Aanbiedingsbrief Monitor schoolloopbanen en evaluaties loting en matching nov 2021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 november 2021 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZD bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl

Onderwerp

Aanbiedingsbrief Monitor schoolloopbanen en evaluaties loting en matching

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte commissieleden, In de brief van 16 juni 2021 Beschrijvende analyse Centrale Loting & Matching 2021 informeerde ik u dat ik het belangrijk vind om op basis van onderzoek en feiten te kijken naar hoe de druk op het Centrale Loting en Matching systeem verkleind kan worden. Via deze brief bied ik u drie recent verschenen onderzoeken aan die relevant zijn in dit kader. Op basis van onder andere deze onderzoeken voer ik de komende tijd overleg met de schoolbesturen over de toekomst van de Centrale Loting en Matching en werken we aan afspraken om te komen tot duurzame oplossingen. Het betreft de volgende drie onderzoeken: 1. De factsheet Schoolloopbanen leerlingen Amsterdams voortgezet onderwijs van oktober 2021; 2. Evaluatie Centrale Loting en Matching 2015-2020; en 3. Tevredenheidsonderzoek Kernprocedure 2021. De factsheet schoolloopbanen laat vanaf het schooljaar 2009-2010 tot en met het schooljaar 20182019 een afnemende trend zien t.a.v. het aandeel vmbo-b adviezen. In dezelfde periode zien we het aandeel vwo-adviezen juist toenemen. Tevens wordt aandacht besteed aan de invloed van de schoolsluiting door COVID-19 op de schoolloopbanen van leerlingen in het VO. Uit het tevredenheidsonderzoek 2021 komt naar voren dat de betrokkenen over het algemeen tevreden zijn over de procedure en informatievoorziening van de Kernprocedure.

In het vervolg van deze brief licht ik de belangrijkste resultaten uit de voorliggende onderzoeken verder toe. 1. Factsheet schoolloopbanen a. Aanleiding en opzet Sinds 2012 monitort OIS de onderwijsloopbanen van middelbare scholieren in Amsterdam. De volledige schoolloopbanenmonitor wordt elke twee jaar herhaald. De basisopzet is om op belangrijke meetmomenten (basisschooladvies, niveau derde leerjaar en eindexamen) een aantal cohorten te volgen. In het tussenliggende jaar wordt door OIS een beperkt deel van de monitor

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 2 van 5

uitgevoerd, en gepubliceerd in de vorm van een factsheet. Daarnaast wordt het online dashboard schoolloopbanen van OIS aangevuld met de meest recente cijfers1. Gevolgen schoolsluiting De factsheet 2021 volgt de leerlingen uit cohort 2009 t/m 2018. Een deel van deze leerlingen heeft gevolgen ondervonden van de schoolsluiting in schooljaar 2019 – 2020 vanwege COVID-19. Gezien de vragen die momenteel leven over de effecten hiervan op de schoolloopbanen van leerlingen, is hier in de voorliggende factsheet gericht aandacht aan besteed. Het gaat hierbij om een eerste inzicht. Echter zal het pas op de lange termijn duidelijk worden wat de invloed is geweest van COVID-19 op de gehele schoolloopbanen van leerlingen in het VO. b. Onderzoeksresultaten Ontwikkeling basisschooladviezen  Vanaf het schooljaar 2009-2010 tot en met het schooljaar 2018-2019 is er een trend te zien waarbij het aandeel vmbo-b adviezen afneemt. In dezelfde periode zien we het aandeel vwo-adviezen juist toenemen.  In 2019 – 2020 is het aandeel leerlingen met een vmbo-t en een havo-advies iets gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Het aandeel vwo-adviezen is gedaald onder alle groepen leerlingen2. Deze daling is onder andere toe te schrijven aan het wegvallen van de eindtoets door de coronapandemie in 2020.

Basisschoolleerlingen hebben hierdoor geen gebruik kunnen maken van het recht op bijstelling van het advies op basis van de eindtoets. Deze daling heeft ook landelijk en in andere G4-steden plaatsgevonden.  Verder valt in datzelfde jaar op dat het aandeel adviezen voor praktijkonderwijs en vmbob, -k en -b/k is gestegen onder leerlingen van laagopgeleide ouders. Deze stijging is alleen terug te zien onder meisjes uit deze groep en hangt samen met de daling van de andere basisschooladviezen onder leerlingen van laagopgeleide ouders. Schoolloopbaan na drie jaar  Na drie jaar voortgezet onderwijs zien we dat een ruime meerderheid van de Amsterdamse leerlingen op het niveau van hun basisschooladvies zit. Van de leerlingen die in 2009 zijn gestart, zat zeven op de tien leerlingen (69%) drie jaar later op het niveau van hun basisschooladvies. Bij leerlingen die in 2018 zijn gestart, is dit aandeel gestegen naar ruim acht op de tien leerlingen (82%). Behaalde diploma’s door leerlingen in het VO  Ten opzichte van de andere G4-steden halen Amsterdamse leerlingen minder vaak een diploma op een hoger niveau dan het basisschooladvies. Dit kan deels worden verklaard doordat Amsterdam een hoger aandeel vwo-leerlingen heeft dan Rotterdam en Den Haag. Voor deze leerlingen is het niet mogelijk om een diploma te behalen op een hoger niveau dan hun vwo-basisschooladvies.

