en blijvende investeringen in kennisopbouw, capaciteit en voldoende middelen zijn essentieel. Er is meer en blijvend samenwerking nodig tussen het digitaliserings-, sociale- en het veiligheidsdomein. Digitale weerbaarheid en bewustwording: het college adviseert nadrukkelijk te investeren in het versterken van de digitale weerbaarheid van jongeren en te zorgen voor preventie. Denk aan mediawijsheid, bewustwordingsactiviteiten, publieksactiviteiten, het betrekken van de creatieve industrie. Zolang techbedrijven hun verantwoordelijkheid niet nemen voor een veilige en gezonde online omgeving en er niet goed gehandhaafd wordt is het belangrijk dat tot die tijd lokaal de gezondheid en veiligheid van jongeren beschermd worden door in te zetten op preventie en hulp als het misgaat. Denk hierbij aan samenwerking met partijen als Helpwanted maar ook het opschalen van de activiteiten binnen de GGD, consultatiebureaus en OKT’s en de aandacht voor kennis en vaardigheden van opvoeders is hierin van groot belang. Blijf investeren in kennisbevordering van opvoeders en professionals. Zorg dat de basis informatievoorziening op orde is (on- en offline). Denk hierbij aan informatieverstrekking op één plek voor verschillende doelgroepen.

Co-creatie met jongeren: centraal in de huidige aanpak staat het betrekken van jongeren. Voortzetting van een ontwerplab, dat jongeren maar ook opvoeders en professionals als co-creators betrekt, is cruciaal. Ruimte voor doorontwikkeling en opschaling van ideeën en interventies en structurele betrokkenheid voor jongeren is daarin belangrijk. Aansluiting op de online wereld: investeer in het aansluiten op de online wereld met beleid, communicatie en activiteiten. Zorg hier ook voor qua vorm en content. Zorg ook voor voldoende jongeren (ervaringsdeskundigen) binnen de organisatie. Hou oog voor de positieve kanten en de mogelijkheden; investeer in voortzetting van programma’s als TUMO en zorg ook voor voldoende offline alternatieven. Specifieke aandachtsgebieden: verhoog de inzet op het borgen van publieke en inclusieve waarden online; denk aan zaken als online discriminatie, online druk op minderheden en desinformatie. Dit vraagt om gerichte aandacht en interventies. Dit geldt overigens ook voor volwassenen. Maak ruimte voor inzoomen op en verbreding van de thema’s en fenomenen. Er is meer aandacht gewenst voor specifieke doelgroepen. Denk aan jongeren die opgroeien in kwetsbare situaties en hun opvoeders of jongeren met neurodiversiteit. Hou rekening met het feit dat niet elk kind of jongere in Amsterdam toegang heeft tot devices en internet.

Het is belangrijk voor kansengelijkheid om deze drempels weg te nemen. Wees realistisch: inzoomen op álle negatieve effecten is wenselijk, maar in de praktijk niet haalbaar. Het college erkent dat haar invloed binnen dit complexe probleem beperkt is, maar dat ontslaat Amsterdam niet van verantwoordelijkheid. Streef binnen de mogelijkheden naar maximale impact en blijf leren en bijsturen waar nodig. Tot slot adviseert het college structureel ruimte te creëren voor innovatie en creativiteit. Om effectief te blijven is het noodzakelijk om flexibel en creatief te kunnen inspelen op actuele ontwikkelingen. Zorg voor voldoende ruimte om mee te bewegen.

55

Bronnen 1.

European Commission (n.d.). Creating a better Internet for kids

2.

Universiteit van Amsterdam (11 april 2024) Moe en afgeleid: onderzoek bevestigt impact social apps op jongeren

3.

Krepel, A., Karssen, M., Buisman, M., Conijn. J., Schreurs, B., Booij G., & Farzan, K. (2024). Nederlandse leerlingen in het voortgezet onderwijs scoren onder basisniveau digitale geletterdheid - Resultaten internationaal peilingsonderzoek digitale geletterdheid ICILS 2023, Kohnstamm Instituut

4.

Meer negatieve fenomenen zijn op openresearch.amsterdam te vinden: Fenomenenoverzicht Online Leefwereld

5.

Toelichting: de wereldwijd opererende Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is een internationale organisatie die zich inzet voor het ontwikkelen van beter beleid voor een beter leven

6.

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), (8 januari 2021). Children in the digital environment – Revised typology of risks

7.

Ten Doeschot, F. & Wolberink, J (28 mei 2025). Helft jongeren maakt online seksueel misbruik of intimidatie mee. Ipsos I&O

8.

Jaarverslag Offlimits (2024)

9.

