A - 9 Vluchtelingen en Ongedocumenteerden (14) Bijlage 1c. Raadsbrief vluchtelingenmonitor 2020 - getekend.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de raadscommissie WIO

Datum Bijlage(n)

3 november 2020 Stedelijk coördinatieteam asielzoekers en vluchtelingen Vluchtelingenmonitor 2020, Samenvatting vluchtelingenmonitor 2020

Onderwerp

Vluchtelingenmonitor 2020

Behandeld door

Geachte leden van de raadscommissie Werk, Inkomen en Onderwijs, De instroom van vluchtelingen is na een piek in 2015 en 2016 weer gestabiliseerd en ook het aantal nareizigers neemt af. Toch blijft de gemeente voor een grote uitdaging staan om de vluchtelingen die naar Amsterdam komen zo snel mogelijk te laten integreren en participeren. Sinds 2016 wordt u door middel van de vluchtelingenmonitor regelmatig geïnformeerd over de situatie van statushouders op het terrein van demografie, werk en inkomen, onderwijs en het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen. Hierbij biedt het college u graag de vijfde editie van de vluchtelingenmonitor aan. Naast bovengenoemde thema’s zijn er in deze editie van de vluchtelingenmonitor drie groepen statushouders uitgelicht: kinderen en jongeren, Eritrese statushouders en vrouwen. Daarnaast wordt er een vergelijking gemaakt met statushouders in Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven (G5). De Amsterdamse aanpak statushouders loopt vier jaar in 2020. In deze monitor is er daarom ook uitgebreider aandacht voor de duurzaamheid van de bemiddelingen naar werk die in het kader van de aanpak hebben plaatsgevonden. Daarbij wordt duurzaam gedefinieerd als minimaal 6 maanden onafgebroken werkzaam en structureel minimaal een jaar onafgebroken werkzaam. De cijfers in deze monitor zijn van voor de uitbraak van de COVID-19 pandemie.

Hoewel op dit moment nog niet duidelijk is wat de gevolgen van deze crisis zijn, raakt het ook de statushouders. Ze hebben achterstand opgelopen doordat het leren van de taal online langzamer gaat. Ook is het afnemen van inburgeringsexamen vertraagd. Eerdere maatregelen zoals het sluiten van de horeca en verbod op het uitvoeren van contactberoepen, treffen vluchtelingen relatief zwaar. Een derde van de banen betreft werk in de horeca. Bovendien werken veel vluchtelingen in tijdelijke en flexibele arbeidsovereenkomsten, waardoor geen werk ook al snel geen inkomen betekent. De vluchtelingenmonitor krijgt ieder jaar volgens het vaste systeem van OIS het jaartal van publicatie mee in de titel. De naam van deze monitor bevat daarom het jaartal 2020. De peildata die gebruikt worden in de monitor, zijn echter voornamelijk uit 2019. Dit zijn de meest recente beschikbare data.

Gemeente Amsterdam

Datum 3 november 2020 Pagina 2 van 5

In de samenvatting is een overzicht opgenomen met daarin de meest opvallende ontwikkelingen in vergelijking met de vorige editie van de vluchtelingenmonitor (vluchtelingenmonitor 2018). Deze ontwikkelingen zijn:  De instroom van statushouders in Amsterdam is verder afgenomen.  Het aandeel nareizigers onder de statushouders is toegenomen van een kwart naar een derde.  De arbeidsparticipatie onder statushouders blijft toenemen (dec 2017: 31%, jan 2020: 37%.), de uitstroom naar werk blijkt relatief vaak duurzaam (91% werkt na zes maanden nog steeds).  Mannen zijn nog steeds vaker werkzaam dan vrouwen (dec 2017: mannen 37% vs. vrouwen 18%; jan 2020: mannen 45% vs. vrouwen 19%).  De onderwijsdeelname van volwassen statushouders is toegenomen tussen 2017 en 2019. De toename is het grootst in de groep 27-34-jarigen: in 2017 volgde 4% onderwijs, in 2019 gaat het om 10%. Volwassen statushouders volgen veelal onderwijs op mbo-niveau.  Eritrese statushouders zijn vaker dan gemiddeld onder statushouders afhankelijk van bijstand (70% vs. 59%) . Ook eind 2017 was dit het geval. (76% vs.69%).  Sinds 2019 wordt het draagvlak onder Amsterdammers voor opvang en huisvesting van vluchtelingen jaarlijks gemeten. Daarvoor, toen de instroom van asielmigranten groter was, gebeurde dit periodiek.