Voor Utrecht - met een gelijk aandeel vwo’ers – Het online dashboard is hier te vinden: https://data.amsterdam.nl/specials/dashboard/dashboardschoolloopbanen/400f5adf-a728-4a6d-8dfe-5d14866fb576/ 2 Data over de basisschooladviezen van het schooljaar 2020-2021 worden pas in december 2021 beschikbaar gesteld door het Centraal Bureau voor de Statistieken, daarom wordt er in deze factsheet alleen onderzoek gedaan naar de ontwikkeling in basisschooladviezen tot en met het schooljaar 2019-2020. 1

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 15 november 2021 Pagina 3 van 5

gaat deze verklaring niet op. In de volgende uitgebreide schoolloopbaanmonitor wordt nader onderzoek gedaan naar de verschillen binnen de G4. In schooljaar 2019-2020 lag het slagingspercentage fors hoger dan in eerdere schooljaren. Dit kan komen doordat het centraal examen werd afgelast vanwege de coronacrisis en leerlingen op basis van hun schoolexamens het diploma konden behalen.

2. Evaluatie Centrale Loting en Matching 2015-2020 a. Aanleiding en opzet In opdracht van de Amsterdamse schoolbesturen (OSVO) en de gemeente Amsterdam is er onderzoek gedaan naar de gevolgen voor leerlingen van het uitloten op een school van voorkeur in de periode 2015 – 2020. Het doel van dit onderzoek is om empirisch vast te stellen wat de gevolgen zijn voor leerlingen die geplaatst worden op een school buiten de top-1, top-3 en top-5. Hoe staan deze leerlingen ervoor? Concreet is hierbij gekeken naar wat de gevolgen zijn voor deze leerlingen ten aanzien van: - Schoolwisselingen - Studieresultaat - Schooltevredenheid - Studiegedrag - Maatschappelijke houding en persoonlijke ontwikkeling Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van administratieve data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om schoolwisselingen en studieresultaat in kaart te brengen. Om zaken als schooltevredenheid, maatschappelijke houding en persoonlijke ontwikkeling te onderzoeken, kregen de leerlingen via vragenlijsten verschillende stellingen over hun school of de maatschappij voorgelegd, waar zij hun mening op een schaal van erg oneens tot en met erg mee eens op konden geven. b.

Onderzoeksresultaten Schoolwisselingen Voor alle basisschooladviezen geldt dat er een groep leerlingen is die al aan het begin van het eerste schooljaar of vóór 1 oktober3 op een andere school zit, dan waarop ze geplaatst zijn. Ongeveer de helft van de leerlingen die dan van school wisselt, komt op een plek hoger op hun voorkeurslijst. Dit kan het gevolg zijn geweest van het gebruik van de reservelijsten (de reservelijst loopt af op de laatste dag van het schooljaar). Een kleinere groep leerlingen wijkt uit naar scholen buiten Amsterdam. Er zijn ook leerlingen die niet hoger op hun voorkeurslijst terecht komen, maar wel wisselen. Tenslotte toont het onderzoek aan dat schoolwisselingen vooral plaats vinden (voorafgaand) aan het eerste schooljaar. Studieresultaat en studiegedrag Met betrekking tot studieresultaat is de uitkomst dat uitgelote leerlingen net zo vaak hun school afronden op (minstens) het niveau van het basisschooladvies als leerlingen die op hun school van 3

