A - 7 Democratisering (inclusief Bestuurlijk Stelsel) (10) 1_ Aanbiedingsbrief Rapportage pilotjaar buurtbudgetten_ondertekend.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Leden van de commissie KDD

Datum Behandeld door

5 november 2020 Kim de Jong, CTO-Innovatieteam, kim.jong@amsterdam.nl

Bijlage Onderwerp

Aanbiedingsbrief Rapportage pilotjaar buurtbudgetten

Geachte leden van de commissie KDD, In het Coalitieakkoord: ‘Een Nieuwe Lente, Een Nieuw Geluid’ heeft dit college ingezet op het verleggen van zeggenschap naar en het versterken van eigenaarschap bij de bewoners van Amsterdam. Op pagina 58 wordt dit als volgt verwoord: Bewoners hebben net zulke goede, zo niet betere, ideeën als het stadsbestuur. Wij streven naar een open en transparant bestuur, een naar buiten gerichte organisatie die open staat voor maatschappelijk initiatief en een gebiedsgerichte werkwijze. We voelen het als onze verantwoordelijkheid om de zeggenschap van bewoners te vergroten. Niet door nieuwe stelsels maar door met de stad het gesprek en debat aan te gaan over hoe dat kan. Het college ziet participatief begroten (buurtbudgetten en buurtbegroten) als belangrijk instrument om dit gesprek /de dialoog over wat de behoefte is in de buurt aan te gaan: het gesprek tussen buurtbewoners, het ontwikkelen van plannen en de gezamenlijke beslissing over de herverdeling/besteding van overheidsgeld. In 2019 is in de stadsdelen Noord, Nieuw-West, Zuidoost, Centrum en West geëxperimenteerd met de buurtbudgetten. In deze brief en bijlagen brengen we de opbrengsten van die experimenten in beeld. Uit de ervaringen bij de pilots willen we lessen trekken die we verwerken in het nog op te stellen stedelijk kader buurtbudgetten.

Om optimaal lering te kunnen trekken uit het pilotjaar zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd. Deze treft u als bijlage bij deze brief aan:  De rapportage effecten van het pilotjaar buurtbudgetten bevat een uitgebreide beschrijving van de verschillende manieren waarop buurtbudgetten en buurtbegroten (voorbereiding, keuze en uitvoering) zijn uitgevoerd en een overzicht van de in het pilotjaar gerealiseerde resultaten.  Het document ‘Buurtbudgetten en community building’ biedt de uitkomsten van een onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam naar de vraag op welke wijze buurtbudgetten zo goed mogelijk kunnen bijdragen aan community building. Het onderzoek bevat aanbevelingen over de inrichting van het proces en de rol van de overheid. Het onderzoek gaat over de buurtbudgetten zoals die zijn uitgegeven in de stadsdelen Noord, Nieuw-West, Zuidoost, Centrum en West. In het onderzoek is het accent gelegd op

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 2 van 11

  

Zuidoost, in de rapportage wordt apart aandacht gegeven aan hoe het proces daar is ingericht en hoe het democratisch karakter is vormgegeven. Het document ‘Inzichten Amsterdammers, Maak je Stad’ is het resultaat van een leerprogramma uitgevoerd door de Waag, Kennisland en Pakhuis de Zwijger tijdens het proces van buurtbudgetten in verschillende ontwikkelbuurten. De rapportage risicoanalyse van Bureau Integriteit focust op de governance rond de buurtbudgetten in de G-buurt. Deze risicoanalyse is opgesteld vanwege het incident met de ontvreemding van gemeenschapsgeld. In de bestuurlijke reactie op deze rapportage wordt ingegaan op deze risico analyse en de geleerde lessen.

In deze brief treft u allereerst een korte toelichting op het onderscheid tussen buurtbegroten en buurtbudgetten en op de begrippen zeggenschap en eigenaarschap. Hierna volgt een overzicht van de voornaamste opbrengsten van het pilotjaar buurtbudgetten. In de volgende fase van buurtbudgetten willen we toe naar een beperkt aantal toepassingsvormen. Deze verschillende toepassingsvormen lichten we in paragraaf 3 toe. Daarbij wordt ook inzichtelijk gemaakt hoe de verschillende modellen bijdragen aan de doelstellingen van het instrument buurtbudgetten. Onder ‘hoe nu verder’ wordt tot slot ingegaan op de lessen die het pilotjaar heeft opgebracht voor het op te stellen stedelijk kader buurtbudgetten dat ik u begin komend jaar zal aanbieden. Buurtbegroten en buurtbudgetten Van belang is het historische onderscheid tussen buurtbegroten en buurtbudgetten, gelet op de ontstaansgeschiedenis, het relevante beleidskader en de wijze van financiering. Buurtbegroten omvatten experimenten die door stadsdelen zijn geïnitieerd, zoals West begroot en Centrum Begroot. West Begroot is in 2018 als experiment gestart en Centrum Begroot in 2019. De financiering vindt plaats vanuit de stadsdeelbegroting. De doelstelling van buurtbegroten is het vergroten van zeggenschap van bewoners over de besteding van overheidsgeld.

In essentie draaien beide definities echter om hetzelfde principe: het verleggen van zeggenschap en/ of eigenaarschap van besteding van belastinggeld door participatief begroten. De buurtbudgetten zijn gestart in specifieke stadsdelen met daarbinnen aangewezen ontwikkelbuurten. Dit betreft sociaaleconomische kwetsbare buurten, waar de buurtbudgetten als samenlevingsopbouwinstrument kunnen fungeren. Het plan van aanpak buurtbudgetten formuleert hiervoor ook specifieke doelstellingen zoals dialoog, inclusie, zeggenschap, eigenaarschap, sociale cohesie en politiek-bestuurlijk vertrouwen.

Wat zijn zeggenschap en eigenaarschap? Om meer eenduidigheid te krijgen in de gehanteerde begrippen in het Coalitieakkoord en het Stedelijk PvA Buurtbudgetten zijn op basis van literatuuronderzoek de begrippen zeggenschap en eigenaarschap nader gedefinieerd. De nadere definities zijn noodzakelijk om meer te kunnen zeggen over de effecten van het pilotjaar buurtbudgetten. Zeggenschap is de mate van invloed op bepaalde besluitvorming: de Bevoegdheid en verantwoordelijkheid voor het zelf nemen van besluiten en het uitvoeren van besluiten (vrij naar Edelenbos, 2015). Zeggenschap gaat om de daadwerkelijke invloed op een proces en de uitkomsten (in dit geval) buurtbudgetten: spelregels, thema’s, keuze buurtplannen en uitvoering daarvan. Het herverdelen van macht en middelen.

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 3 van 11

Eigenaarschap gaat om het verantwoordelijk voelen voor datgene wat je bezit of wat je onderneemt (RMO, 2013). Het gevoel dat iemand ervaart jegens een object (of publieke ruimte, buurt) welke niet van juridisch van hem is, maar welke wel wordt ervaren als zijnde eigendom en ook zo wordt behandeld in de zin van zeggenschap, beschikking en genot (Rieuwerts, 2014). Mentaal eigenaarschap ontwikkelt zich in situaties waarin een persoon mentale energie in een activiteit investeert. Bijvoorbeeld wanneer iemand zich inzet voor een bepaalde verandering van een situatie. (vrij naar Breiting, 2008) Manieren om eigenaarschap te meten zijn, de mate waarin bewoners: controle hebben over de buurt (zeggenschap & verantwoordelijkheid), een band hebben met de buurt (sociale cohesie en verantwoordelijkheid) en bereid zijn te investeren in de buurt -tijd, geld etc.- (zeggenschap en verantwoordelijkheid nemen). 2