Nederlandse Vereniging van Banken (19 september 2024). 7 op 10 jongeren onbekend met grote pakkans geldezels

10. Kinderombudsman (20 november, 2024). Als je het ons vraagt. Kinderen en jongeren over hun kwaliteit van leven in de offline en online wereld 11. Van der Wal, A., Beyens, I., Janssen, L. & Valkenburg, P. (5 september 2024). Social Media Use Leads to Negative Mental Health Outcomes for Most Adolescents, Universiteit van Amsterdam 12. GGD Amsterdam (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 13. Kennisplatform inclusief samenleven (5 september 2024). De invloed van Manosphere, Tradwives en Andrew Tate op jongeren, vrouwen en lhbtiqa+ gemeenschappen 14. Bueters, P. (18 juni 2024) Renate Nyborg vertrok bij Tinder, nu geeft ze Gen Z relatie-advies, MT/ Sprout 15. Autoriteit Persoonsgegevens (12 februari 2025). AP: AI-chatbotapps voor vriendschap en mentale gezondheid ongenuanceerd en schadelijk 16. London School of Economics and Political Science (n.d.). Statement: protecting, not excluding: why banning children from social media undermines their rights Nederlands Jeugd Instituut (3 december 2024). ‘Verbod sociale media is niet de oplossing’ Piotrowski, J.T. (7 februari 2025). Opinion: Banning Social Media Won’t Save Our Kids 17. Consumentenpsycholoog (19 augustus 2024). Wat maakt social media verslavend? 9 trucs door Instagram, TikTok en andere platformen, Consumentenpsycholoog | Patrick Wessels 56

18. Krepel, A., Karssen, M., Buisman, M., Conijn. J., Schreurs, B., Booij G., & Farzan, K. (2024). Nederlandse leerlingen in het voortgezet onderwijs scoren onder basisniveau digitale geletterdheid - Resultaten internationaal peilingsonderzoek digitale geletterdheid ICILS 2023, Kohnstamm Instituut 19. Rozendaal, E. (19 december 2024). Online platformen ondermijnen online weerbaarheid kinderen Da Silva Pinho, A., Céspedes Izquierdo, V., Lindström, B., & van den Bos, W. (2024) Youths’ sensitivity to social media feedback: A computational account Hofmans, L., van der Stappen, A., van den Bos, W. (2024), Developmental structure of digital maturity 20. Badir, M., van der Vlugt, G., van der Sluijs, D. (12 december 2024). Problematisch gebruik smartphones en sociale media vereist beleidsdebat - ESB 21. Gemeente Amsterdam, Amsterdamse jeugdvisie. Volg het beleid: jeugdhulp - Gemeente Amsterdam 22. Project AWeSome. https://www.project-awesome.nl/publications Zotera (n.d.). Digital Futures for Children Library. digitalfuturesforchildren | Zotero 23. World Design Embassies (22 november 2024). Amsterdam zet jongeren aan het stuur van hun digitale toekomst 24. Judit Arends, Elianne Derksen, Mattijn Morren, (15 april 2025), CBS, Onderzoek Online Veiligheid en Criminaliteit 2024 25. Joline Verloove, Koen Kros, Maxime Yenga en Serena Does (2024).

Ervaren online haatspraak en discriminatie door jongeren, Kennisplatform Inclusief Samenleven 26. Commissariaat voor de Media (1 oktober 2024). Onderzoeksrapport ‘Jongeren, nieuws en sociale media. Een blik op de toekomst van het nieuws.’ 27. Stichting Kennisnet. Position paper t.b.v rondetafelgesprek Online Kinderrechten d.d. 2 oktober 2024 28. Gemeente Amsterdam (n.d.). Tada-waarden 29. Universiteit van Amsterdam (11 april 2024) Moe en afgeleid: onderzoek bevestigt impact social apps op jongeren 30. Netwerk Mediawijsheid, CHOICE Insights & Strategy, Nikken, P. (februari 2021). Monitor Mediagebruik kinderen 7-12 jaar 31. Siebers, T. (2024). Tempting triggers: The effects of adolescents’ social media use on distraction, task delay, and sleep Orben, A et al. Windows of developmental sensitivity to social media. (Nat Comms, March 2022) A.J. van Rooij, I. Doze, A. Tuijnman, M. Kleinjan (2020), Trimbos-Instituut, Factsheet digitale balans jongvolwassenen 32. Suzanne Geurts, Universiteit Utrecht (18 maart 2025). From controlling to connecting: The role of parents in adolescents’ problematic social media use

57

Actieplan Online Leefwereld Jongeren 2025-2026 Gemeente Amsterdam

Colofon Illustraties: Rachel Sender Beeld voorkant en beelden ATTACHED: Maria Bodil

Contact Directie Digitalisering & Innovatie Afdeling Innovatie Charissa Sloote Programmamanager Online Leefwereld Jongeren connectlab@amsterdam.nl