A - 7 Openbare Orde en Veiligheid (4) 01. Aanbiedingsbrief monitoren Top600 en Top400 2019.pdf

X

Gemeente Amsterdam

Bezoekadres Amstel 1011 PN Amsterdam Postbus 202 l000 AE Amsterdam Telefoon 14 ozo amsterdam.n1

Retouradres: Postbus zoz, l000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad

Datum

14 september 2020

Behandelend

5. van Grinsven en E. Pans, Actiecentrum Veiligheid en Zorg

ambtenaar Onderwerp

Resultaten en effecten van de aanpak Top600 en Top400 in 2019

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u de Monitoren Top600 en Top400 2019, waarin de inzet, resultaten en effecten van de aanpakken Top600 en Top400 in 2019 worden verantwoord. De jaarmonitoren zijn opgesteld door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ), dat verantwoordelijk is voor de uitvoering van beide aanpakken. Het AcVZ is het zorg- en veiligheidshuis van de regio Amsterdam-Amstelland. In deze netwerkorganisatie werken ruim veertig gemeentelijke, straf- en zorgpartners samen aan casuïstiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en sociaal domein. In deze brief schetsen wij, naast de resultaten en effecten van de Top600 en Tow° in 2019, ook enkele belangrijke ontwikkelingen. Voor de Top600 betreft dit de verbreding van de instroomcriteria van de aanpak met gewelds-, drugs- en wapendelicten. Deze verbreding is een van de maatregelen uit het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW), dat in 2019 is gestart en waarmee het college inzet op het tegengaan van de ontwrichtende gevolgen van drugshandel in de stad. Daarnaast schetsen wij ook kort de stand van zaken van de herijking van de Top400. Hierover bent u eerder geïnformeerd in de voortgangsbrief over het programma Positief Perspectief weerbaar opgroeien in Amsterdam.

Achtergrond Top600 en Top400 De aanleiding voor de start van de aanpak Top600 in 2011 was de toename van het aantal 'high impact crimes' (HIC): overvallen, straatroven, inbraken, zware mishandeling, openlijke geweldpleging, moord en doodslag. De situatie van de groep veelplegers van deze delicten bleek complex en hun problematiek vaak meervoudig. Zij plegen niet alleen steeds opnieuw delicten en komen herhaaldelijk in detentie, maar hebben ook veel problemen op het gebied van o.a. inkomen, schulden, huisvesting en zorg. Inmiddels zijn de criteria voor de Top600 verbreed:

Gemeente Amsterdam

Datum 14 september 2020 Kenmerk Pagina 2 van 7

behalve veroordeling voor HIC-delicten is nu ook veroordeling voor drugsgerelateerde (gewelds)delicten (DG -delicten) grond om een persoon op te nemen in de Top600. Het gaat hierbij o.a. om delicten als de handel in of productie van harddrugs, maar ook om geweld met of bezit van een vuurwapen. Tot deze verbreding is besloten vanwege de toenemende impact van drugsdelicten op het openbare leven, het daarmee gepaard gaande excessieve geweld in de openbare ruimte en de aantrekkingskracht van het snelle drugsgeld op jongeren. De aanpak Top400 is gestart in 2015. Dit is een integrale persoonsgerichte aanpak van jongeren en jongvolwassenen over wie grote zorgen zijn. Bij deze complexe doelgroep is het risico groot dat zij zonder ingrijpen afglijden in de criminaliteit. De Top400 is gebaseerd op de werkwijze van de Top600. De Top400 richt zich op jongeren van 12 tot 24 jaar (leeftijd bij instroom in de aanpak) met veel minder politiecontacten dan personen in de Top600. De criteria van de Topoo vereisen wel politiecontacten, maar minstens zo belangrijk zijn (een combinatie van) ernstige zorgsignalen zoals huiselijk geweld, schoolverzuim of het hebben van een jeugdreclasseringsmaatregel.

Bij zowel de Top600 als de Tow° gaat het om personen met problemen op veel verschillende leefgebieden, met in veel gevallen een beperkt verstandelijk vermogen, weinig zelfreflectie, een hoge mate van beïnvloedbaarheid door anderen en een weinig rooskleurig perspectief door de kwetsbare gezinnen en wijken waarin ze opgroeien. Ook de beperkte kansen die zij in de maatschappij krijgen of ervaren spelen daarin mee. Net als de beelden die zij kunnen hebben van wat een succesvol levenspad, een normaal inkomen of gezonde conflictoplossing is. In beide aanpakken werken organisaties uit de werelden van veiligheid, zorg en sociaal domein samen rondom de personen in de aanpak. ledere persoon in de aanpak krijgt een eigen regisseur, afkomstig van een van de kernpartners. Deze regisseur stuurt op goede afstemming en samenwerking tussen alle bij de personen in de aanpak betrokken instanties. De regisseur is 'de smeerolie' tussen alle organisaties, maakt een plan van aanpak op alle leefgebieden en stuurt op doorbraken voor de persoon die hij of zij in regie heeft. De Top600 en Top400 zijn effectief gebleken. Zo zijn vanaf het eerste jaar de recidivecijfers gunstig.

De recidive neemt substantieel af gedurende de regieperiode: concreet betekent dat dat personen die voordat zij in de aanpak werden opgenomen vaak delicten pleegden en met regelmaat werden gedagvaard (Top600) dan wel aangehouden door de politie (Topoo), dat aan het einde van de regieperiode aanzienlijk minder vaak doen. Andere gemeenten en zorg- en veiligheidshuizen vragen geregeld om advies en ervaringen met deze aanpak.

Resultaten van de aanpakken in 2019 Kenmerken Top600- en Top400-personen De Top600 bestaat begin 2020 uit 461 personen', waarvan twee vrouwen, met een gemiddelde leeftijd van 28 jaar. Ongeveer driekwart is jonger dan 30 jaar. Van de 461 personen voldoen er 389 alleen aan de HIC-criteria. 72 personen voldoen aan de DG -criteria, waarvan er 17 ook voldoen aan 1

Door nieuwe instroom in april 2020 staan er op dit moment 503 personen op de lijst.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 september 2020 Kenmerk Pagina 3 van 7

de HIC-criteria. Doorgaans zit ongeveer een derde van de Top600 in detentie (voor lange of korte tijd). De meeste Top600-personen wonen in stadsdeel Zuidoost of(Nieuw-)West, Gemiddeld zitten zij 2,5 jaar in de aanpak. Sinds de start van de Top400 in 2015 hebben 575 personen op de Top400-lijst gestaan. Begin 2020 bestaat de Top400 uit 264 personen, waarvan 18 vrouwen. Gemiddeld zitten zij al ruim een jaar in de aanpak (15 maanden). De gemiddelde leeftijd van de Top400 personen is momenteel 19 jaar. De jongste is 13 jaar, de oudste persoon is 26 jaar. Doelstellingen

Voor de Top600- en Top400-aanpak zijn drie doelstellingen geformuleerd: a.

Het verminderen en voorkomen van recidive;

2. Het toekomstperspectief van de persoon in de aanpak verbeteren; 3. Het verminderen en voorkomen van in- en doorstroom van de broertjes en zusjes. Ten aanzien van doelstelling 1, het verminderen en voorkomen van recidive en de recidivecijfers van 2019 kunnen wij u het volgende melden: Aanpak Top600 Voor de huidige Top600 is er in 2019 in totaal een recidivevermindering te zien van 45%. Ten opzichte van 2018 en 2017 is dit een lichte verbetering (2018: 41%, 2017: 35%). Voor de huidige Top600 is de recidivevermindering voor de HIC-delicten in 2019 gemiddeld so% (in 2018 was dit ook 50%, in 2017 was dit 47%). Opvallend is dat er (anders dan voorgaande jaren) voor overvallen geen afname, maar een lichte stijging te zien is (4%). De meeste overvallen door de huidige Top600-personen zijn gepleegd in het eerste jaar dat personen in de aanpak zitten (16x, 35%) en het vaakst in 2017 (12x, 25%) en 2018 (9x, 20%). Kijkend naar de stedelijke trend in de afgelopen jaren, zien we ook hier een lichte stijging in het aantal overvallen in 2017 en 2018 in Amsterdam. Met de Top600-partners wordt nog besproken of eventuele aanvullende maatregelen mogelijk en nodig zijn. Voor de huidige Top600 is gemiddeld een recidivevermindering op de DG-delicten te zien van 36%, het gaat hier met name om een afname van gewelds- en wapendelicten (respectievelijk 53% en 41%).

Voor drugsdelicten is er een lichte afname te zien (4%). Met de recente verbreding van de focus van de Top600 naar drugsgerelateerde (gewelds)criminaliteit beogen we in de komende jaren een grotere afname van deze delicten te bereiken. Voor de uitgestroomde Top600 is de totale recidivevermindering 59%. Dit is ongeveer gelijk aan de daling van de recidive in 2018 en 2017 (respectievelijk: 57% en 56%). Ook dit jaar is een flinke recidivevermindering specifiek voor de HIC-delicten van 81% te zien. Dit is nagenoeg gelijk aan 2018 en 2017 (2018: 81%, 2017: 82%). Het gemiddeld aantal politieregistraties per persoon per jaar is in 2019 ten opzichte van 2018 gedaald van 6,1 naar 5,2. Binnen de subgroepen van de Top600 is een verschil te zien in het soort incidenten waarvoor Top600-personen in 2019 zijn geregistreerd. Bij de HIC-instroomgroep gaat het vooral om mishandeling, overlast en overige vermogensdelicten, terwijl DG-instromers vooral

Gemeente Amsterdam

Datum 1.4. september 2020 Kenmerk Pagina 4 van 7

registraties hebben op het gebied van drugshandel, nepdope en mishandeling. Binnen Amsterdam vonden de meeste incidenten plaats in stadsdeel Centrum, terwijl de meeste Top600-personen wonen in stadsdeel Zuidoost of (Nieuw)-West. Aanpak Topoo Voor de Top400 geldt dat het gemiddeld aantal aanhoudingen per persoon per jaar van de huidige Top400 na de start van de regie in 2019 wederom lager is dan voor de start van regie. De Top400personen worden in 2019 gemiddeld 51% minder vaak aangehouden voor HIC-delicten, dus straatroof, winkelovervallen of woninginbraken (2018: 27% en 2017: 29%). De aanhoudingen voor DG-delicten dalen met 35%. Andere delicten dalen minder sterk, met 1i%. Top400-personen worden ook minder vaak gedagvaard voor een delict dan voor de start van de regie, namelijk 37% minder voor HIC-delicten, 27% minder voor DG-delicten en 17% minder voor overige delicten. Een derde van de huidige Top400-personen is sinds start van de regie helemaal niet meer aangehouden. Jongeren en jongvolwassen die in 2019 uit de Top400 zijn uitgestroomd, laten een daling in het aantal aanhoudingen zien van 63% daling voor HIC-delicten, 54% daling voor DG-delicten en 58% daling voor overige delicten. Het aantal dagvaardingen van de groep die reeds is uitgestroomd uit de Top400, daalt uiteraard sterker: een daling van 6o% voor HIC-delicten, een daling van 45% in totaal.

Opvallend genoeg daalt het aantal dagvaardingen van DG-delicten bij de uitstromers juist nauwelijks: 2%. Met de partners wordt nog gekeken naar een mogelijke verklaring hiervoor. In 2019 zijn er door de politie 1431 incidenten geregistreerd met een Top400-persoon. Dat is gemiddeld 51 4 incident per persoon (2018: 6,2 per persoon). Als het gaat om incidenten waarin Top400-personen verdachte zijn, dan waren dat vooral vermogensdelicten, drugshandel en straatroof. Met name de incidenten drugshandel zijn toegenomen sinds 2018. Er wordt in samenwerking met het programma WMWW nader ingezet op jongeren die het risico lopen af te glijden in de drugscriminaliteit. Ten aanzien van doelstelling 2, het verbeteren van het toekomstperspectief van Top600- en Top400 personen melden wij het volgende: Screenin gen Binnen de Top600 en Top400 is er veel aandacht voor de zorg die nodig is om een persoon aan te zetten tot duurzame gedragsverandering. Daar waar nodig en mogelijk wordt dit ondersteund vanuit een justitieel kader, bijvoorbeeld met gedragsinterventies, begeleiding of behandeling. Die 'stok achter de deur' is daarmee een belangrijk middel bij het voorkomen van recidive en het motiveren van een persoon om mee te werken aan het opgestelde plan van aanpak.

Met de GGDscreening worden (mogelijke) psychische problemen in kaart gebracht, waardoor de persoon naar de juiste hulpverlening kan worden begeleid. Ook levert het een bejegeningsadvies op dat de regisseur kan gebruiken bij de bejegening van de persoon. Daarnaast wordt bij de start van de aanpak met behulp van de zogenoemde Zelfredzaamheid-matrix (ZRM)2 voor alle leefgebieden in

2

De Zelfredzaamheid-Matrix is een meetinstrument dat is ontwikkeld door GGD Amsterdam en Gemeente Rotterdam

om het functioneren van personen op de belangrijkste leefgebieden van het dagelijks leven in kaart te brengen.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 september 2o2o Kenmerk Pagina 5 van 7

kaart gebracht welke problemen er spelen. Denk aan gezondheid, huisvesting, opleiding en inkomen, de thuissituatie, de relatie met hun ouders, partner en/of andere gezinsleden, de financiële situatie en dagbesteding. Mede op basis hiervan maakt de regisseur samen met de partners een plan van aanpak. Het beeld uit de GGD-screeningen en uit de ZRM is voor de Top600 over de jaren vrij constant. Zo hebben alle personen uiteraard contacten met politie en justitie (anders zaten ze niet in de aanpak). En het overgrote deel van de Top600-personen scoort laag op het hebben van een zinvolle dagbesteding (werk, opleiding, toeleiding naar werk). Dit benadrukt het belang van een intensieve inzet op de dagbesteding vanuit het Topi000-interventieteam van WPI (dat zich bezighoudt met werk, inkomen, dagbesteding en schulden voor personen in de Top600 en Top400). Ook hebben veel Top600-personen geen of een beperkt aantal personen om zich heen die steun kunnen geven of kunnen helpen zich te ontwikkelen. Hier wordt in de Top600 al veel aandacht aan besteed, maar met de partners wordt besproken of extra aandacht hiervoor nodig en mogelijk is. Het komt geregeld voor dat personen niet meewerken aan de screening. In 2019 zijn 92 (vasthoudende) pogingen gedaan om personen te motiveren om mee te werken aan screening door de GGD. In 2019 zijn 27 screeningen succesvol afgerond.

Van de huidige Top600lijst was eind 2019 56% gescreend. Eind 2018 was dat 70%. Met de partners wordt bekeken hoe het percentage screeningen weer verhoogd kan worden. Het algehele beeld van de Topoo uit de ZRM is over de jaren vrij constant. Zo hebben alle personen uiteraard contacten met politie. Het overgrote deel van de Topoo-personen scoort laag op het hebben van een sociaal netwerk, van een zinvolle dagbesteding en op maatschappelijke participatie. Inzet in detentie Bij Top600-personen die in detentie zitten, wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor terugkeer (een geldig ID -bewijs, dagbesteding, werk en inkomen, huisvesting, (toeleiden naar) zorg, de aanpak van schulden én het werken aan motivatie tot gedragsverandering). De regisseur wordt hierbij ondersteund door het programma Detentie en Terugkeer (eveneens ondergebracht bij het AcVZ). In 2019 is in totaal 337 keer een Top600-persoon uit detentie gekomen. Op basis van metingen bij 196 detenties zijn de leefgebieden voor en na detentie vergeleken: alle leefgebieden zijn tijdens detentie vooruitgegaan. Vooral dagbesteding, zorg en inzet op schulden zijn verbeterd door de inzet tijdens detentie. Tegengaan schoolverzuim Bij de Tow° en Top600 wordt het Topi000-leerplichtteam ingezet om schoolverzuim tegen te gaan.

Op drie peilmomenten ging het in 2019 gemiddeld met 41% van de Top400 goed op school (geen verzuim), en met 27% ging het niet goed op school (regelmatig verzuim). Vanuit WPI wordt met een speciaal interventieteam inzet gepleegd op de leefgebieden werk, inkomen, dagbesteding en schulden. Gemiddeld waren in 2019 139 Top400-personen in begeleiding bij WPI. Eind 2019 heeft het Interventieteam van WPI 265 Top600- en 32 ex-Top600-personen actief in begeleiding. Dit is 58% van de huidige lijst.

Gemeente Amsterdam

Datum 1.4 september 2020 Kenmerk Pagina 6 van 7

Ten aanzien van doelstelling 3, het verminderen en voorkomen van in- en doorstroom van de broertjes en zusjes, zien we het volgende: De (minderjarige) broers en zussen van Top600- en Top400-personen lopen een hoger risico zelf met de politie in aanraking te komen. Binnen de Top600 en Top400 zetten GGD Vangnet en het Preventief Interventieteam (PIT) actief in op het in kaart brengen van de (benodigde) hulpverlening en het actief begeleiden van minderjarige broertjes, zusjes en kinderen van de personen in de aanpak. Het PIT maakt een inschatting of er zorgen zijn of risicofactoren die maken dat het PIT betrokken zou moeten worden. Indien nodig worden er twee PIT-coaches aan een gezin gekoppeld. Daarnaast zijn ook Jeugdbescherming Regio Amsterdam, de William Schrikker Stichting en Leger des Heils Jeugdbescherming en Reclassering betrokken bij de hulpverlening aan minderjarige broertjes en zusjes van personen in de aanpak. In 2019 had het PIT gemiddeld 43 gezinnen en 94 kinderen van personen in de Top600 actief in begeleiding. Binnen de Top400 had het PIT in 2019 gemiddeld 52 gezinnen en i6o kinderen actief in begeleiding. 23% van de broertjes en zusjes van de huidige Top400-lijst was in 2019 actief in begeleiding bij JBRA. Ontwikkelingen binnen de aanpak Top600 en Top400

Verbreding criteria Top600 In 2019 zijn op basis van de nieuwe Drugs- en Geweldcriteria (DG) 56 personen ingestroomd in de Top600 aanpak3. Dit jaar wordt dan ook voor het eerst afzonderlijk gerapporteerd over plegers van DG-delicten. Uit analyse van de groep DG-instronners in 2019 is gebleken dat er grote overlap is (in achtergrond en problematiek) met de HIC-instromers. Het AcVZ is in 2019 met een pilot gestart, waarbinnen het werken met de DG-criteria zorgvuldig wordt gevolgd. Deze pilot loopt door in 2020. In de pilot wordt in beeld gebracht wat (anders of extra) nodig is om effectief regie te kunnen voeren op personen die instromen op basis van de DG-criteria. Daarnaast is in de pilot gestart met het ontwikkelen en uitproberen van nieuwe interventies voor deze doelgroep. Verder wordt onder meer verdere samenwerking met het Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) onderzocht en manieren om personen te ondersteunen die de wens hebben om uit de criminele wereld te stappen. Dit gebeurt in samenhang met het programma WMWW.

