A - 5 Onderwijs (20) Bijlage 3 Amsterdamse Schoollabs - analyse werkzame elementen schoolveiligheidsbeleid

AMSTERDAMSE SCHOOLLABS Onderzoek naar werkzame elementen in schoolveiligheidsbeleid september 2020

Gemeente Amsterdam

25 september 2020

Scholen worden geconfronteerd met veiligheidsincidenten in en rond scholen. Zij doen melding van wapenbezit, gebruik en handel in drugs, diefstal, seksueel grensoverschrijdend gedrag, afpersing, bedreiging en fysieke agressie. Om meer inzicht te krijgen in een effectieve aanpak schoolveiligheid heeft de gemeente een verdiepende analyse uitgevoerd naar de werkzame elementen van veiligheidsaanpak in scholen, genaamd Schoollabs. Onderzoek De afdeling Onderwijs en het AcVZ (Actiecentrum Veiligheid en Zorg) van de gemeente Amsterdam hebben negen scholen (koplopers bij de aanpak van schoolveiligheid) geïnterviewd1. Wat werkt en onder welke voorwaarden; en wat hebben scholen nodig van de gemeente en zorgen veiligheidspartners om een veilig schoolklimaat te realiseren? Het onderzoek en de interviews richtten zich zowel op de scholen als op hun lokale zorg- en veiligheidspartners (leerplicht, ouderkindteams en politie) 2. De conclusies van de Schoollabs worden gedeeld met Amsterdamse scholen en gebruikt bij beleidsontwikkeling van de gemeente Amsterdam. Aanpak en instrumenten  Onveiligheid heeft een direct effect op het welbevinden van leerlingen en daarmee op hun leerprestaties. Scholen geven aan dat investeren in de sociale veiligheid op school noodzakelijk is om goed onderwijs te kunnen geven.  Veiligheid vergroot je niet (alleen) met een uitgeschreven veiligheidsprotocol.

Het vereist een duidelijke visie op schoolcultuur die wordt (uit)gedragen door het hele team. Veiligheidsbeleid is geen lijst met regels of protocollen. Een veilige school vraagt om een duidelijke visie op gewenste omgangsvormen en hoe de school die nastreeft. Scholen omschrijven zichzelf als een mini-samenleving. Daarbij horen expliciete normen en waarden: welk gedrag streeft de school na, hoe willen zij dat leerlingen met elkaar omgaan en wat kan niet. Het zichtbaar uitdragen van deze gedragscodes vergroot de veiligheid.  Nastreven van een veilige schoolcultuur betekent in praktijk structureel extra taken voor het hele team. Cruciaal zijn deskundige en handelsgerichte medewerkers met vaardigheden in omgaan met forensische problematiek. Aanpak van veiligheidsproblematiek vraagt van alle medewerkers extra tijd, aandacht en vaardigheden. Deze extra inzet bestaat onder andere uit: o bewaken en uitdragen van gedeelde normen en gewenste omgangsvormen; o (vroeg) signaleren van problematiek; o gezamenlijk kaders stellen en incidenten op eenduidige manier afhandelen; o verantwoordelijkheid voor schoolcultuur in het team organiseren (bv.

leerklimaatteam, pedagogische conciërge, gedragswetenschappers); o mentoren een rol als coach geven (met veel tijd voor persoonlijke aandacht en contact met ouders); o open dialoog stimuleren met leerlingen en hen invloed geven op verbeteren van schoolklimaat; o persoonsvorming onderdeel van curriculum maken (extern aanbod/trainingen) o nauw contact onderhouden met zorg- en veiligheidspartners. Bij signaleren van problematiek direct gezamenlijke aanpak starten.  De extra taken vragen een stevige investering in vaardigheden en organisatie van het team. Dit geldt ook voor het speciaal onderwijs. Lerarenteams moeten in staat worden gesteld om deze extra taken uit te voeren. Dat vraagt om vaardigheidsontwikkeling (bijvoorbeeld signaleren van probleemgedrag, deskundigheid t.a.v. forensische 1 De scholen zijn voorgedragen door de Regiegroep schoolveiligheid. Deze lijst is vertrouwelijk en bekend bij afd. onderwijs en

AcVZ van de gemeente Amsterdam. 2 De gespreksverslagen zijn goedgekeurd door de geïnterviewden. De uitspraken/quotes in deze analyse zijn geanonimiseerd.

1

Gemeente Amsterdam



problematiek) en organisatorische ondersteuning (structurele intervisie, extra mentoruren en extra capaciteit).Ook in het speciaal onderwijs vraagt dit extra investering. De extra ondersteuning en aanvullende deskundigheid die daar beschikbaar is vanwege de aard van het onderwijs (bv. SJSO) is vaak niet voldoende. Een succesvolle aanpak van veiligheidsproblematiek drukt zwaar op de financiële middelen van scholen. Schoolklimaat is geen statisch gegeven. Het vraagt continue investeren en dit kost veel tijd en geld. Scholen maken een voortdurende afweging tussen investeren in veilig schoolklimaat en investeren in lestijd. Beiden zijn noodzakelijk voor goed onderwijs. In praktijk betekent investeren in schoolveiligheid momenteel minder middelen voor onderwijsinhoud.

25 september 2020

Uit de gespreksverslagen ‘Veiligheidsproblematiek heeft invloed op het professioneel handelen van de medewerkers van de school. Ook medewerkers worden bedreigd. Het idee dat het zomaar mis kan gaan, maakt het werk lastig.’ ‘Dat het goed lukt om met het team een duidelijke cultuur uit te dragen, betekent niet dat het vanzelf gaat. De school investeert dagelijks heel veel energie in het signaleren en bijsturen waar nodig. Het vraagt veel meer dan een boekje regels uitdelen, en een jaarlijkse studiedag.’

Samenwerking  Scholen kunnen veiligheidsproblematiek niet alleen ‘De school is constant alert op de het oplossen. Scholen ervaren dat veiligheidsproblematiek in bewaken van de sociale en fysieke veiligheid. school sterk samenhangt met sociaaleconomische Er zijn apart mensen voor aangesteld. Dit problematiek in gezinssituatie en de wijken waar leerlingen betekent een behoorlijke financiële wonen. Scholen kunnen niet om deze problematiek heen. investering. Hierdoor zijn we genoodzaakt Samenwerking met zorg- en veiligheidspartners is essentieel. om te kiezen voor grotere klassen.’ Specifiek in het speciaal onderwijs kan de aansluiting van het SJSO aanbod op het onderwijs beter. Een doorlopende plek ‘Van conciërge tot secretariaat en docent, waar jongeren terecht kunnen met ruimte voor bv. positieve alle medewerkers van de school zijn zich vrijetijdsbesteding werkt preventief. bewust van de norm en dragen deze  Samenwerking met zorg- en veiligheidspartners is nog dagelijks uit. Je kunt de straat niet buiten teveel persoonsafhankelijk. De verscheidenheid in zorg- en houden. Je kunt alleen binnen school regels veiligheidspartners en inzet binnen school is groot.

stellen en daarmee een bepaalde Werkzame elementen in de samenwerking zijn: korte lijntjes, omgangsvorm aanleren.’ laagdrempelig contact op casus niveau, zichtbaarheid in de school en een informele basis ‘even op de koffie komen’. ‘De samenwerking met zorginstanties is Zowel zorg- en veiligheidspartners als scholen benadrukken soms ook persoonsafhankelijk. In het proces dat er winst te behalen is in aansluiting tussen interne en de protocollen lukt het niet altijd de hulpverlening en externe hulpverlening/aanbod. leerling ergens te brengen/door te verwijzen.’  Scholen kunnen meer benaderd worden als volwaardige partners door het zorg- en veiligheidsdomein. Scholen ‘Het moet mogelijk zijn om een-op-een te geven aan dat zij graag vaker zouden worden geconsulteerd sparren met leerplicht of politie. Het door partners, omdat scholen een centrale rol spelen in het opbouwen van relatie met deze partners leven van een jongere en daarmee een sterke vraagt om een investering van beide kanten. informatiepositie hebben. Specifiek in het speciaal onderwijs Wisselingen van de wacht zijn vervelend en is er al intensief contact met leerling en ouders. Struikelblok komt helaas regelmatig voor.’ is regelgeving over informatie-uitwisseling. Zowel scholen als zorg- en veiligheidspartners vinden dat er meer duidelijkheid moet komen over welke informatie wel/niet uitgewisseld mag worden.

 Samenwerking verloopt beter wanneer partners kennis hebben van de schoolaanpak. Wanneer partners bekend zijn met de veiligheidsaanpak en visie van school verbetert de samenwerking en is de inzet van partners effectiever. 2