Belangrijkste bevindingen uit de Vluchtelingenmonitor 2020 De vluchtelingenmonitor zoomt in op brede vraagstukken. De bevindingen betreffen statushouders die vanaf 2001 zijn ingestroomd. Dit is een bredere doelgroep dan die van de Amsterdamse aanpak statushouders (instroom 2013 of later). Het jaarverslag van deze aanpak concentreert zich in belangrijke mate op uitstroom uit de bijstand en begeleiding naar (parttime) werk, participatie en opleiding1. Dit zorgt ervoor dat de cijfers van de vluchtelingenmonitor niet zomaar te vergelijken zijn met de cijfers waarover in het jaarverslag van de Amsterdamse aanpak statushouders wordt gerapporteerd. Demografie  Op 1 januari 2020 telde Amsterdam 7.299 statushouders. Van de huidige statushouders zijn er 6.256 in 2015 of later naar Nederland gekomen. De totale groep statushouders is zeer divers qua herkomstlanden, waarbij een groot deel afkomstig is uit Syrië (43%) en Eritrea/Ethiopië (21%). Een derde van de recente statushouders is nareiziger.  27-44 jarigen vormen de grootste groep onder zowel de statushouders in totaal als onder de recente statushouders, onder de recente statushouders is het aandeel 18-26 jarigen ook relatief hoog.  Afgezet tegen het totaal aantal inwoners per wijk wonen er relatief veel statushouders in wijken in Nieuw-West, Noord en Zuidoost.

1

Het meeste recente jaarverslag van de Amsterdamse aanpak statushouders gaat over 2019 en is op 27 mei 2020 besproken in de commissie WIO.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 3 november 2020 Pagina 3 van 5

Werk en uitkering  37% van de statushouders is aan het werk. Een deel hiervan ontvangt daarnaast een bijstandsuitkering. Bijstandsafhankelijkheid daalt naarmate men langer in Nederland is. Ouderen en vrouwen hebben vaker een bijstandsuitkering.  62% van de Amsterdamse statushouders is afhankelijk van een bijstandsuitkering; dit is hoog in vergelijking met gemiddeld in Amsterdam.  91% van de uitgestroomde statushouders die zijn gaan werken is na 6 maanden nog werkzaam. Ze hebben wel vaker een flexcontract. Voorzieningengebruik  66% van de statushouders maakt gebruik van een jeugd-, zorg-of inkomensvoorziening, onder alle Amsterdammers is dit 13%. Een derde gebruikt meerdere voorzieningen. Vaak is dit een stapeling van inkomensvoorzieningen (87%); meestal een combinatie van levensonderhoud met een andere inkomensvoorziening .  Eritrese/Ethiopische statushouder gebruiken vaker voorzieningen binnen twee of meer domeinen (16%) dan de Syrische-en overige statushouders (beide 10%). Dit is onder alle groepen het vaakst een combinatie van inkomen met zorg.  Jonge statushouders gebruiken vaker een combinatie van voorzieningen in meerdere domeinen (20%) dan gemiddeld in Amsterdam (16%). Dit is altijd een combinatie van een jeugd-met een zorgvoorziening. Het tegenovergestelde geldt voor statushouders tussen de 18 en 69 jaar.

Zij gebruiken vaker een voorziening binnen één domein in vergelijking met hun leeftijdgenoten. Inburgering en onderwijs  Drie op de tien statushouders uit 2014 of daarna heeft het inburgeringsexamen afgelegd.  65% is nog bezig met het inburgeringstraject.  Ruim 2.000 statushouders volgen onderwijs; daarvan is iets minder dan de helft 18 jaar of ouder. De meeste van deze volwassen statushouders doen een opleiding op mbo-niveau. Kinderen en jongeren  Op 1 januari 2020 telde Amsterdam 1.155 jonge statushouders (0-17 jaar). Van deze huidige statushouders zijn er 1.097 in 2015 of later naar Nederland gekomen en komen voornamelijk uit Syrië, Eritrea of Ethiopië.  Van de totale groep statushouderkinderen die in 2014 of daarna een verblijfsvergunning kregen, is 80% als nareiziger naar Nederland gekomen.  Het grootste deel van de 4-17 jarige statushouders gaat naar school (96%). Van de middelbare scholieren volgt een klein deel praktijkonderwijs (3%), rond een kwart doet een vmbo-opleiding, 3% gaat naar de havo en nog eens 3% zit op het vwo.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 3 november 2020 Pagina 4 van 5