Voor het onderzoek is data van de 1 oktober tellingen gebruikt in de periode 2015-2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 4 van 5

eerste voorkeur zijn geplaatst. Ook toont het onderzoek aan dat uitgeloot worden op school van eerste voorkeur geen nadelige gevolgen heeft op studiegedrag. Zo wordt in het onderzoek uitgelicht dat vmbo- en vwo-leerlingen meer tijd aan huiswerk besteden bij uitloting uit de top-1; en worden havo- en vwo-leerlingen minder vaak de les uitgestuurd in vergelijking met de leerlingen die wel op hun eerste voorkeur zijn geplaatst. Schooltevredenheid Onder havo- en vwo-leerlingen neemt schooltevredenheid af naar mate een leerling lager op zijn of haar voorkeurslijst is geplaatst. Leerlingen die niet op de school van eerste voorkeur zijn geplaatst, geven vaker aan op een andere school te willen zitten. Dit speelt het meest in het eerste jaar, maar verdwijnt in het tweede jaar voor havo-leerlingen en dit gevoel wordt voor vwoleerlingen minder sterk in de latere jaren. Het onderzoek toont daarnaast aan dat de ontevredenheid groter lijkt te zijn onder de vmbo- en havo-leerlingen, die buiten hun top-3 zijn geplaatst, dan bij vwo-leerlingen. Dit kan te maken hebben met (de diversiteit) in het aanbod. Voor alle basisschoolniveaus geldt dat uitloting echter geen invloed heeft op tevredenheid met het leven in het algemeen en met de kwaliteit van de lessen. Maatschappelijke en persoonlijke ontwikkeling In het onderzoek zijn aan leerlingen een aantal maatschappelijke stellingen voorgelegd.

Voor sommige leerlingen geldt dat uitgeloot worden van school van eerste voorkeur hun beeld op de maatschappij verandert; dit is vooral bij vmbo-leerlingen, maar ook vwo-leerlingen worden iets toleranter naar andere groepen. 3. Tevredenheidsonderzoek Loting en Matching 2021 a. Aanleiding en opzet Sinds 2016 wordt jaarlijks een tevredenheidsmeting uitgevoerd naar de Kernprocedure van het desbetreffende jaar. Bij dit tevredenheidsonderzoek ligt de nadruk op de uitvoering van de Kernprocedure en de tevredenheid van betrokkenen met het plaatsingssysteem. Ouders, leerlingen en betrokkenen uit het primair onderwijs (PO) en voorgezet onderwijs (VO) wordt naar hun ervaring gevraagd rond de voorlichting op de procedure, de oriëntatie op het aanbod, het proces van aanmelden en plaatsing en de procedure rond klachten en bezwaren. b. Onderzoeksresultaten Uit het tevredenheidsonderzoek 2021 komt naar voren dat de betrokkenen over het algemeen tevreden zijn over de procedure en informatievoorziening van de Kernprocedure. Zo wordt de communicatie over het ‘waarom’ van het systeem en hoe dit werkt als goed ervaren. Wel laat het tevredenheidsonderzoek zien dat de ondervraagde betrokkenen, door de optimaliseringsslagen (plaatsingsgarantie en staartverbetering) van afgelopen schooljaar, het lastiger vinden de procedure uit te leggen.

De respondenten geven aan dat het daardoor ogenschijnlijk minder eerlijk en transparant wordt. De fout die bij de uitvoering van de staartverbeteringsprocedure gemaakt is, heeft hier ook invloed op gehad. Daarnaast laat het onderzoek zien dat leerlingen andere (digitale) informatiemiddelen belangrijk vonden dat jaar. Normaliter blijkt dat de open dagen bij uitstek de belangrijkste informatiebron zijn. Afgelopen schooljaar waren de open dagen, door de lockdown, digitaal. Een ruime meerderheid gaf aan dat de informatie op de websites van de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 5 van 5

scholen het belangrijkste informatiemiddel was. Ook Informatiemiddelen zoals de Keuzegids en websites zijn goed beoordeeld. Het onderzoek sluit af met een aantal aanbevelingen, waarvan een deel is meegenomen in het opstellen van de nieuwe Kernprocedure. Zo wordt aankomend jaar digitaal aanmelden, dat vorig jaar tot stand is gekomen, in de Kernprocedure 2022 voortgezet. Tot slot Ik ben momenteel met het OSVO in gesprek over het vraagstuk rondom vraag en aanbod om tot duurzame oplossingen te komen voor de druk op de Centrale Loting en Matching na 2022. Het OSVO is gestart met het in kaart brengen van hoe procedurele verbeteringen aangebracht kunnen worden, maar ook hoe de optimalisatie van het onderwijsaanbod in relatie tot de vraag bewerkstelligd kan worden. De gemeente Amsterdam is nauw betrokken bij dit traject en ondersteunt de schoolbesturen hierbij. De inzichten uit de voorliggende onderzoeken zijn belangrijke input voor dit traject.

Met vriendelijke groet Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs Bijlagen 1. Schoolloopbaanmonitor VO 2021 2. Evaluatie centrale loting en matching 2015-2020 3. Evaluatie centrale loting en matching 2021 - Dialogic

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl