Actieplan Grip op Tech def

Grip op technologie actieplan Doelen, acties en resultaten

Digitale Rechten & Waarden in Gemeente Amsterdam Introductie Het Amsterdams bestuur heeft de TADA-waarden omarmd en uitgewerkt in de datastrategie¹. Zij onderschrijft de Verklaring van de Cities Coalition for Digital Rights en de stad afficheert zich sinds 2016 als “mensenrechten-stad”. In het coalitieakkoord 2022-2026 zijn de menselijke en democratische waarden verbonden met de ontwikkeling van de digitale stad. In de college periode 2018-2022 zijn hierdoor vele initiatieven ontplooid. In 2022-2026 borduren we hierop voort en breiden ze in samenhang uit.

Met “Grip op technologie” werken we toe naar een digitale gemeente met menselijke waarden. We spreken dan over digitale rechten. Digitale rechten vormen de basis voor inclusief en verantwoordelijk gebruik van data en technologie. Dat betekent dat we expliciet aandacht geven aan digitale rechten om deze te behouden en te beschermen bij ontwerp, ontwikkeling, verwerving, subsidiering en gebruik van data, algoritmen, sensoren, applicaties en alle hiervoor benodigde onderliggende technologieën. ¹ “Datastrategie Gemeente Amsterdam - Amsterdamse Zelfbeschikking over data 2021-2022”, januari 2021

Initiatief Voorstel Grip op Technologie

Actieplan Grip op Tech

Raadsinitiatief Grip op Technologie Evaluatie: De Raad vraagt het College te evalueren of er voldoende maatregelen zijn voor een brede ethische toetsing van technologische toepassingen in de gehele organisatie. Deze evaluatie, inclusief de verbetervoorstellen, is in bijlage 2 te vinden. Verbetervoorstellen: De Raad vraagt om op basis van de evaluatie een voorstel voor te leggen. In dit document staan de doelen, acties en resultaten van de verbetervoorstellen langs de lijnen: - Openbare monitoring en toetsing. - Vooraf en achteraf toetsen aan de hand van ethische kaders. - Belanghebbenden betrekken en diverse Amsterdamse perspectieven meenemen. - Experimenteren met verantwoorde technologieën. - Bewustwording en vaardigheden Sturing en rapportage over de voortgang vindt plaats vanuit de Agenda Digitale Stad & Overheid |2

Beoogde maatschappelijke effecten Grip op Technologie Vertrouwen De digitale transitie moet bijdragen aan een optimaal functionerende en zorgzame gemeente die rechtvaardig en menselijk opereert. Digitalisering mét grip op technologie, mét het hanteren van digitale rechten, moet het vertrouwen van de Amsterdammers in de gemeente versterken. Publieke waarden We zorgen ervoor dat digitalisering systematisch bijdraagt aan de publieke waarden van de stad. We passen daarbij belangrijke waarden toe als inclusiviteit, menselijke maat, non-discriminatie en privacy. Dit zorgt voor een menselijke en rechtvaardige bejegening van burgers door de gemeente, zonder uitsluiting en ongelijke behandeling. Transparantie We zijn transparant over de digitale transitie van de gemeente. We laten zien dat de gemeente zorgvuldig is in het gebruik van data en technologie en hoe zij daarbij positieve en negatieve gevolgen voor publieke waarden tegen elkaar afweegt. Zeggenschap Door transparant te zijn en zeggenschap bij digitaliseringstrajecten van de gemeente te organiseren versterken we de positie van de burger. We nemen problemen en belangen van burgers serieus, luisteren naar hun inbreng en handelen daar ook naar. Dit verbetert de kwaliteit van digitale oplossingen en vergroot het draagvlak ervoor.

Actieplan Grip op Tech

|3

Beoogde maatschappelijke effecten Grip op Tech Oog voor diversiteit We hebben bij de digitale transitie en het ontwerp en gebruik van algoritmen oog voor de diversiteit in de Amsterdamse samenleving. Dit draagt bij aan inclusieve oplossingen en voorkomt dat we bestaande ongelijkheden en achterstanden onbedoeld vergroten. Voorbeeldrol We laten zien dat digitalisering een beheersbaar proces is waar menselijke waarden aan ten grondslag liggen. De gemeente vervult daarmee maatschappelijk een voorbeeldrol voor andere organisaties. Wereldwijde voorhoede De gemeente blijft op het gebied van digitale rechten in de wereldwijde voorhoede en werkt nationaal en internationaal samen met andere overheden en organisaties.

Actieplan Grip op Tech

|4

Doelen van dit actieplan • • •

De ethische toetsing bij inzet van data en technologie is structureel in de gemeentelijke organisatie geborgd. De gemeente is transparant over haar digitalisering en de ethische toetsing bij inzet van data en technologie. De gemeente zorgt voor de mogelijkheid van participatie bij digitaliseringstrajecten met een hoge impact op inwoners en andere belanghebbenden.

Vijf actielijnen 1. Openbare monitoring en toetsing: burgers hebben inzicht in de digitale transitie van de gemeente en de zorgvuldigheid. 2. Vooraf en achteraf toetsen aan de hand van ethische kaders: bij inzet van data en technologie worden positieve en negatieve gevolgen voor publieke waarden tegen elkaar afgewogen. De gehanteerde waarden zijn gebaseerd op de laatste inzichten over digitale rechten. 3. Belanghebbenden betrekken en diverse perspectieven meenemen: burgers, experts en andere belanghebbenden kunnen direct meepraten over digitalisering van de gemeente. Hierbij is oog voor de diversiteit van de Amsterdamse samenleving. 4. Ruimte om te experimenteren met verantwoorde technologieën: De gemeente geeft ruimte aan inzet van technologie waarin menselijke waarden ‘by design’ zijn ingebouwd. 5. Bewustwording en vaardigheden in de organisatie: ambtenaren van de gemeente zijn zich bewust zijn van de noodzaak van ethische toetsing bij inzet van data en technologie en beschikken over de kennis en de vaardigheden om dit te doen.

Actieplan Grip op Tech

|5

Welke risico's ontstaan er als we dit actieplan niet uitvoeren? - Digitalisering draagt niet systematisch bij aan publieke waarden van de stad, waardoor inwoners onbedoeld ongelijkwaardig, onrechtvaardig, gecontroleerd of onvrij behandeld worden. Foutieve aanmerking als fraudeur of overtreder, gevoel van wantrouwen in de openbare ruimte, onrechtvaardige behandeling bij klacht of bezwaar. - Als technologie iedereen gelijk beoordeeld versterkt het bestaande ongelijkheden. De impact van eenzelfde algoritme is anders voor verschillende groepen gebruikers. Indirect is er meer data over de meest gemiddelde Amsterdammer, algoritmen optimaliseren richting dit gemiddelde, bijvoorbeeld bij meldingen in de openbare ruimte. - Digitalisering binnen inhoudsdomeinen bereiken hun potentieel om de stad te bedienen niet door negatieve ervaringen met digitale toepassingen in dienstverlening. Geen juiste informatie gekregen op het juiste moment, onterecht geautomatiseerd een boete gekregen.

- We bouwen geen feedbackloop in rondom klachten vanuit digitale dienstverlening en verbeteren daarom niet. Als een bestaand proces geautomatiseerd wordt, geeft dit bijna altijd onvoorzien problemen voor bepaalde groepen gebruikers. - Bestuurlijk kwetsbaar door gebrek aan leiderschap en het niet internaliseren van bestaande politieke standpunten. Het wantrouwen in de gemeente groeit door de inzet van digitalisering zonder menselijke en publieke waarden, waardoor er vaker incidenten plaats gaan vinden.

Actieplan Grip op Tech

6

Actielijn 1: Openbare monitoring en toetsing Verantwoorden en aanspreekbaar zijn over inzet van digitale technologie Doelen • Burgers kunnen zien welke gegevens de gemeente Amsterdam over hen bewaart, welke technologieën de gemeente gebruikt • Burgers en andere belanghebbenden kunnen kennisnemen van de wijze waarop de gemeente haar digitale transitie vormgeeft. • Burgers en andere belanghebbenden kunnen kennisnemen van de afweging van positieve en negatieve gevolgen voor publieke waarden bij digitaliseringsprojecten. • Burgers ervaren dat de gemeente signalen en klachten over digitale dienstverlening of problemen als gevolg van digitalisering serieus neemt.

Actieplan Grip op Tech

7

1. Openbare monitoring en toetsing #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

T/m 2024

- Eerste jaarrapportage Digitale Rechten van het College aan de Raad gelijktijdig met de rapportages Informatiebeveiliging en Gegevensbescherming. - Verbeteringen aanbrengen in de wijze waarop Amsterdam omgaat met digitale rechten naar aanleiding van de beschouwing van 2023.

1

Inrichten van een rapportagecyclus over digitale rechten aansluitend op de presentatie van en het gesprek over de jaarlijkse staat van de digitale rechten in Amsterdam.

- Eerste jaarlijkse beschouwing van de status van digitale rechten in Amsterdam, verhalen, kansen en voorbeelden uit de stad - In gesprek met de stad over observaties wat gevraagd en ongevraagd advies geeft.

2

Met de CPA inrichten van een moreel beraad dat adviseert over complexe en gevoelige ethische vraagstukken.

- CPA fungeert als moreel beraad bij complexe en/of gevoelige ethische vraagstukken binnen de gemeente en voor het bestuur.

3

Samenwerking organiseren met Openbare Bibliotheek Amsterdam en Cybersoek voor het signaleren, monitoren en verbeteren van digitale dienstvelening.

Actieplan Grip op Tech

Het inzicht waar Amsterdammers vastlopen in de digitale wereld wordt gebruikt om de Amsterdamse digitale dienstverlening te verbeteren.

Uitvoerder t/m 2025

Eerste verbeteringen in de digitale dienstverlening zijn doorgevoerd.

Door wie

Met wie

DS&I

CIO, FG, CISO,

DS&I

CPA, Bureau Integriteit

DS&I en D&I

Directie DVL, OBA, Cybersoek

8

1. Openbare monitoring en toetsing #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

T/m 2024

Uitvoerder T/m 2025

Door wie

Met wie

4

Inrichten van overleg tussen de Ombudsman, de FG, de directeur Dienstverlening en de CIO.

Klachten over de gemeente Amsterdam waarbij digitalisering onderdeel is van het achterliggende probleem worden met prioriteit opgepakt.

Het aantal klachten waarbij digitalisering onderdeel is van het achterliggende probleem, is verminderd.

DS&I

Ombudsman, CIO, FG, Directie DVL

5

Openbaar maken van het - Webpagina Digitalisering opzetten met eigen plek gemeentelijke digitaliseringsbeleid, de binnen Amsterdam.nl. technologie, algoritmen en applicaties Versnelling van het in het die de gemeente gebruikt en het algoritmeregister publiceren portfolio aan lopende van de algoritmen die de digitaliseringstrajecten met verbeteren gemeente gebruikt. van communicatie over mogelijkheden voor burgers om hun rechten uit te oefenen.

- Publicatie van beleidsstukken, het innovatieportfolio, project- en opgave-portfolio, de technologie die Amsterdam gebruikt en bedrijven waar Amsterdam zaken mee doet op het gebied van digitalisering. - Het algoritmeregister is up-to-date en een proces om het up-to-date te houden.

Waardeafwegingen toevoegen aan de gepubliceerde portfolio's

DS&I en D&I

Data, DV, Archief, Directie Communicatie

6

Aansprekende voorbeelden uitlichten waarin digitale rechten toegepast en/of uitgewerkt zijn en deze publiceren.

- De eerste verhalen en voorbeelden zijn gepubliceerd. - Verhalen en voorbeelden voor ambtenaren uitgelicht op intranet en Tamtam.

DS&I

D&I, Data, Communicatie, Bureau integriteit,

Actieplan Grip op Tech

9

Actielijn 2: Vooraf en achteraf toetsen aan de hand van ethische kaders Legitiem en gecontroleerd inzetten van data en technologie Doelen • De gemeente hanteert bij haar digitale transitie menselijke waarden die zijn gebaseerd op de laatste inzichten over digitale rechten. • De gemeente hanteert menselijke waarden als een integraal/vanzelfsprekend onderdeel van haar opgaves en uit te voeren beleid. • De gemeentelijke organisatie herkent ethische vraagstukken bij inzet van data, algoritmen en technologie en weegt tegengestel de publieke waarden zowel vooraf als achteraf op een juiste manier tegen elkaar af. ➢ Hiervoor zijn kaders en richtlijnen opgesteld en ondersteunende middelen beschikbaar. ➢ Er zijn duidelijke afspraken over rollen, taken en verantwoordelijkheden voor het toetsen en afwegen van publieke waarden bij digitaliseringstrajecten en hier wordt naar gehandeld. ➢ Besluitvorming over ethische vraagstukken is transparant

Actieplan Grip op Tech

10

2. Vooraf en achteraf toetsen aan de hand van ethische kaders #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

7

Doorontwikkelen van de TADA-waarden als concreet, duidelijk en hanteerbaar ethisch kader voor de hele organisatie gebaseerd op de laatste inzichten over digitale rechten, zoals de nieuwe Europese EU Digitale Rechten Principes en de Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur.

8

Inrichten van een afsprakenstelsel voor borging van digitale rechten vergelijkbaar met en geïntegreerd in het stelsel voor informatiebeveiliging, gegevensbescherming en informatiebeheer.

9

Opstellen van een richtlijn hoe bij ethische vraagstukken waarden tegen elkaar worden afgewogen en besluitvorming plaatsvindt. De gemaakte afwegingen en genomen besluiten dienen te worden vastgelegd. Actieplan Grip op Tech

T/m 2024

Uitvoerder T/m 2025

- Een aan de laatste inzichten aangepaste set aan digitale rechten principes voor digitalisering als aanvulling op Tada. Deze set gaat voor de gemeentelijke organisatie, verbonden partijen en samenwerkingspartners gelden als uitgangspunt. - Voor ambtenaren is een hanteerbaar ethisch kader beschikbaar voor digitaliseringstrajecten op basis van deze nieuwe principes. Rollen, taken en verantwoordelijkheden rond digitale rechten en morele oordeelsvorming bij inzet van data, algoritmen en technologie zijn geformaliseerd.

Een richtlijn voor de afweging van waarden bij ethische vraagstukken en besluitvorming hierover en vastlegging hiervan.

Door wie

Met wie

DS&I

D&I, Data, DV, Bureau Integriteit, DVL

De organisatie handelt conform de afgesproken rollen, taken en verantwoordelijkheden.

DS&I

D&I, Data, DV

Bij ethische vraagstukken rond de inzet van data, algoritmen en technologie (waaronder dataleveringen) worden de waarden conform de richtlijn afgewogen.

DS&I

D&I, Data

11

2. Vooraf en achteraf toetsen aan de hand van ethische kaders #

Actiebeschrijving

10

Organiseer expliciete aandacht voor digitale rechten in de processen van opgavegericht en wendbaar werken, bij dataanalyses, in projecten, bij vervanging/vernieuwing van applicaties en bij beheer.

11

Actief zorgen voor bewustzijn over de Amsterdamse waarden bij samenwerkingspartners en verbonden partijen en hier expliciete afspraken over maken.

12

Hulpmiddelen voor naleving van de kaders verder ontwikkelen en vergroten bekendheid in de organisatie.

Actieplan Grip op Tech

Resultaat T/m 2023

T/m 2024

- Er is samen met de Cluster-ileads een aanpak om digitale rechten by design mee te nemen bij de werkwijze rondom opgaves. - Digitale rechten zijn onderdeel van het proces voor Quality Assurance. - CPA heeft als moreel beraad een adviesfunctie voor ethiek binnen opgaveportfolio’s.

- Bij de voorbereiding van epic’s worden verkenningen gedaan naar de impact op digitale rechten. De resultaten hiervan worden nader uitgewerkt in de features en stories. - Botsende publieke waarden worden tegen elkaar afgewogen. - Besluitvorming over morele afweging wordt vastgelegd. - Aangepaste inkoopvoorwaarden. - Hanteren van het keurmerk voor veilige publieke waarden dat door het Rijk wordt ontwikkeld.

- Opnemen van de Ethische Bijsluiter in de checklist acceptatiecriteria Quality Assurance die gebruikt wordt door projecten en opgaveteams. - Implementeren van IAMA, mensenrechten impact assessment bij de inzet van algoritmen .

- Organiseren van doorlopende feedback over en verbetering van de instrumenten. - Doorontwikkelen en uitbreiden bestaand instrumentarium

Uitvoerder T/m 2025

- Bewustwording bij samenwerkingspartners over Amsterdamse waarden voor digitalisering is vast onderdeel van aanbestedingen en de voorbereiding van digitaliseringstrajecten, pilots, experimenten en innovaties. - Bewustwording bij verbonden partijen is vast onderdeel binnen het deelnemingenbeleid. - Afspraken worden expliciet vastgelegd en gemonitord.

Door wie

Met wie

D&I. Data, DS&I

Opgaves, projecten, belanghebbenden van de inhoudsdomeinen

D&I, DV en DS&I

DMC, Samenwerkingspartners, Verbonden partijen, inkoop, Data

DS&I

Data, D&I

12

Actielijn 3: Belanghebbenden betrekken en diverse perspectieven meenemen Inwoners en experts hebben zeggenschap over data en technologie in de stad Doelen • Burgers, experts en andere belanghebbenden kunnen direct meepraten bij digitaliseringstrajecten met een grote impact op bewoners en zo bijdragen aan betere digitale toepassingen. Ook kunnen zij direct invloed uitoefenen bij de afweging van waarden bij ethische vraagstukken. • Burgers ervaren dat de gemeente hen ook bij digitaliseringstrajecten serieus neemt. De gemeente heeft oog voor hun problemen en belangen, oor voor hun inbreng en handelt daar ook naar. • De gemeente heeft bij digitalisering meer oog voor de diversiteit in de Amsterdamse samenleving. Er is meer aandacht voor minderheidsgroepen en verschillen tussen groepen bij de inzet van data, algoritmen en technologie door de gemeente. • De gemeente blijft op het gebied van digitale rechten in de wereldwijde voorhoede en werkt nationaal en internationaal samen met andere overheden en organisaties. De gemeente leert zo van andere steden en overheden en past opgedane inzichten toe. • Amsterdammers, Amsterdamse bedrijven en organisaties zijn bewust van het belang van digitale rechten en werken samen om de staat van digitale rechten in de stad te verbeteren.

Actieplan Grip op Tech

13

3. Belanghebbenden betrekken en diverse perspectieven meenemen #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

13

Organiseren van betrokkenheid van Amsterdammers bij het ontwerpen, realiseren/verwerven en toetsen van digitale toepassingen met grote impact op bewoners en/of organisaties, inclusief de morele afweging van publieke waarden .

14 Werken aan een plek waar

Amsterdammers en organisaties terecht kunnen voor samenwerking en informatie rondom digitale rechten door actief verbinden, agenderen en participeren op het gebied van digitale rechten binnen gebiedsgericht werken. 15

- Intensiveren van de internationale samenwerking in CC4DR en deelname aan Eurocities werkgroepen rondom digitale inclusie en algoritmen. - Versterken samenwerking op nationaal niveau (VNG, Rijk) om geleerde lessen van CC4DR en ervaringen die wij binnen Amsterdam hebben opgedaan uit te dragen.

Actieplan Grip op Tech

- Leren van organisaties die al ervaring hebben met participatie in digitaliseringstrajecten. - Stappenplan voor het organiseren van participatie bij het ontwerp, de realisatie/verwerving en het toetsen van digitale toepassingen in opgaven en projecten, met aandacht voor inclusiviteit, diversiteit en een bewuste keuze voor de methode van participatie.

T/m 2024

.

Gestart bij de stadsdelen Nieuw West, ZuidOost en Noord.

- Amsterdam leert van anderen om het zelf beter te doen. - Amsterdam agendeert en adresseert zowel nationaal als internationaal digitale rechten van burgers vanuit een stedelijk perspectief. Steden zijn de eerste democratische instanties voor burgers die de impact van digitalisering merken. - Amsterdam sluit aan en draagt bij aan landelijke acties en agenda's zoals de VNG Agenda digitale grondrechten en ethiek

- Toepassing van instrumentarium dat in de samenwerkingsverbanden is ontwikkeld. - Amsterdam behartigt de belangen van Amsterdammers ten aanzien van digitale rechten bij partijen met digitale dienstverlening in Amsterdam.

Uitvoerder T/m 2025

- Open design wordt gehanteerd bij de realisatie/verwerving van digitale toepassingen bij verschillende opgaven met grote impact op bewoners en/of organisaties. - Perspectief: open design geldt in 2030 als normale werkwijze bij opgaven met grote impact op bewoners en/of organisaties.

Door wie

Met wie

D&I

Participatie & Democratisering, DVL, Open Stad,

DS&I

Communicatie, Stadsdelen Nieuw West, Zuid en Noord.

DS&I

Public Affairs, Bestuursadvisering,

14

Actielijn 4: Ruimte om te experimenteren met verantwoorde technologieën Digitale rechten zijn by design onderdeel van digitale technologie in de stad Doelen • Ook bij pilots, experimenten en innovatietrajecten van de gemeente Amsterdam zijn de digitale rechten zeker gesteld en worden belanghebbenden die dat willen betrokken. • De gemeente stimuleert de ontwikkeling en het gebruik van verantwoorde technologieën en/of digitale toepassingen waarin publieke waarden by design zijn zeker gesteld.

Actieplan Grip op Tech

15

4. Ruimte om te experimenteren met verantwoorde technologieën #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

16

17

Ook bij innovaties en experimenten: - Hanteren van de ethische kaders die voor de organisatie worden uitgewerkt. - Zorgen voor inclusieve participatie van Amsterdammers met aandacht voor verschillende groepen in de samenleving - Zorgen voor expliciete aandacht voor digitale rechten. - Actief zorgen voor bewustzijn over Amsterdamse waarden bij samenwerkingspartners Stimuleren van alternatieve technologieën en/of digitale toepassingen waarin de Amsterdamse waarden by design zijn zeker gesteld.

Actieplan Grip op Tech

T/m 2024

Uitvoerder T/m 2025

- De ethische bijsluiter is deel van elke samenwerking in het open innovatieportfolio. - Vooraf en tijdens innovatietrajecten en experimenten monitoring van de ethische kaders. - Inspraak voor bewoners bij innovaties en experimenten wanneer relevant.

Verkenning incubator programma voor data commons.

Verkenning naar stimuleren verantwoorde technologie sector.

Digitale rechten by design worden meegenomen als belangrijk aspect in de ontwikkeling van innovatiedistricten in de stad.

Door wie

Met wie

D&I, Data

DVL

D&I, Via Agenda Digitale Stad & Overheid

Commons Netwerk & , EZ, private partijen

16

Actielijn 5:Bewustwording en vaardigheden in de organisatie (h)erkennen van waarden-afwegingen bij inzet van digitale technologie Doel De gemeentelijke organisatie beschikt over voldoende kennis, expertise en vaardigheden om bij inzet van data, algoritmen en technologie de digitale rechten van burgers en bedrijven zeker te stellen. • Ambtenaren zijn zich bewust van de publieke waarden bij digitalisering en het belang van digitale rechten van burgers en bedr ijven. • Ambtenaren die meedoen aan digitaliseringstrajecten beschikken over de juiste kennis en vaardigheden om ethische vraagstukken te herkennen en een bijdrage te leveren aan morele oordeelsvorming bij botsende publieke waarden.

Actieplan Grip op Tech

17

5. Bewustwording en vaardigheden in de organisatie #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

T/m 2024

18 Vergroten van vaardigheden, basiskennis en bewustzijn bij ambtenaren over digitale rechten en de noodzaak om bij digitaliseringstrajecten eventuele negatieve bijeffecten te identificeren en concurrerende waarden tegen elkaar af te wegen

- Kennisbijeenkomsten en binnengemeentelijke activiteiten in het kader van de Digitale Rechten dag. - Digitale ethiek en morele oordeelsvorming zijn opgenomen in het Leer en Ontwikkelplan van cluster DII. - Opleiding en training voor morele oordeelsvorming bij digitalisering is ontwikkeld.

Bij de directies benoemen van ambassadeurs die opgaven en projecten kunnen ondersteunen met ethische workshops, het gebruik van de juiste instrumenten en continue reflectie.

Binnen elke directie is een aantal medewerkers actief als ambassadeur digitale rechten.

- E-learning over digitale rechten en morele oordeelsvorming bij digitaliseringstrajecten. - Bestaande workshop Ethische Bijsluiter upto-date - Bestaande Train-de-trainer training van de Ethische Bijsluiter up-to-date - Eerste groep medewerkers zijn opgeleid. - Voor elk DT en MT zijn kennisbijeenkomsten georganiseerd in een tour de 'leiderschap & digitale rechten', die kennis & bewustwording bijbrengt op (hoger)managementniveau. De ambassadeurs hebben de train-de-trainer cursus morele oordeelsvorming gevolgd.

19

Actieplan Grip op Tech

Uitvoerder T/m 2025

Door wie

Met wie

DS&I, Amsterdamse D&I, Data School, Bureau integriteit

Ambassadeurs ondersteunen bij opgaven en projecten en treden daarbij op als bewaker van de Amsterdamse waarden.

DS&I

Alle directies

18

5. Bewustwording en vaardigheden in de organisatie #

Actiebeschrijving

Resultaat T/m 2023

T/m 2024

20

Ontwikkelen van morele oordeelsvorming bij inzet van data, algoritmen en technologie als vaardigheid van de moderne ambtenaar

Morele oordeelsvorming opnemen bij de inzet van data, algoritmen en technologie als functievereiste van de daarbij betrokken medewerkers.

Opleiden en trainen medewerkers betrokken bij inzet van data, algoritmen en technologie.

21

Uitbreiden van de expertise over digitale rechten binnen de gemeentelijke organisatie en dit onderbrengen in een expertiseteam.

Onderbrengen van de verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van expertise over digitale rechten bij de Vakgroep Privacy en Digitale Rechten

Uitbreiden van capaciteit op basis van vraag.

22

Opbouwen van moresprudentie (zoals jurisprudentie maar op het gebied van ethiek) door het vastleggen van afwegingen, keuzes en beslissingen bij morele vraagstukken en deze verbinden aan leren en ontwikkelen binnen Gemeente Amsterdam.

23

Diversiteit in teams verbeteren, in lijn met het huidige HR-beleid binnen gemeente Amsterdam.

Actieplan Grip op Tech

Een intern overzicht van morele afwegingen en beslissingen die teams in de praktijk maken bij de inzet van digitalisering binnen een project of opgave; geput uit ervaringen van Bureau Integriteit en Commissie Persoonsgegevens Amsterdam en uit het gebruik van de ethische bijsluiter (Tada).

Positief effect van het streven naar meer diversiteit in de organisatie.

Uitvoerder T/m 2025

Door wie

Met wie

Opleiden en trainen overige groepen in de gemeentelijke organisatie waarvoor dit relevant is.

I-domein

HR, Bureau Integriteit

DS&I

DJZ

DS&I

Bureau Integriteit, CPA, Data, betreffende opgaves en projecten, D&I

GMT

Team Inclusie en Diversiteit

Publicatie van een overzicht van morele afwegingen en beslissingen bij de inzet van digitalisering.

19

Organisatie en aanpak Digitale Rechten als i-domein deel-opgave onder Agenda Digitale Stad & Overheid

Actieplan Grip op Tech

20

Organisatie en aanpak: opnemen Digitale Rechten in de I-domein opgave(n) Team-of-teams stuurt op realisatie Het team-of-teams is een gemengd team met leden uit de directies DS&I, D&I en Data. Dit team werkt met één planning en één werkvoorraad. Met product-owners en scrum-masters stuurt het teamof-teams expliciet op realisatie van doelen en resultaten. Realisatie door onderliggende teams Onderliggende teams zorgen voor realisatie van doelen en resultaten. Elk team heeft een product-owner en een scrum-master, in de praktijk kan eén persoon product-owner voor meerdere teams zijn. De realisatieteams bepalen zelf hoe ze de afgesproken resultaten realiseren. Doelen per kwartaal Elk kwartaal worden de te behalen resultaten bepaald. Aan het eind van het kwartaal vindt evaluatie plaats van bereikte resultaten. Wekelijks de voortgang bespreken Zowel de realisatieteams als het team-of-teams zoomen wekelijks in op afwijkingen en belemmeringen die tijdige realisatie in gevaar brengen. Er wordt onmiddellijk actie genomen om deze weg te nemen.

Lead Digitale Rechten De lead Digitale Rechten is trekker van het team-of-teams, neemt deel aan het strategisch team Digitale Stad & Overheid en is zo de linking pin tussen het strategisch team en het team-of-teams Digitale Rechten. De lead Digitale Rechten wordt door DS&I geleverd. Gezamenlijke sturing door een strategisch team onder Digitale Stad & Overheid Het strategische team Digitale Stad & Overheid geeft richting, neemt belemmeringen weg, zorgt voor voldoende capaciteit en doet de bestuurlijke afstemming. Digitale Rechten als deel-opgave binnen Cluster DII De werkwijze hierboven beschreven geeft aan Digitale Rechten als onderdeel van de i-domein opgave(n) benaderd zal worden. Dit betekend dat een vast x aantal capaciteit en een vast bedrag x aan middelen vrijgesteld wordt om met de acties als omschrijven in het actieplan ‘grip op technologie’ aan de slag te gaan. De re alisatie-teams worden steeds beter in het behalen van de resultaten. Financiering Deels uit de lopende begroting van de verschillende directies van het i-domein, deels uit Agenda Digitale Stad & Overheid, deels vraagt dit extra capaciteit en dus extra budget, omdat het een nieuw onderwerp betreft waar de capaciteit niet voor in huis is. Bestuurlijk Opdrachtgever Wethouder ICT & Digitale Stad

Ambtelijk Opdrachtgever Directeur DS&I Actieplan Grip op Tech

21

Extra benodigde capaciteit en eenmalige middelen Hieronder is een zo nauwkeurig mogelijke inschatting gegeven van de benodigde extra capaciteit en eenmalige middelen voor de uitvoering van dit actieplan en structurele borging van digitale rechten bij de digitale transitie van de gemeente. • De acties betreffen een uitbreiding van de kaders voor digitalisering, zoals privacy en informatiebeveiliging. Digitale rechten moeten structureel een plek krijgen in de digitale transitie van de gemeente. Dit is eenmalig werk, maar vraagt ook om een structurele inspanning van de organisatie. • De initiële activiteiten kunnen deels met bestaande capaciteit worden uitgevoerd, maar voor een grondige kennisopbouw in de organisatie en voor het ondersteunen van de digitaliseringsopgaven is structureel additionele capaciteit noodzakelijk. De uitvoering wordt gedaan via realisatieteams bemenst door medewerkers over directies heen.

Extra benodigde capaciteit per directie Directie DS&I Om uitvoering te geven aan de acties in dit actieplan en structurele borging van digitale rechten is 4 extra FTE nodig bij di rectie DS&I. Het gaat om capaciteit voor kennis- en vaardigheden opbouw, brede bewustwording en verbinding door de organisatie heen, het ondersteunen van opgaven en verbonden pa rtijen, het opstellen van kaders en richtlijnen en het ontwikkelen en beschikbaar stellen van instrumentarium en het coördineren van het gehele actieplan. Door t e schuiven in de bestaande formatieruimte is hiervoor al 2 FTE beschikbaar. Voor de overige 2 FTE is uitbreiding van de formatie nodig. Directie D&I De benodigde aandacht voor digitale rechten heeft structureel voornamelijk impact op het werk binnen de opgaveteams/accountte ams. Bij de start van het actieplan is inzet nodig voor het betrekken van cluster-i-leads, i-leads, accounthouders en business analisten. Dit kan worden ingevuld met de bestaande capaciteit. Voor participatie en het invullen van de rol van linking pin tussen digitale rechten en de bestaande werkprocessen van D&I is naar schatting 1 extra FTE nodig. Directie Data Voor directie Data is geen extra capaciteit nodig voor het leveren van de benodigde bijdragen aan Grip op Tech. De verwachting is dat dit met de huidige en nog aan te trekken bezetting kan worden vervuld.

Directie DV Geen extra capaciteit nodig, de benodigde inzet op de acties kunnen met huidige bezetting worden geleverd.

Benodigde middelen • De verwachting is dat tot en met 2025 circa € 500.000,- incidenteel nodig is voor opleidingen en interne en externe communicatie. • Structureel is 3 FTE extra nodig, wat uitgaande van schaal 12, neerkomt op € 365.000,-. Dit is een inschatting van dit moment. Jaarlijks vindt bijstelling plaats van de benodigde middelen conform de P&C-cyclus.

Actieplan Grip op Tech

22

Specificatie benodigde eenmalige middelen

Kosten 2023 - 2025 Opleidingen • Ontwikkelen training en inzet trainers voor opleiding • Ontwikkelen e-learning digitale rechten en morele oordeelsvorming Instrumentarium • Gebruiksvriendelijk doorontwikkelen Ethische bijsluiter • Moresprudentie tool Communicatie • Video- en beeldmateriaal • Brochures, magazines en andersoortig drukwerk • Organisatie digitale rechten dag in 2023, 2024 en 2025 Overige activiteiten/PM Totaal Actieplan Grip op Tech

€200.000 € 50.000 €30.000 €30.000 €50.000 €30.000 €60.000 €50.000 € 500.000 23

Resultaten 2023 – Waar liggen de eerste prioriteiten? Het actieplan kent 23 acties. Bij de acties zijn de te behalen resultaten in de tijd per jaar ingezet uitgezet. Dit geeft inzicht in de prioriteit en zorgt voor haalbaarheid in de tijd. De eerste prioriteit ligt bij het onder de aandacht brengen en inbedden van digitale rechten bij de lopende opgaven en het creëren van de noodzakelijke randvoorwaarden voor de borging van digitale rechten. Dit betekent dat in 2023 het zwaartepunt ligt bij: • Actielijn 2 'Vooraf en achteraf toetsen’, met name de acties voor het borgen van digitale rechten in de lopende opgaven, het opstellen van kaders en richtlijnen, het realiseren van het afsprakenstelsel en het instrumentarium. • Actielijn 3 ‘Verschillende perspectieven betrekken’: benodigde acties om participatie bij digitalisering vanaf 2024 mogelijk te maken. • Actielijn 5 ‘Bewustwording’: activiteiten rondom vaardigheden, kennis en verbinding die bijdragen aan een organisatiecultuur met aandacht voor ethiek en digitale rechten. Voor actielijn 1 ‘Openbare monitoring en toetsing’ is in 2023 voorzien in een beperkt aantal acties.

De acties voor actielijn 4 ‘Experimenteren met verantwoorde technologie’ worden opgepakt via bestaande en lopende trajecten van innovatie.

Actieplan Grip op Tech

24

Achtergrond informatie: Wat zijn digitale mensenrechten?

Inclusie & Gelijkheid

Privacy & Autonomie & Vrijheid bescherming

Openheid, Transparantie & accountability

Zeggenschap & Participatie

Rechtvaardigheid & Algemeen belang

Dialoog, inspraak en Digitalisering ondersteunt Verantwoord dataPrivacy en Openheid en transparantie tegenspraak bij het Gelijke behandeling op rechtvaardige vormgeven van digitaal gebruik laat ruimte voor informatiegeeft een gelijke machtsverhoudingen. grond van nonfouten en interpretatie beveiliging informatiepositie en beleid en digitale discriminatie, gelijke Verantwoorde & innovatieve en vrijheid om je leven beschermen de ondersteunt vertrouwen entoepassingen om zo digitalisering draagt bij aan toegang, vaardigheden zo veel mogelijk naar private levenssfeer, publieke controle, ook bij rekening te houden de opgaven van de stad en en middelen leiden tot eigen inzicht in te thuis, maar ook in (deels) automatische met veranderende gelijke kansen samenwerking en solidariteit waarden en normen in richten. Regie op data. openbare ruimten. besluitvorming in de stad. het publiek debat. Digitale technologie & mensenrechten (IAMA): • Persoonlijk niveau [e.g. privacy en beveiliging] • Procedurele rechtvaardigheid [e.g. openbaarheid, transparantie, inspraak/tegenspraak] • Gelijkheid [e.g. gelijke behandeling, kansengelijkheid, inclusie/toegankelijkheid] • Vrijheid [e.g. keuzevrijheid, non-profilering, autonomie]

Actieplan Grip op Tech

25