Opbrengsten pilotjaar 2019

Het pilotjaar van buurtbudgetten en buurtbegroten heeft veel moois opgeleverd. Zo zijn er rond de 700 plannen van bewoners ingediend/verwerkt in een buurtplan. Hiervan zijn er nu (na haalbaarheidstest en begrootmoment) 159 plannen in uitvoering/gerealiseerd en staan er nog vele tientallen op de rol om uitgewerkt te worden. Daarnaast hebben naar schatting rond de 70.000 Amsterdammers op een manier een bijdrage geleverd aan het proces. Dit door plannen in te dienen, campagne voor hun plan te voeren, met medebuurtbewoners in gesprek te gaan over de toekomst van de buurt en wat er nodig is, een plan te liken, online/offline te begroten, en individueel of samen met medewerkers van de gemeente te werken aan de uitvoering van een plan. Uit evaluaties van de stadsdelen en gesprekken met initiatiefnemers blijkt dat met buurtbudgetten en buurtbegroten er Amsterdammers bereikt worden die niet eerder bereikt werden door de gemeente. En dat contact tussen planindiener en gemeente bijdraagt aan wederzijds begrip. Zoals verwoordt door een geïnterviewde initiatiefnemer: ‘ik heb een menselijker beeld van de gemeente’. Ook komt naar voren dat initiatiefnemers meer contact hebben met hun buren en zich meer betrokken voelen bij hun buurt (eigenaarschap).

Thema’s, plannen en uitvoering In de ontwikkelbuurten Kleine Wereld, Bloemenbuurt, Slotermeer Noordoost, G-buurt, K-buurt hebben bewoners samen met het stadsdeel de spelregels van het proces en thema’s bepaald. Een aantal zaken vallen op wanneer er gekeken wordt naar de inrichting van het proces en het type plannen dat worden ingediend. In processen waarbij bewoners gevraagd werden zelf de thema’s te bepalen (zoals in Zuidoost, Noord en Nieuw West) was veel aandacht voor sociale thema’s zoals eenzaamheid/ontmoeting, jeugd en armoede. In processen waarbij bewoners werden betrokken in de planindien-fase (zoals West Begroot en Centrum Begroot) is er meer aandacht voor het verbeteren van de leefbaarheid (groen, duurzaam) van de buurt.

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 4 van 11

Gebied en budget Thema’s

Ingediende plannen1

Verkozen plannen

Uitvoering *Belemmeringen vanwege Corona *Budgetten nog niet altijd toegekend *Fysieke projecten in de uitvoering * Soms zijn initiatiefnemers al gestart op een andere wijze

Kleine Wereld Buikslotermeer Noord2 250.000 euro

Jeugd Sport Ongedierte Armoede Eenzaamheid Groenonderhoud

€54.000 €33.000, €39.000 €52.000 €37.000 €35.000

13 13 3 7 9 6

5 5 2 6 5 3

Bloemenbuurt Noord3 250.000 euro

Ontmoeting Groen Jeugd

€115.000 €82.000 €53.000

14 10 11

8 8 11

Slotermeer Noordoost4 500.000 euro

Veilige, groene en prettige buurt. Cultuur en kansen creëren. Samen dingen doen

144 plannen ingediend, 40 door na haalbaarheidstoets

13

G-buurt5 250.000 euro

Onderwijs, Sociale Cohesie, Alleenstaande mannen, Arbeid en werk Buurthuizen, Schoon en heel, Handhaving, Woningnood, Drugs- problematiek Armoede, Eenzaamheid ouderen

Integraal buurtplan

Integraal buurtplan

Diverse activiteiten op het gebied van communicatie, mobilisatie en versterking zelforganisatie van de Stichting

K-buurt6 250.000 euro

Jongeren, Veiligheid Sport, Zorg, Ouderen Cultuur, Armoede Onderwijs, Ondernemerschap

Integraal buurtplan

Integraal buurtplan

Zie tussenrapportage van mei 2020

Buurtbudgetten West 500.000 euro

Werkt zonder thema’s, budget gelijk verdeeld over 4 buurten. Plannen indienen kan het hele jaar door. Toekennen gebeurt in samenwerking met regiegroepen bestaande uit bewoners.

78

47 plannen Uitvoering ligt deels stil hebben vanwege corona budget toegekend gekregen

1

Indien haalbaarheidstoets of selectie, na haalbaarheidstoets of selectie uiteindelijk voor stemming ingediend

2

https://buurtbudgetkleinewereld.amsterdam.nl/

3

https://buurtbudgetbloemenbuurt.amsterdam.nl/

4

https://buurtbudgetsno.amsterdam.nl/

5

https://g-buurtzo.nl/buurtplan-g-buurt/

6

https://bit.ly/tussenrapportagekbuurt

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 5 van 11

Gebied en budget Thema’s

Ingediende plannen1

Verkozen plannen

Uitvoering

Centrum Begroot Geen thema’s van te voren 2019 Heel vastgesteld stadsdeel 200.000euro

144 plannen ingediend, 53 plannen door na haalbaarheidstoe ts

12

In uitvoering. Enige belemmering door corona.

West Begroot 2019 Heel stadsdeel. 300.000euro

Thema’s bepaald door DB en stadsdeel-commissie: groen, diversiteit, duurzaam

216 plannen ingediend, 167 plannen door na haalbaarheidstoe ts en selectie stadsdeelcommis sie

14 (7 10 uitgevoerd, 3 in groen, 5 uitvoering, 1 ingetrokken duurzaam diversiteit 1)

West Begroot 2020 Heel stadsdeel. 300.000euro (afgerond februari 2020)

Thema’s groen, diversiteit, duurzaam

112 plannen ingediend, 30 plannen door na haalbaarheidstoe ts en selectie stadsdeelcommis sie

14 (8 Uitvoering loopt, deels groen, 4 belemmerd door corona duurzaam diversiteit 2)

Betrokkenheid Gebied

Plannen

Unieke bezoekers website

Stemmers (absoluut en percentage buurt/stadsdeel)

Aanwezig participatiemom enten (kick-off, gespreks-tafels, stemfestival etc.)

Kleine Wereld Noord

64

647 (stemfase)

Bijna 10%, 426 personen negen jaar of ouder

Bijeenkomsten: tussen de 50 en 60 personen Stemfestival: 125

Bloemenbuurt Noord

50

391 (stemfase)

10%, 216 personen 12 jaar en ouder

Bijeenkomsten: 60 Buurtbudgetfesti val: 100

Slotermeer Noordoost

144

7.600 unieke bezoekers. 1273 mensen hebben plannen geliked (planindienfase) 3.400 unieke bezoekers

15,2%, 1273 van 12 jaar en ouder uit de buurt heeft begroot.

400 bij selectieavond, 50 bij spreekuren/stemf eest, 100+ aangesproken op straat met de

Extra/demografische gegevens van stemmers/andere betrokkenen

Uit de enquête blijkt dat 80% van de planindieners geen bewonersavonden bezoekt /(nog) niet actief is in participatietrajecten van de gemeente en dat 50% een migratieachtergrond

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 6 van 11

Gebied

Plannen

Unieke bezoekers website

Stemmers (absoluut en percentage buurt/stadsdeel)

(stemfase)

Aanwezig participatiemom enten (kick-off, gespreks-tafels, stemfestival etc.)

Extra/demografische gegevens van stemmers/andere betrokkenen

buurtbus

heeft. +/- 50 actief in regiegroepen

Buurtbudgetten 78 West

Platform beschikbaar gesteld aan heel West eind 2019

N.v.t.

+/- 28 regiegroepbijeen komsten door heel West per jaar

Centrum Begroot 2019

144

24.500 (planindienfase) 20.000 (stemfase)

14.254 personen 18,7 % 18+ heeft begroot

N.v.t.

West Begroot 2019

216

28.000 (plan indienfase) 20.083 (stemfase)

14.730, 11,72% 18 jaar en ouder

N.v.t.

West Begroot 2020

112

11.756 hebben plannen geliked. 24 182 (stemfase)

12 864, 9,93 % 18 jaar en ouder

N.v.t.

Aantal nationaliteiten gestemd: 143

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 7 van 11

3

Drie modellen

Met oog op de doorontwikkeling van het instrument buurtbudgetten/ participatief begroten in de toekomst is het wenselijk om toe te werken naar een beperkt aantal toepassingsvormen. Dit om te voorkomen dat elk stadsdeel opnieuw het wiel hoeft uit te vinden. Op basis van een analyse van het pilotjaar vallen drie modellen te onderscheiden. In de praktijk zijn er op detailniveau soms verschillen tussen de aanpakken vertegenwoordigd in de verschillende modellen aangezien het ook lokaal maatwerk betreft. Hieronder volgt een beschrijving per model en in hoeverre elk buurtbudget ‘model’ bijdraagt aan de doelstellingen zoals die geformuleerd zijn door het bestuur van Amsterdam. In het Stedelijk Plan van Aanpak Buurtbudgetten zijn deze doelstellingen als volgt gespecificeerd:  Meer dialoog tussen bewoners op gang brengen over wat nodig is en wat zij verwachten (deliberatie en sociale cohesie)  Meer verantwoordelijkheid en betrokkenheid van bewoners bij hun buurt (eigenaarschap)  Iedereen mee laten beslissen over investeringen die hun eigen woon- en leefomgeving verbeteren (betrokkenheid, sociale cohesie en zeggenschap)  Grotere betrokkenheid van de buurt onderling te organiseren door participatief te begroten (betrokkenheid, sociale cohesie en zeggenschap) Draagvlak en vertrouwen voor het stadsbestuur stimuleren door zeggenschap bij bewoners te  leggen (politiek vertrouwen)

Korte beschrijving per model A. “Amsterdam begroot”. Kenmerken: schaalgrote stadsdeel, online, beperkte zeggenschap relatief grote groep mensen, impact op eigenaarschap minimaal. Kwaliteit uitvoering plannen door stadsdeel cruciaal voor toename politiek vertrouwen. B. Model B is een mengvorm waarin co-creatie van het proces centraal staat. Kenmerken: schaalgrote (ontwikkel)buurt, on en offline, intensieve ambtelijke regie/begeleiding, continue dialoog draagt bij aan wederzijds begrip, vergaande overdracht van zeggenschap aan relatief kleine groep mensen, toename van eigenaarschap. C. “Community based begroot”. Kenmerken: schaalgrote (ontwikkel)buurt, vergaande overdracht van zeggenschap over proces en uitvoering plannen, belang aanwezigheid actieve en inclusieve community.

Model A ‘Amsterdam begroot’ Processtappen: Spelregels vooraf bepaald door stadsdeel, zonder thema’s/thema’s vooraf bepaald, stadsdeel verdeeld budget vooraf, plannen insturen online (offline ondersteuning), verzamelen steun in de vorm van ‘likes’(online), haalbaarheidstest (intern), stemperiode met competitie-element (online). Model A valt positief op als het gaat om de mate van betrokkenheid in de vorm van het absolute aantal mensen dat een bijdrage levert door online te begroten. Dit is een natuurlijk gevolg van de schaalgrote waarop het proces wordt toegepast, namelijk het hele stadsdeel. Mede door deze schaalgrote en het gegeven dat bewoners geen invloed hebben op het ontwerp van het proces (spelregels staan al vast) biedt dit model weinig ruimte voor dialoog/deliberatie tussen bewoners over wat zij nodig achten. Deze relatief beperkte mate van zeggenschap betekent dat dit model het minst lijkt bij te dragen aan een toename aan community-building en het gevoel van eigenaarschap van bewoners over het stadsdeel/hun buurt. Door de hiervoor genoemde punten wordt de kwaliteit en snelheid van uitvoering van de plannen (waarvoor de verantwoordelijkheid veelal overwegend bij

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 8 van 11

het stadsdeel ligt) van doorslaggevend belang voor de mate waarin dit model bijdraag aan politiek vertrouwen.

Model B Co-creatie Processtappen: Stadsdeel bepaald deelnemende buurt/gebied, stadsdeel en bewoners bepalen in co-creatie spelregels, stadsdeel en bewoners bepalen thema’s of bewoners bepalen thema’s, bewoners verdelen budget over thema’s, plannen indienen (on- en offline), verzamelen steun in de vorm van ‘likes’ (on- en offline), haalbaarheidstest (intern), stemperiode met competitie-element (online en offline) of doorlopende aanvragen zonder competitie-element (buurtbudgetten West). Dit ‘model’ kan gezien worden als een tussenvorm waarbij het stadsdeel samen met bewoners in cocreatie besluit over het procesontwerp (de spelregels) en de bewoners de keuze geeft zelf thema’s te bepalen en budget over de thema’s te verdelen. Het stadsdeel faciliteert op buurtniveau een doorlopend proces van dialoog en het maken van keuzes over welke investeringen van belang zijn in de buurt. Door deze vergaande overdracht van zeggenschap draagt dit model zeker bij aan een toename van een gevoel van eigenaarschap over de buurt. Hierbij is de positie van de buurtbewoners die ervoor kiezen een actievere rol op zich te nemen, dit in de vorm van regiegroepen/ hoe-dan-groep, een punt van aandacht.

Van belang is hierbij bijvoorbeeld in hoeverre deze groep breder draagvlak geniet in de buurt, in hoe verre zij een afspiegeling vormen van de buurt en hoe veel ruimte er is voor de toetreding/inbreng van buurtbewoners die niet tot deze groep behoren. Een tweede aspect om rekening mee te houden bij dit model is de afweging tussen de (significante) ambtelijke inzet bij de begeleiding van dit proces t.o.v. de (intensieve) betrokkenheid van een relatief kleine groep mensen op buurtniveau.

Model C Community based begroot Processtappen: Stadsdeel bepaald deelnemende buurt/gebied, stadsdeel en buurtcollectief bepalen in co-creatie spelregels, buurtcollectief bepaald middels met de buurt opgesteld buurtplan thema’s en verdeling budget over thema’s/ activiteiten, buurtcollectief bepaald welke activiteiten wanneer worden uitgevoerd en voert deze in sommige gevallen zelf uit. In de model staat de nadruk op community-building en het versterken/uitbreiden van de positie van bewoners verenigd in buurtcollectieven centraal. Een manier om dit te doen is door een al langer actief buurtcollectief middelen te verschaffen om daarmee activiteiten uit een met de buurt opgesteld buurtplan te realiseren. Een andere mogelijkheid is om buurtbudgetten in te zetten op het (top-down) faciliteren van de zelforganisatie van buurtbewoners richting de vorming van een buurtcollectief in buurten waar geen actief buurtcollectief aanwezig is. Dit proces vereist intensieve ambtelijke ondersteuning en inzet van een partij als Stichting !Woon gericht op het (verder) professionaliseren van een buurtcollectief (opbouwwerk). Het is de vraag hoe geschikt dit model is in buurten waar geen actieve community aanwezig is voor de start van het proces.

In dit model staat het eigenaarschap en zeggenschap over de toegekende buurtbudgetten van buurtorganisaties- of communities centraal qua spelregels, planvorming en uitvoering. De aangewezen community ontvangt het buurtbudget in de vorm van een subsidie bestaande uit tranches. Zij bepaalt verder grotendeels waaraan ze het budget wenst uit te geven volgens het zelf opgestelde buurtplan en via zelf te organiseren activiteiten en doet tenslotte verslag van de besteding en bereikte resultaten. Net als bij het voorgaande besproken tweede model blijft representatie van de buurt, de mate van inclusiviteit en draagvlak een aandachtspunt bij deze – relatief autonome - communities. Een ander punt van aandacht is de vraag aan wie (stadsdeel,

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 9 van 11

bestuur/(kern)groepleden/ buurt) en op welke wijze een buurtcollectief verantwoording aflegt over gemaakte keuzes en de besteden middelen.

Wat werkt in welk type buurt? A. Model A werkt het best op stadsdeelniveau waarbij grote groepen bewoners directe, relatief beperkte, zeggenschap wordt gegeven. In dit model krijgen alle bewoners van het stadsdeel de mogelijkheid directe invloed uit te oefenen op de herverdeling van middelen via buurtbegroten. Dit zonder dat zij hierbij invloed hebben op het proces en zonder een focus op de noodzaak van het versterken van sociale cohesie en/of communitybuilding. Dit kan in allerlei online en/of offline varianten. De meest eenvoudige is om dit volledig online te doen. Te verdelen budgetten kunnen stadsdeelbreed verdeeld worden of binnen een specifiek aangewezen buurt waar zeggenschap en eigenaarschap van bijzonder belang is. Bijvoorbeeld in buurten waar een herinrichting van de openbare ruimte is geagendeerd of in buurten die langdurig zijn geconfronteerd met bouwwerkzaamheden. Buurtbegroten kan op deze wijze ook bijdrage aan politiek vertrouwen. B. Model B werkt het best op buurtniveau in stadsdelen met buurten met weinig sociale cohesie. In stadsdelen met (ontwikkel)buurten met weinig sociale cohesie en/of geen of weinig actieve communities, houdt het stadsdeel de regie op het proces van buurtbudgettering.

Het stadsdeel zet hierbij intensief in op een mix van offline en online methodes om zoveel mogelijk verschillende bewoners te betrekken bij en mee te laten beslissen over de inrichting van het proces van buurtbudgettering. Indien mogelijk dragen de wel aanwezige communities bij aan de activering van de bewoners en het agenderen van thema’s en vraagstukken uit de buurt. Of zorgen de ontstane netwerken geactiveerd door het buurtbudget voor meer sociale cohesie. De kracht van dit model is dat op dat schaalniveau wordt georganiseerd waarmee de bewoners zich kunnen identificeren. Kortom, model B leent zich in eerste instantie voor buurtgewijze inzet en niet zozeer voor een stadsdeelbrede inzet. Punt van aandacht bij dit model is welke rol er is voor de ontstane netwerken nadat het buurtbudgetproces is afgerond. C. Het model C ‘Community based begroot’ werkt het best op buurtniveau in stadsdelen met buurten met grotere sociale cohesie en actieve communities7 In stadsdelen met (ontwikkel)buurten met grotere sociale cohesie en actieve, duurzame, communities kan het stadsdeel de regie over de buurtbudgettering delegeren aan zo’n community of verschillende communities, dan wel de initiatieven van zo’n community faciliteren (overheidsparticipatie).

Belangrijke voorwaarden om het proces van verdeling en het uitgeven van budgetten door een community te laten doen is dat sprake is van een stabiele en professionele organisatie met draagvlak in de buurt die ook in staat is de doelstellingen van buurtbudgettering te realiseren en zich daarover te verantwoorden. 7

In een analyse van de HvA wordt nader ingegaan op de vraag in hoeverre de verschillende vormen van buurtbudgetten invloed hebben op community-building (deze analyse wordt nagezonden).

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 10 van 11

Het proces van buurtbudgettering kan op de volgende manieren worden vormgegeven: a. Het budget gaat rechtstreeks van gemeente naar één of meerdere communities. De community bepaalt met/namens de buurt de prioriteiten die van belang zijn voor de buurt en op welke wijze en waaraan het buurtbudget concreet besteed wordt. Hierbij is van groot belang dat de community groot draagvlak heeft in de buurt, het bereik van bewoners groot is (inclusiviteit) en dat de leden van de community daadwerkelijke invloed hebben op de prioritering en besteding van buurtbudgetten. Dit vraagt eveneens om een democratische structuur van communities, bijvoorbeeld in de vorm van een buurtcoöperatie, waarbij checks and balances zijn ingebouwd tussen bestuur en leden van de community. Ook dient de mogelijkheid van horizontale (financiële) verantwoording naar de buurt in de toekomst verkent te worden. b. Eén of meerdere communities organiseren het proces van buurtbudgettering voor de hele buurt. In deze variant ligt de organisatie en besteding van buurtbudgetten in handen van communities, aangesloten leden en buurtbewoners. De community prioriteert en besteedt niet zelf als organisatie het budget, maar zij draagt zorg voor de inrichting van het buurtbudgetproces, waaraan potentieel alle buurtbewoners kunnen deelnemen. Op deze wijze zijn de doelen van representativiteit en inclusiviteit geborgd.

Het stadsdeel kan in deze vorm ook instructies geven aan een community binnen welke kaders zij het buurtbudgetproces dienen in te inrichten.

4 Hoe nu verder? Het pilotjaar buurtbudgetten in vijf stadsdelen heeft veel moois opgeleverd. Zowel aan betrokkenheid, mooie plannen voor de stad, als lessen voor de toekomst. Over deze betrokkenheid en wat de buurtbudgetten daadwerkelijk betekenen voor enkele van de betrokkenen, kunt u meer lezen in de rapportage buurtbudgetten. Een groot deel van de in de rapportage (inclusief bijlagen) naar voren komende lessen in 2020 .zijn hierin verwerkt. Bijvoorbeeld als het gaat om de tijd nemen voor kwartiermaken, gebruik maken van bestaande netwerken en de inzet van meertalige communicatie. Bij experimenten hoort leren door te doen. De belangrijkste nog te verwerken les is dat betrokkenen (bewoners en ambtenaren) behoefte hebben aan duidelijkheid in de vorm van een stedelijk kader. Deze les komt zowel naar voren uit het rapport met de inzichten en bevindingen van de leeromgeving Maak je Stad, als uit het onderzoek van de HvA en de analyse van Bureau integriteit. In het rapport Maak je Stad wordt beschreven dat betrokkenen aanliepen tegen het gebrek aan spelregels en richtlijnen. De Waag, Kennisland en Pakhuis de Zwijger concluderen dat het noodzakelijk is om de kaders vooraf te definiëren en te communiceren, om verwarring en frustratie te voorkomen.

Kaders en afspraken achten zij nodig rondom de doelstellingen, rolverdeling, samenwerking, financiering en communicatie van de buurtbudgetten. Tegelijkertijd geven zij aan dat er in zo’n stadsbreed kader ruimte moet blijven bestaan voor lokaal maatwerk in de verschillende stadsdelen, omdat de behoeften van bewoners in iedere buurt verschillen. Het belang van handelingsvrijheid komt ook naar voren uit het onderzoek van de HvA. De HvA concludeert dat er een positief verband is tussen de mate van handelingsvrijheid die een bepaalde vorm van buurtbudgetten de buurt biedt en de mogelijke invloed van het buurtbudget op community building. Hierbij nemen wij ons de aanbeveling ter harte dat deze vrijheid van handelen

Gemeente Amsterdam

Datum 5 november 2020 Kenmerk Pagina 11 van 11

nooit onbeperkt kan zijn en dat bij deze vorm van buurtbudgetten vooral gestuurd dient te worden op samenwerking met aandacht voor transparantie, eerlijkheid en inclusiviteit. Deze voorwaarden kunnen vertaald worden in spelregels over de gewenste organisatievorm (bijvoorbeeld een stichting) inclusief de inrichting hiervan (zoals het aantal bestuursleden, onafhankelijkheid bestuursleden, doelstelling) en de frequentie en wijze van transparantie financiële verantwoording aan de buurt . Bovenstaande aanbevelingen liggen ook in lijn met een groot aantal aanbevelingen zoals geformuleerd door Bureau Integriteit naar aanleiding van het incident in de G-buurt. Het incident met de ontvreemding van gemeenschapsgeld onderstreept eveneens het belang van een betere balans tussen ruimte bieden aan houvast geven aan ook de bewoners zelf transparante scherpere kaders. Zoals u kunt lezen in de bestuurlijke reactie onderschrijft het college de noodzaak van de door Bureau Integriteit voorgestelde transparantie in de (aanloop) naar zelforganisatie en het zorg dragen voor meer draagvlak van de betrokkenen in de buurt. Deze aanbevelingen zullen worden verwerkt in het definitieve kader. Ook het nodig geachte handelingsperspectief om tussentijds bij te kunnen sturen voor de ambtelijke begeleiding voor deze beginfase van zelforganisatie zullen we verwerken in het definitieve kader.

Met het definitieve kader worden buurtbudgetten de komende jaren een integraal onderdeel van de gemeentelijke werkwijze.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouder van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Democratisering