Herijking van de Topoo Onlangs bent u geïnformeerd over de voortgang van het programma Positief Perspectief. Weerbaar opgroeien in Amsterdam, dat erop gericht is om alle Amsterdamse jongeren veerkrachtig en met zelfvertrouwen en perspectief te laten opgroeien. Onderdeel van dit beleid is het verder vergroten van de effectiviteit van de Top400-aanpak. Hiermee zijn we in 2019 gestart. Dit doen we door in de Top400 meer wijkgericht te gaan werken, de aanpak in te zetten voor een bredere groep jongeren én de expertise en het netwerk van regisseurs hiervoor beschikbaarte maken. Dit jaar starten twee pilots waarbij Top400-regisseurs ingezet worden in de stadsdelen, wijkteams en op scholen. Ook voor jongeren die niet aan de huidige Top400-criteria voldoen. In de pilot scholen (in september 2020 gestart) worden vijftien tot twintig scholen ondersteund bij de aanpak van schoolveiligheidsproblennen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de 3

Vanwege nieuwe instroom in april 2020 staan er nu in totaal 93 personen op de Top600-lijst die voldoen aan de DG-

criteria.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 september 2020 Kenmerk Pagina 7 van 7

stadsdelen en (lokale) zorg- en veiligheidspartners. In deze pilot delen Top400-regisseurs hun kennis en expertise met scholen en lokale partners op het gebied van integraal werken, de aanpak van complexe casuistiek en de zorg voor 'forensische' jeugd (jongeren die met politie/justitie in aanraking komen). In de pilot wijkteams/stadsdelen wordt onder andere verkend hoe Top400regisseurs kunnen aansluiten bij de versteviging van het netwerk rondom risicojongeren en de zogenoemde 'geïntegreerde werkwijze' die met betrokken organisaties in het kader van Positief Perspectief wordt ontwikkeld. Ook wordt in overleg met de stadsdelen gekeken hoe Top400regisseurs kunnen worden ingezet bij bijvoorbeeld groepen jongeren in de stad die in een wijk voor ernstige overlast zorgen maar nog niet in de groepsaanpak zitten. Hierover leest u meer in de voortgangsbrief over Positief Perspectief van 25 augustus jl. Uit de jaarmonitor van de Top400 komen verschillende aandachtspunten naar voren die worden meegenomen in de uitvoering van het programma Positief Perspectief en de herijking van de Top400. Zo blijkt uit de monitor dat de personen in de Top400-aanpak het minst zelfredzaam zijn op o.a. sociaal netwerk en maatschappelijke participatie.

Regisseurs krijgen daarom een duidelijke rol bij bijvoorbeeld de toeleiding van Tomoo-personen naar het laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk (sociale basis) en jongerenwerk, in aanvulling op de zorg en begeleiding die zij vanuit de Top400 krijgen. Ook wordt in de herijking

Tow° gekeken hoe ouderbetrokkenheid verstevigd kan worden. Voor wat betreft de incidenten waarin Topoo-personen verdachte zijn, is sinds 2018 een toename van drugshandel te zien. In de herijking Tow° wordt in samenwerking met het programma WMWW daarom ook ingezet op jongeren die het risico lopen afte glijden in de drugscriminaliteit. De inzet van regisseurs in de pilot scholen bij de aanpak van schoolveiligheidsproblemen is hiervan een voorbeeld. Ook wapendelicten worden als aandachtspunt meegenomen in de herijking van de Tow°, in afstemming met de aanpak wapens.

Afsluiting De Monitoren Top600 en Top400 van 2019 laten wederom positieve resultaten zien. Samen met al haar netwerkpartners is het Actiecentrum Veiligheid en Zorg voortdurend bezig met het bijstellen en verfijnen van beide aanpakken. De aandachtspunten uit de monitoren van 2019 worden hierin meegenomen. Vanzelfsprekend blijven wij u periodiek over de effecten en resultaten van de Top600 en Topoo informeren. Met vriendelijke groet,

— Femke Halsema

Simone Kukenheinn

Burgemeester

Wethouder