Eritrese en Ethiopische statushouders 2  Op 1 januari 2020 telt Amsterdam bijna 1.500 statushouders uit Eritrea en Ethiopië , hiervan zijn er 1.300 in 2015 of later naar Nederland gekomen. Deze statushouders zijn veelal jong (28% tussen de 18-26 jaar oud), man (62%) en alleenstaand (53%).  70% van de Eritrese/Ethiopische statushouder is afhankelijk van een bijstandsuitkering, dit is hoger dan gemiddeld onder statushouders (59%) in Amsterdam. Zij maken ook vaker gebruik van meerdere voorzieningen (41%) dan de totale groep statushouders (34%), dit is meestal een stapeling van inkomensvoorzieningen (81%). Vrouwelijke statushouders  34% van de statushouders in Amsterdam is vrouw.  Net als bij alle statushouders komen vrouwelijke statushouders voornamelijk uit Syrië (37%), gevolgd door Eritrea en Ethiopië (23%).  Bijna de helft van de vrouwelijke statushouders valt in de leeftijd 27-44 jaar (46%) en ruim de helft is als nareiziger naar Nederland gekomen (mannen: 20%).  De meeste vrouwelijke statushouders maken deel uit van een gezin (71% tegenover 29% van de mannen).  Vrouwelijke statushouders zijn vaker uitkeringsafhankelijk dan mannen: 70% heeft een uitkering tegenover 58% van de mannen. Over het totaal aantal uitkeringsgerechtigden is dit onderscheid 51% vrouwen en 49% mannen.

De cijfers in deze editie van de vluchtelingenmonitor laten eenzelfde trend zien als in eerdere rapportages die in de commissie WIO zijn besproken. 3 Een aandachtspunt bij de vrouwelijke statushouders blijft de arbeidsparticipatie, hierop zetten we extra in. Uiterlijk begin volgend jaar ontvangt u een beleidsbrief waarin nader wordt ingaan op de arbeidsparticipatie van vrouwelijke statushouders. Draagvlak voor opvangcentra  Bijna twee derde van de Amsterdammers vindt het een goed idee om vluchtelingen op te vangen in Amsterdam;  Ervaringen van Amsterdammers met opvang in de buurt zijn veelal positief of neutraal;  Meerderheid omwonenden opvanglocaties voor ongedocumenteerden vindt het goed dat ongedocumenteerden worden opgevangen in hun buurt. Asielaanvragen  De COVID-19 pandemie veroorzaakt een sterke afname van de asielinstroom.  In 2019 zijn er 29.435 asielaanvragen in Nederland gedaan.  Het aandeel aanvragen voor familiehereniging is gezakt naar 15% (2018:21%).  Syriërs vormen de grootste groep onder eerste asielaanvragen, Eritreeërs zijn niet langer meer één van de grootste groepen hierbij.  De meeste aanvragen voor familiehereniging worden gedaan door mensen uit Eritrea.

2

Tenzij anders aangegeven wordt in de vluchtelingenmonitor de herkomstdefinitie van het CBS gebruikt. Daarbij bepalen het geboorteland van de persoon en/of het geboorteland van de ouders het land van herkomst. Deze methode zorgt ervoor dat, in tegenstelling tot wanneer er gekeken zou worden naar nationaliteit, de groep die recent uit Eritrea is gevlucht deels wordt aangemerkt als zijnde van Ethiopische herkomst. 3 Gemeente Amsterdam, jaarverslag 2019 Amsterdamse Aanpak Statushouders en inburgering.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 3 november 2020 Pagina 5 van 5

Statushouders in Amsterdam ten opzichte van de andere grote steden (G5)  0,8% van de Amsterdammers is statushouder (vergelijkbaar met de andere G5-steden).  In Amsterdam wonen relatief veel mannelijke statushouders.  Onder de Amsterdamse statushouders zijn er in vergelijking met de G5 wat minder 0-17 jarigen en nareizigers.  In Amsterdam heeft 28% van de inburgeringsplichtigen het traject afgerond (rest G5: 31%-36%)  In Amsterdam zijn statushouders relatief vaak aan het werk: 36% van de statushouders tussen 18 en 66 jaar. In Nederland is dat ruim een kwart (26%). Vervolg De eerstvolgende monitor verschijnt in 2022.

Het college hoopt u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken, Diversiteit en Democratisering

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl